Đánh giá các dịch vụ hỗ trợ với nhóm phụ nữ bị bạo lực gia đình tại Trung tâm cung cấp dịch vụ công tác xã hội thành phố Hà Nội

Thực tếcho thấy bạo lực gia đình cũng đang là một vấn nạn của toàn xã hội mà bản thân người phụ nữ trong gia đình thường giấu kín, e ngại khi đề cập, chia sẻ hoặc tìm kiếm sự hỗ trợ từ c

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘITRƯỜNG ĐẠI HỌC

KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

BÙI THỊTUYẾT NHUNG

ĐÁNH GIÁ CÁC DỊCH VỤHỖTRỢVỚI NHÓM PHỤNỮBỊBẠO LỰC GIA ĐÌNH TẠI TRUNG TÂM CUNG CẤP DỊCH VỤCÔNG TÁC XÃ HỘI HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH CÔNG

TÁC XÃHỘI

Mã số: 60 90 01 01

Người hướng dẫn khoa học: TS.Nguyễn ThịNhư Trang

Hà Nội –2016

MỤC LỤC

MỞĐẦU

5

1 Tính cấp thiết của đềtài 5

2 Tình hình nghiên cứu đềtài 6

3 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn 14

4 Mục đích và nhiệm vụnghiên cứu 15

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 15

6 Phương pháp nghiên cứu 16

7 Cơ cấu của luận văn 17

NỘI DUNG 1

8 Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀLÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CÔNG TÁC XÃ HỘI ĐỐIVỚI PHỤNỮBỊBẠO LỰC GIA ĐÌNH 18

1.1 Những vấn đềlý luận 18

1.1.1 Khái niệm18 1.1.2 Các hình thức bạo lực gia đình22 1.1.3Đặc điểm phụnữbịbạo lực gia đình24 1.1.4 Một sốlý thuyết tiếp cận trong công tác xã hội đốivới phụnữbịbạo lực gia đình 25

1.1.5 Các cơ sởpháp lý của hoạt động hỗtrợđối với phụnữbịbạo lực gia đình.31 1.2 Cơ sởthực tiễn Error! Bookmark not defined 1.2.1 Các dịch vụ-mô hình hỗtrợphụnữbịbạo lực gia đình hiện có.Error! Bookmark not defined

1.2.2.Các mô hình hỗtrợphụnữbịbạo lực gia đình đã triển khai.Error! Bookmark not defined.

1.3.Đặc điểm địa bàn nghiên cứu (Trung tâm cung cấp dịch vụCông tác xã hội TP.Hà Nội) Error! Bookmark not defined

1.3.1.Sơ đồtổchức Trung tâm Error! Bookmark not defined

1.3.2 Chức năngError! Bookmark not defined

1.3.3 Đối tượng phục vụError! Bookmark not defined

1.3.4 Nhiệm vụ, quyền hạn.Error! Bookmark not defined.Tiểu kết chương

1 Error! Bookmark not defined

Chương 2 THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CÁC DỊCH VỤHỖTRỢVỚI NHÓM PHỤNỮBỊBẠO LỰC GIA ĐÌNH TẠI TRUNG TÂM CUNG CẤP DỊCH

VỤCÔNG TÁC XÃ HỘI THÀNH PHỐHÀ NỘI Error! Bookmark not defined.2.1 Quy trình tiếp nhận phụnữbịbạo lực gia đình tại Trung tâm cung cấp dịch vụcông tác xã hội Error! Bookmark not defined

2.1.1 Quy trình tiếp nhận đối tượng thông thườngError! Bookmark not defined.2.1.2 Quy trình tiếp nhận đối tượng khẩn cấpError! Bookmark not defined.2.2 Đặcđiểm vấn đềbạo lực gia đình với nhóm phụnữtại Trung tâm cung cấp dịch vụcông tác xã hội Error! Bookmark not defined

2.2.1 Các hình thức Bạo lực gia đìnhError! Bookmark not defined

2.2.2 Thời gian bịbạo lực gia đìnhError! Bookmark not defined

2.2.3 Hậu quảcủa Bạo lực gia đình với phụnữtại Trung tâm Cung cấpdịch vụCông tác xã hội Hà NộiError! Bookmark not defined

2.3 Thực trạng các dịch vụhỗtrợnhóm phụnữbịbạo lực gia đình được tiếp nhận tại Trung tâm cung cấp dịch vụcông tác xã hội Thành phốHà Nội.Error!Bookmark not defined

2.3.1 Hoạt động tư vấnError! Bookmark not defined

2.3.2.Hoạt động hỗtrợkết nối nguồn lựcError! Bookmark not defined.2.3.3.Hoạt động truyền thông nâng cao nhận thứcError! Bookmark not defined

2.3.4.Hoạt động hỗtrợhồi giaError! Bookmark not defined.

2.4 Đánh giá vềhiệu quảcác dịch vụhỗtrợvới nhóm phụnữbịBLGĐ tại Trung tâm cung cấp dịch vụcông tác xã hội TP Hà NộiError! Bookmark not defined

2.4.1.Đánh giá chung vềTrung tâm CCDVCTXH trong hiệu quảcác dịch vụtrợgiúpnhóm phụnữbịBLGĐ.Error! Bookmark not defined

2.4.2.Đánh giá vềhiệu quảcác dịch vụhỗtrợvới nhóm phụnữbịBLGĐ tại Trung tâm cung cấp dịch vụcông tác xã hội TP Hà Nội.Error! Bookmark not defined.Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined

Chương 3 CÁC YẾU TỐTÁC ĐỘNG TỚI HIỆU QUẢCỦA CÁC DỊCH

VỤHỖTRỢPHỤNỮBỊBẠO LỰC GIA ĐÌNH TẠI TRUNG TÂM CUNG CẤP CÁC DỊCH VỤCÔNG TÁC XÃ HỘI Error! Bookmark not

defined

3.1.Yếu tốgiới tính, tuổi và trình độchuyên môn của cán bộTrung tâmError!

Bookmark not defined

3.1.1.Yếu tốgiới tính, tuổi.Error! Bookmark not defined

3.1.2.Yếu tốkinh nghiệm và trình độchuyên môn của nhân viên xã hội.Error! Bookmark not defined

3.2.Yếu tốKinh phí tiếp nhận, nuôi dưỡng đối tượng tạm thời Error! Bookmark not defined

3.4 Yếu tốđặc điểm đối tượng Error! Bookmark not defined

3.5.Yếu tốnhận thức của gia đình, cộng đồngError! Bookmark not defined

3.6.Trường hợp điển cứu Error! Bookmark not defined.Tiểu kết chương 3 Error! Bookmark not defined.KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined.TÀI LIỆU THAM

KHẢO 35

1 Tính cấp thiết của đề tàiSự biến đổi nhiều mặt về kinh tế, chính trị, xã hội, từ

vi mô đến vĩ mô, từ cá nhân đến cộng đồng, từ kinh tế đến chính trị đã làm biến đổi tất cả và gia đình cũng không nằm ngoài phạm vi này Bạo lực gia đình được coi là một dạng tệ nạn xã hội gây hậu quả ở nhiều mức độ lên đời sống gia đình và xã hội, ảnh hưởng trực tiếp đến nhân cách và quá trình pháttriển của mỗi cá nhân, gián tiếp tạo nên mầm mống các tệ nạn và tội phạm nguy hiểm khác cho xã hội Đối tượng của hành vi bạo lực trong gia đình thường là những thành viên yếu đuối, dễ bị tổn thương và trong hầu hết các trường hợp thường là phụ nữ, người già và trẻ em Luật Bình đẳng giớilàđạo luật mang số 73/2006/QH11 đượcQuốc hội nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Namkhoá XII thông qua vào ngày29 tháng 11năm2006và có hiệulực thi hành từ ngày01 tháng 7năm2007 Luật này quy định về bình đẳng giới ởViệt Nam Đó là hành lang pháp lý để đảm bảo công bằng xã

hội.Trong các năm từ 2011 –2015 (ở nước ta) có 157.859 vụ bạo lực gia đình, trong đó nạn nhân là nữ chiếm74,24% Trong số 492.520 vụ ly hôn đã giải quyết thì nguyên nhân từ bạo lực gia đình chiếm 83,78% Mỗi năm có hơn 8.000 vụ ly hôn mà nguyên nhân từ bạo lực gia đình Đây là thông tin được đại biểu Điểu Huỳnh Sang (Bình Phước), phát biểu tại Quốc hội sáng 10/11/2016 Kết quả nhiều cuộc khảo sát và báo cáo địa phương cho thấy, hiện nay bạo lực gia đình đã gây ra những hậu quả cho phụ nữ và xã hội nói chung Nạn nhân của BLGĐ rất cần sự giúp đỡ của xã hội và cộng đồng Hiện nay trên toàn quốc đã có nhiều mô hình can thiệp trợ giúp phụ nữ bị BLGĐ Ví dụ: “mô hình trợ giúp pháp lý”, “mô hình nhóm nhỏ”, “mô hình nhà tạm lánh”

Các mô hình trên đã thực hiện nhiều dịch vụ khác nhau nhằm hỗ trợ tốt nhất cho phụ nữ bị BLGĐ, được an toàn,được động viên, an ủi, sớm được trở lại với đời sống bình thường với một nhận thức mới, vị thế mới.Trung tâm Cung cấp dịch vụ Công tác xã hội Hà Nội là đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc Sở Lao động

-Thương binh và Xã hội Là đơn vị cung cấp các dịch vụ công tác xã hội cho các đối tượng xã hội trên địa bàn thành phố Hà Nội theo quy định của pháp

luật.Tuy mới thành lập được gần 3 năm nhưng đối tượng gặp vấn đề bị bạo lực gia đình tớiTrung tâm ngày càng tăng, đặc biệt là bạo lực phụ nữ Thực tếcho thấy bạo lực gia đình cũng đang là một vấn nạn của toàn xã hội mà bản thân người phụ nữ trong gia đình thường giấu kín, e ngại khi đề cập, chia sẻ hoặc tìm kiếm sự hỗ trợ

từ các thành viên trong gia đình hay cơ quan chức năng.Đềtài tập trung đi sâu tìm hiểu những dịch vụhỗtrợđối với nhóm phụnữbịbạo lực gia đìnhcủaTrung tâm cung cấp dịch vụCông tác xã hội TP.Hà Nội nhằm phất triển chất lượng và hiệu quảcủa các dịch vụdưới góc độCông tác xã hội Góp phần phản ánh vềvấn nạn phụnữbịbạolực gia đình, cùng xã hội đẩy lùi bạo lực gia đình, giúp phụnữgiảm bớt phần nào những căng thẳng, khủng hoảng từbạo lực gia đình mang lại khiến họtựtin hơn đểtái hòa nhập với cuộc sống.Vì vậy, dựa trên thực tiễn xã hội tôi chọn đềtài

“Đánh giá các dịch vụhỗtrợnhóm phụnữbịbạo lực gia đình được tiếp nhận tạiTrungtâm cung cấp dịch vụCông tác xã hội TP Hà Nội”làm đềtài nghiên cứu

2 Tình hình nghiên cứu đề tàiNhững năm gần đây bạo lực gia đình đã trởthànhmột vấn đềnóng thu hút được nhiều sựquan tâm của toàn xã hội Không chỉriêng giới chuyên môn mà các nhà truyền thông, báo chí cũng đã tốn không ít giấy mực khi bàn đến vấn đềnày Nhiều công trình nghiên cứu, các cuộc hội thảo chuyên ngành đã được diễn ra ởcảtrong nước và quốc tế Mỗi công trình nghiên cứu lại đưa đến những cách tiếp cận khác nhau khi bàn vềvấn đềBLGĐ, đóng góp vào cái nhìn chung cho lĩnh vực này.Trong sốcác nghiên cứu của nước ngoài, phải kểđến đóng góp của nhà nữquyền

Dobashvới cuốn sách “Violence Against Wives”(Tạm dịch là Bạo lực chốnglại những người vợ-1979) là một trong những công trình nghiên cứu nổi tiếng vềBLGĐ Nghiên cứu được tiến hành ởScotland bao gồm những cuộc phỏng vấn sâu và phỏng vấn không chính thức 137 phụnữđang lánh nạn vì bạo lực của người chồng

Trong sốđó, có tới 84% các trường hợp phụnữbịtấn công lần đầu tiên trong 3 năm đầu của hôn nhân Dobash đã chỉra nguyên nhân chính của các vụbạo lực trong hôn nhân là do uy quyền

của người chồng và sựphụthuộc của người phụnữvào đàn ông Uy quyền của người chồng thường được khơi tỏa bởi sựghen tuông, tình dục, con cái, tiền nong,

say rượu Dobash cũng chỉra rằng phụnữbịbạo lực thường có xu hướng quay lại với người chồng bạo lực vì bịphụthuộc vềkinh tếvà lo lắng vềsựthiếu vắng vai trò của người bốđối với con cái của họ Chính từnhững lo lắng đó nên khi xảy ra bạo lực, những người phụnữthường không muốn đi trình báo cảnh sát hoặc cơ quan chức năng Do vậy, họthường không nhận được sựhỗtrợtừgia đình, cộng đồng hay các dịch vụphúc lợi.Năm 2004, cuốn sách “Healing the trauma of domestic violence” (Hàn gắn những khủng hoảngsang chấn của BLGĐ) của

Esward.S.Kubany xuất bản tại Canada đã đềcập đến các kĩ thuật giúp những

phụnữlà những nạn nhân bịBLGĐ có thểvượt qua được những khủng hoảng, sang chấn do bạo lực đem lại.Năm 2005, Tổchức Y tếthếgiới (WHO) phối hợp với Trường Dược nhiệt đới của Mỹđã thực hiện một nghiên cứu đa quốc gia với chủđề“Women’s Health and Domestic Violence against Women”(Sức khỏe phụnữvà BLGĐ chống lại phụnữ) Nghiên cứu đã tiếp cận với phụnữtrên 10 quốc gia bao gồm Bawngladet, Brazin, Ethiopia, Nhật, Peru, Namibia, Samoa, Serbia và Montenegro, Thái Lan và nước Cộng hòa Tanzania cho thấy có 15% đến 71%phụnữphải chịu đựng một hình thức bạo lực nào đó vềthểxác và tình dục ngay trong gia đình họvà đây là vấn đềcó tính chất toàn cầu hiện đang xảy ra ởcảcác nước phát triển lẫn các nước đang phát triển Chi phí kinh tếcũng rất đáng quan tâm –một báo cáo năm 2003 của Trung tâm kiểm soát và phòng bệnh Mỹước tính rằng chi phí cho những vụbạo lực do người quen biết gây ra chỉtính riêng ởMỹcũng đã lên đến 5,8 tỷđô la mỗi năm; 4,1 tỷcho các dịch vụy tếvà chăm sóc sức khoẻtrực tiếp và 1,8 tỷcho những thiệt hại vềkhảnăng lao động.Với cách tiếp cận vào thủphạm gây bạo lực, cuốn sách “Stop domesticviolence” (Chấm dứt bạo lực) của David.B Waxler xuất bản tại Mỹnăm 2006 đã đềxuất cách thức trịliệu nhóm dành cho nam giới là thủphạm gây BLGĐ; trong đó, tập trung vào hình thức trị

liệu nhận thức hành vi, xây dựng các kĩ năng, cách thức kiểm soát cảm xúc bản thân với nguyên tắc lấy thân chủlàm trọng tâm.Báo cáo về“Nghiên cứu sâu vềbạo hành với phụnữ”được Tổng thư ký LHQ trình bày tại kỳhọp lần thứ61 của Đại hội đồng LHQ là một tài liệu quan trọng thểhiện rõ tình hình bạo lực đối với

phụnữđang diễn ra ở71 quốc gia trong phạm vi nghiên cứu Báo cáo đã chỉra các yếu tốdẫn đến bạo lực đối với phụnữởcác quốc gia trong phạm vinghiên cứu là việc sửdụng bạo lực đểgiải quyết những mâu thuẫn và xung đột, quan điểm

“riêng tư”, sựthờơ của các cấp ban ngành và một sốyếu tốnguy cơ ởcấp độcá nhân, gia đình và cộng đồng khác Báo cáo đã phản ánh một cách khái quát vềtình hình bạo lực với phụnữtrên Thếgiới, cùng các hình thức biểu hiện, các chỉsốvà hậu

quảcủa nó Báo cáo cũng chỉra những hoạt động có triển vọng nhằm giải quyết vấnnạn này như: chú trọng vào pháp luật và cung cấp các dịch vụphòng ngừa Bên cạnh đó, báo cáocũng chỉra những thách thức, khó khăn không nhỏcho nhân loại trong công tác phòng chống, ngăn chặn bạo lực đối với phụnữnhư: nguồn lực mỗi quốc gia khác nhau, thiếu hụt ngân quỹ, thiếu sựxửphạt, thiếu sựđánh giá hay các cách tiếp cận toàn diện.Đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về BLGĐ, tuy nhiên các công trình nghiên cứu này mới chỉ dừng lại ở việc nêu lên thực trạng và đưa đến những giải pháp và cũng chưa có công trình nghiên cứu nào xây dựng mô hìnhcan thiệp cho nhóm phụ nữ chịu ảnhhưởng của bạo lực gia đình trên góc độ của ngành công tác xã hội ỞViệt Nam, cũng có rất nhiều những đóng góp của nhiều tác giảnghiên cứu trong lĩnh vực này Chuyên gia nghiên cứu vềGiới và Gia đình –tác giảLê ThịQuýlà người đã có nhiều công trình nghiên cứu vềBLGĐ Có

thểkểđến như bài viết “Một sốvấn đềvềBạo lực gia đình hiện nay”được đăng trên Tạp chí Khoa học vềphụnữnăm 1991 Trong bài viết tác giảđã nhận định nghiên cứu một cách toàn diện, sâu sắc và đềra phương hướng giải quyết thỏa đáng, tích cực vềvấn đềBLGĐ là một công việc không chỉmang tính chất nhân đạo mà còn góp phần nâng cao không ngừng địa vịvà vai trò của người phụnữtrong xã hội Tác giảđã điểm qua tình hình BLGĐ ởnước ta và chỉrõ những nguyên nhân củatìnhtrạng này là do: tư tưởng trọng nam khinh nữ, chênh lệch

giàu nghèo, hủtục lạc hậu, đạo đức lối sống suy đồi, tệnạn xã hội, trình độvăn hóa thấp Tác giảcũng đã đưa ra một sốkhuyến nghịđểgiải quyết tình trạng BLGĐ Năm 1994, tác giảLê ThịQuýtiếp tục có bài viết “Bạo lực gia đình ởViệt

Nam”đăng trên tạp chí Khoa học và Phụnữ Trong bài viết, tác giảđã chỉra năm nguyên nhân chính của nạn BLGĐ là: nguyên nhân kinh tế, nguyên nhân nhận thức, nguyên nhân văn hóa –xã hội, nguyên nhân sức khỏe, nguyên nhân từphía những người phụnữ, và một nguyên nhân sâu xa nhất là sựbất bình đẳng trong quan hệgiới.Công trình nghiên cứu “Bạo lực trên cơ sởgiới”(1999) của TS Vũ Mạnh Lợi, Vũ Tuấn Huy, Nguyễn Hữu Minh–thuộc Viện nghiên cứu Gia đình và Giới tiến hành ởba thành phố: Hà Nội, Huế, TP HCM Trong nghiên cứu các tác giảđã đi sâu tìm hiểu vềthái độcủa cộng đồng và các thiết chếxã hội vềbạo lực trên cơ sởgiới, tìm hiểu phản ứng của các cá nhân, luật pháp và các thiết chếđối với nạn BLGĐ Trong nghiên cứu các tác giảcũng cho thấy tình trạng bạo lực gia đình đang có chiều hướng gia tăng tại ba thành phốtrong địa bàn nghiên cứu, đặc biệt là trong những gia đình mà người phụnữđang thực hiện và khẳng định vai trò kinh tếhộ Tuy nhiên nghiên cứu này vẫn chưa đưa ra được hướng giải quyết trực tiếp giúp chịem phụnữbịbạo lực gia đình nâng cao được năng lực của bản thân,

từđó họcó thểtựgiúp bản thân họvươn lên, thoát khỏi hoàn cảnh.Năm 2000, tác giảLê ThịQuýtiếp tục có cuốn sách “Domestic Violence in Viet Nam”( Bạo lực gia đình ởViệt Nam) do tổchức Asia Pacific Forum on Women, Law and Development (Diễn đàn Châu Á Thái Bình Dương vềPhụnữ, Luật Pháp và Phát triển –APWLD) xuất bản Trong cuốn sách, tácgiảđã trình bày kết quảmột cuộc khảo sát xã hội học vềBLGĐ tại ngoại thành Hà Nội Bằng những dẫn chứng cụthểtác giảđã làm rõ tình hình BLGĐ ởđịa bàn nghiên cứu bằng việc phân chia

rõ hai hình thức bạo lực: bạo lực nhìn thấy được và bạo lực không nhìn thấy được.Tác giảcũng chỉra những nguyên nhân của tình trạng trên là đói nghèo, căng thẳng

vì kiếm sống, nguyên nhân văn

hóa –xã hội, phong tục tập quán, sựkhủng hoảng của các mối quan hệtrong gia đình và nhóm nguyên nhân thuộc vềngười phụnữ.Năm 2001, Hội Liên hiệp

PhụnữViệt Nam tiến hành thực hiện đềtài: “Bạo lực gia đình đối với phụnữởViệt Nam” tại ba tỉnh: Thái Bình, Lạng Sơn và Tiền Giang Đềtài tiến hành tìm hiểu nhận thức, thái độcủa người dân và các cán bộthi hành phápluật của các tổchức đoàn thểxã hội tại địa phương Đềtài cũng đã chỉra được những nguyên nhân và hậu quảcủa nạn BLGĐ đối với phụnữvà phản ứng của nạn nhân trước những hành

vi bạo lực.Năm 2006, nghiên cứu “BLGĐ –nhận thức và thực trạng”của tác

giảHoàng Bá Thịnhthực hiện tại 6 tỉnh, thành phố: Hà Nội, Thanh Hóa, Nam Định,Quảng Ngãi, Đồng Tháp, Trà Vinh đã cho thấy: Phần lớn nhận thức của người dân tại 6 địa bàn trên vềBLGĐ còn rất hạn chế Có những hành vi bạo lực nhưng người dân lại không quan niệm đó là BLGĐ như: ép buộc làm chuyện gì đó, ép buộc quan hệtình dục, không cho ra khỏi nhà Không những thế, trong nhận thức của hầu hết người dân tại địa bàn nghiên cứu cho rằng BLGĐ là chuyện riêng của mỗi nhà Đặc biệt, không chỉngười dân quan niệm như vậy mà ngay đến chính cán bộxã, phường cũng cho rằng BLGĐ là chuyện nội bộ, gia đình tựgiải quyết Tác giảcũng chỉra những hậu quảcủa bạn BLGĐ đối với phụnữnhư: gây thương tích trên thân thể, tổn thương vềtinh thần, ly hôn, thậm chídẫn đến cái chết trực tiếp hoặc gián tiếp cho người phụnữ Trong đó, phần lớn những cái chết gián tiếp là dongười phụnữtựtửbằng thuốc sâu, thuốc chuột.Cùng năm 2006, hai tác giảMagali Romedenne và Vũ Mạnh Lợiđã xuất bản cuốn sách “Bạo lựcgia đình: Sựthay đổi ởViệt Nam”–Kết quảvà khuyến nghịtừmột dựán của UNFPA và SDC (Cơ quan

hợp tác và phát triển của Thụy Sỹ) Trong cuốn sách, các tác giảđã phản ánh những hậu quảcủa BLGĐ đối với phụnữ, trẻem, phúc gia đình và cộng đồng

Từđó, các tác giảcũng đưa ra các mô hình đểgiải quyết vấn đềnày: mô hình truyền thông kết hợp, mô hình giáo dục và tập huấn, mô hình câu lạc bộvà mô hình can thiệp khẩn cấp Trong cuốn sách, các tác giảcũng nêu lên những bài học kinh nghiệm nhằm tăng cường hiệu quảcủa các hoạt động phòng chống BLGĐ như: thực hiện trao quyền cho phụnữ, hợp tác với nam giới và nhiều ban ngành trong việc phòng chống BLGĐ, khuyến khích các sáng kiến của người dân Nhóm tác giảNguyễn Hữu Minh, Lê Ngọc Lân, Nguyễn ThịMai Hoa, Trần ThịCẩm

Nhungcùng nghiên cứu “Bạo lực của chồng đối với vợởViệt Nam trong

những năm gần đây”(2006) đã đưa ra nhận định: chủthểgây ra BLGĐ là người chồng, người bạn đời hoặc chồng cũ Nghiên cứu cũng chỉra những khác nhau trong hình thức bạo lực gia đình giữa hai khu vực là thành thịvà nông thôn Theo

đó, ởnông thôn thường diễn ra hình thức bạo lực vềthểchất, còn ởthành thịthường

là hình thức bạo lực vềtinh thần và tình dục Qua nghiên cứu, các tác giảcũng đưa

ra những khuyến nghịnhằm giải quyết vấn đềBLGĐ như: cần nâng cao nhận thứccủa các cấp lãnh đạo vềBLGĐ đối với phụnữ, đồng thời cần tiến hành nghiên cứu toàn diện vềbạo lực trong gia đình nhằm tìm hiểu sâu nguyên nhân, hậu quảcủa vấnđềđểcó những can thiệp kịp thời và hợp lý.Điều tra gia đình Việt Nam–năm 2006, nghiên cứu không chỉtập trung vào bạo lực gia đình với phụnữmà còn những mục tiêu rộng và dàn trải hơn là tập trung vào mối quan hệgia đình, giá trị, chuẩn mực gia đình, kinh tếphúc lợi gia đình Điều tra gồm cảnam và nữ Những câu hỏi vềbạo lực được đặt ra cho cảnam và nữtrong độtuổi từ18 –60, những người ngoài độtuổi này trong nhà cũng được phỏng vấn Phỏng vấn ngay trực tiếp tại nhà của họkhông có tính đảm bảo riêng tư và bảo mật thông tin Bạo lực được xác định bởi 3 câu hỏi với nội dung: một hành vi bạo lực thểxác (đánh đập), một hành vi bạo lực tình dục (quan hệtình dục ngoài ý muốn), một hành vi bạo lực tinh thần (chửi bới) Thêm một câu hỏi về“dỗi hờn” (giận nhưng không nóira) đây là câu hỏi không liên quan đến xác định bạo lực.Năm 2007, với tác phẩm “Bạo lực gia đình –một sựsai lệch giá trị”của hai tác giảtác giảLê ThịQuý và Đặng Vũ Cảnh Linhđã một lần nữa cho thấy được tính cấp thiết của những đềtài nghiên cứu vềvấn đềbạo lực gia đình Bên cạnh những lý luận chung vềBLGĐ, hai nhà

nghiên cứu còn đưa ra những nhận xét, mô tả, phân tích rất chi

tiết một sốnghiên cứu can thiệp trong thực tiễn vềBLGĐ và một sốdựán phòng chống BLGĐ ởViệt Nam tại các địabàn: Hà Nội, Phú Thọ, Thái Bình, Huế Nhiều mô hình phòng chống BLGĐ đã được đưa ra phân tích như mô hình truyền

thông; mô hình can thiệp và cứu giúp nạn nhân; mô hình tư vấn, hỗtrợvềtâm lý giáo dục; mô hình can thiệp tại cộng đồng Trên cơ sởđánh giá hiệu quả, hạn

chếcủa một sốmô hình đã thực hiện tại địa phương, các tác giảđã rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý báu cho công tác phòng chống BLGĐ ởnước ta.Tác phẩm

“Giới, việc làm và đời sống gia đình”của tác giảNguyễn ThịHòa(NXB Khoa học

xã hội, Hà Nội, 2007) đã tổng hợp nhiều công trình nghiên cứu và nhiều bài viết của các cán bộTrung tâm nghiên cứu Gia đình và Giới thuộc Viện Khoa học Xã hội vùng Nam Bộ Cuốn sách gồm 4 nội dung chính: giới và phát triển, phụnữvà việc làm, phụnữvà gia đình, phụnữvà các vấn đềxã hội Trong đó đáng chú ý nhất

là bài viết “Sựbiến đổi của gia đình Việt Nam thời kỳđổi mới” của tác giảNguyễn ThịHòa đã phân tích đượnhững biến đổi vềchức năng cũng như sựkhủng hoảng củagia đình Việt nam hiện nay như: hiện tượng ly hôn, bạo lực và bất bình đẳng giới trong gia đình.Báo cáo “Nghiên cứu rà soát các chương trình phòng chống bạo lực trên cơ sởgiới ởViệt Nam”được thực hiện bởi UNFPA trong năm 2007 cùng với sựtham gia của rất nhiều nhữngtổchức của chính phủvà phi chính phủđã đưa đến cho người đọc một cái nhìn bao quát, toàn diện vềbạo lực trên cơ sởgiới Trong đó

có BLGĐ –một dạng đặc biệt của bạo lực giới ởnước ta Qua nghiên cứu, rà soát, báo cáo đã cho thấy những hoạt động, hiệu quảvà những tồn tại trong công tác phòng chống BLGĐ ởcác cấp, các ngành của nước ta Trên cơ sởnhững điểm mạnh, những thách thức đặt ra, báo cáo đã đưa đến những khuyến nghịđối với các cấp chính quyền, các ban ngành (y tế, pháp luật, giáo dục ), cấpcộng đồng Trong

đó, đáng lưu ý là việc cần thiết phải cung cấp các dịch vụtoàn diện cho nạn nhân của BLGĐ và những người gây ra bạo lực là nam giới.Năm 2008, ởnhiều địa phương trên cảnước đã diễn ra nhiều cuộc hội thảo bàn vềvấn đềBLGĐ nhằm tìm

ra các biện pháp ngăn chặn, xóa bỏvấn nạn này Trong hội

thảo bàn vềbiện pháp phòng chống BLGĐ tổchức tại TP HCM, bác sỹNguyễn Minh Tiến–một chuyên gia trong lĩnh vực tâm lý trịliệu đã có bài tham luận: “Làm việc với thân chủcó vấn đềbạo hành trong gia đình”

Bài tham luận đã phản ánh thực trạng BLGĐ ởViệt Nam và nêu lên những chuyểnbiến, những thuận lợi và hạn chếtrong công tác phòng chống BLGĐ trong những năm vừa qua Từđó, tác giảđã đưa ra những dấu hiệu nhận biết, các biện pháp hỗtrợnạn nhân một cách tức thời cũng như vềlâu dài.Trong hội thảo vềviệc triển khai thi hành Luật Bình đẳng giới và Luật Phòng chống BLGĐ được tổchức tại thành phốYên Bái, tác giảNguyễn Hữu Minhđã có bài tham luận: “Vai trò của các tổchức trong phòng chống BLGĐ”.Tham luận đã chỉrõ vai trò, trách nhiệm của các tổchức ởcác cấp trước những yêu cầu đặt ra của Luật phòng chống BLGĐ

Đồng thời, tác giảcũng chỉra một sốvấn đềđặt ra từthực tiễn trong hoạt động phòng ngừa và can thiệp BLGĐ, cầnchú ý tới quy trình can thiệp trong quá trình thực hiện.Nghiên cứu quốc gia vềbạo lực gia đình với PhụnữởViệt Nam-năm 2010 do Tổng cục thống kê thực hiện Nghiên cứu bao gồm cấu phần định lượng (khảo sát mẫu) và cấu phần định tính (phỏng vấnsâu và thảo luận nhóm tập trung)

Trong nghiên cứu tập trung vào chủđềbạo lực gia đình với phụnữ, chỉsửdụng điều tra viên là phụnữ, chọn ngẫu nhiên một phụnữtrong hộgia đình và mời đến phỏng vấn trực tiếp qua Bảng hỏi điều tra sửdụng các câu hỏicủa nghiên cứu đa quốc gia của WHO vềsức khỏe phụnữvà bạo lực gia đình với phụnữcòn các thành viên khác trong gia đình không được phỏng vấn và được biết vềchủđềcuộc khảo sát Câu hỏi được đưa ra bằng cách liệt kê một loạt các hành vi cá nhân mà phụnữtừng phải hứng chịu: chỉsốbạo lực do người chồng gây ra được xác định ởnhững câu hỏivề6 câu hỏi hành vi vềbạo lực thểxác và 4 hành vi bạo lực tình dục Bạo lực tinh thần và các hành vi kiểm soát cũng được thu thập sửdụng trong danh sách các hànhvi.Như vậy, có thểthấy theo dòng lịch sửvấn đềvềBLGĐ và Phòng chống BLGĐ

đã và đang thu hút được rất nhiều sựquan tâm nghiên cứu của các học giả Song có

lẽ, cho đến nay, BLGĐ vẫn đang là một vấn đềnóng được xã hội quan tâm bởi những biến đổi

ngày càng phức tạp của nó đang diễn ra trong thực tiễn đời sống hàng ngày Còn rất nhiều những công trình nghiên cứu với quy mô khác nhau vềvấn đềBLGĐ đã được các tác giảthực hiện với mong muốn sẽgóp phần đưa đến một cái nhìn đa sắc cạnh vềvấn đềBLGĐ tại các địa phương trên cảnước Các nghiên cứu đã phần nào phản ánh được thực trạng, nguyên nhân, hậu quảcủa BLGĐ cũng như đã đưa ra được các kết luận, khuyễn nghịcó ý nghĩa cho công tác phòng chống BLGĐ ởnướcta.Những tài liệu đã được công bốnói trên luôn là những tài liệu tham khảo quan trọng trong việc nghiên cứu và thực hiện đềtài luận văn :”Đánh giá các dịch vụhỗtrợnhóm phụnữbịbạo lực gia đìnhđược tiếp nhậntại Trung tâm Công tác xã hội TP Hà Nội”.3 Ý nghĩa lýluận và thực tiễn của luận văn3.1 Ý nghĩa lý luậnĐềtài này sẽ góp phần làm sang tỏ một số lý luận liên quan tới vấn đề nghiên cứu như: Bạo lực gia đình là gì? Phụ nữ bị bạo lực gia đình là gì?Các dịch vụcông tác xã hộihỗ trợđối với phụ nữ bị bạo lực gia đình và các yếu tố ảnh hưởng.Đề tài thể hiệnđược vai trò của công tác xã hội trong việc trợ giúp nạn nhân bị bạo lực gia đình đặc biệt là phụ nữ, từ đó mọi người nhận rõ được tầm quan trọng của nhân viên

công tác xã hội hiện nay.Đồng thời đề xuất những giải pháp nhằm phát triển các dịch vụ trợ giúp phụ nữ bị bạo lực dưới góc độ Công tác xã hội3.2 Ý nghĩa thực tiễnĐề tài xây dựng nhằm nghiên cứu thực trạng cung cấp dịch vụcông tác xã hội, phát hiện các vấn đề trong thựctrạng nhằm đưa ra các giải pháp, kiến nghị nhằm phát triển chất lượng và hiệu quả của các dịch vụ hỗ trợ với phụ nữ bịbạo lực gia đình tại Trung tâm cung cấp dịch vụ Công tác xã hội TP Hà Nội

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

4 4.1 Mục đích nghiên cứuĐánh giá các dịch vụ hỗ trợ phụ nữ bị bạo lực gia đình hiện có tại Trung tâm cung cấp dịch vụ Công tác xã hội TP Hà NộiTìmhiểu các yếu tố tác động đếncác dịch vụ tại Trung tâm

5 4.2 Nhiệm vụ nghiên cứuĐánh giá các dịch vụ hỗ trợvớinhómphụ nữ bị bạolực gia đình củaTrung tâm cung cấp dịch vụ Công tác xã hội TP.Hà Nộivề: cách thức tổ chứcquản lý, ngân sách,sự phong phú của các dịch vụ? Có lạc hậu không?Sự đáp ứng nhu cầu của xã hội? Các dịch vụ có đủ để đáp ứng nhu cầuđối tượng Tìm hiểu các yếu tố tác động đến hiệu quả các dịch dịch

vụ tại Trung tâm: nhân lực, cơ sở vật chất, ngân sách, cách thức quản lý chỉ đạo, chính sách pháp lý có hiệu quả không.5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

6 5.1 Đối tượng nghiên cứuNghiên cứu đánh giá các dịch vụ hỗ trợ đối vớinhómphụ nữ bị bạo lực gia đình doTrung tâm cung cấp dịch vụ Công tác

xã hội TP Hà Nộitổ chức thực hiện.5.2.Phạm vi nghiên cứu-Phạm viđối tượng: các dịch vụ hỗ trợnhóm phụ nữ bị bạo lực gia đìnhhiện do Trung tâm cung cấp dịch vụ công tác xã hội Hà Nội thực hiện.-Phạm vi về khách thể:

7 + Phụ nữbị bạo lựctại Trung tâm

8 + Cán bộ làm việc trực tiếp với phụ nữ bị bạo lực củaTrung tâm+ Ngoài ra còn có các thành viên của gia đình.-Phạm vi về không gian, thời gian: Từ tháng 1/2016đến tháng 6/2016

Tại Trung tâm cung cấp dịch vụ Công tác xã hội TP Hà Nội –Địa chỉ: Sổ 45 Bà Triệu, P.Nguyễn Trãi, Q.Hà Đông, TP.Hà Nội

6 Phương pháp nghiên cứu* Phương pháp nghiên cứu phân tích tài liệuNghiên cứu sử dụng và phân tích nguồn thông tin của nhiều loại tài liệu:

-Tài liệu hướng dẫn tổchức và hoạt động của các cơ sởbảo trợxã hội

-Báo cáo thường xuyên và định kỳcủa Trung tâm cung cấp các dịch vụCông tác xãhội TP Hà Nội.-Dữliệu khảo sát tổchức và hoạt động của các cơ sởxã hội do UNICEF và cục Bảo trợxã hội phối hợp thực hiện

-Tài liệu quy hoạch mạng lưới cơ sởbảo trợxã hội giai đoạn 2010 –2030;

-Chương trình đào tạo bồi dưỡng nghềvềcông tác xã hội cho cán bộcấp cơ sở* Phương pháp phỏng vấn sâuNghiên cứu thực hiện phỏng vấn sâu 11người có liên quan bao gồm:-01 Lãnh đạo cơ quan quản lý cơ sở-01 Chuyên chuyên phụtrách thuộc cơ quan chủquản -01 Lãnh đạo trung tâm-03nhân viên trung tâm làm việc trực tiếp với đối tượng bị bạo lực(2 NVTV, 1 NVXH).-01 Bảo vệ-06phụnữbịbạo lựcNội dung chủyếu của các cuộc phỏng vấn sâu tập trung vào hai nội dung cănbản: tìm hiểu thực trạng BLGĐ đối với phụnữvà nhu cầu cần trợgiúp của họ; khảo sát

và đánh giá các dịch vụhỗtrợvới phụnữbịBLGĐ tại Trung tâm cung cấp dịch vụCông tác xã hội.* Phương pháp quan sát tham dự:Người nghiên cứu đã xin đến làm việc tình nguyện tại Trung tâm CCDVCTXH từtháng 01/2016 đến tháng 6/2016 với nhiệm vụlà cộng tác viên công tác xã hội Tham gia các hoạt động của trung tâm liên quan đến quá trình tiếp nhận và trợgiúp phụnữbịBLGĐ qua đó quan sát thực tiễn, rút ra được những nhận định của bản thân vềdịch vụcung cấp tại Trung tâm với nhóm phụnữbịBLGĐ.* Phương pháp thảo luận nhóm.Thảo luận nhóm tập trung đượctiến hành với sựtham gia của 7người bao gồm: 1 NVXH, 2 NVTV,1 lãnh đạo cơ quan quản lý cơ sở, 1 chuyên viên phụtrách thuộc cơ

quanchủquản, 1 lãnh đạo trung tâm

7 Cơ cấu của luận vănCơ cấu của luận văn: ngoài phần mởđầu, kết luận, luận văn được chia làm ba chương:Chương 1: Những vấn đềlý luận vềcông tác xã hội đối với phụnữbịbạo lực gia đình.Chương 2: Thực trạng triển khai các dịch

vụhỗtrợphụnữbịbạo lực gia đình được tiếp nhận tạiTrung tâm cung cấp dịch

vụCông tác xã hội TP.Hà Nội.Chương 3: Các yếu tốtác động đến hiệu quảcác dịch vụhỗtrợphụnữbịbạo lực gia đình tại Trung tâm cung cấp dịch vụcông tác xã hội TP

Hà Nội

NỘI DUNGChương 1NHỮNG VẤN ĐỀLÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄNCÔNG TÁC

XÃ HỘI ĐỐIVỚI PHỤNỮBỊBẠO LỰC GIA ĐÌNH1.1Những vấn đềlý

luận1.1.1Khái niệm:* Dịch vụxã

hội:“Dịchvụxãhộilàhoạtđộngcungcấp,đápứngnhucầuchocáccánhân,nhómngườinhấtđịnhnhằmbảođảmcácgiátrịvàchuẩnmựcxãhội”Một khái niệm thống nhất về dịch vụ

xã hội cho người yếu thế là rất cần thiết và đó cũng là cơ sở để thiết kế hệ thống

dịch vụxã hội cho các nhóm đối tượng này Dựa vào những lý giải về dịch vụ, chính sách xã hội, dịch vụ xã hội, dịch vụ xã hội cơ bản nêu trên, khái niệm dịch

vụ xã hội cho người yếu thế được hiểu

là:“Dịchvụxãhộichonhómyếuthếlàcáchoạtđộngcóchủđíchcủaconngườinhằmphòngngừa-

hạnchếvàkhắcphụcrủiro,đảmbảođápứngđượcnhucầucơbảnvàthúcđẩykhảnănghoànhậpcộngđồng,xãhộichonhómđốitượngyếuthế”(Từ điển Tiếng Việt, 2004, NXB Đà Nẵng)* Công tác xã hội:Định nghĩa của Hiệp hội quốc gia nhân viên xã hội Mỹ(NASW -1970): “Công tác xã hội là một chuyên ngành đểgiúp đỡcá nhân, nhóm hoặc cộng đồng tăng cường hay khôi phục việc thực hiện các chức năng xã hội của họvà tạo những điều kiện thích hợp nhằm đạt được các mục tiêu đó”.Định nghĩa của Hiệp hội nhân viên công tác xã hội Quốc tếthông qua tháng 7 năm 2000 tại Montréal, Canada (IFSW): “NghềCông tác xã hội thúc đẩy sựthay đổi xã hội, giải quyết vấn đềtrong mối quan hệcủa con người, tăng năng lực và giải phóng cho người dân nhằm giúp cho cuộc sống của họngày càng thoải mái, dễchịu Vận dụng các

lý thuyết vềhành vi con người và hệthống xã hội, công tác xã hội tương tác vào những điểm giữa con người với môi trường của họ Nhân quyền và Công bằng

xã hội là các nguyên tắc căn bản của nghề” [11].Theo Foundation of Social Work Practice: “Công tác xã hội là một môn khoa học ứng dụng đểgiúp đỡmọi người vượt qua những khó khăn của họvà đạt được một vịtrí ởmức độphù hợp trong xã hội Công tác xã hội được coi như là một môn khoa học vì nó dựa trên những luận chứng khoa học và những cuộc nghiên cứu đã được chứng minh Nó cung cấp một lượng kiến thức có cơ sởthực tiễn và xây dựng những kỹnăng chuyên môn hoá” [20].* Gia đìnhGiữa các ngành khoa học, các nhà khoa học khác nhau cũng có nhiều quan điểm khác nhau vềgia đình Có quan niệm cho gia đình là “tếbào xã hội”, gia đình là “thiết chếxã hội”, "là “nhóm xã hội”, là “tổchức cơ bản của xã hội” Trong tác phẩm “Cấu trúc xã hội” (1949) G.P Murdock cho rằng “Gia đình

là một nhóm xã hội có đặc trưng là cùng cư trú, hợp tác và tái sản xuất kinh

tế(người lớn và của cảhai giới), và ít nhất trong đó có quan hệtình dục với nhau, được xã hội tán thành, một hoặc nhiều con cái (do họđẻra hoặc do họnhận con nuôi)” [12, tr 21].Theo Từđiển Bách Khoa Việt Nam (năm 2002) định nghĩa “Gia đình là thiết chếxã hội dựa trên cơ sởkết hợp những thành viên khác giới, thông qua hôn nhân đểthực hiện các chức năng sinh học, kinh tế, văn hóa Gia đình là một phạm trù lịch sửthay đổi cùng sụphát triển của lịch sử” [6, tr 17].Dưới góc độLuật pháp, theo Luật Hôn nhân và gia đình Việt Nam “Gia đình là tập hợp

những gắn bó với nhau do hôn nhân, quan hệhuyết thống hoặc do quan hệnuôi dưỡng làmphát sinh các nghĩa vụvà quyền giữa họvới nhau”[18, tr 25]* Bạo lực gia đình

Bạo lực ngày càng được quan tâm nhiều hơn bởi bản chất của nó gắn liền với tội phạm, người gây ra bạo lực không phân biệt giới tính, lứa tuổi hay dân tộc và nạn nhân của bạo lực cũng không có mối liên hệtới những phạm trù trên Tức là ai cũng

có thểgây ra bạo lực và ai cũng có thểlà nạn nhân của bạo lực Bạo lực không chỉảnh hưởng tới riêng nạn nhân mà còn là gây nên những hệlụy tiêu cực tới cộng đồng rộng lớn, làm mất an toàn xã hội khi hiện tượng khủng bốhay giết người hàngloạt ngày càng gia tăng.Nhận thức được sựnghiêm trọng của bạo lực, năm 1995 Liên Hợp Quốc đã đưa ra quan niệm: “Bạo lực là việc cốý sửdụng vũ lực hay quyền lực đểđe dọa, tước đoạt đối với một người, một nhóm người đểgây ra chấn thương vềthểxác, tổn hại vềmặt tâm lý, thậm chí còn dẫn đến tửvong”[1, tr 42].Xéttrong mối quan hệthì “BLGĐ là tình trạng bạo lực xảy ra với các thành viên trong một gia đình Không đơn thuần coi BLGĐ chỉxảy ra giữa người chồng và vợmà còn là bạo lực giữa cha mẹvà con cái, giữa những đứa con với nhau ” (tríchWikimedia.com).Xét dưới môi trường gây ra bạo lực, BLGĐ và bạo lực xã hội khác nhau ởmôi trường gây ra bạo lực.Bạo lực xã hội diễn ra trên quy

mô lớn và với những người không quen biết, còn BLGĐ xảy ra với những người thân trong gia đình, những người gắn kết bởi quan hệhuyết thống và hôn

nhân.BLGĐ liên quan tới trạng thái cảm xúc của mỗi cá nhân, nhưng dù trong trường hợp nào thì nó cũng là sựlệch chuẩn xã hội.Nhìn nhận vềvấn đềBLGĐ, trong Đại hội của Hội đồng Liên Hợp Quốc tháng 12/1993, các chuyên gia đã đưa

ra định nghĩa vềBLGĐ như sau: “Bất kỳhành động bạo lực dựa trên cơ sởgiới nào dẫn đến hoặc có khảnăng dẫn đến những tổn hại vềthân thể, tình dục, tâm

lý sựcưỡng bức hay tước đoạt một cách tùy tiện sựtựdo, dù nó xảy ra ởnơi công cộng hay trong cuộc sống riêng tư.”Quan điểm của Việt Nam vềBLGĐ được thểhiện trong Luật Phòng chống BLGĐ đã được thông qua ngày 1/7/2008 Khoản

2, điều 1, chương I của Luật này đã nêu rõ: “Bạo lực gia đình là hành vi cốý của thành viên gia đình gây tổn hại hoặc có khả

năng gây tổn hại vềthểchất, tinh thần, kinh tếđối với thành viên khác trong gia đình.”.[19, tr 40]Trên thực tếđời sống và các nghiên cứu có nhiều dạng bạo lực gia đình như bạo lực giữa vợ-chồng, chồng –vợ, bốmẹ-con cái, mẹchồng –nàng dâu Trong nghiên cứu tập trung đi sâu vào người chồng gây bạo lực với vợvàngườiphụnữlà nạn nhân