Cảm hứng Kitô giáo trong tiểu thuyết của Nguyễn Việt Hà

Bàn về mối quan hệ giữa tôn giáo và văn học, Phương Lựu trong giáo trìnhLý luận văn họctập 1, đã khẳng định:“Chủ nghĩa nhân văn tôn giáo cũng là một nguồn cảm hứng của văn nghệ, đồng cảm

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘITRƯỜNG ĐẠI HỌC

KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

2MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đềtài 3

2 Mục đích nghiên cứu 6

3 Lịch sử vấn đề 6

4.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 9

6.Phương pháp nghiên cứu 9

Chương 1: KITÔ GIÁO VÀ VĂN CHƯƠNG NGUYỄN VIỆT HÀ 11

1.1 Kitôgiáo, Kitôgiáo ở Việt Nam 11

1.2 Văn chươngcủa Nguyễn Việt Hà 20

Chương 2: NHỮNGYẾU TỐKITÔGIÁO QUA NGÔN NGỮ, KHÔNG GIAN, NGHI LỄ, BIỂU TƯỢNG VÀ LỊCH SỬ 37

2.1 Tên tác phẩm 37

2.2 Không gian 40

2.3 Ngôn ngữ 42

2.4 Nghi lễ, biểu tượng, ngày lễ 44

2.5 Lịch sử Kitô giáo ở Việt Nam trong bộ ba tiểu thuyết 48

Chương 3: NHỮNGYẾU TỐ TÔN GIÁO Ở CẤP ĐỘ NHÂN VẬT 52

3.1.Quan niệm vềnhân vật, nhân vật trong tiểu thuyết Nguyễn Việt Hà 52

33.2 Các loại nhân vậttrongtiểu thuyết Nguyễn Việt Hà 55

3.3.Thành công trong xây dựng nhân vật, những con người tôn giáo và xã hội 69

Chương4: VAI TRÒ CỦATÔN GIÁO TRONG VIỆC THỂ HIỆN TƯ TƯỞNG, CHỦ ĐỀ 72

4.1 Sự xung đột, bộ mặt đương đại của xã hội 72

4.2 Đức tin và con người tinh thần qua tôn giáo 76

KẾT LUẬN 84

TÀI LIỆU THAM KHẢO 86

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tàiTôn giáo bản chất là một hiện tượng xã hội mang tính lịch sử, văn hóa Đâylà một trong những cảm hứng quan trọng trong các sáng tác văn chương Bàn về mối quan hệ giữa tôn giáo và văn học, Phương Lựu trong giáo trìnhLý luận văn họctập 1, đã khẳng định:“Chủ nghĩa nhân văn tôn giáo cũng là một nguồn cảm hứng của văn nghệ, đồng cảm với con người nhân đạo trong văn chương”.[30]Trong kho tàng văn học nhân loại,nhiều tác phẩm được viết ra dựa trên cảm hứng tôn giáo Tùy vào đức tin, tôn giáo và tín ngưỡng của mỗi tác giả hay đặc điểm của của thời đại, địa điểm sinh sống mà những tác phẩm có thểchứa đựngít hay nhiều những yếu tố tôn giáo.Qua đó,tác giả chuyển tải những thông điệp sâu xa đến độc giả.Việt Nam là một đất nước nằm ở trung tâm Đông Nam Á

Từ xưa đã là nơi giao thoa của nhiều nền văn hóa với những luồng tư tưởngkhác nhaunhư Phật giáo, Khổng giáo, Hồi giáo, Kitô giáo Những tôn giáo này cùng với những tín ngưỡng bản địa đã là nguồn cảm hứng, ảnh hưởng và tác động đến đời sống văn hóa tinh thần, đặc biệt là cả trongđời sống văn học.Trong đó, Kitô giáo chiếm một vị trí quan trọng.Văn học thế giớitừng có nhiều tác phẩmnổi tiếng lấy hình tượng tôn giáo làmđối tượng phản ánhnhư Tây du kí(1590) của Ngô Thừa Ân, Nhà thờĐức bà(1831), Những người khốn khổ (1862) của Victo Huygo, Nghệ nhân và Margarita(1840) của Mikhail Bulgacov, Lũ người quỷ ám(1872) của Dostoyevsky, Tiếng chim hót trong bụi mận gai(1977) của Colleen McCulloug, Đoạn đầu đài(1986) của Aimatov, , và gần đây là Thiên thần và ác quỷ(2000), Mật mã Da Vinci (2003) của Dan Brown Hầu như cácnền văn học lớn như Trung Quốc, Nga, Ấn Độ đều mang đậmdấu ấn tôn giáo

5Văn học Việt Nam từ xưa đã có rất nhiều tác phẩm được sáng tác dựa trên cảm hứng tôn giáo như thơ văn Phật giáo thời kì trung đại, thơ văn ảnh hưởng của Nho giáo, Đạo giáo hiện diện thường xuyên kể từ khihai hệ tư tưởng xã hội này ảnh hưởng tới Việt Nam Theo thời gian, sự tiếp nhậnKitô giáo sau đó đã tạo nên nhiều tác phẩm mang cảm hứng từ tôn giáo mới này ở Việt Nam dù chưa nhiều,

sâu đậm như những những tác phẩm văn chương Phật giáo, Nho giáo Trong văn học hiện đại và đương đại của Việt Nam, cảm hứng tôn giáotiếp tục có mặt trong các tác phẩm văn học có tiếng vang như Hồn bướm mơ tiêncủa Khái Hưng, Tắt lửa lòngcủa Nguyễn Công Hoan, Nhân sứ, Bụt mệtcủa Hòa Vang, Đường Tăngcủa Trương Quốc Dũng, Thợ maycủa Phạm Hải Vân, Giàn thiêucủa Võ Thị Hảo, Mẫu thượng ngàn, Đội gạo lênchùacủa Nguyễn Xuân Khánh, Cõi người rung chuôngtận thế, Đức Phật, nàng Savitri và tôicủa Hồ Anh Thái, Đêm thánh vô cùngcủa Sương Nguyệt Minh, Lời nguyền hai trăm nămcủa Khôi Vũ, Gióngcủa Nguyễn Minh Hà, tiểu thuyết của Nguyễn Bình Phươngnhư Tàn đenđốm đỏ, Những đứa trẻ chết giàhay Phẩm tiếtcủa Nguyễn Huy Thiệp và đặc biệt là trong những tiểu thuyết của cây bút Nguyễn Việt Hà.So với những tôn giáo, tín ngưỡng khác thì Kitôgiáo mới chỉ được truyền bá tại Việt Nam với thời gian chưa lâu và cũng chưa thực sự ảnh hưởng sâu rộng trong các tác phẩm văn học hiện đại, đương đại Chính vì thế, việc tìm hiểu cảm hứng tôn giáo mà cụ thể là Kitôgiáo vẫn là một mảng đề tài còn mới mẻtrong việcnghiên cứu văn họcViệt Nam.Trong các tác giả của văn học Việt Nam đương đại, Nguyễn Việt Hà là một trong những cái tên đáng chú ý nhất Nhà văn này đãtạo được dấu ấn cho mình ở nhiều thể loại khác nhau như tiểu thuyết, tản văn Mỗi nhà văn đều có những nétđặc trưng trong sáng tác của mình.Nguyễn Việt Hà là mộtngười có thể khiến cho độc giả nhớ tới mình bằng những “đứa con tinh thần” rất Tây, rất độc đáo đầy giọng

6giễu nhại của mình Là con người của Hà Thành nêncác sáng tác của ông mang đậm dấu ấn đô thị Hà thành từ văn hóa, con người dù vẫn ẩn chứa ở đó cái nhìn xót xa trước sự biến chất của xã hội hiện đại.Bên cạnh yếu tố thành thị đặc trưng, độc giả còn dễ dàng nhận thấy yếu tố tôn giáo trong những sáng tác của ông, đặc biệt là Kitôgiáo Nó thể hiện từ ngôn ngữ, nhân vật, cốtchuyện và là đề tài vẫn chưa được nhắc nhiều đến khi nghiên cứu về những sáng tác của Nguyễn Việt Hà Việc nghiên cứu tác phẩm của nhà văn Nguyễn Việt Hà, một trong những hiện tượng khá thú vị của văn chương Việt Nam đươngđại là một điểu đáng chú ý Bởi

lẽ, trong vô số nhữngcây bút hiện tại, ít người tạo được dấu ấn thực sự với những tác phẩm của mình như Nguyễn Việt Hà Nguyễn Việt Hà mượn cảm hứng tôn giáo không chỉ vì ông là người Công giáo, là người Hà Nội mà qua đó ông còn khéo léo bằng cách thể hiện đức tin để có thể khắc họa nên những chân dung,

những con người của thời đại Chúng ta đã quá quen thuộc với việc đi vào phân tích nhân vật qua tính cách, qua lý tưởng sống hay bản chất trong xã hội mà chưa nhiều người đi vào nghiên cứu nhân vật bằng những ẩn ức về đức tin, về tôn giáo

để thấy được một mặt rất mới mẻ trong cách hiểu được con người không chỉ trong các tác phẩm văn học mà còn ở ngoài thực tế Việc nghiên cứu tác phẩm văn học,

nhân vật từ cảm hứng tôn giáo của nhà văn cũng là cách để phát hiện ra những tư tưởng,những giá trị mà nhà văn muốn gửi gắm qua tác phẩm của mình.Nhiều người chorằng, những tác phẩm mang nặng màu sắc tôn giáo là tác phẩm không thực tế, nhìn nhận không khách quan hay khó có thể có những điểm đặc sắc Thế nhưng, khi đi vào nghiên cứu ta mới thấynhững quan niệm trên không đúng và tôn giáo thực sự tạo nên những giá trị đặc biệt cho tác phẩm Không phải tự nhiên mà Nguyễn Việt Hà dành hẳn gần hai chục năm của mình để viết bộ ba tác phẩm mà thấp thoáng đâu đó sự ảnh hưởng của Kitô giáo ngay từcái tên, hình ảnh bìa cũng

là hình ảnh những con người nhộn nhạo xung quanh cây thánh giá thiêng

7liêng Ông muốn đặc tả lại cả một xã hội với đầy đủ góc cạnh, tạo nên những con người của thời đại thông qua cảm hứng tôn giáo.Người ta từng thấy những tác phẩm mang đậm màu sắc tôn giáo, hệ tư tưởng xã hội trong các giai đoạn trung đại nhưng ở văn học hiện đại, thì những tác phẩm mà yếu tố tôn giáo được nhìn thấy ngay từ tên gọi không nhiều Nguyễn Bình Phương, Nguyễn Xuân Khánh và Nguyễn Việt Hà là ba cái tên đáng chú ýtrong việc này Tuy nhiên, nếu như hai nhà văn đàn anh lấy cảm hứng từ những tín ngưỡng dân gian, những tôn giáo thuần Á đông như đạo Phật, tín ngưỡng thờ mẫu thì Nguyễn Việt Hà lại rất “Tây”, nhà văn này tạo cho mình “những đứa con tinh thầncủa Chúa” trên cảm hứng Kitô giáo Nghiêncứu tác phẩm của Nguyễn Việt Hà trên phương diện cảm hứng tôn giáo sẽ thấy, vì sao anh xứng đáng là một trong những nhà văn tiêu biểu hiện nay và không nhạt nhòa giữa hàng loạt nhà văn thị trường khác.2 Mục đíchnghiên cứuNguyễn Việt Hà với những điểm đặc biệt, đáng chú ý trong sáng tác của mình thời gian gần đây đã là đề tài cho nhiều công trình nghiên cứu, bài viết đánh giá Thế nhưng, những nghiên cứu nàyvẫn chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu cảm thức đô thị, văn hóa hay con người đô thị còn yếu tố tôn giáo, mà cụ thểlà Kitôgiáo được thể hiện rõ nét vẫn chưathực sựđược quan tâm nghiên cứu Chính vì thế, mục đích của luận văn mong muốn phân tích vai trò của yếu tố Kitô giáo trong tiểu thuyết Nguyễn Việt Hà và xác định đây là những tiểu thuyết Kitô giáo hay những tiểu thuyết có yếu tốKitô giáo.3 Lịch sử vấn đềNghiên cứu tôn giáo mà cụ thể là nghiên cứu Kitô giáo trong văn học Việt Nam từ trước đến nay chưa nhiều Người ta có thể nghiên cứu những tôn giáo thuần Á

8đông nhưng còn chưa chú trọng vào tôn giáo mang màu sắc phương Tây này Có thể kể đến việc nghiên cứu Kitô giáohay một khía cạnh nào đó của tôn giáo

nàytrong một số công trình như:-“Cơ hội của Chúa” –từ nhật kí hậu trường đến văn học, Đoàn CầmThi, Pari tháng 6/2014, evan.com.vn.-Cảm quan tôn giáo trong văn xuôi Việt Nam đương đại, Lê Dục Tú, Tạp chí Sông Hương số 304.-“Đau

thương”và “Xuân như ý”nhìn trong sự ảnh hưởng của Thiên Chúa giáo đến văn học, Khóa luận tốt nghiệp, Nguyễn Thị Vân,Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn

Hà Nội.Nguyễn Việt Hà là một cây viết đặc sắc trong nền văn chương Việt Nam đương đại Chính vì thế, ngày càng có nhiều nhà nghiên cứu tìm hiểu những đặc điểm đặc sắc từ nội dung, tư tưởng cho tới nghệ thuật của ông Có thể kể đến một

số công trình nghiên cứu về những sáng tác của nhà văn này như: -Văn xuôi gần đây và quan niệm về con người, Bùi Việt Thắng, Tạp chí văn học số 6/1991.-Tiểu thuyết Nguyễn Việt Hà và thi pháp hậu hiện đại, Phùng Gia Thế,

evan.com.vn.-Đọc “Cơ hội của Chúa” của Nguyễn Việt Hà, Hoàng Ngọc Hiến, Tạp chí Sông Hương số 130, tháng 12/1999.-“Khải huyền muộn” –cảm hứng và những dấu hiệu của hình thức nghệ thuật đương đại trong tiểu thuyết, Nguyễn Huy Thiệp, Tạp chí Văn học số 4/2016

“Khảihuyền muộn” –cuốn tiểu thuyết về chính nó, Nguyễn Chí Hoan, báo Người

Hà Nội số ngày 4 và 11/11/2005.-Không gian và thời gian của vô cùng Hà Nội, Nguyễn Trương Qúy, lời giới thiệu “Ba ngôi của người”, Nxb Trẻ, 7/2014.-Cốt truyện và người kể truyện trong tiểu thuyết Nguyễn Việt Hà,Luận văn thạc sĩ Lí luận văn học, Đào Ánh Diệp, Đại học Sư phạm Hà Nội 2.-Tư duy nghệ thuật tiểu thuyết Nguyễn Việt Hà, Luận văn thạc sĩ Văn học Việt Nam, Lê Thị Loan, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội.Việc nghiên cứu tôn giáo trong tiểu thuyết của Nguyễn Việt Hà là rất hiếm hoi Hầu hết các nhà nghiên cứu, học giả chỉ mới

đi vào khía cạnh nội dung, nghệ thuật hay đô thị cũng như bức tranh xã hội trong các tiểu thuyết của ông Về tôn giáo trong sáng tác Nguyễn Việt Hà, đáng chú ý nhất có công trình sau:-Vấn đề tôn giáo trong tiểu thuyết Nguyễn Việt Hà, Báo cáo khoa học, Nguyễn Thị Thuyên, Tạp chí khoa học tập XXXVII số 4B/2008, Đại học Vinh.Khái lược lại những vấn đề từng nghiên cứu có liên quan ít nhiều tới đề tài của luận văn này thì mức độ tìm hiểu, tiếp cận tới tôn giáo trong bộ ba tiểu thuyết của Nguyễn Việt Hà vẫn chưa nhiều, sâu và rộng Có lẽ, bởi sự ra đời cách quãng của những tiểu thuyết trong thời gian gần hai năm và vấn đề tôn giáo cũng là vấn

đề khá nhạy cảm đối với nhiều người Trong những công trình nghiên cứu về tôn giáo trong tiểu thuyết của Nguyễn Việt Hà, những người nghiên cứu trước đây đã khái quát được về những yếu tố tôn giáo trong các tiểu thuyết, sự hiện diện của các tôn giáo trong tiểu thuyết nhưng chưa nói lên được cụ thể tôn giáo đậm nét nhất là Kitô giáo cũng như vai trò của tôn giáo với tư tưởng, chủ đề của tác phẩm

104 Phạm vi nghiên cứuNhư đã nói ở trên, Nguyễn Việt Hà là một trong những nhà văn nổi bật của văn học Việt Nam đương đại Bên cạnh những tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp, Nguyễn Xuân Khánh thì những tác phẩm của Nguyễn Việt

Hà thời gian gần đây cũng là đối tượng được nghiên cứu khá nhiều Vấn đề đô thị, những trăn trở về con người cùng bi kịch của các nhân vật chính là những đề tài được nghiên cứu khá nhiều khi đến với tác phẩm của nhà văn này Trong khi đó, tôn giáo với những sự biểu hiện rõ rệt và truyền tải những nội dung đáng chú ý lại chỉ được coi như một khía cạnh nhỏ bổ trợ cho những nghiên cứu trên Vì thế, việc nghiên cứu cảm hứng tôn giáo với tư cách một đề tài riêng rẽ sẽ là một cách

để có thể hiểu hơn những giá trị mà Nguyễn Việt Hà thể hiện qua tác phẩm của mình.Được biết đến với nhiều tiểu thuyết và tản văn nhưng khi nghiên cứu về tôn giáo, cụ thể là Kitôgiáo trong tác phẩm văn chương của Nguyễn Việt Hà thì bộ ba tiểu thuyết gồm: “Cơ hội của Chúa”, “Khải huyền muộn” và “Ba ngôi của

Người”là những tác phẩm tiêu biểu về đề tài này Đây là ba tác phẩm mà yếu tố tôn giáo được thể hiện rõ rệt nhất ngay từ tiêu đềcủa tiểu thuyết cho tới những thông điệp, nội dung, nhân vậtbên trong của nó Hơn nữa, bộ ba tiểu thuyết dường như có sự tiếp nối nhau trong cùng chủ đề Việc dừng lại ở ba tác phẩm tiêu biểu này cũng đã tiếp cận và đáp ứng được mục đích nghiên cứu của đề tài này.5

Phương pháp nghiên cứuTrong công trình nghiên cứu luận văn này, tác giả sử dụng hai phương pháp nghiên cứu chính là thi pháp thể loại và văn hóa học Đây là hai phương pháp để thực hiện việc ngiên cứu các tác phẩm từ nhiều góc độ khác nhau như ngôn ngữ, biểu tượng, văn hóa, nhân vật, chủ đề và tư tưởng Ngoài ra, tác giả cũng sử dụng nhiều thao tác như so sánh, thống kê, phân tích

116 Cấu trúc luận vănNgoài phần Mở đầu,Kết luận và Tài liệu tham khảo, phần Nội dung luận văn được triển khai thành bốn chương:Chương 1: Kitô giáo và văn chương Nguyễn Việt HàChương 2: Những yếu tốKitô giáo qua ngôn ngữ, không gian, nghilễ, biểu tượng và lịch sửChương 3: Những yếu tố Kitô giáo qua nhân vậtChương 4: Vai trò củaKitô giáo trong việc thể hiện chủ đề, tư tưởng

12Chương 1:KITÔGIÁO VÀ VĂN CHƯƠNG NGUYỄN VIỆT HÀMỗi tôn giáo đều trải qua quá trình ra đời, định hình và phát triển Trên mỗi chặng đường đều để lại những dấu ấn riêng Kitô giáo trải qua khoảng thời gian dài đã định

hìnhđượcchỗ đứng của mình vớinhững đặc trưng riêng biệt Tìm hiểu Kitô giáo, đặc biệt đặc điểm Kitô giáo ở Việt Nam giúpmang lại cái nhìn khái quát,là cơ sở cho việc tìm hiểu mối liên hệ giữa Kitô giáo và văn chương Nguyễn Việt Hà 1.1 Kitô giáo, Kitô giáo ở Việt Nam1.1.1 Kitô giáo –lịch sử hình thành và phát

triểnKitô giáo là một trong ba tôn giáo lớn nhất thế giới cùng với Phật giáo và Hồi giáo Tầm ảnh hưởng của Kitô giáođược cho là rộng lớn,trảidàinhiều quốc gia trên thế giới,từ phương Tây hiện đại tới phương Đông vẫn còn nhiều bí ẩn, từ những đất nước hiện đại của châu Âu, Bắc Mỹ cho tới những đất nước còn kém phát

triển ởchâu Phi, châu Á Tôn giáo này có một lịch sử ra đời, hình thành và phát triển lâu dài Nếu Phật giáo ra đời ở Ấn Độ, vùng đất thuộc Nam Á,Hồi giáo ra đời

ở tại bán đảo Ả Rập thì Kitôgiáo ra đời trên vùng đất của đế quốc La Mã cổ đại Kitô giáo ra đời trên cơsở của Do Thái giáo vốn tồn tại ở vùng Trung cận đông, nơi tiếp giápcủa ba châu lục, cưdân vốn theo đa thần giáo Tại vùng đất này, những mâu thuẫn xã hội thực sự gay gắt dưới những cuộc chiến tranh xâm lược mở rộng thuộc địa của đế chế La Mã Sự ra đời của Ki tô giáo gắn liền với tên tuổi của Jesus Christ hay còn gọi là Chúa Giê su Theo những gì được truyền lại, chúa Giê su là người đã sáng lập ra đạo Kitô, là con của Chúa Trời đã đầu thai vào một người con gái đồng trinh tên là Maria Với Kitô giáo, sự sinh nở thần kì của bậc tối cao cũng như các tôn giáo khác, Chúa Giê su được sinh ra dù cho Đức Mẹ Maria vẫnđồng trinh Ngài sinh ra ở Palextin, một vùng đất thuộc vào lãnh thổ của La Mã trước kia vào khoảng thế kỉ thứ V hoặc thế kỉ thứ IV trước công nguyên

13Hình thành trên cơ sở của Do Thái giáo cùng với nhu cầu một sự độc tôn về tôn giáo ở vùng đất này, dưới chế độ chiếm hữu nô lệ, các tín đồ ban đầu của Kitô giáo bao gồm nô lệ, các nô lệ được giải phóng, dân nghèo thành thị Ban đầu, họ thành lập những công xã nhỏ, những tổ chức có vai trò giúp đỡ lẫn nhau và làm việc từ thiện Các công xã này tồn tại với nguyên tắc sự bình đẳng giữa các thành viên trong đó Quyền lành đạo công xã thuộc về các nhà truyền giáo lưu động và các sứ

đồ của họ, những đại biểu của quần chúng nghèo khổ Với nguyên tắc bình đẳng,

rõ ràng những gì mà đạo Kitô thủa ban đầu đưa ra trái ngược hẳn với bản chất xã hội chiếm hữu nô lệ và vì thế, nó bị chính quyền La Ma đàn áp thẳng tay Tiêu biểu

là vụ chính quyền thời hoàng đế Nê rôn đã ra tay tàn sát tín đồ Ki tô giáo một cách thảm khốc Sau giai đoạn đó, đến thế kỉ thứ II, các công xã nhỏ của Kitô giáo đã liên hiệp lại và tổ chức thành giáo hội Điều này khiến cho cách hoạt động của giáo hội có nhiều thay đổi, đặc biệt là những tín đồ không còn chỉ là những người nô lệ, thường dân mà đã có cả những người khá giả, giàu có tham gia vào.Bị chính

quyền La Mã đàn áp nhưng sự phát triển của tôn giáo này lại mang một dấu ấn, một bước ngoặt dưới triều đại của Hoàng đế Constantine khi vị hoàng đế này nuôi tham vọng chinh phục toàn cầu Dưới triều đại của ông, không còn những vụ tàn sát, bách hại nhưcác hoàng đế tiền nhiệm Điều đặc biệt chính là mẹ của hoàng đế

là một tín đồ Kitô giáo và ông rất tôn trọng mẹ Ông nhận thấy rằng nhiều tín đồ của tôn giáo này chấp nhận cái chết nhưng không chịu bỏ đạo, tuy không có ý định theo tôn giáo này tại thời điểm đó nhưng với sự thông minh của mình, ông đã muốn biến Kitô giáo thành một công cụ hữu hiệu cho mục đích chinh phụcthế giới của mình Ngày càng có nhiều người thuộc giai cấp quý tộc, chủ nô tìm đến với Kitô giáo nhưmột chỗ dựa tinh thần và dần dần họ đã tham gia vàobộ máy của tôn

giáo này vào cuối thế kỉ thứ III Những người lãnh đạo của Kitô giáo cũng dần thuộc về những người thuộc tầng lớp trên Giai cấp quý tộc, chủ nô sau

14khi tham gia vào Kitô giáo đã nhận thấy sức mạnh tinh thần của tôn giáo này và việc cần thiết phải sử dụng nó nhưmột công cụ để cai trị.Chính quyền La Ma cũng chính thức ra lệnh ngừng sát hại những tín đồ đạo Kitô Năm 313, Hoàng đế

Constantine còn ra sắc lệnh Milano, chính thức công nhận địa vị hợp pháp của đạo Kitô Sau đó, ông cũng triệu tập cuộc đại hội của các giáo chủ trong đạo để xác định giáo lý, chấn chỉnh tổ chức của giáo hội Trước lúc chết, ông cũng chịu phép rửa tội và trở thành hoàng đế đầu tiên theo đạo Kitô Một trong những dấu mốc quan trọng của đạo Kitô là việc chính thức đượcthừa nhận là quốc giáo của La Mã vào cuối kế kỉ thứ IV.Bộ Kinh Thánh chính thức của đạo Kitô cũng được Gierôm dịch từ tiếng Hi Lạp ra tiếng La Tinh bao gồm kinh Cựu ước và Tân ước Cựu ướclà kinh thánh của đạo Do Thái mà đạo Kitô tiếp nhận, còn Tân ướclà kinh

thánh thực sựcủa đạo Kitô Kinh Tân ướcvốn viết bằng tiếng Hy Lạp, gồm có 4 phần là Phúc âm, Hoạt động của các sứđồ, Thư tín và Khải thi lục Nhờ việc này

mà đạo Kitô phát triển mạnh mẽ cả về số lượng, tưtưởng thần học, các triết lý và giáo lý.Trong lịch sử phát triển của mình, cũng như nhiều tôn giáo khác thì Kitô giáo cũng không còn giữ được nhưlúc ban đầu mà cũng bắt đầu có những sự phân chia thành các bộ phận khác nhau Điều này là do số lượng tín đồ đông đảo trải dài khắp thế giới, rộng lớn nhất trong các tôn giáo Kitô giáo bị phân chia thành Đông

và Tây mặc cho những nỗ lực của phong trào đại đoàn kết Nhiều chi phái của Kitô giáo,Chính thống phương Đông chiếm ưu thế tại những vùng Đông Âu, Cận đông, châu Phi trong khi giáo hội phươngTây thì chia thành Kitô giáo La Mã và Tin lành Chính sự phân chia này tạo thành một cộng đồng Kitô giáo với nhiều bộ mặt khác nhau:

15-Ở châu Âu với mô thức những giáo hội quốc gia thì Kitô giáo tĩnh lại Tôn giáo này được sự ủng hộ của các chính phủ quốc gia và thực sự có uy tín trong cộng đồng Việc đào tạo những học giả của Kitô giáo cũng được các trường đại học, giáo hội thực hiện Tuy nhiên, số lượng người đi nhà thờ không quá nhiều tại các quốc gia này.-Một trong những sự phát triển đáng chú ý nhất của Kitô giáo là ở

Mỹ, đặc biệt là vị thế ngày một cao của nhóm Tin Lành Phúc âm Nhóm này ngày một phát triển và có tầm ảnh hưởng rộng trong cộng đồng.-Ở châu Phi nơi là thuộc địa của những quốc gia châu Âu thì tín đồ Kitô giáo ngày một đông đảo, hơn cả Hồi giáo Điều này cũng tương tự với số lượng tín đồ tại các quốc gia châu Á Ngay tại nhiều quốc gia mà Phật giáo có tầm ảnh hưởng lớn nhưTrung Quốc, Nhật Bản, Việt Nam, Thái Lan thì số lượng tín đồ Kitô giáo cũng ngày một tăng và

tôn giáo này cũng có chỗ đứngtrong cộng đồng.Hiện nay, Kitôgiáo là tôn giáo có đông tín hữunhất với con số ước tính khoảng 2,2 tỷ người vào năm 2010, chiếm 32% dân số thế giới Theo thời gian phát triển, những biến động và cải cách thì Kitôgiáo hiện giờ được chia làm nhiều nhánh nhưCông giáo, Tin Lành, Chính thống giáo Ngoài ra còn những giáo hội ngoại vi với số lượng tín đồ ít hơn Tỉ lệ người theo Kitôgiáovẫn chiếm đa số ở các nước phương Tây như châu Âu, châu

Mỹ, châu Phi và châu Đại dương Ở châu Á số lượng người theo Kitônhiều nhất

là ở Philippines, một quốc gia từng là thuộc địa của Tây Ban Nha Số lượng tín đồ Kitôcũng có mặt ở nhiều quốc gia khác tại châu lục này.Tưtưởng nhân văn của Kitô giáo được xây dựng dựa trên cơsở của thế giới quan thần sángtạo vũtrụ và vạn vật, quan phòng, chi phối mọi sự Trêncơsở nhân sinh

quan,Kitôgiáo xem con người là một sản phẩm kết hợp hai thực thể linh hồn và thể xác, linh hồn luôn có tính thiêng liêng, bất tử còn thể xác thuộc về thế giới vật chất Nội dung cơbản của tưtưởng nhân văn Kitô giáo chính là đề cao vị trí và vai trò của con người, xem con người là tinh hoa của vũtrụ, một chỉnh thể được kết hợp bởi những yếu tố vật chất và phi vật chất, bởi cái hữu hình và cái vô hình, bởi cái hữu hạn và cái vô hạn, bởi cái khảtửvà cái bất tử ; đềcao quyền tựdo và bình đẳng của con người như những nguyên tắc bất khảxâm phạm, vấn đềgiải phóng con người khỏi những ràng buộc của những luật lệvà hủtục phi nhân tính Nội dung tư tưởng đạo đức cơ bản của Kitô giáo là bàn vềcác phạm trù công bằng, bác

ái, khiêm nhường, nhẫn nhục, khoan dung và tha thứ như những chuẩn mực luân lý Kitô giáo Tư tưởng nhân văn và đạo đức Kitô giáo có những tính chất như tính duy lý, tính hệthống, tính kết hợp, tính duy tâm -siêu hình và tính nhân loại phổbiến Các tính chất đó vừa thểhiện đặc trưng của tư tưởng nhân văn và đạo đức Kitô giáo, vừa thểhiện tính ưu điểm và nhược điểm của tư tưởng ấy đối với thực tiễn cuộc sống.Về giáo lý, những xác tín căn cốt của Kitôtập trung vàosự nhập thể làm người, sự đền tội cho nhân loại, sự chết trên thập tự giá và sự sống lại

của Chúa Giêsu Trọng tâm của Kitôlà việc đặt yếu tố Thiên Chúa sai Con Một của mình đến thế gian để cứu nhân loại, đây là một điểm khác biệt với tưtưởng con người tự giải thoát mình của những tôn giáo khác Dù phân chia làm nhiều nhánh nhưng các xác tín cơ bản của Kitôvẫn là Thiên Chúa có Ba Ngôi, là thực thể vĩnh cửu duy nhất hiện hữu trong ba thân vị gồm: Chúa Cha, Chúa Con và Chúa Thánh Thần; Chúa Giêsu vừa là Thiên Chúa lại vừa là người, cả hai bản tính đó đều trọn vẹn trong Người; Đức mẹ Maria -người đã cưu mang và sinh hạ Con Thiên Chúa, Đấng vô hạn và vĩnh cửu đã được hình thành trong thân thể của bà bởi quyền năng siêu nhiên của Chúa Thánh Thần Ngài nhận lãnh từ Maria trí tuệ và ý chí con người và mọi điều khác

17như một đứa trẻ bình thường nhận lãnh từ mẹ mình; Chúa Giêsu đồng thời cũng

là Đấng Messiah mà người Do Thái vẫn hằng mong đợi, Ngài là niềm tin, niềm hy vọng, là Đấng biện hộ và là Đấng phán xét toàn thể nhân loại; Chúa Giê su không bao giờ phạm tội, qua cái chết và sự phục sinh của Người, tín đồ được tha thứ tội lỗi và hòa giải với Thiên Chúa, tín đồ chịu lễ rửa tội là biểu tượng cho sự cùng chết và cùng sống của Thiên Chúa, Chúa Thánh Linh khi đó sẽ ban cho tín đồ hi vọng, dẫn họ vào sự hiểu biết chân xác về Thiên Chúa và ý chỉ của Người giúp họ sống trong đời sống thánh khiết; Chúa Giê su cũng trở lại để phán xét toàn thể nhân loại, tiếp rước những người tin vào Ngài về với Chúa; Kinh Thánh cũng làlời của Thiên Chúa Tôn giáo là một hệ thống các biểu tượng Hệ thống biểu tượng là một phần quan trọng của Kitôgiáo cũng như nhiều tôn giáo khác Chúng không đơn giản chỉ là phương tiện truyền đạt thông tinmà còn được truyền tải một cách đầy xúc động Các biểu tượng tôn giáo có tác dụng mạnh mẽ và lâu dài trên các tín hữu Kitô giáo có nhiều biểu tượng, quy về đức tin Kitô giáo Cây thập giá tượng trưng cho nơi mà Đức Kitô đã chịu chết Nó cũng tượng trưng cho sự đau khỏ của con người, nhưng gì khó chấp nhận trong đời sống, sự trông đợi cái chết của mỗi người và lời mời gọi tranh đấu cho công bằng và bác ái Tùy theo sự cảm nghiệm của mỗi người mà cây thập giá có ý nghĩa khác nhau Bồ câu tượng trưng cho Chúa Thánh Thần ngự trên Đức Giêsukhi Người chịu thanh tẩy Bồ câu tượng trưng cho sự bình an, thanh thản, sự tràn đầy thần khí Chúa Thánh Thần, sự trong trắng của người mới được rửa tội, sự tự do của tâm linh khi hướng tới thiên đàng Đức Maria biểu tượng cho sự vâng phục thánh ý của Thiên Chúa Mẹ cũng là biểu tượng cho sự khôn ngoan, đạo đức, tin tưởng vào quyền năng của Chúa, mẹ của Hội Thánh Nước rửa tội biểu trưng cho sự cứu rỗi, tha thứ, thanh tẩy, nghi lễ nhập đạo.Ngoài ra các bí tích, ngôn ngữ, Giáo hội cũng được coi là những biểu

tượng.Nhờ những

18biểu tượng của tôn giáo mà mỗi tín hữu thấu hiểu hơn các ý nghĩa sâu xa của tôn giáo mình.1.1.2 Kitôgiáo và con đường truyền bá, phát triển ở Việt NamNhững mầm mống đầu tiên Kitô giáo xuất hiện tạiViệt Nam vào khá sớm Theo bài Ảnh hưởng của Cônggiáo tới nền văn hóa Việt Namđăng trên trang web của Ban tuyên giáo trung ương cho biết, theo sách Khâm định Việt sửthông ghi nhận vào năm Nguyên Hòa thứnhất đời vua Lê Trang Tông (1533) có một người Tây dương tên

là I-nê-khu (Ignatio) theo đường biển lẻn vào giảng đạo Gia Tô ở các làng Ninh Cường, Quần Anh, Trà Lũ (thuộc Nam Định cũ) Từđó các giáo sỹBồ Đào Nha và Tây Ban Nha tìmđếnngày càng đông Ban đầu, dochưa quen thông thổvà không thạo ngôn ngữnên việc truyền giáo lý ít thu được kết quả Dần dần công việc tiến triển ngày càng khá hơn Theo tài liệu của giáo hội thì năm 1593, ởNghệAnđã có

12 làng Cônggiáotoàntong Cuôinăm1642, giáo sỹ người Pháp là Alexandre de Rhodes, sau mấy năm truyền đạo ở Đàng Trong và Đàng Ngoài Việt Nam đã

trởvềchâu Âu vận động tòa thánh Roma giao cho người Pháp quyền truyền đạo ởViễn Đông Kết quả là năm 1658, Giáo hoàng đã phong cho hai giáo sỹPháp là Francois Pallu và Lambert de la Motte làm giáo mục cai quản hai địa phận Đàng Ngoài và Đàng Trong Những câu chuyện về con đường truyền giáo này vào Việt Nam chúng ta cũng sẽ gặp lại trong tiểu thuyết của Nguyễn Việt Hà Năm 1664, Hội thừa sai Paris, thường gọi là Hội truyền giáo nước ngoài

củaPhápđượcthànhlâp.Cuôcnội chiến Nguyễn Ánh –Tây Sơn vào thếkỷXVIII là một cơ hội tốt cho sự bành trướng của Hội truyền giáo nước ngoài và sựcan thiệp của thực dân Pháp Giám mục Pièrre Pignenaux de Béhaine đã trở thành người đỡđầu tích cực cho Nguyễn Ánh Ông đưa Hoàng tửCảnh đi Pháp, và năm

1787 đại diện cho Nguyễn Ánh ký với Pháp Hiệp ước Versailles Sau đó, do xảy

ra cách mạng Pháp 1789, Hiệp ước này không thực hiện

19được, Béhaine đã tựmình mộquân và sắm vũ khí giúp Nguyễn Ánh đánh Tây Sơn Hoạt động của Béhaine giúp cho nước Pháp có chỗđứng vững chắc ởViệt Nam cảvềchính trịvàtôngiao.Sau khi lên ngôi vào năm 1802, lấy niên hiệu là Gia Long, Nguyễn Ánh lâm vào một tình thế nước đôi: Một mặt thì chịu ơn các giáo sỹ

và ân nhân người Pháp, do vậy ông đã ban thưởng hậu và sửdụng một số người làm cốvấn và quan lại trong triều; mặt khác lại lo ngại sựphát triển của Kitô giáo trước mắt sẽảnh hưởng xấu đến truyền thống đạo đức và thuần phong mỹtục

cổtruyền, sau nữa có thểlàm mất ổn định chính trịvà dẫn đến

nguycơmấtnươc.Đêđối phó với tình hình, nhà Nguyễn chủ trương “bếmôn tỏa cảng” trong giao lưu và giữnguyên trạng đạo Kitô chứkhông

khuyếnkhíchpháttriên.Cùng vớisựđôhộcủathựcdânPháp, quátrình

truyềnbáđạoKitôvàoViệtNamtrởnêndễdàngvànhanhchónghơn Nhiềunhờthờ,