<Full>Kỹ Thuât nuôi trồng - nhân giống nấm mộc nhĩ

11 Giống nấm cấp 1: sau khi cấy 2-3 ngày phải kiểm tra thường xuyên để loại bỏ các Ống giống bị nhiễm khuẩn, nhiễm mốc, chùn sợi hoặc những ống phát triển kém hơn so với các ống khác.. T

Phụ lục 1

QUY TRÌNH KỸ THUẬT NHÂN GIỐNG NẤM MỘC NHĨ

Phần I: THÔNG TIN CHUNG

1. Cơ quan tác giả: Công ty cổ phần sản xuất và phát triển nấm Việt Nam

2. Nguồn gốc xuất xứ: Từ kết quả dự án Ứng dụng KHCN nâng cao năng lực sản

xuất giống nấm tại Hà Tĩnh”

3. Phạm vi áp dụng: Trên cả nước

Phần II: QUY TRÌNH KỸ THUẬT

I Giới thiệu chung về Nấm mộc nhĩ

Nấm Mộc nhĩ có tên khoa học Auricularia spp. Loài đang trồng phổ biến nhất là Mộc nhĩ lông (Auricularia polytricha), quả thể nấm to, màu nâu đậm, thịt dày, được thị trường ưa chuộng

* Đặc điểm chính của giống Nấm Mộc nhĩ Au

Quả thể mộc nhĩ có hình dạng như tai người, màu nâu sẫm đến đen, mọc trên các thân cây mục Thịt nấm có kết cấu giai, mền, tương đối cứng và giòn khi phơi khô

Nhiệt độ nuôi sợi thích hợp: 25- 30°c Nhiệt độ ra quả thể thích hợp: 20 - 28°c

Thời gian thu hái quả thể kéo dài 20 - 30 ngày, có thể thu hái 2 - 3 lần

II Quy trình nhân giống Nấm Mộc nhĩ cấp 1

1 Nguyên liệu: công thức định lượng cho 1 lít môi trường nhân giống

Glucose: 15 g KH2PO4 lg Khoai tây: 200 g MgS0 4 : 0,5 g Cám gạo: 30 g

2 Tiến hành

(1) Lọc nước chiết cám ngô, cám gạo

Dụng cụ: nồi, bếp ga, cốc thủy tinh 1 lít, ống đong 100ml, rổ nhựa đường kính

25 - 30 cm, vải xô kích thước 1 m x 1 m được gấp làm 4 lần

Tiến hành: toàn bộ cám gạo và bột ngô hòa vào 300 ml nước ấm 40°c (pha 100

ml nước sôi với 200 ml nước lạnh), lót vải xô đã được gấp thành 4 lần vào rổ nhựa, đặt rổ nhựa lên cốc thủy tinh, tiến hành đồ hỗn hợp trên vào rổ nhựa lót vải xô, để yên

trong vòng 20 phút, sau đó lấy dịch lọc trong bên dưới cốc thủy tinh, loại bỏ phần bã cốm Lọc lại 1-2 lần để nước cám không còn vẩn đục là dùng được

(2) Chuẩn bị nước chiết khoai tây

Khoai tây gọt vỏ rửa sạch cắt thành từng lát dày 1 , 5 - 2 cm, cho vào nồi, bổ sung

500 ml nước, đun sôi (10 - 15 phút) đến khi khoai nhừ nhưng không bị nát tung ra là được Tiến hành lọc như lọc nước chiết cám lấy dịch nước trong

(3) Trộn 2 dịch chiết trên với nhau, bổ sung nước cho đủ 800 ml

Cho 20 g agar vào dịch đã lọc, chú ý vừa cho agar vừa khuấy đều hỗn dịch để agar tan đều, không bị vón cục, sau đó đun sôi cho tan agar Khi môi trường sôi vặn nhỏ lửa, vớt bỏ bọt

Cân 15 g đường glucose + 1 g KH2PO4 +0,5 g MgS04 vào cốc thủy tinh, bổ sung

200 ml nước, khuấy tan hoàn toàn và đổ vào môi trường đã vớt sạch bọt đang sôi Tiếp tục đun cho đến khi môi trường sôi lại, vớt bỏ bọt khí Để môỉ trường sôi lại trong 1-2

phút là được

(4) Đổ môi trường vào ống nghiệm (kích thước 2 X 22 cm) mỗi ống đổ 15 ml sao cho đủ khoảng 1/5 thể tích ống nghiệm Một lít môi trường đổ được khoảng 50 - 60 ống nghiệm Khi đổ không làm dịch bám vào thành ống nghiệm

(5) Làm nút bông cho từng ống nghiệm

(6) Dùng nilon chịu nhiệt bọc phần đầu nút bông của ống nghiệm thành từng bó từ 5-7 ống Sau đó xếp vào giỏ inox của nồi hấp đem đi hấp

(7) Hấp khử trùng bằng nồi hấp áp lực Autoclave BK 75

Trước khi hấp phải kiểm tra:

- Kiểm tra lượng nước trong nồi hấp bằng cách nhìn ống thủy, lượng nước trong ống thủy ít nhất phải đạt nửa già ống;

- Kiểm tra đồng hồ đặt áp suất;

- Kiểm tra các van xả ari, van sườn, van xả đóng, van sườn mở

- Hấp môi trường ở chế độ áp suaats0,7 – 0,9 atm trong khoảng thời gian 80 phút (kẻ

từ khi đạt được áp suất) trong quá trình hấp cần xả van 30 phút/lân cho đến khi hết nước đọng, chú ý xả từ từ tránh làm bật nút bông của ống nghiệm và làm tràn môi trường trong ống nghiệm ra nồi hấp

(8) Sau khi hấp xong thì đặt ống nghiệm nằm nghiêng khoảng 15° sao cho thạch cách nút bông 1,5 cm mà đáy ống nghiệm không quá dày thạch Dùng quạt để làm nguội hoặc để nguội tự nhiên, để yên thạch nghiêng trong thời gian 24 giờ

Để thạch đông lại và hơi nước trong ống nghiệm bay hơi bớt làm khô mặt thạch

Sau đó ta bó thành bó để trong phòng vô trùng và sử dụng dần

(9) Cấy giống: 1 ống giống gốc cấy được 3 0 - 4 0 ống giống cấp 1

Nguyên vật liệu:

- Giống gốc: giống gốc có hệ sợi khỏe, đúng độ tuổi, không bị nhiễm bệnh, ít

sợi khi sinh, màu đồng nhất.

- Môi trường đã khử trùng

- Box cấy vô trùng

- Bộ dụng cụ cấy vô trùng: khay inox, que cấy, đèn cồn, bình tam giác 250ml đựng cồn 90°, khăn bông thấm cồn 70°

Tiến hành:

- Mặc bảo hộ lao động

- Vệ sinh tay, box cấy, dụng cụ cấy, ống giống gốc bằng cồn 70°

- Tiến hành cấy: chia nhỏ giống gốc bằng que cấy, lấy 1 miếng giống gốc kích thước 4 mm x 4 ram cấy chuyển sang môi trường mới, đặt miếng giống gốc vào chính giữa mặt thạch trong ống nghiệm Chú ý thao tác cấy phải nhanh chóng, miệng ống nghiệm luôn để cạnh ngọn lửa đèn cồn trong bán kính 20 cm Cấy xong đưa ống giống ra khỏi box cấy, ghi kí hiệu giống, ngày cấy giống trên thành phía ngoài ống nghiệm

- Đặt ống giống vào rổ nhựa hoặc khay đựng theo chiều thẳng đứng rồi chuyển sang phòng nuôi sợi

(10) Nuôi sợi: để rổ hoặc khay đựng ống nghiệm lên giá trong phòng nuôi sợi; duy trì nhiệt độ trong phòng vô trùng khoảng 26 - 28°c trong suốt quá trình nuôi sợi Thời gian nuôi sợi từ 10 -12 ngày

(11) Giống nấm cấp 1: sau khi cấy 2-3 ngày phải kiểm tra thường xuyên để loại

bỏ các Ống giống bị nhiễm khuẩn, nhiễm mốc, chùn sợi hoặc những ống phát triển kém hơn so với các ống khác Chọn lấy ống hệ sợi sinh trưởng khỏe, đều đặn, không sâu bệnh làm giống nhân giống cấp 2

3 Tiêu chuẩn giống Nấm Mộc nhĩ cấp 1

Giống nấm cấp 1 đạt yêu cầu phải đảm bảo các điều kiện sau: sợi nấm mọc kín

bề mặt thạch, hệ sợi có màu trắng đồng nhất, hệ sợi dày, mượt, không nhiễm bệnh Giống Nấm Mộc nhĩ cấp 1 dùng để cấy chuyển sang giống cấp 2 tốt nhất khi hệ sợi đã mọc kín ống nghiệm khoảng 3-4 ngày

Bảo quản giống: giống cấp 1 sau khi mọc kín ống nghiệm nếu không sử dụng ngay thì cần được bảo quản bằng cách chọn lọc những ống giống đảm bảo chất lượng, gói trong giấy đã khử trùng, bảo quản ờ nhiệt độ 15 - 20°c, Trong thời gian bảo quản phải kiểm tra thường xuyên để loại bỏ những ống có hiện tượng hỏng, tránh lây lan

SƠ ĐỒ TÓM TẮT

QUY TRÌNH KỸ THUẬT NHÂN GIỐNG NẤM MỘC NHĨ CẤP 1

Bột ngô, cám gạo

Hòa vào 300ml nước ấm Lọc lấy dich chiết

Khoai tây gọt vỏ, thái lát mỏng 1,5 cm

Bổ sung 500ml nước; Đun sôi 10-15 phút

Lọc lấy dịch chiết

Trộn hai dịch chiết với nhau, bổ sung nước cho đủ 800ml

Bổ sung 20 agar

Đun sôi, vớt bỏ bọt

Đun sôi, vớt bỏ bọt

15g glucose+ 1g KH2PO4+0,5g MgSO4

Bổ sung 200ml nước, khuấy tan hoàn tan

Đổ thạch vào ống nghiệm, làm nút bông, hấp khử trùng môi trường, đặt thạch nghiêng.

Cấy giống Nuôi sợi Chọn nhiễm Giống nấm đạt tiêu chuẩn Sau 24 giờ

Ghi kí hiệu giống, ngày cấy

Nhiệt độ trong phòng vô trùng khoảng 26-28 o C Chuẩn bị phòng cấy, dụng cụ cấy, giống cấy

2-3 ngày kiểm tra 1 lần

III Quy trình nhân giống nấm mộc nhĩ cấp 2

1 Nguyên vật liệu: thóc hạt (thóc tẻ), KH 2 PO 4, MgS04, chai thuỷ tinh dung tích 600

ml, bột nhẹ cao cấp, nilon chịu nhiệt, chun nịt, bông nút, giấy báo (hấp)

2 Tiến hành

(1) Chọn loại thóc tốt, cùng chủng loại

(2) Ngâm thóc: từ 10 -12 giờ, đãi sạch trấu, thóc lửng, sỏi, cát

(3) Luộc thóc: đổ nước theo tỉ lệ 3 nước : 2 thóc; đun đến sôi lăn tăn; thỉnh thoảng đảo đều từ trên xuống dưới; sau khi sôi 30 - 40 phút thì kiểm tra thấy tỉ lệ hạt thóc đã tách phần vỏ chiêm 60 - 70 %, thóc chín đều, lõi không sống, hạt thóc không

bị nát, không dính vào nhau là được Đổ thóc ra rổ tre sạch, tãi mỏng và cho quạt thổi trực tiếp để bay hơi nóng càng nhanh càng tốt, đến độ ẩm 60 - 62 % thi tiến hành phối trộn phụ gia Trung bình lkg thóc khô sau khi luộc được 1,55 - 1,6 kg thóc luộc

(4) Phối trộn phụ gia và đóng chai:

99 kg thóc tẻ + 20 g KH 2 PO 4 + 50 g MgS04 + 1 kg bột nhẹ cao cấp

Đong thóc vào chai thủy tinh hoặc chai nhựa thể tích 600ml đã được rửa sạch

và để khô Mỗi chai đóng 300 g thóc luộc, làm nút bông, đậy nắp nhựa

(5) Hấp khử trùng: hấp chai đã đóng nguyên liệu ở áp suất 1,2 - l,5atm thời gian 120 phút Sau khi hấp khử trùng đưa chai nguyên liệu chưa cấy vào phòng sạch

để chờ nguội

Kiểm tra nguyên liệu trước khi sử dụng cấy giống:

- Kiểm tra màu sắc nguyên liệu: nguyên liệu có màu vàng tự nhiên của thóc chín, không bị đen;

- Kiểm tra mùi nguyên liệu: có mùi thơm ngọt đặc trưng;

- Kiểm tra độ tơi xốp của nguyên liệu: nguyên liệu không bị vón cục, mà tơi xốp, hạt thóc săn không bị chảy nước

(6) Cấy giống: 1 ống nghiệm giống cấp 1 cấy sang 2-3 chai giống cấp 2 Sau khi cấy xong ghi kí hiệu giống và ngày cấy giống ở bên ngoài chai

(7) Nuôi sợi: các chai đã cấy giống được chuyển sang phòng nuôi thông thoáng, nhiệt độ 260 - 28°c, thời gian nuôi sợi từ 20 - 25 ngày

(8) Kiểm tra giống nấm cấp 2: tiến hành chọn nhiễm ngày thứ 4 đến ngày thứ

10, loại các chai bị nhiễm khuẩn, nhiễm nấm mốc, co sợi hoặc sợi phát triển yếu hơn

so với những chai giống khác Dùng đèn 60 w để soi nhiễm

Giống kín đáy chai 3-4 ngày đưa ra nuôi trồng là tốt nhất, Giống đạt tiêu chuẩn phải

có màu trắng đồng nhất, không nhiễm bệnh

3 Tiêu chuẩn giống Nấm Mộc nhĩ cấp 2

Giống Mộc nhĩ cấp 2 sau khi mọc kín nguyên liệu khoảng 2-3 ngày mới bắt đầu

sử dụng, giống còn non có màu trắng đồng nhất, khi trưởng thành có đốm màu hơi nâu hồng Khi vận chuyển cần nhẹ nhàng, không xếp sát nhau quá để tránh va đập, không đóng kín trong thùng mà phải có khe thông hơi Giống không sử dụng luôn phải bảo quân ở nhiệt độ 15 - 20°c.

SƠ ĐỒ TÓM TẮT QUY TRÌNH NHÂN GIỐNG NẤM MỘC NHĨ CẤP 2

Thóc tẻ chất lượng tốt Ngâm loại bỏ hạt lép Luộc thóc trong 40 phút

Gạt bỏ nước, đổ ra rổ tre làm bay hơi nhanh trước quạt

Trộn hai dịch chiết với nhau, bổ sung nước cho đủ 800ml

Phối trộn phụ gia:99 kg thóc luộc + 1kg CaCO3+20gmgSO4+50g KH2PO4

Đóng chai thủy tinh hoặc chai nhưạ thể tích 600ml

Hấp nguyên liệu ở áp suất 1,2-1,5 Atm trong 20 phút

Cấy giống Nuôi sợi Chọn nhiễm Giống nấm C2 đạt tiêu chuẩn

Để nguội trong phòng vô trùng

Ghi kí hiệu giống, ngày cấy

Nhiệt độ trong phòng vô trùng khoảng 26-28 o C Chuẩn bị phòng cấy, dụng cụ cấy, giống cấy cấp 1

4-10 ngày kiểm tra giống cấp 2

IV Quy trình nhân giống Nấm Mộc nhĩ cấp 3

Túi nilon chịu nhiệt, chun nịt, bông nút, cổ nhựa, nắp nhựa

2 Tiến hành

(1) Que sắn có kích thước: dài 12 - 15cm, rộng lcm, dày 0,4 - 0,5 cm, khô không ẩm, không mốc

(2) Ngâm nước vôi: hoà nước vôi có pH = 12, ngâm que sắn chìm trong nước vôi từ 1 2 - 1 6 giờ

(3) Luộc que sắn sôi trong 1 0 - 1 5 phút sau đó đổ ra để bay hơi nước và trộn dinh dưỡng bổ sung theo công thức:

95 % que sắn + 3 % cám ngô + 2 % cánvgạo + 1 % bột nhẹ CaC03

Khi trộn xong độ ẩm nguyên liệu từ 55 - 60 %

Đóng túi: không nên đóng chặt quá sẽ làm rách túi

(5) Hấp khử trùng thời gian 120 phút ở áp suất 1 , 3 - 1,5 atm

(6) Cấy giống: 1 chai giống cấp 2 cấy sang 25 - 30 túi que sắn; cấy xong ghi ký hiệu ngày, tháng cấy; Chú ý cần lắc bịch cho các hạt giống cấp 2 rơi đều trên túi que sắn

(7) Nuôi sợi: phòng nuôi cần thoáng mát, sạch sẽ, nhiệt độ từ 26 - 28°c

(8) Chọn nhiễm: tiến hành chọn nhiễm ngày thứ 3 đến ngày thứ 10, loại các túi

bị nhiễm khuẩn, nhiễm nấm mốc, co sợi hoặc sợi phát triển yếu hơn so với những chai giống khác Dùng đèn 60 w để soi nhiễm

3 Tiêu chuẩn giống Nấm Mộc nhĩ cấp 3

Giống Mộc nhĩ cấp 3 sau khi mọc kín nguyên liệu khoảng 7 - 1 0 ngày mới bắt đầu sử dụng, giống còn non có màu trắng đồng nhất, khi trưởng thành có đốm màu hơi nâu hồng Khi vận chuyển cần nhẹ nhàng, không xếp sát nhau quá để tránh trầy sướt và dập nát sợi nấm, không đóng kín trong thùng mà phải có khe thông hơi Giống không sử dụng luôn phải bảo quản nơi sạch, thoáng mát

Quá trình sử dụng giống Mộc nhĩ trên thân que săn không nên dùng giống non, tốt nhất vào khoảng 20 - 25 ngày, khi sợi nấm mọc trắng kín que sắn

SƠ ĐỒ TÓM TẮT QUI TRÌNH KỸ THUẬT NHÂN GIỐNG NẤM MỘC NHĨ CẤP 3

Que sắn chất lượng tốt Ngâm nước vôi trongPH 12-13 Luộc thóc trong 40 phút

Gạt bỏ nước, đổ ra rổ tre làm bay hơi nhanh trước quạt 1-2 phút

Phối trộn phụ gia:95 % que sắn + 3% cám gạo, 1% bột nhẹ

Đóng túi kích thước 15cm x 28cm

Hấp nguyên liệu ở áp suất 1,2-1,5 Atm trong 20 phút

Cấy giống Nuôi sợi Giống nấm C3 đạt tiêu chuẩn

Để nguội trong phòng vô trùng

Ghi kí hiệu giống, ngày cấy

Nhiệt độ trong phòng vô trùng khoảng 26-28 o C Chuẩn bị phòng cấy, dụng cụ cấy, giống cấy cấp 1

4-10 ngày kiểm tra giống cấp 2

Phụ lục 2

QUY TRÌNH KỸ THUẬT NHÂN GIỐNG NẤM MỘC NHĨ

Phần I: THÔNG TIN CHUNG

1. Cơ quan tác giả: Công ty cổ phần sản xuất và phát triển nấm Việt Nam

2. Nguồn gốc xuất xứ: Từ kết quả dự án Ứng dụng KHCN nâng cao năng lực sản

xuất giống nấm tại Hà Tĩnh”

3. Phạm vi áp dụng: Trên cả nước

4. Đối tượng áp dụng: Các tổ chức, cá nhân tham gia sản xuất Nấm Mộc nhĩ trên

mùn cưa

Phần II: QUY TRÌNH KỸ THUẬT

I Thời vụ

Đối với các tỉnh phía Bắc Mộc nhĩ trồng trên mùn cưa được trồng 2 đợt năm: vào tháng 2, 3, 4 và tháng 9, 10, 11 dương lịch hàng năm Tránh những tháng quá nóng như tháng 5, 6, 7, 8 hoặc quá lạnh như tháng 12, 1 Các tỉnh phía Nam trồng quanh năm

II Nguyên liệu

Mộc nhĩ có thể mọc trên nhiều loại mùn cưa khác nhau, tốt nhất là mùn cưa cây cao su, mùn keo, mùn bồ đề, gỗ mít, mùn cưa các loại gỗ tạp không có tinh dầu Không dùng mùn cưa đã bị mốc, mùn cưa các loại cây gỗ cứng như đinh, lim

Mùn cưa mới có thể dùng ngay nếu dùng dần phải phơi khô đóng bao hoặc phối trộn thêm phân vô cơ ủ bảo quản dài ngày chong mốc, chống mùn hoá làm mất dinh dưỡng

Phụ gia: phân đạm urê, phân lân, vôi bột, MgSCh, bột nhẹ (CaC03)

III Tiến hành

1 Tạo ẩm, phối trộn nguyên liệu, đóng túi

Đổ nguyên liệu ra nền sạch, sau đó dùng bình ô doa tưới đều nước vôi trong (hòa tan 3,5 - 4 kg vôi bột trong 1000 lít nước sạch), vừa tưới, vừa đảo (với tỷ lệ 1 kg nguyên liệu : 1,2 lít nước) Sau khi tưới đủ nước, dùng xẻng đảo đều từ 3 - 4 lần rồi ủ thành đống, che đậy bằng nilon để cơ chất ngấm đủ nước Thời gian ủ khoảng từ 2 - 4 ngày

Phối trộn nguyên liệu theo tỷ lệ:

Cám gạo hoặc thóc nghiền mịn: 4-5 kg KH2PO4: 50 g

Bột nhẹ (CaCo3): 1kg

Trộn thật đều nguyên liệu với bột nhẹ, cám, các phụ gia khác kiểm tra độ ẩm đạt

60 - 65 %, tiến hành đóng túi nilon (loại túi p.p chịu nhiệt) kích thước 19 x 37 cm Bịch nấm có hình dạng một khúc gỗ cao 20 - 22 cm, trọng lượng 1,3 - 1,4 kg/ bịch, có

cổ nút và nút bông, cấy giống bằng giống trên que sắn phải dùi một lỗ ở giữa bịch nấm

2 Khử trùng bịch nguyên liệu

Bịch nguyên liệu mùn cưa trồng Mộc nhĩ phải được hấp khử trùng diệt trừ các sợi nấm dại và bào tử nấm dại có trong môi trường

- Có hai cách khử trùng nguyên liệu

Khử trùng bằng nồi hơi công nghiệp, áp lực 1,2 - 1,3 atm / 3 giờ.

Khử trùng bằng lò thủ công không áp lực trong 10-12 giờ

(hình vẽ)

a Cửa lò đốt củi hoặc than d Khoang xếp bịch mùn cưa

b Chảo gang 1,2 - 1 , 3 m (đường kính) e Vỉ tre cách thủy

c Cửa lò hấp

- Mỗi mẻ hấp có thể hấp được từ 700 - 800 bịch mùn cưa, tùy theo thể tích của buồng hấp nhỏ hay lớn

3 Cấy giống

* Yêu cầu đối với phòng cấy: phòng cấy phải sạch sẽ, thoáng mát Trước khi

cấy phải thanh trùng phòng cấy bằng cách phun Foocmol (0,5%) hoặc đốt lưu huỳnh rồi đóng kín cửa từ 12 -24 giờ Mở cửa để sau 24 giờ cho bay hết mùi mới được vào cấy

Dụng cụ cấy: Hộp cấy bằng gỗ hoặc inox, khay cấy, panh cấy, đèn cồn, lọ đựng

cồn, bông thấm cồn để vệ sinh

Tiêu chuẩn giống: sử dụng nguồn giống Nấm Mộc nhĩ Au cấp 3 được sản xuất

trên nguyên liệu que sắn có tuổi giống khoảng 20-21 ngày, sợi nấm có màu trắng đồng nhất mọc bao kín các que sắn

Thao tác cấy: dùng panh vô trùng kẹp nhẹ từng que giống chuyển sang các lỗ

đã dùi từ trước trọng bịch mùn cưa Mỗi bịch mùn cưa cấy một que giông, đầu trên của que giống sát với bề mặt mùn cưa là vừa phải

Hình vẽ: Bịch nguyên liệu đã cấy giống nấm

a Giống nấm mộc nhĩ bằng hạt cấy trên bề mặt (cách 1)

b Cơ chất tổng hợp

c Giống Mộc nhĩ que sắn cấy sâu trong bịch (cách 2)

d Nút bông