Nghiên cứu tác động của biến đổi khí hậu đến tài nguyên nước phục vụ sản xuất nông nghiệp vùng đồng bằng sông hồng

Lê Xuân Quang và TS... Lê Xuân Quang và TS.

i

L I CAM OAN

Tên tác gi : Ph m Chi n Th ng

H c viên cao h c : 23Q11

Tên đ tài lu n v n: “Nghiên c u tác đ ng c a bi n đ i khí h u đ n tài nguyên

n c ph c v s n xu t nông nghi p vùng đ ng b ng sông H ng”

Tôi xin cam k t: Lu n v n này là công trình nghiên c u c a cá nhân và đ c th c hi n

d i s h ng d n khoa h c c a TS Lê Xuân Quang và TS Ngô V n Qu n

Các s li u s d ng đ tính toán là trung th c, nh ng k t qu nghiên c u trong đ tài

lu n v n ch a t ng đ c công b d i b t c hình th c nào

Tôi xin ch u trách nhi m v đ tài lu n v n c a mình /

Tác gi

Ph m Chi n Th ng

ii

L I CÁM N

Lu n v n Th c s “Nghiên c u tác đ ng c a bi n đ i khí h u đ n tài nguyên n c

ph c v s n xu t nông nghi p vùng đ ng b ng sông H ng” đ c hoàn thành v i s

giúp đ chân thành và nhi t tình c a các Th y Vi n n c, t i tiêu và môi tr ng;

tr ng i h c Th y L i, đ ng nghi p, gia đình và s n l c c a b n thân trong su t quá trình h c t p và th c hi n lu n v n

Tác gi xin bày t lòng bi t n sâu s c và chân thành nh t t i TS Lê Xuân Quang và

TS Ngô V n Qu n là nh ng ng i Th y đã luôn t n tình h ng d n và góp ý trong

su t quá trình làm lu n v n

Tác gi xin c m n các anh, ch Vi n n c, t i tiêu và môi tr ng đã t o đi u ki n giúp đ và cung c p s li u c ng nh nh ng thông tin liên quan đ tác gi làm c s nghiên c u hoàn thành lu n v n

Tác gi xin chân thành g i l i c m n đ n các Th y, Cô tr ng i h c Th y L i, phòng ào t o i h c và sau i h c v s giúp đ trong th i gian tác gi h c t p và nghiên c u t i tr ng

Tác gi xin g i l i c m n t i Ban giám hi u tr ng Cao đ ng Th y l i B c B n i tác

gi đang công tác đã t o m i đi u ki n t t nh t đ tác gi yên tâm h c t p và hoàn thành lu n v n

Cu i cùng tác gi chân thành c m n gia đình, b n bè và đ ng nghi p đã c v , khích l

và t o m i đi u ki n thu n l i trong su t quá trình h c t p và hoàn thành lu n v n này

Xin chân thành c m n !

Hà N i, Ngày tháng 8 n m 2016

Tác gi

Ph m Chi n Th ng

iii

M C L C

L I CAM OAN i

L I CÁM N ii

M C L C iii

DANH M C CÁC HÌNH NH v

DANH M C B NG BI U vii

PH N M U 1

CH NG 1 T NG QUAN CÁC NGHIÊN C U V TÁC NG C A B KH N TÀI NGUYÊN N C M T PH C V S N XU T NÔNG NGHI P VÙNG NG B NG SÔNG H NG 4

1.1 T ng quan v l nh v c nghiên c u 4

1.1.1 Các nghiên c u liên quan trên th gi i 4

1.1.2 Các nghiên c u liên quan trong n c 6

1.2 T ng quan v vùng nghiên c u 8

1.2.1 Ph m vi nghiên c u 8

1.2.2 i u ki n t nhiên 8

1.2.3 Tình hình dân sinh kinh t 21

1.2.4 Hi n tr ng tài nguyên n c m t vùng đ ng b ng sông H ng 22

1.2.5 Hi n tr ng t i và s n xu t nông nghi p vùng đ ng b ng sông H ng 23

1.2.6 Ph ng h ng phát tri n kinh t xã h i đ n n m 2030 37

CH NG 2 C S LÝ THUY T VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U 43 2.1 Các k ch b n B KH và l a ch n k ch b n 43

2.1.1 Các k ch b n bi n đ i khí h u cho Vi t Nam 44

2.1.2 L a ch n k ch b n B KH cho vùng nghiên c u 46

2.2 L a ch n mô hình 46

2.2.1 Gi i thi u t ng quan 46

2.2.2 Mô hình Mike Nam 47

2.2.3 Mô hình MIKE 11 56

2.2.4 Mô hình Cropwat 8.0 76

iv

NGUYÊN N C M T PH C V S N XU T NÔNG NGHI P VÙNG

NG B NG SÔNG H NG 80

3.1 Tính toán nhu c u n c 80

3.1.1 Các ch tiêu c p n c 80

3.1.2 K t qu tính toán nhu c u n c 84

3.2 Tính toán l u l ng biên mùa ki t trên h th ng BSH 88

3.2.1 L a ch n n m đi n hình 88

3.3 Tính toán ngu n n c t i S n Tây 91

C s đ xây d ng ph ng án 91

3.3.1 L ch th i v và yêu c u s d ng n c 91

3.3.2 Th c ti n v n hành đi u ti t n c c p n c cho h du 91

3.4 M c n c biên tri u t i 9 c a BSH 98

3.5 K t qu tính toán th y l c dòng ch y 102

3.5.1 Xây d ng k ch b n tính toán 102

3.5.2 K t qu tính toán th y l c l u v c sông 103

3.6 Phân tích nh h ng c a B KH đ n tài nguyên n c m t ph c v s n xu t nông nghi p vùng BSH 107

3.6.1 K ch b n bi n đ i khí h u vùng đ ng b ng sông H ng 107

3.6.2 nh h ng c a B KH đ n tài nguyên n c m t ph c v s n xu t nông nghi p vùng BSH 119

K T LU N VÀ KI N NGH 125

TÀI LI U THAM KH O 127

v

DANH M C CÁC HÌNH NH

Hình 1.1 B n đ l u v c sông H ng-Thái Bình và vùng BSH 9

Hình 1.2 Phân ph i dòng ch y n m t i S n Tây, Hà N i và Th ng Cát 18

Hình 2.1 C u trúc c a mô hình NAM 49

Hình 2.2 K t qu hi u ch nh (a) và ki m nghi m (b) mô hình NAM t i tr m Ba Thá 53 Hình 2.3 K t qu hi u ch nh (a) và ki m nghi m (b) mô hình NAM t i tr m Ch 54

Hình 2.4 K t qu hi u ch nh (a) và ki m nghi m (b) mô hình NAM t i tr m Gia B y 54 Hình 2.5 S đ sai phân h u h n 6 đi m n Abbott 58

Hình 2.6 S đ sai phân 6 đi m n Abbott trong m t ph ng x~t 58

Hình 2.7 S đ tính toán thu l c và mô ph ng di n bi n th y l c, m n trên m ng sông H ng-Thái Bình 62

Hình 2.8 K t qu ki m đ nh mô hình th y l c n m 2010, đ ng mô ph ng (đ ), đ ng quan tr c (xanh) 72

Hình 2.9 K t qu ki m đ nh mô hình th y l c n m 2011 t i m t s v trí, đ ng mô ph ng (đ ), đ ng quan tr c (xanh) 74

Hình 3.1 L u l ng t i S n Tây và m c n c t i Hà N i giai đo n I-V/2007 92

Hình 3.2 L u l ng t i S n Tây và m c n c t i Hà N i giai đo n I-V/2008 93

Hình 3.3 L u l ng t i S n Tây và m c n c t i Hà N i giai đo n I-V/2009 94

Hình 3.4 L u l ng t i S n Tây và m c n c t i Hà N i giai đo n I-V/2010 95

Hình 3.5 L u l ng t i S n Tây và m c n c t i Hà N i giai đo n I-V/2011 96

Hình 3.6 L u l ng t i S n Tây và m c n c t i Hà N i giai đo n I-V/2012 97

Hình 3.7 Bi n trình m c n c tri u t i các c a sông áy và tr m Hòn D u 100

Hình 3.8 Bi n trình m c n c tri u t i các c a sông Ninh C và tr m Hòn D u 100

Hình 3.9 Bi n trình m c n c tri u t i các c a sông H ng và tr m Hòn D u 101

Hình 3.10 Bi n trình m c n c tri u t i các c a sông Trà Lý và tr m Hòn D u 101

Hình 3.11 Bi n trình m c n c tri u t i các c a sông Thái Bình và tr m Hòn D u 101

Hình 3.12 Bi n trình m c n c tri u t i các c a sông V n Úc và tr m Hòn D u 101

Hình 3.13 Bi n trình m c n c tri u t i các c a sông V n Úc và tr m Hòn D u 102

Hình 3.14 Bi n trình m c n c tri u t i các c a sông C m và tr m Hòn D u 102

Hình 3.15 Bi n trình m c n c tri u t i các c a sông á B ch và tr m Hòn D u 102

vi

Hình 3.16 Quan h gi a dòng ch y t i S n Tây và m c n c phía h du sông H ng 105 Hình 3.17 Quan h gi a dòng ch y t i S n Tây và m c n c phía h du h th ng sông Thái Bình 106 Hình 3.18 ng quan h m c n c và l u l ng t i S n Tây trên sông H ng t n m

2001 ÷ 2008 118 Hình 3.19 ng quan h m c n c và l u l ng t i Hà N i trên sông H ng t n m

2001 ÷ 2008 118 Hình 3.20 ng quan h m c n c và l u l ng t i Th ng Cát trên sông u ng t

n m 2001 ÷ 2008 118 Hình 3.21 C c u s d ng n c các th i k 120

vii

DANH M C B NG BI U

B ng 1.1 Nhi t đ không khí trung bình các th i đo n 10

B ng 1.2 m t ng đ i trung bình tháng n m 11

B ng 1.3 T c đ gió trung bình tháng n m 12

B ng 1.4 L ng b c h i trung bình các th i k 13

B ng 1.5 S thay đ i c a l ng m a n m, mùa m a, mùa khô qua t ng th p k 14

B ng 1.6 c tr ng dòng ch y trung bình tháng và n m gi a hai th i k (1957÷1987) và (1988÷2010) 19

B ng 1.7 n v hành chính, di n tích và dân s 2015 21

B ng 1.8 T ng h p công trình t i khu sông Lô - Phó đáy 24

B ng 1.9 T ng h p các công trình t i vùng sông C u - Sông Th ng 25

B ng 1.10 T ng h p hi n tr ng t i vùng H u sông H ng 27

B ng 1.11 T ng h p hi n tr ng t i vùng T sông H ng 30

B ng 1.12 T ng h p hi n tr ng t i vùng h du sông Thái Bình 32

B ng 1.13 Di n tích lúa v chiêm xuân các t nh vùng BSH 33

B ng 1.14 Th ng kê s l ng đàn gia súc, gia c m vùng BSH 34

B ng 1.15 Di n tích và s n l ng nuôi tr ng th y s n các t nh vùng BSH 35

B ng 1.16 Di n tích nuôi tr ng th y s n n c ng t và n c l các t nh ven bi n BSH 36

B ng 1.17 D báo phát tri n dân s vùng BSH 38

B ng 1.18 Quy ho ch s d ng đ t nông nghi p vùng BSH đ n n m 2030 39

B ng 1.19 Quy ho ch s d ng đ t đ n n m các t nh vùng nghiên c u 39

B ng 1.20 D ki n di n tích các lo i cây tr ng vùng BSH đ n n m 2030 40

B ng 1.21 D ki n đàn gia súc gia c m vùng BSH đ n n m 2030 41

B ng 1.22 D ki n di n tích NTTS vùng BSH đ n n m 2030 42

B ng 1.23 Di n tích khu công nghi p các t nh vùng BSH đ n n m 2030 42

B ng 2.1 M c t ng nhi t đ (oC) trung bình n m so v i th i k 1980-1999 theo k ch b n phát th i 44

B ng 2.2 M c thay đ i(%)l ng m a trung bình n m so v i th i k 1980÷1999 theo k ch b n phát th i 45

viii

B ng 2.3 Tr ng s các tr m m a tính theo ph ng pháp đa giác Thiessen 53

B ng 2.4 K t qu b thông s mô hình các ti u l u v c 55

B ng 2.5 Các khu gi a mô ph ng l ng m a dòng ch y m t 55

B ng 2.6 a hình lòng d n sông H ng- Thái Bình 65

B ng 2.7 Các tr m th y v n dùng đ hi u ch nh và ki m đ nh mô hình 67

B ng 2.8 Th ng kê các biên trên và biên nh p l u gi a 68

B ng 2.9 K t qu hi u ch nh thông s mô hình 71

B ng 2.10 K t qu ki m đ nh thông s mô hình th y l c 73

B ng 2.11 H s cây tr ng c a m t s lo i cây tr ng chính 78

B ng 3.1 Mô hình m a t i thi t k v chiêm xuân vùng BSH 81

B ng 3.2 Tiêu chu n c p n c sinh ho t 83

B ng 3.3 Tính toán nhu c u n c cho toàn vùng BSH n m 2015 85

B ng 3.4 Tính toán nhu c u n c cho toàn vùng BSH n m 2030 86

B ng 3.5 Nhu c u n c các t nh vùng nghiên c u phân theo các ngành s d ng n c n m 2015 87

B ng 3.6 Nhu c u n c phân theo các ngành s d ng n c giai đo n 2030 88

B ng 3.7 K t qu tính dòng ch y n m và m c bi n đ ng đ n n m 2030 so v i th i k 1980÷1999 90

B ng 3.8 L ch gieo c y v chiêm xuân m t s n m g n đây 91

B ng 3.9 L u l ng, m c n c các đ t x n m 2007 92

B ng 3.10 L u l ng x c a 3 đ t x n m 2008 93

B ng 3.11 L u l ng, m c n c các đ t x n m 2009 94

B ng 3.12 L u l ng, m c n c các đ t x n m 2010 95

B ng 3.13 L u l ng, m c n c gi các đ t x n m 2011 96

B ng 3.14 L u l ng, m c n c các đ t x n m 2012 97

B ng 3.15 T ng h p l u l ng ngày t i S n Tây trong th i gian g n đây 98

B ng 3.16 T a đ các c a sông tính toán 99

B ng 3.17 M i quan h gi a dòng ch y S n Tây và m c n c phía h du 106

B ng 3.18 Nhi t đ không khí trung bình qua các th i k 107

B ng 3.19 Các công trình h ch a phía Trung Qu c 108

B ng 3.20 T ng l ng n c t i Hà Giang 110

ix

B ng 3.21 c tr ng dòng ch y qua t ng th i k và t l % so v i trung bình nhi u

n m t i tr m Gh nh Gà, sông Lô 110

B ng 3.22 c tr ng dòng ch y qua t ng th i k và t l % so v i trung bình nhi u n m t i tr m Yên Bái, sông Thao 111

B ng 3.23 c tr ng dòng ch y qua t ng th i k và t l % so v i trung bình nhi u n m t i tr m Hòa Bình trên sông à 111

B ng 3.24 L u l ng trung bình tháng n m tr c và sau khi có các h th ng ngu n 112

B ng 3.25 c tr ng l u l ng trung bình tháng, tháng nh nh t tr c và sau khi có h ch a l n th ng ngu n 114

B ng 3.26 c tr ng l u l ng nh nh t tuy t đ i tr c và sau khi có h ch a l n th ng ngu n 114

B ng 3.27 c tr ng m c n c th p nh t qua các th i k t i tr m th y v n Hà N i 115 B ng 3.28 c tr ng m c n c th p nh t tr c và sau khi có các h ch a l n (m) 116

B ng 3.29 c tr ng m c n c TB tháng qua các th i k tr m th y v n Hà N i 116

B ng 3.30 c tr ng m c n c đ nh chân tri u 119

B ng 3.31 L u l ng trên các con sông 122

B ng 3.32 M c n c trên các con sông 123

B ng 3.33 Chi u sâu xâm nh p m n và đ n nông đ 1g/l trên các con sông 123

UNDP C quan phát tri n liên h p qu c

IPCC Ban Liên Chính Ph v Bi n đ i khí h u

NTTS Nuôi tr ng th y s n

1

1 Tính c p thi t c a đ tài

Bi n đ i khí h u (B KH) toàn c u hi n nay là ch đ nóng và s bi n đ i đó di n ra ngày càng nghiêm tr ng, đòi h i m i chúng ta c n ph i nh n th c đ y đ h n n a

nh ng h qu mà chúng đem l i đ i v i nhân lo i trong th k 21 Các nghiên c u trên

th gi i g n đây cho th y B KH tác đ ng đ n tài nguyên n c, môi tr ng và đ i

s ng xã h i c a con ng i H qu c a B KH là làm cho trái đ t nóng lên, b ng tan,

n c bi n dâng, hi n t ng th i ti t thay đ i b t th ng B KH làm cho các thiên tai tr nên ác li t h n và có th tr thành th m h a, nh h ng đ n ho t đ ng s n xu t, sinh ho t, phát tri n kinh t , xã h i và môi tr ng sinh thái

ng b ng sông H ng có di n tích đ t đai chi m 6,4% di n tích toàn qu c v i m t vùng bi n bao quanh phía ông và ông Nam Di n tích đ t đang s d ng c a vùng BSH chi m g n 79% di n tích đ t t nhiên c a vùng, th p h n bình quân chung c a

c n c 79,8% Bình quân đ t nông nghi p trên đ u ng i c a vùng r t th p, ch có 480m2/ng i, b ng 41% so v i bình quân chung c a c n c và th p nh t so v i các vùng trong c n c Vùng BSH có quy mô GDP kho ng 20,2 t USD n m 2008, chi m 22,6% và đ ng th hai trong c n c sau vùng ông Nam B T c đ t ng

tr ng th i k 2001÷2013 c a vùng BSH là 7,3%, đóng góp 23,7% cho t ng tr ng

c a c n c, t c đ t ng tr ng công nghi p và ngành d ch v đ t t c đ khá đã t o ra

t tr ng các ngành phi nông nghi p chi m trên 80%.Theo các d báo g n đây trên th

gi i cho th y B KH s gây tác đ ng ngày càng tr m tr ng và phân b không đ u theo không gian, có th làm dâng m c n c bi n t 0.5÷1.0m vào n m 2100 theo các k ch

b n phát tri n Các qu c gia ch u tác đ ng m nh nh t có th k đ n là n , Vi t

t ng di n tích m t n c và di n tích lúa c n m c a c vùng Tuy nhiên, t n m 1998

tr l i đây đã có t i 9 n m x y h n hán và có xu h ng v i c ng đ ngày càng gia

t ng Trong khi đó nhu c u s d ng n c cho sinh ho t, công nghi p, t i tiêu c a khu

v c BSH nói chung và 4 t nh ven bi n nói riêng không ng ng t ng lên khi n ngu n

n c ngày càng c n ki t Trong các lo i cây tr ng, cây lúa v n chi m di n tích và nhu

c u dùng n c l n nh t Riêng đ i v i v xuân đòi h i ph i có n c t i ch đ ng thì

l i trùng v i mùa c n tháng I÷III hàng n m, khi l ng dòng ch y trong sông nh , xâm

nh p m n cao, c ng là lúc nhu c u s d ng n c t i cho s n xu t nông nghi p l i

t ng m nh, các công trình l y n c ph c v s n xu t v chiêm xuân đ ng lo t l y

n c t i các v trí d c sông V n đ b t c p này gây không ít khó kh n trong vi c đi u hòa phân ph i s d ng n c gi a các vùng và gi a các ngành trong th i k mùa c n,

đ c bi t là khi xâm nh p m n cao v i nh ng n m c n ki t

Vì v y nghiên c u đánh giá tác đ ng c a B KH đ n tài nguyên n c ph c v s n xu t nông nghi p vùng BSH có tính khoa h c và th c ti n cao

2 M c đích, đ i t ng và ph m vi nghiên c u c a đ tài

* M c đích

- ánh giá đ c các tác đ ng, nh h ng c a B KH đ n tài nguyên n c ph c v s n

xu t nông nghi p 4 t nh BSH: H i Phòng, Thái Bình, Nam nh và Ninh Bình

- xu t đ c các gi i pháp đ đ m b o kh n ng c p n c cho s n xu t nông nghi p

4 t nh đ ng b ng sông H ng

* i t ng và ph m vi nghiên c u:

- i t ng nghiên c u:

+ Tác đ ng c a bi n đ i khí h u

3

+ Tài nguyên n c bao g m: N c m t, n c ng m, n c m a trong lu n v n tác

gi đi sâu vào nghiên c u v tài nguyên n c m t

- Ti p c n các ph ng pháp nghiên c u m i mô hình hóa, các ph ng pháp nghiên

c u tiên ti n trên th gi i và trong n c v xác đ nh dòng ch y t i thi u

* Ph ng pháp nghiên c u:

- Ph ng pháp k th a: Nghiên c u, phân tích, t ng h p các k t qu nghiên c u trong

và ngoài n c và k th a có ch n l c c a các k t qu này thông qua các th vi n trong

n c, m ng internet, các báo cáo khoa h c

- Ph ng pháp kh o sát th c đ a: ti n hành đi th c đ a đ đánh giá nhu c u n c, các tác đ ng c a B KH đ n s n xu t nông nghi p vùng BSH b ng cách ph ng v n, thu

4 K t qu đ t đ c

- ánh giá tác đ ng c a bi n đ i khí h u đ n tài nguyên n c m t ph c v s n xu t nông nghi p l u v c sông H ng

1.1.1 Các nghiên c u liên quan trên th gi i

V n đ bi n đ i khí h u (B KH) đ cc Svante Arrhenius, m t nhà khoa h c ng i

Th y i n, đ c p đ n l n đ u tiên n m 1896, cho r ng s đ t cháy nhiên li u hóa

th ch s d n đ n kh n ng cao hi n t ng nóng lên toàn c u n cu i th p niên 1980,

khi nhi t đ b t đ u t ng lên nhanh thì hi n t ng nóng lên toàn c u l i đ c chú ý

h u, l ch s thay đ i c a khí h u Trái t và tr thành m t c s khoa h c khi nghiên

c u v v n đ này Nh ng thay đ i trong khí h u khu v c cho th y tác đ ng đ n h

th ng sinh thái, v t lý và có d u hi u v tác đ ng c a nó đ i v i h th ng kinh t , xã

h i Xu h ng t ng nhi t đ đã tác đ ng đ n h th ng tài nguyên n c và các h sinh thái ven bi n, trong l c đ a nhi u n i trên th gi i, d n t i chi phí kinh t xã h i t ng lên do B KH khu v c và th i ti t nguy hi m t ng lên

B KH có kh n ng nh h ng đ n r t nhi u l nh v c trong đó có tài nguyên n c Trong kho ng 10÷15 n m qua đã có nhi u nhà th y v n trên th gi i nghiên c u tác

đ ng c a B KH đ i v i tài nguyên n c Trong nh ng nghiên c u này v n d ng nhi u cách ti p c n các mô hình khác nhau Dù là theo cách ti p c n nào thì m c tiêu chính c a các ho t đ ng nghiên c u tài nguyên n c liên quan đ n B KH là nh m đánh giá tác đ ng c a B KH v i tài nguyên n c

Liên quan t i bài toán B KH, nhi u nghiên c u đã k t h p mô hình khí h u toàn c u

v i các mô hình th y v n quy mô l n Feddes & nnk (1989) đã đ c p đ n kh n ng s

mô hình th y v n hi n t i Nó cho phép th hi n quá trình t ng tác gi a khí t ng và

th y v n, d n t i k t qu tính toán các đ c tr ng trong khí h u và th y v n đáng tin

c y h n Tuy nhiên, đ th c hi n bài toán hi u ch nh và các thông s là nh ng hàm

t ng m lên và s gia t ng c a vòng tu n hoàn th y v n trên toàn c u Trên c s đó, ông đ a ra nh ng k t lu n cho th y dòng ch y toàn c u có xu h ng t ng m nh trong

75 n m qua v i b c th i gian thay đ i là 15 n m gi i quy t bài toán này, ph i

gi i quy t nhi u v n đ n y sinh khi s d ng chu i d li u toàn c u nh s không

đ ng b trong đ dài chu i d li u, hay thi u s li u M c dù đã cung c p m t cái nhìn

t ng quan v xu h ng bi n đ i dòng ch y toàn c u, dòng ch y t ng 4% v i 1oC t ng lên c a nhi t đ ; th c t ph n l n các nghiên c u theo h ng này l i đ c th c hi n trên quy mô khu v c, vì th v n đ c n chu i s li u dài và t ng đ i đ y đ là b c thi t H ng nghiên c u chu i l ch s đ c th c hi n h u h t các nghiên c u

Nh ng thay đ i nhi t đ không khí trung bình đ c b sung b ng cách t ng nh ng

l ng c th vào chu i nhi t đ l ch s và thay đ i l ng m a b ng phép toán tích v i

h s xác đ nh H ng ti p c n này có kh n ng cung c p nh ng thông tin h u ích v các đ c tính th y v n trong đi u ki n khí h u t ng lai Tuy nhiên, do h u h t các mô hình th y v n s d ng các giá tr đi m hay trung bình l u v c c a d li u khí t ng nên đã v p ph i m t v n đ là đ u ra c a mô hình khí h u toàn c u (GCM) quá l n,

ph i đ c chuy n sang ph m vi nh h n phù h p v i các đánh giá tác đ ng trên quy

mô đ a ph ng Trong nghiên c u c a Andersen H.E và nnk (2006), s d ng d li u

6

B KH đ c d đoán b ng mô hình ECHAM4/OPYC và đ c chi ti t hóa đ ng l c

b ng mô hình khí h u khu v c HIRHAM v i đ phân gi i l i 25 km và s d ng s

li u này làm đ u vào cho mô hình th y v n Mike 11-TRANS v i c g ng c i thi n k t

qu t mô hình khí h u khu v c b ng h s t l thay đ i giá tr m a, nhi t đ và b c

h i theo tháng M c dù nghiên c u có đ c p đ n giá tr c c đoan, nh ng ch m i d ng

l i dòng ch y trung bình mùa l và mùa ki t Ngoài ra còn dùng ch s dòng ch y c

s và th y xu h ng t ng dòng ch y l và gi m dòng ch y ki t m c dù n c ng m v n

gi xu h ng t ng

1.1.2 Các nghiên c u liên quan trong n c

Vi t Nam là m t trong 5 qu c gia trên th gi i b tác đ ng nhi u nh t c a B KH mà

c th là hi n t ng n c bi n dâng cao H u qu c a s t ng nhi t đ làm b m t

Trái t nóng lên do phát th i khí nhà kính ã có r t nhi u ch ng trình nghiên c u

nh m đ a ra các gi i pháp gi m nh và ng phó v i B KH trên các quy mô khác

nhau Sapkota M và nnk (2010) đã nghiên c u tác đ ng c a B KH đ i v i dòng ch y

sông H ng t i Hà N i, s d ng mô hình th y v n phân b Hydro-BEAM (Hydrological River Basin Environment Assessment Model) Mô hình s d ng s li u

khí t ng t đ u ra c a mô hình GCM v i đ phân gi i cao (20km không gian và t ng

gi theo th i gian) ng v i k ch b n A1B c a IPCC Nghiên c u gi thi t s li u đ u

ra c a mô hình và s li u quan tr c có cùng m t hàm phân b , và s li u khí t ng

đ c hi u ch nh b ng ph ng pháp d a th ng kê đ c i thi n m a và nhi t đ , s d ng

ph ng pháp n i suy kriging V i mô hình toàn c u có đ phân gi i cao 20km có l i

th là nghiên c u không c n ph i th c hi n thêm b t c m t mô hình chi ti t hóa nào,

đ ng th i ph ng pháp này yêu c u m t h th ng máy tính l n đ l u tr và th c hi n

các phép tính toán Tuy nhiên trong nghiên c u l i không đ c p đ n ph ng pháp tính

h s t l cho vi c ch nh sai V i ph ng pháp n i suy phi tuy n yêu c u ph i n m rõ

tác đ ng t các nút đ n đi m tr m Trong tr ng h p không xác đ nh rõ đ c tr ng s

c a các nút thì vi c s d ng ph ng pháp này s nh h ng đ n k t qu n i suy K t

qu đ u r t t t đ i v i c m a và nhi t đ tháng K t qu hi u ch nh mô hình th y v n

khá t t thông qua ch s Nash 0.77 v i sai s dòng ch y t ng v t 5.5%, đ c th c

hi n t i tr m Hà N i Ph ng pháp ch nh sai có th mô ph ng t t h n khi k ch b n

GCM qua giai đo n đ nh l và có xu th đ ng quá trình Xét v th i gian tr , mô hình

7

hi n ch a đáp ng đ c, đây ch có c ng đ m a đ c hi u ch nh mà b qua t n

su t K t qu b c đ u c a nghiên c u cho th y xu h ng ngày càng ác li t c a l và

s thay đ i khác bi t trong mùa m a

Nghiên c u các gi i pháp công trình trong phòng ch ng h n cho vùng BSH đã đ c

th c hi n Tr n ình Hòa và nnc (2010) đã nghiên c u đ xu t gi i pháp xây d ng

m t h th ng các công trình ng n sông đi u ti t m c n c trên sông H ng d ng b c thang nh m m c đích đi u ti t m c n c cho các h th ng th y nông v mùa c n và đáp ng đ c thoát l trong mùa m a Tác gi Lê Danh Liên (2011) đã nghiên c u đ

gi m thi u tác đ ng c a h n hán đ n s n xu t nông nghi p Nguy n L p Dân (2010)

đã nghiên c u và đ xu t mô hình qu n lý h n hán theo chu trình qu n lý thiên tai t

d phòng và gi m nh đ n d báo c nh báo, ng phó và ph c h i đã đ c đ xu t cho vùng BSH v i các gi i pháp t ng th cho toàn vùng

Nghiên c u c a tác gi V V n Minh và nnk (2011) đã th c hi n đánh giá xu h ng thay đ i c a dòng ch y l , nh ng ch d ng l i phân tích m c n c l l n nh t trên

ph m vi r ng c a c l u v c sông H ng - Thái Bình K t qu cho th y dòng ch y l

d tính trên l u v c sông H ng - Thái Bình t ng d n qua t ng th i k M t nghiên c u khác, c a cùng nhóm tác gi , m c dù đ c p đ n c dòng ch y ki t và dòng ch y l ,

nh ng ch d ng giá tr trung bình c a mùa l , ki t mà ch a phân tích các đ c tr ng

c a chúng K t qu c ng cho th y dòng ch y trung bình có xu h ng t ng trên l u v c sông H ng - Thái Bình, trong đó dòng ch y l có xu h ng t ng, dòng ch y ki t có xu

h ng gi m

8

Tác gi Tr n Thanh Xuân (2011) ngoài vi c t p trung vào dòng ch y trung bình n m, mùa, còn đ c p đ n dòng ch y l n nh t t ng ng v i các t n su t khác nhau K t

qu cho th y giá tr l u l ng đ nh l l n nh t n m (Qmax) t ng ng v i các t n su t

đ u t ng trên ph n l n các sông v i m c t ng kho ng 5÷22%, nh t là các sông nhánh

1.2 T ng quan v vùng nghiên c u

1.2.1 Ph m vi nghiên c u

Phân tích và đánh giá tài nguyên n c m t d i tác đ ng c a bi n đ i khí h u đ n kh

n ng c p n c cho nông nghi p 4 t nh đ ng b ng sông H ng g m: H i Phòng, Thái Bình, Nam nh và Ninh Bình.

1.2.2 i u ki n t nhiên

1.2.2.1 V trí đ a lý

Vùng BSH có t a đ đ a lý trong kho ng 19o53’ đ n 21o80’ v đ B c và t 105o

31’

đ n 107o00’ kinh đ ông bao g m 10 t nh và thành ph v i t ng di n tích t nhiên

14948 km2 Vùng BSH n m trong khu v c kinh t - xã h i phát tri n nhanh và n ng

đ ng c a c n c, do đó có đi u ki n ti p thu, th a h ng nh ng l i th này trong quá trình phát tri n

Các t nh ven bi n vùng BSH g m Ninh Bình, Nam nh, Thái Bình và thành ph

H i Phòng có t a đ đ a lý t 19o53’ đ n 21o01’ v đ B c và t 105o31’ đ n 106o

49’ kinh đ ông T ng di n tích t nhiên c a các t nh là 6123 km2

1.2.2.2 c đi m đ a hình

a hình vùng BSH có h ng th p d n t Tây B c xu ng ông Nam Toàn vùng có

th chia thành b n d ng đ a hình là vùng đ i núi, vùng trung du, vùng đ ng b ng và vùng ven bi n V i 58,4 % di n tích BSH m c th p h n 2m nên di n tích này hoàn toàn b nh h ng thu tri u n u không có h th ng đê bi n và đê vùng c a sông B n

t nh H i Phòng, Thái Bình, Nam Hà và Ninh Bình có trên 80% di n tích đ t đai có cao

Do n m v trí ngay rìa Thái Bình D ng và vùng n i chí tuy n nên nh h ng sâu

s c c a các lu ng không khí m, m t đ i d ng th i vào, th i gian mùa m nóng trong ph n l n l u v c ph n Vi t Nam kéo dài t 8 đ n 9 tháng (t tháng 3÷11) Nhi t

Xem xét quá trình bi n đ i nhi t đô trung bình tháng trong vòng 45 n m (1960÷1970, 1971÷1980, 1981÷2000, 2000÷2005) trong b ng 1.1 cho th y nhi t đ trung bình các tháng trong n m đ u có xu h ng t ng t 0,1÷0,3o

C

T2 (71-80)

T3 (81-90)

T4 (91-00)

T5 (01-08)

T5-T1

Gia t ng trong 01

th p k

S n Tây 23,5 23,2 23,3 23,4 23,7 23,9 0,7 0,14

Ba Vì 23,3 22,6 23,0 23,1 23,5 23,5 0,9 0,18

Hà N i 23,7 23,3 23,5 23,6 24,1 24,4 1,1 0,22 Hoà Bình 23,5 23,2 23,2 23,4 23,8 23,9 0,7 0,13

Ph Lý 23,5 23,3 23,4 23,2 23,6 23,8 0,4 0,09 Nam nh 22,7 21,2 21,5 23,3 23,8 24,0 2,8 0,56 Ninh Bình 23,5 23,4 23,3 23,3 23,8 23,8 0,4 0,08 Kim Bôi 23,3 22,6 22,6 24,4 23,4 23,6 1,0 0,20

H i D ng 23,4 23,5 23,4 23,2 23,5 23,7 0,3 0,05 Phù Li n 23,1 22,9 22,9 23,0 23,3 23,3 0,4 0,08 Thái Bình 23,3 23,3 23,3 23,2 23,3 23,5 0,2 0,03

Ph Lý 84,6 87,0 89,2 89,0 85,2 82,6 82,2 86,2 86,1 82,4 80,1 81,4 84,7 Nam nh 84,7 88,0 89,9 89,1 83,3 82,8 81,8 85,4 85,3 83,2 81,7 82,0 84,8 Ninh Bình 84,7 87,6 89,7 89,0 84,9 82,6 82,1 85,8 85,5 83,3 81,0 81,6 84,8

Ba Vì 85,0 86,2 87,1 87,1 84,5 83,0 83,9 86,1 85,1 83,5 82,3 81,9 84,6

Kim Bôi 84,2 83,8 86,2 82,4 84,6 84,8 85,4 87,4 86,7 84,7 82,3 82,0 84,5

H iD ng 82,6 85,7 88,9 89,6 86,5 84,0 83,8 87,2 86,1 83,1 80,2 79,9 84,8 Thái Bình 85,4 88,7 90,8 88,6 86,5 84,2 82,4 86,8 86,9 83,8 82,8 82,9 85,8

H ng Yên 84,0 86,1 89,3 89,4 86,4 83,6 84,0 88,1 86,8 83,3 82,1 81,9 85,4

Ph Li n 83,8 88,3 91,0 90,3 87,3 86,4 86,3 88,1 85,8 81,6 79,3 78,3 85,5

c T c đ gió

T c đ gió trung bình n m bi n đ ng t 1,0÷2,4 m/s Nh ng tr m vùng ven bi n có

t c đ gió trung bình đ t trên 2,0 m/s

Ph Lý 2,2 2,1 1,9 2,0 2,1 2,0 2,0 1,7 2,3 2,2 2,1 2,1 2,1 Nam nh 2,2 2,1 1,9 2,1 2,2 2,1 2,2 1,8 2,0 2,2 2,0 2,0 2,1 Ninh Bình 2,1 2,0 1,8 1,9 1,9 1,9 1,9 1,6 2,3 2,1 2,0 2,0 2,0

Ba Vì 1,5 1,8 1,7 2,0 1,8 1,6 1,5 1,3 1,3 1,3 1,2 1,2 1,5

Kim Bôi 1,0 1,0 1,1 1,3 1,2 1,0 1,0 0,9 0,9 1,0 1,0 1,0 1,0

H i D ng 2,6 2,6 2,4 2,5 2,6 2,4 2,6 2,1 2,0 2,3 2,4 2,4 2,4 Thái Bình 2,4 2,4 2,2 2,4 2,3 2,2 2,5 1,8 1,8 2,0 2,1 2,1 2,2

H ng Yên 1,5 1,6 1,5 1,4 1,5 1,2 1,2 1,2 1,2 1,2 1,2 1,3 1,3 Phù Li n 3,6 2,7 2,8 3,1 3,4 3,2 3,3 2,7 2,8 3,1 3,1 2,9 3,1

d B c h i

L ng b c h i trung bình th i k 2001÷2008 gia t ng so v i trung bình nhi u n m

h u h t tr m trong vùng nghiên c u M c đ gia t ng này t 2,0÷8,3%

Z2 (71÷80)

Z3 (81÷90)

Z4 (91÷00)

Z5 (01÷08)

t tháng XI÷IV n m sau, l ng m a chi m kho ng 15% l ng m a c n m

Theo không gian, l ng m a có xu h ng t p trung Ninh Bình, Nam nh, Hà Nam

và Ba Vì v i l ng m a trung bình n m trong kho ng 1600÷1900 mm Các vùng còn

l i dao đ ng trong kho ng 1400÷1500 mm/n m

% mùa khô

Láng

TB(61÷08) 1632,1 100,0 1364,8 100,0 267,3 100,0 61-70 1553,0 95,2 1292,4 94,7 260,7 97,5 71-80 1795,2 110,0 1523,2 111,6 272,1 101,8 81-90 1693,7 103,8 1354,4 99,2 339,3 127,0 91-00 1590,5 97,5 1306,1 95,7 284,4 106,4 00-08 1583,4 97,0 1379,9 101,1 203,5 76,1

Hà ông

TB(61÷08) 1542,0 100,0 1289,5 100,0 252,4 100,0 61-70 1442,9 93,6 1188,8 92,2 254,0 100,6 71-80 1705,9 110,6 1476,7 114,5 229,2 90,8 81-90 1570,6 101,9 1240,6 96,2 330,0 130,7 91-00 1604,4 104,0 1327,0 102,9 277,4 109,9 00-08 1480,9 96,0 1297,0 100,6 183,9 72,9 00-08 1485,7 98,2 1257,9 99,5 227,7 91,4

Nam

mh

TB(61÷08) 1673,7 100,0 1402,3 100,0 271,4 100,0 61-70 1722,6 102,9 1371,6 97,8 351,0 129,3 71-80 1927,6 115,2 1633,5 116,5 294,1 108,4 81-90 1628,3 97,3 1395,7 99,5 232,6 85,7 91-00 1653,6 98,8 1399,6 99,8 253,9 93,6 00-08 1437,4 85,9 1231,9 87,9 205,6 75,8

% mùa khô

Ninh Bình

TB(60÷08) 1798,4 100,0 1533,2 100,0 265,1 100,0 61-70 1789,5 99,5 1467,2 95,7 322,2 121,5 71-80 1969,7 109,6 1707,7 111,4 262,0 98,8 81-90 1794,1 99,8 1529,2 99,8 264,9 99,9 91-00 1779,7 99,0 1496,0 97,6 283,7 107,0 00-08 1568,9 87,3 1391,8 90,8 177,1 66,8

B c Ninh

TB(61÷08) 1464,5 100,0 1235,0 100,0 229,6 100,0 61-70 1433,9 97,9 1194,4 96,7 239,5 104,3 71-80 1452,8 99,2 1235,7 100,1 217,1 94,6 81-90 1545,5 105,6 1309,4 106,0 236,1 102,8 91-00 1428,3 97,6 1184,2 95,9 244,1 106,3 00-08 1353,4 92,4 1146,7 92,9 206,7 90,0

H ng Yên

TB(61÷08) 1599,7 100,0 1322,2 100,0 277,6 100,0 61-70 1623,0 101,4 1294,9 98,0 328,0 118,2 71-80 1810,2 113,1 1536,2 116,2 274,0 98,7 81-90 1611,3 100,7 1335,3 101,0 276,0 99,4 91-00 1556,8 97,3 1251,5 94,7 305,3 110,0 00-08 1291,3 80,7 1088,3 82,3 203,0 73,1

H i

D ng

TB(61÷08) 1513,0 100,0 1264,0 100,0 249,0 100,0 61-70 1543,0 102,0 1287,0 101,8 256,0 102,8

% mùa khô

71-80 1724,0 113,9 1489,0 117,8 235,0 94,3 81-90 1392,0 92,0 1101,0 87,1 291,0 117,0 91-00 1405,0 92,8 1172,0 92,8 232,0 93,3 01-08 1486,0 98,2 1258,0 99,5 228,0 91,5

Phù Li n

TB(61÷08) 1676,3 100,0 1426,9 100,0 249,4 100,0 61-70 1712,8 102,2 1472,3 103,2 240,4 96,4 71-80 1842,2 109,9 1551,8 108,7 290,3 116,4 81-90 1553,4 92,7 1279,8 89,7 273,6 109,7 91-00 1634,0 97,5 1402,9 98,3 231,1 92,7 00-08 1508,0 90,0 1285,1 90,1 222,9 89,4

Thái Bình

TB(61÷08) 1684,4 100,0 1416,3 100,0 268,1 100,0 61-70 1769,8 105,1 1444,3 102,0 325,5 121,4 71-80 1964,9 116,7 1666,8 117,7 298,1 111,2 81-90 1569,4 93,2 1335,9 94,3 233,6 87,2 91-00 1410,4 83,8 1171,3 82,7 239,1 89,2 00-08 1645,7 97,7 1398,5 98,8 247,2 92,2

1.2.2.4 c đi m đ t đai, th nh ng

* a ch t: Vùng đ ng b ng sông H ng có n n đ a ch t ph c t p, kinh qua quá trình

t Thái c đ n hi n t i ông B c n m trên và Tây B c n m d i Ranh gi i c a hai

h th ng này là đ ng đ t gãy ki n t o l n sâu, theo h ng Tây B c - ông Nam ra

t n V nh B c B

17

* Th nh ng: Vùng ng b ng Sông H ng th nh ng nhìn chung t ng đ i đa

d ng và c ng có th đ c phân chia thành nh ng khu v c trên c s đ a hình

- vùng rìa đ ng b ng phía B c và phía Tây lãnh th là m t d i đ t b c màu, di n tích kho ng 100.000 ha t b b c màu do quá trình r a trôi di n ra t lâu, đ ng th i c ng

là đ t đã đ c s d ng canh tác b t h p lý t lâu đ i

- Vùng trung tâm đ ng b ng có các lo i đ t phù sa do b tác đ ng m nh b i h th ng

đê đi u vùng ngoài đê là đ t phù sa đ c b i đ p hàng n m và trong đê là đ t phù

sa không đ c b i đ p Các lo i đ t này đã và đang b bi n đ i m nh do ho t đ ng s n

xu t c a con ng i, đ c bi t là n n nông nghi p lúa n c

- T i vùng ven bi n đ t m n phân b ch y u vùng c a sông H ng t Ti n H i (Thái Bình) đ n Kim S n (Ninh Bình) Sông Thái Bình, c a sông ch y u là đ t phèn H i Phòng và Ki n Th y (Thái Bình)

1.2.2.5 c đi m th y v n

a Dòng ch y n m

Dòng ch y n m thu c BSH bao g m dòng ch y c a dòng chính sông H ng ( à, Lô, Thao) và các sông nhánh thu c th ng l u sông Thái Bình (C u, Th ng, L c Nam)

và dòng ch y s n sinh do m a n i vùng T ng l ng dòng ch y n m trung bình nhi u

n m trên toàn l u v c sông H ng-Thái Bình là 135 t m3 Dòng ch y thu c đ a ph n

n c ngoài là 52,46 t m3 chi m 38,9%, t i Vi t Nam là 82,54 t m3, chi m 61,1%

t ng l ng dòng ch y toàn l u v c

Vùng h du tính t h p l u c a ba sông à, Lô, Thao và h du sông Thái Bình t Ph

L i tr xu ng có di n tích l u v c là 12.650 km2 có t ng l ng dòng ch y n m trung bình là 8,5 t m3 chi m 6,29% t ng l ng dòng ch y toàn l u v c

b Phân ph i dòng ch y n m

* Phân ph i dòng ch y n m trên sông H ng và sông u ng:

Các phân l u chính c a sông H ng h du g m sông u ng, sông Lu c, sông Trà Lý, sông ào và sông Ninh C Trong đó sông u ng là phân l u l n nh t c a sông

H ng T tài li u th c đo l u l ng, bi n đ ng dòng ch y n m đ c đánh giá qua các

th i k nh sau:

- Dòng ch y trung bình ba tháng ki t nh t (II÷IV): Khi ch a có các h ch a l n t l dòng ch y trung bình 3 tháng nh nh t trong mùa ki t sông H ng sang sông u ng chi m t l là 17,0% qua sông H ng là 83,0% nh ng sau khi có h ch a t l này đ t 28,0% qua sông u ng và 72,0% qua sông H ng

- Dòng ch y trung bình mùa l : Khi ch a có các h ch a l n t l dòng ch y trung bình mùa l sông H ng sang sông u ng chi m t l là 26,0% qua sông H ng là 74,0% nh ng sau khi có h ch a t l này đ t 30,0% qua sông u ng và 70,0% qua sông H ng Sau khi có h ch a l n dòng ch y mùa l sông H ng qua sông u ng đã gia t ng thêm 4,0%

Hình 1.2 Phân ph i dòng ch y n m t i S n Tây, Hà N i và Th ng Cát

So sánh t l dòng ch y trung bình tháng n m gi a tr m Th ng Cát và Hà N i trong hai th i k tr c và sau khi có h cho th y nh sau:

19

- Tr c khi có các h ch a l n th ng l u t l dòng ch y trung bình n m c a tr m

Th ng Cát so v i Hà N i là 28,8% nh ng sau khi có H ch a l n t l này là 40,6% gia t ng thêm 11,8%

- T l dòng ch y trung bình mùa ki t gi a Th ng cát bên sông u ng và sông H ng

t i Hà N i gia t ng thêm 15,2% sau khi có h ch a

- Tháng II: Dòng ch y trung bình tháng t i Hà N i sau khi có h ch gia t ng thêm là

33 m3/s so v i tr c khi có h ch a nh ng bên sông u ng t i Th ng Cát dòng ch y gia t ng 162 m3

/s

- Tháng III: Dòng ch y trung bình tháng t i Hà N i sau khi có h ch gia t ng thêm là

218 m3/s so v i tr c khi có h ch a nh ng trên sông u ng t i Th ng Cát dòng

ch y gia t ng 220 m3

/s

- T l dòng ch y trung bình mùa l gi a tr m Th ng Cát so v i Hà N i sau khi có

h gia t ng thêm 7,2% so v i tr c khi có h

IV 1072 1454 381 906 1621 715 197 454 257

V 1899 2351 453 1490 1699 209 397 730 333

VI 4619 4577 -42 3464 3157 -306 1138 1377 239 VII 7658 8425 768 5577 6076 498 1978 2674 697 VIII 9004 7356 -1648 6603 5299 -1304 2368 2315 -53

20

* Phân ph i dòng ch y n m t i các phân l u h du sông H ng - Thái Bình:

Các phân l u khác thu c h du sông H ng-Thái Bình do tác đ ng c a th y tri u nên

ch đ dòng ch y r t ph c t p, không đo đ c dòng ch y liên t c trong n m Vi c đánh giá t l phân ph i dòng ch y trong n m h t s c khó kh n và ch d a vào tính toán thu l c m i có th xác đ nh đ c

c Dòng ch y ki t

Trong 7 tháng mùa ki t (tháng XI÷V n m sau) l ng m a đ t 20÷30% l ng m a c

n m, nh ng trong đó l i t p trung 60% vào tháng IV, V và XI T tháng XII÷III m a

r t nh , đ c bi t tháng XII và tháng I Trong mùa c n m t s dòng ch y bình quân tháng Hoà Bình (sông à) đ t kho ng 10 l/s/km2, Tuyên Quang (sông Lô) đ t 7÷8 l/s/km2, Yên Bái và S n Tây c ng đ t kho ng 8÷9 l/s/km2

Tháng có l u l ng nh nh t trong n m c a h u h t các sông đ u r i vào tháng III ( Hoà Bình 53%, Yên Bái 52%, Phù Ninh 45%, S n Tây 62%, Thác B i 49%, Ch 57%) S n m còn l i ph n l n r i vào tháng IV, ti p theo đ n tháng II và r t ít x y ra tháng V Trong tháng c n nh t m t s dòng ch y Hoà Bình đ t 3,5l/s/ km2

, Yên Bái 1,7 l/s/ km2, Tuyên Quang 2,6 l/s/ km2, S n Tây 3,0 l/s/ km2

d M c n c

Khu v c các sông không ho c ít b nh h ng c a th y tri u, m c n c ch y u ph thu c vào l ng x các h ch a th ng ngu n Trong khi m c n c trên các sông, vùng ch u nh h ng c a th y tri u thì m c n c ch u tác đ ng b i l ng n c t

l n th y tri u là chênh l ch m c n c đ nh tri u và chân tri u, c kho ng 15 ngày

có 1 chu k n c c ng và 1 chu k n c ròng (đ l n th y tri u bé) nh h ng c a

1.2.3 Tình hình dân sinh kinh t

1.2.3.1 Tình hình dân sinh

Tính đ n n m 2015, t ng dân s c a vùng là 19.447.107 ng i, trong đó s dân thành

th là 5.809.361 ng i chi m 29,8% t ng dân s , dân s nông thôn là 13.637.746

Dân s TB (ng i)

M t đ dân s (ng i/ km 2

N m 2010 toàn vùng đ t quy mô GDP là 532.175 t đ ng, n m 2015 t c đ t ng

tr ng trong vùng khá cao, cao h n g n hai l n so v i n m 2010 đ t 944.574 t đ ng chi m 26,4% GDP c n c

22

C c u kinh t đã và đang chuy n d ch đúng h ng, đ c bi t trong nh ng n m g n đây

t tr ng Nông - Lâm - Thu s n gi m (n m 2010 là 18,3% đ n 2015 còn 15,0%) trong khi công nghi p - xây d ng t ng lên (46,0% n m 2010 đ n n m 2015 đ t 48,6%) T

tr ng d ch v thay đ i (35,6% n m 2010 so v i 36,2% n m 2015)

1.2.4 Hi n tr ng tài nguyên n c m t vùng đ ng b ng sông H ng

1.2.4.1 Các phân l u dòng chính sông H ng

Sông H ng đ c t o thành b i các sông à, sông Thao, sông Lô Gâm đ n Vi t Trì v i

di n tích l u v c 51.750 km2 Sông H ng phân n c qua sông Thái Bình qua hai phân

l u l n còn l i là sông u ng và sông Lu c; phân n c sang sông áy qua sông Nam

nh và ch y th ng ra bi n c a Ba L t; hai phân l u n a là sông Trà Lý và sông Ninh C Sông H ng ch y qua vùng nghiên c u v i chi u dài là 70km đã mang theo

Sông Trà Lý có h ng chung là Tây - ông, b t đ u t xã H ng Minh, huy n H ng

Hà, tnh Thái Bình ch y quanh co, u n khúc qua huy n ông H ng TP Thái Bình và huy n Thái Thu , đ ra V nh B c B t i c a Trà Lý v i chi u dài 64km

Sông Hóa là m t dòng nhánh l n c a sông Lu c phía b h u ch y t Chanh Ch theo

h ng B c - Nam đ n Quán Khái xã Thu Ninh và V nh Phong thu c huy n Thái

Th y và V nh B o, r i ch y theo h ng Tây - ông đ vào sông Thái Bình g n c a Thái Bình thu c xã V nh Liên Chi u dài sông Hoá 38,2 km, chi u r ng 100÷150m Sông Ninh C là phân l u cu i cùng b h u sông H ng nh n n c sông H ng Mom Rô và đ ra bi n t i c a L ch Giang, chi u r ng trung bình 400÷500m

23

Sông ào Nam nh b t ngu n t sông H ng t i ngã ba H ng Long ch y ngang qua thành ph Nam nh, g p sông áy c B Sông có chi u dài 33,5km, chi u r ng trung bình 500÷600m ây là con sông quan tr ng đ a ngu n n c ng t d i dào c a sông H ng b sung cho h du l u v c sông áy c mùa ki t và mùa l

1.2.4.2 Các phân l u dòng chính sông Thái Bình

Sông Thái Bình sau khi ch y qua t nh H i D ng vào H i Phòng, sông h p l u v i sông Lu c t i Quý Cao và đ ra bi n t i xã Vinh Quang, huy n Tiên Lãng, có chi u dài 30 km Ph n l n l ng n c c a sông Thái Bình đ c phân l u vào sông V n Úc qua sông M i

Sông V n Úc là sông nhánh c p II c a sông Thái Bình qua H i D ng vào H i Phòng

t i ngã ba Kênh ng (ngã ba V n Úc - L ch Tray) H ng ch y ch y u là Tây B c - ông Nam, đ ra bi n t i xã Vinh Quang huy n Tiên Lãng dài 41km

Sông Kinh Th y: Ph n h l u t ngã ba Xi M ng ra đ n c a sông C m, trong đó ph n thu c đ a ph n H i Phòng t ngã ba Kinh Th y - sông Hàn, đ ra bi n t i c a C m v i chi u dài 37km H ng ch y c a sông ch y u Tây B c - ông Nam

Sông B ch ng ( á B ch): Ch y vào đ a ph n H i Phòng t i D m Dê, đ ra bi n t i

c a Nam Tri u, dài 42km H ng ch y ch y u là Tây B c - ông Nam, đo n gi a t trên phà R ng đ n ngã ba sông Ru t l n có h ng ch y B c - Nam

Sông L ch Tray là sông nhánh c a sông V n Úc đ c tách ra t ngã ba Kênh ng,

đ ra bi n t i Tràng Cát, qu n H i An, dài 43km H ng ch y ch y u là Tây B ông Nam, hai bên b có bãi tri u r ng

c-1.2.5 Hi n tr ng t i và s n xu t nông nghi p vùng đ ng b ng sông H ng

1.2.5.1 Hi n tr ng t i vùng đ ng b ng sông H ng

a Vùng sông Lô - Gâm

G m có huy n L p Th ch, huy n Sông Lô và m t ph n huy n Tam o t nh V nh Phúc thu c l u v c sông Lô - Gâm và n m trong khu thu l i sông Lô - Phó áy

24

Vùng t i có ngu n n c c p phong phú t các dòng chính sông Lô, sông Phó áy và các sông su i nhánh trong vùng Di n tích t nhiên 37.584 ha, di n tích c n t i là 15.846 ha, trong đó đ t canh tác là 10.910 ha, di n tích lúa là 8.600 ha, đ t nuôi tr ng thu s n là 354 ha

Công trình thu l i l u v c sông Phó áy có đ p Li n S n là l n nh t, có di n tích

t i thi t k là 17.000 ha, đ m nh n t i cho huy n L p Th ch là 1.000 ha, th c t

t i 828 ha, còn l i là t i cho các huy n khác

Di n tích t i thi t k 11.427 ha, di n tích t i th c t 9916 ha, t l di n tích t i đ t 62,5% so v i yêu c u t i

Nhìn chung di n tích ch a đ c t i là di n tích cây lâu n m và h u h t n m vùng

đ i núi nên khó kh n v vi c khai thác ngu n n c Các su i th ng th p còn các khu t i l i cao nên công trình không t i đ c

B ng 1.8 T ng h p công trình t i khu sông Lô –Phó đáy

Lo i công trình S công trình Di n tích thi t k

- Do công trình xây d ng không đ ng b , thi u ngu n v n, vì v y các công trình ch

t p trung vào xây d ng các công trình đ u m i, ph n h th ng kênh m ng và công trình trên kênh

- Do vi c khai thác r ng đ u ngu n b a bãi, r ng b tàn phá nên mùa m a n c l

xu t hi n nhanh v i l u l ng l n cu n trôi nhi u bùn cát đã gây b i l p và làm h

h ng các công trình và phá ho i mùa màng Ng c l i v mùa ki t l ng n c đ n trên các sông su i gi m nhi u so v i tr c đây

25

b Vùng sông C u - sông Th ng

Bao g m di n tích đ t đai c a 3 t nh: V nh Phúc, B c thành ph Hà N i, m t ph n t nh

B c Ninh T ng di n tích t nhiên 201.469 ha, di n tích đ t c n t i 97.396 ha

C n c vào đ c đi m đ a hình, sông ngòi, hi n tr ng các công trình và h th ng công trình thu l i hi n có, phân vùng t i thành 2 khu t i: Cà L , B c u ng

T ng di n tích yêu c u t i toàn vùng: 97.396 ha, di n tích t i thi t k là: 125.852

ha, di n tích t i th c t : 95.841 ha, so v i di n tích yêu c u t i thì di n tích ch a

t i đ c còn 1.555 ha T l di n tích t i đ c đ t 98% so v i di n tích c n t i

B ng 1.9 T ng h p các công trình t i vùng sông C u - Sông Th ng

Lo i công trình S công trình Di n tích thi t k

* ánh giá chung t n t i v t i vùng sông C u - sông Th ng:

Ngu n n c c p cho vùng bao g m: Sông Phó áy, sông H ng, sông Cà L , sông

u ng, sông C u

26

- Sông Phó áy: Có h th ng Li n S n c p n c t i cho các huy n trong t nh V nh Phúc, ngu n n c sông Phó áy hi n nay v mùa ki t thi u n c tr m tr ng nguyên nhân là do th ng ngu n xây d ng nhi u công trình k t h p v i vi c khai thác khoáng

s n b a bãi, kèm theo n n ch t phá r ng đ u ngu n nên l ng n c đ n hàng n m tháng ki t nh t ch kho ng 5÷6 m3

/s

- Sông H ng: Vi c khai thác l y n c sông H ng ch y u b ng các tr m b m, nh ng

c ng r t khó kh n vì hàng n m c qua mùa l ph i n o vét b hút, ngoài ra các tr m

b m còn ph thu c vào s đi u ti t c a h Hoà Bình

- Sông Cà L : Ch y u l y b ng các tr m b m nh ng dòng ch y mùa ki t sông Cà L ngày càng gi m do lòng sông b b i l p làm nh h ng đ n vi c l y n c t i

- Sông u ng: ây là ngu n c p n c ch y u cho h th ng, chi m kho ng h n 70%

l ng n c c p Nh ng n m g n đây m c n c trên sông u ng h th p vào mùa

ki t, g p r t nhi u khó kh n cho các tr m b m v n hành, đ c bi t vào th i k đ i Vì

v y hàng n m công ty ph i t ch c b m s m, b m kéo dài th i gian đ m b o c p đ

n c cho nông dân gieo c y trong khung th i v

- Sông C u: Ngu n n c sông C u chi m kho ng h n 20% ngu n n c c p cho h

th ng M c n c trên sông C u vào các tháng mùa ki t trong nh ng n m g n đây có

xu h ng cao h n so v i m c n c trung bình nhi u n m

c Vùng H u sông H ng

Bao g m di n tích đ t đai c a 4 t nh, thành ph : Thành ph Hà N i, Hà Nam, Nam

nh, Ninh Bình T ng di n tích t nhiên: 644.081 ha, đ t canh tác 286.942 ha, đ t c n

t i 350.504 ha

Toàn b vùng h u sông H ng đ c hình thành 8 khu thu l i, bao g m: sông Nhu , sông Tích -Thanh Hà, 6 tr m b m Hà Nam, Trung Nam nh, Nam Nam nh, B c Ninh Bình, Nam Ninh Bình, bán s n đ a h u sông áy

Có 2 ngu n n c chính đ c c p cho l u v c là:

- Ngu n n c sông H ng: l y thông qua các công trình l y n c nh Liên M c, C m ình - Hi p Thu n, T c Giang

27

- Ngu n n c sông áy: T Ph Lý đ n h l u ngu n n c khá nhi u, ngu n n c t các chi l u c a sông áy tuy n c không nhi u nh ng đã góp ph n đáng k đáp ng nhu c u c p n c t i ch cho các vùng mi n núi, bán s n đ a và m t ph n vùng đ ng

b ng c a l u v c

Ngu n n c m t do các h th ng th y l i t o ra Vùng đ ng b ng trong l u v c v mùa ki t s d ng ngu n n c chính là t sông H ng b ng các tr m b m, c ng t o ngu n, sông chuy n n c (nh tr m b m Phù Sa, c ng C m ình - Hi p Thu n, c ng

T c Giang, c ng Phù Sa, c ng Liên M c, tr m b m an Hoài, c ng Bá Giang, tr m

b m H ng Vân, sông ào Nam nh, ) Vùng đ i núi bán s n đ a đ c t i b ng các

h đ p, bai, th y luân Có hai hình th c c p n c trong l u v c là t ch y và b m,

ph n di n tích vùng núi, bán s n đ a và ph n di n tích đ ng b ng ven bi n ch y u

là t ch y, ph n di n tích đ ng b ng còn l i ch y u là b m

Di n tích t i thi t k 332.089ha, di n tích th c t 222.775ha T ng di n tích đ c

t i toàn vùng h u sông H ng là 222.775 ha, đ t 64 % yêu c u t i

- Vùng bán s n đ a: ch có ngu n n c t i ch nh ng r t h n ch Các công trình thu

l i vùng núi bán s n đ a có đ n trên m t n a s công trình là t m th i Khu v c

mi n núi, đ ng kênh d n n c th ng dài, nh h ng c a m a l l n nên đ b n

v ng kém, vì v y di n tích đ c t i ch đ ng th ng ch đ t 40% di n tích thi t k

29

- Vùng đ ng b ng: Nhìn chung ngu n n c có khá h n, nh t là càng v h l u ngu n

n c càng phong phú Bi n pháp công trình cho khu v c đ ng b ng ch y u là b m

tr m t s khu v c ven bi n và khu v c có đ a hình th p nh khu thu l i sông Nhu Tuy nhiên v n có m t vài khu thu l i còn thi u ngu n n c do ch a có bi n pháp công trình đáp ng, nh khu thu l i sông Tích, vùng đ u ngu n sông áy t Ba Thá

+ V qu n lý khai thác c ng còn nhi u b t c p, nh ch a có quy trình v n hành tiên

ti n h p lý, ho c vi c phân c p qu n lý ch a rõ ràng, các h dùng n c tùy ti n, gây

t n th t l n, n y sinh nhi u công trình trung gian

d Vùng T sông H ng

Toàn vùng đ c chia thành 3 khu thu l i t ng đ i đ c l p, đó là các khu thu l i:

B c H ng H i, B c Thái Bình, Nam Thái Bình Ngu n n c l y t sông H ng, sông

u ng, sông Thái Bình, sông Lu c, sông Trà Lý, sông Hoá và các sông tr c n i đ ng

T ng di n tích yêu c u t i là 245.265 ha, di n tích t i thi t k 258.922 ha, di n tích

t i th c t 189.853 ha, đ t 77% so v i yêu c u t i

Do đi u ti t c a h Hoà Bình v v mùa m c n c các tri n sông duy trì m c t báo

đ ng I tr lên dài ngày r t thu n l i cho vi c l y n c t ch y, nh ng các công trình

Nhi u vùng n i đ ng có công trình đ u m i đ l y phù sa nh ng l i thi u công trình đi u

ti t nên vi c l y phù sa t ch y còn b h n ch nh vùng Thuy n Quan, vùng Tam K