Loại hình tự sự trong văn học dân tộc Thái thời kì hiện đại (TT NCKH)

Loại hình tự sự trong văn học dân tộc Thái thời kì hiện đại (TT NCKH)Loại hình tự sự trong văn học dân tộc Thái thời kì hiện đại (TT NCKH)Loại hình tự sự trong văn học dân tộc Thái thời kì hiện đại (TT NCKH)Loại hình tự sự trong văn học dân tộc Thái thời kì hiện đại (TT NCKH)Loại hình tự sự trong văn học dân tộc Thái thời kì hiện đại (TT NCKH)Loại hình tự sự trong văn học dân tộc Thái thời kì hiện đại (TT NCKH)Loại hình tự sự trong văn học dân tộc Thái thời kì hiện đại (TT NCKH)Loại hình tự sự trong văn học dân tộc Thái thời kì hiện đại (TT NCKH)Loại hình tự sự trong văn học dân tộc Thái thời kì hiện đại (TT NCKH)Loại hình tự sự trong văn học dân tộc Thái thời kì hiện đại (TT NCKH)Loại hình tự sự trong văn học dân tộc Thái thời kì hiện đại (TT NCKH)Loại hình tự sự trong văn học dân tộc Thái thời kì hiện đại (TT NCKH)Loại hình tự sự trong văn học dân tộc Thái thời kì hiện đại (TT NCKH)Loại hình tự sự trong văn học dân tộc Thái thời kì hiện đại (TT NCKH)

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ THÔNG TIN VÀ TRUYỀN THÔNG

BÁO CÁO TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

ĐỀ TÀI KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ CẤP ĐẠI HỌC

LOẠI HÌNH TỰ SỰ TRONG VĂN HỌC DÂN TỘC THÁI THỜI KÌ HIỆN ĐẠI

Mã số: ĐH2015-TN07-01

Chủ nhiệm đề tài: ThS Nguyễn Thị Hải Anh

Thái Nguyên, tháng 2 năm 2017

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ

THÔNG TIN VÀ TRUYỀN THÔNG

DANH SÁCH THÀNH VIÊN THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

ĐƠN VỊ PHỐI HỢP CHÍNH

TT Tên đơn vị

trong và ngoài nước

Nội dung phối hợp nghiên cứu

Họ và tên người đại diện đơn vị Ghi chú

1 Khoa Ngữ văn - Trường

Hội Văn học nghệ thuật

các dân tộc thiểu số Việt

lĩnh vực chuyên môn

Nội dung nghiên cứu

cụ thể được giao Ghi chú

1 NCS Nguyễn Thị Hải

Anh

Đơn vị công tác: Khoa Khoa học cơ bản, trường Đại học Công nghệ thông tin và Truyền thông

Chuyên môn: Ngữ văn

Chủ nhiệm đề tài

2 ThS Vương Thị Yến

Đơn vị công tác: Phòng CN&HTQT, trường Đại học Công nghệ Thông tin và Truyền thông

KH-Chuyên môn: Toán

Thư ký hành chính đề tài

MỤC LỤC

MỤC LỤC ii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT iv

MỞ ĐẦU 1

1 Tổng quan tình hình nghiên cứu thuộc lĩnh vực đề tài 1

1.1.Thể loại truyện (truyện ngắn, truyện vừa) 1

1.2 Thể loại truyện thơ, tiểu thuyết và trường ca 1

2 Tính cấp thiết 1

3 Mục tiêu nghiên cứu 1

4 Cách tiếp cận 1

5 Phương pháp nghiên cứu 1

6 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 1

7 Nội dung nghiên cứu 2

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2

1.1 Môi trường địa - văn hóa của dân tộc Thái ở Việt Nam 2

1.1.1 Đặc điểm địa lí tự nhiên và nguồn gốc lịch sử dân tộc 2

1.1.2 Đặc trưng văn hóa dân tộc 2

1.2 Loại hình tự sự trong văn học dân tộc Thái 3

1.2.1 Một số vấn đề lí thuyết về loại hình tự sự 3

1.2.2 Khái quát về loại hình tự sự trong văn học dân tộc Thái thời kì hiện đại 4

Chương 2 CẢM HỨNG NGHỆ THUẬT TRONG LOẠI HÌNH TỰ SỰ VĂN HỌC DÂN TỘC THÁI 4

2.1 Cảm hứng sử thi 4

2.1.1 Đề tài gắn với những sự kiện lớn lao có ý nghĩa đối với toàn cộng đồng 4

2.1.2 Con người “hoàn tất” trong cảm hứng sử thi 4

2.1.3 Sự rạn nứt trong quan niệm về hiện thực chiến tranh 5

2.2 Cảm hứng thế sự 5

2.2.1 Trạng thái xã hội với những khiếm khuyết, băng hoại về nhân cách và lối sống 5

2.2.2 Những “khoảng tối” nơi công quyền 5

2.2.3 Nỗi trăn trở sinh thái thời hiện đại 5

Chương 3 CỐT TRUYỆN, NHÂN VẬT VÀ LỜI VĂN NGHỆ THUẬT TRONG LOẠI HÌNH TỰ SỰ VĂN HỌC DÂN TỘC THÁI THỜI KÌ HIỆN ĐẠI 6

3.1 Cốt truyện trong loại hình tự sự văn học dân tộc Thái 6

3.1.1 Cốt truyện tuyến tính 6

3.1.2 Cốt truyện khung 6

3.1.3 Cốt truyện gấp khúc 7

3.1.4 Cốt truyện tâm lí 7

3.2 Nhân vật trong loại hình tự sự văn học dân tộc Thái 7

3.2.1 Thế giới nhân vật trong loại hình tự sự văn học dân tộc Thái 7

3.1.2 Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong loại hình tự sự văn học dân tộc Thái 8

3.3 Đặc điểm lời văn nghệ thuật trong loại hình tự sự văn học dân tộc Thái 8

3.3.1 Lời văn đậm chất trữ tình, giàu giá trị biểu cảm 8

4.2.2 Lời văn mộc mạc, tự nhiên 9

4.2.3 Lời văn mang tính trào lộng, châm biếm 9

KẾT LUẬN 10

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ

THÔNG TIN VÀ TRUYỀN THÔNG

THÔNG TIN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

1 Thông tin chung

- Tên đề tài: Loại hình tự sự trong văn học dân tộc Thái thời kì hiện đại

- Mã số: ĐH2015-TN07-01

- Chủ nhiệm: Nguyễn Thị Hải Anh

- Cơ quan chủ trì: Trường Đại học Công nghệ thông tin và Truyền thông

- Thời gian thực hiện:2015 – 2016

2 Mục tiêu

Qua việc nghiên cứu về loại hình tự sự trong văn học dân tộc Thái thời kì hiện đại, đề tài nhằm làm rõ những đặc điểm về nội dung và nghệ thuật, tính kế thừa, phát huy và phát triển các giá trị truyền thống của loại hình tự sự văn học dân tộc Thái; phác họa diện mạo của loại hình tự sự trong nền văn học Thái; đồng thời, góp phần khẳng định, tôn vinh giá trị của loại hình tự sự văn học dân tộc Thái trong nền văn học các dân tộc thiểu số nói riêng và nền văn học Việt Nam nói chung

3 Tính mới và sáng tạo

- Lần đầu tiên, đề tài đã đem đến cho người đọc một cái nhìn hệ thống, một bức tranh khái quát và cụ thể về loại hình tự sự văn học dân tộc Thái thời kì hiện đại, chỉ ra cho người đọc thấy được bối cảnh lịch sử, xã hội, văn hóa, văn học dẫn tới sự ra đời của bộ phận văn học này

- Trên cơ sở làm sáng tỏ những vấn đề cơ bản về môi trường địa – văn hóa, đề tài đã nhận diện và chỉ ra được sự ảnh hưởng, tác động của yếu tố này tới sự hình thành nhân cách, bản lĩnh sáng tạo nghệ thuật cũng như truyền thống văn hóa, văn học của dân tộc Thái ở Việt Nam

- Bên cạnh việc chỉ ra những đặc điểm chung của loại hình, đề tài cũng đã thể hiện được những đặc trưng riêng của từng thể loại trong loại hình

- Đề tài đã chỉ ra được tính kế thừa trong việc phát huy bản sắc dân tộc của văn học Thái hiện đại - một yếu tố rất quan trọng làm nên giá trị, bản sắc của nền văn học mỗi dân tộc

4 Kết quả nghiên cứu

- Đề tài đã chỉ ra được diện mạo của loại hình tự sự trong văn học dân tộc Thái, qua đó, góp một cái nhìn tổng quan, hệ thống về loại hình văn học này trong văn học dân tộc Thái;

- Đề tài đã chỉ ra được tính kế thừa trong việc phát huy bản sắc dân tộc của văn học Thái hiện đại - một yếu tố rất quan trọng làm nên giá trị, bản sắc của nền văn học mỗi dân tộc Trên cơ

sở lựa chọn và phân tích những vấn đề cơ bản về cảm hứng nghệ thuật, cốt truyện, nhân vật và ngôn ngữ, đề tài đã chỉ ra những yếu tố bảo lưu bền vững, tính kế thừa và phát huy những giá trị văn hóa, văn học cổ truyền của loại hình tự sự hiện đại;

- Trên cơ sở làm sáng tỏ những vấn đề cơ bản về môi trường địa – văn hóa, đề tài đã nhận diện

và chỉ ra được sự ảnh hưởng, tác động của yếu tố này tới sự hình thành nhân cách, bản lĩnh sáng tạo nghệ thuật cũng như truyền thống văn hóa, văn học của dân tộc Thái ở Việt Nam;

- Bên cạnh việc chỉ ra những đặc điểm chung của loại hình, đề tài cũng đã thể hiện được những đặc trưng riêng của từng thể loại trong loại hình

5 Sản phẩm

Ba bài báo đăng trên tạp chí trong nước:

[1] Nguyễn Thị Hải Anh (2015), “Văn xuôi hiện đại dân tộc Thái trên hành trình phát triển và hội

nhập”, Tạp chí Nghiên cứu văn học, Số 11 (525), tr 91-98

[2] Nguyễn Thị Hải Anh (2016), ”Một khía cạnh cuộc sống và con người miền núi qua văn xuôi

hiện đại dân tộc Thái”, Tạp chí Nghiên cứu văn học, Số 7 (533), tr.90-96

[3] Nguyễn Thị Hải Anh (2016), ”Hình tượng người anh hùng trong loại hình tự sự văn học dân tộc

Thái”, Tạp chí Nghiên cứu văn học, Số 6 (168), tr.35-41

6 Phương thức chuyển giao, địa chỉ ứng dụng, tác động và lợi ích mang lại của kết quả nghiên cứu

- Phương thức chuyển giao: thông qua các bài báo trên tạp chí chuyên ngành (02 bài trên tạp chí Nghiên cứu văn học; 01 bài trên tạp chí Văn hóa dân gian)

- Tác động và lợi ích mang lại:

+ Cung cấp một cái nhìn hệ thống, chỉnh thể về loại hình tự sự trong văn học dân tộc Thái; + Cơ sở cho việc khẳng định, tôn vinh và khuyến khích sự phát triển của nền văn học dân tộc Thái; + Góp phần vào việc bảo tồn và phát huy vốn văn hoá văn học của các dân tộc thiểu số

INFORMATION ON RESEARCH RESULTS

1 General information

Project title: Narrative forms in Thai ethnic group’s literature in modern era

Code number: ĐH2015-TN07-01

Coordinator: Nguyen Thi Hai Anh

Implementing institution: College of Information and Communication Technology, Thai Nguyen University

Duration: from 2015 to 2016

2 Objective(s)

By studying the narrative forms in the Thai ethnic group’s literature in modern era, the project aims to clarify the characteristics of the content and art, inheritance, promotion and development of traditional values of the narrative forms in Thai ethnic group’s literature; to sketch the its face in Thai’s literature; meanwhile, to contribute to affirm, to honor the value of narrative forms in Thai ethnic’s literature in ethnic minorities’ literature in particular and in Vietnam literature in general

3 The Novelty and creativeness

- It’s the first time that the project has given readers a systematic insight into as well as a

generalized and specific picture of narrative forms in Thai ethnic group’s literature in modern era; and the project also has shown the reader the historical, social, cultural, literary setting leading to the birth of this form of literature

- By clarifying the basic issues about geographic-cultural environment, the desertation has pointed out the effects and the impacts of this factor to the formation of the personality, artistic creativity capacity as well as cultural and literary tradition of Thai ethnic group in Vietnam

- Besides pointing out the common characteristics of its kind, the dissertation has figured out the distinctive characteristics of each category in this kind

The dessertation has pointed out the inheritance in promoting the national cachet of modern Thai literature - a crucially important factor making up the value, the cachet of each ethnic group’s literature

- On the basis of clarifying the fundamental issues about the geographic-culture environment, the project has identified and pointed out its effects and the impacts to the formation of personality, creative skill and spirit for arts as well as cultural and literature tradition of Thai ethnic group in Vietnam;

- In addition to pointing out the common characteristics of this form, the project has also demonstrated its own features of each genre in this form

5 Products

Three scientific papers have been published in domestic journals

[1] Nguyen Thi Hai Anh (2015), “Thai ethnic group’s Modern Prose on the journey to development

and integration”, Journal of Literary Studies, No 11 (525), pp 91-98

[2] Nguyen Thi Hai Anh (2016), “An aspect of human life and the mountainous people through

Thai ethnic group’s Modern Prose”, Journal of Literary Studies, No 7 (533), pp 90- 96

[3] Nguyen Thi Hai Anh (2016), “The image of heroes in narrative forms in Thai ethnic group’s

literature”, Journal of Folklore, No 6 (168), pp 35-41

6 Mode of transfer, applicable addresses, effects and benefits of the research results

- Mode of transfer: The research results can be transferred via the published papers on specialized journals (02 papers in Journal of Literary Studies; 01 paper in Journal of Folklore Culture)

- The effects and benefits:

+ To provide a holistic and systematic insight into narrative forms in the Thai ethnic group’s literature;

+ To be the basis to assert, honor and encourage the development of the Thai ethnic group’s literature;

+ To contribute to the preservation and promotion of the ethnic minorities’ culture and literature

MỞ ĐẦU

1 Tổng quan tình hình nghiên cứu thuộc lĩnh vực đề tài

1.1.Thể loại truyện (truyện ngắn, truyện vừa)

Cho đến nay, truyện (bao gồm cả truyện ngắn và truyện vừa) là thể loại có nhiều thành tựu

và nhận được nhiều sự quan tâm chú ý của các nhà nghiên cứu hơn cả Trong đó, chủ yếu là các bài viết bàn về một tác giả, tác phẩm cụ thể Trong số các nhà văn hiện đại dân tộc Thái, La Quán Miên là tác giả nhận được nhiều sự quan tâm của các nhà phê bình, nghiên cứu nhất

1.2 Thể loại truyện thơ, tiểu thuyết và trường ca

Đây là ba thể loại ít được bàn đến Bởi vậy, tư liệu mà chúng tôi tập hợp được còn rất mỏng Đặc biệt, chúng tôi chưa ghi nhận được một bài nghiên cứu nào về trường ca

2 Tính cấp thiết

2.1 Nghiên cứu về văn học thiểu số là một việc làm phù hợp và thiết thực nhằm góp phần thực hiện thành công chủ trương của Đảng và Nhà nước trong xây dựng, phát triển văn học nghệ thuật các dân tộc thiểu số

2.2 Trong nền văn học dân tộc Thái, tự sự là một trong những loại hình văn học kết tinh được nhiều thành tựu

Cho đến nay, chưa có công trình nào nghiên cứu một cách toàn diện, hệ thống về loại hình tự

sự trong nền văn học Thái

2.3 Việc nghiên cứu loại hình tự sự trong văn học dân tộc Thái theo hướng tiếp cận hệ thống

và mang tính chỉnh thể là hướng tiếp cận cần thiết trong việc tìm hiểu về văn học Thái

3 Mục tiêu nghiên cứu

- Đề tài đi sâu làm rõ những đặc điểm về nội dung và nghệ thuật, tính kế thừa, phát huy và phát triển các giá trị truyền thống của LHTS văn học dân tộc Thái; phác họa diện mạo của LHTS trong nền văn học Thái

- Góp phần khẳng định, tôn vinh giá trị của văn học dân tộc Thái trong nền văn học các DTTS nói riêng và nền văn học Việt Nam nói chung

4 Cách tiếp cận

Đề tài tiếp cận các vấn đề nghiên cứu trên quan điểm hệ thống, quan điểm lịch sử

5 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp khảo sát, thống kê, phân loại

- Phương pháp chuyên gia

- Phương pháp so sánh

- Phương pháp nghiên cứu liên ngành

- Phương pháp phân tích, tổng hợp

- Phương pháp hệ thống hóa

6 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

6.1 Đối tượng nghiên cứu: các tác phẩm thuộc LHTS VHHĐ dân tộc Thái

6.2 Phạm vi nghiên cứu

6.2.1.Phạm vi tư liệu nghiên cứu

- Các tác phẩm thuộc LHTS trong VHHĐ dân tộc Thái, bao gồm các tổng tập, tuyển tập, hợp tuyển, truyện cổ đã xuất bản

- Các bài viết, công trình nghiên cứu về LHTS trong văn học viết dân tộc Thái nói riêng và của văn học các DTTS nói chung

- Một số tác phẩm, tác giả tiêu biểu của các dân tộc khác làm cơ sở cho việc đối chiếu,

so sánh làm nổi bật những đặc điểm tiêu biểu của LHTS trong văn học dân tộc Thái

6.2.2 Phạm vi vấn đề nghiên cứu

- Chúng tôi giới hạn phạm vi vấn đề nghiên cứu qua 4 thể loại: truyện (truyện ngắn và truyện vừa), tiểu thuyết, trường ca và truyện thơ

7 Nội dung nghiên cứu

Phần Nội dung của đề tài được triển khai thành ba chương Cụ thể như sau:

Chương 1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu và các vấn đề liên quan đến đề tài

Chương 2 Cảm hứng nghệ thuật trong loại hình tự sự văn học dân tộc Thái

Chương 3 Cốt truyện, nhân vật và lời văn nghệ thuật trong loại hình tự sự văn học dân tộc Thái

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Môi trường địa - văn hóa của dân tộc Thái ở Việt Nam

1.1.1 Đặc điểm địa lí tự nhiên và nguồn gốc lịch sử dân tộc

1.1.1.1 Đặc điểm địa lí tự nhiên

Sống trong một vùng địa lí tự nhiên khắc nghiệt, hiểm trở nhưng cũng rất thơ mộng, trữ tình, đồng bào các DTTS Tây Bắc, trong đó có người Thái, đã sớm biết cách chung sống hài hòa với tự nhiên, khai thác các nguồn lợi từ nó để phục vụ cho cuộc sống Ở chiều ngược lại, những đặc điểm riêng về địa lí tự nhiên của vùng cũng để lại những dấu ấn đậm nét và ảnh hưởng lớn đến tập quán

cư trú, canh tác, lối sống và văn hóa tộc người

1.1.2 Đặc trưng văn hóa dân tộc

1.1.2.1 Văn hóa vật chất

- Hoạt động kinh tế

Người Thái sống trong các cách đồng thung lũng lòng chảo của vùng núi cao miền nhiệt đới gió mùa ẩm ướt phía Tây và Tây Bắc Bắc Bộ Trải qua hàng ngàn năm khai thác thiên nhiên ở địa hình này, họ đã tạo được hệ sinh thái nhân văn thường được gọi là “văn hóa thung lũng”

- Ẩm thực Thái

Đối với người Thái, nếp là lương thực chính Hiện nay, người Thái đã bắt đầu có thói quen

ăn tẻ Người Thái ưa dùng đồ nướng Trong các món ăn của người Thái, cá có một vị trí quan trọng Ngoài ra, khi nói tới phong tục ẩm thực của người Thái không thể không nhắc tới rượu

- Nhà ở: Theo truyền thống xưa thì người Thái ở nhà sàn

- Trang phục

Trang phục của họ phân biệt theo giới, thường ngày với lễ phục, khi chết và để tang, lúc đi làm ở ngoài đồng, nương rừng với khi ở nhà, mừa nóng bức với những tháng đông lạnh giá trong năm và hai độ tuổi – chưa thành niên với khi đã trưởng thành và đến lúc nhắm mắt xuôi tay

- Ngôn ngữ

Người Thái có ngôn ngữ và văn tự riêng Ngôn ngữ của dân tộc này thuộc hệ ngôn ngữ Thái – Ka đai (tức hệ ngôn ngữ Nam – Thái), bắt nguồn từ hệ chữ Sanscrit (Ấn Độ)

1.1.2.2 Về văn hóa tinh thần

- Tín ngưỡng, tôn giáo

Khác với nhiều dân tộc khác trên dải đất hình chữ S này, người Thái không chịu ảnh hưởng của Phật giáo hay các tôn giáo ngoại lai khác Bên cạnh trạng thái tôn giáo nguyên thủy “vạn vật hữu linh”, xưa nay, “dân tộc này vẫn tin và thờ một lực lượng siêu nhiên mà thuật ngữ Thái gọi là “phi”

- Tục lệ cưới hỏi, tang ma

Nguyên tắc cơ bản trong hôn nhân của người Thái là ngoại hôn dòng họ Theo phong tục truyền thống, người Thái có tục ở rể

- Văn học, nghệ thuật

Luồng văn học dân gian cổ của đồng bào Thái được lưu truyền lại nhờ phương thức truyền miệng và ghi chép thành văn Cho đến nay, dân tộc này còn lưu trữ được cả một kho tàng văn học dân gian phong phú và độc đáo, bao gồm gần như đầy đủ tất cả các thể loại như thần thoại, truyền thuyết, sử thi, truyện cổ tích, truyện thơ, tục ngữ, câu đố, truyện cười,…trong đó, có nhiều tác phẩm lớn đã được giới thiệu rộng rãi và được nhiều bạn đọc trên cả nước yêu mến đón nhận như

Xống chụ xon xao, Quam tô mương,…

1.2 Loại hình tự sự trong văn học dân tộc Thái

1.2.1 Một số vấn đề lí thuyết về loại hình tự sự

1.2.1.1 Vấn đề phân loại trong văn học và khái niệm “loại hình tự sự”

Về mặt thuật ngữ, “tự sự” là khái niệm được bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp cổ, espos có nghĩa là lời nói, lời kể Về phương diện thể loại văn học, trên cơ sở phương thức phản ánh tự sự đã hình thành loại hình tự sự

Theo quan điểm này, trong luận án, khái niệm “loại hình” được dùng tương đương với khái niệm “loại”, mang ý nghĩa là cấp độ phân chia cao nhất trong một bộ phận văn học

1.2.1.2 Các yếu tố cơ bản của cấu trúc tác phẩm tự sự

Các thành phần cơ bản của tác phẩm tự sự: bao gồm cốt truyện, nhân vật và người kể chuyện.kể chu