Nghiên cứu thành phần loài bọ rùa bắt mồi và ảnh hưởng của một yếu tố sinh thái đến đặc điểm sinh học của một loài phổ biến trên rau họ hoa thập tự ở mê linh hà nội

Nghiên cứu thành phân loài bọ rùa bắt môi trên rau họ Hoa thập tự 21... Mối quan hệ giữa mật độ của các loài bọ rùa bắt mỗi với rệp hại trên rau họ Hoa thập tự tại điểm nghiên cứu.. Tro

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA SINH - KTNN

LUONG THUY LINH

NGHIEN CUU THANH PHAN LOAI BO RUA BAT MOI

VA ANH HUONG CUA MOT YEU TO SINH THAI

DEN DAC DIEM SINH HOC CUA MOT LOAI PHO BIEN TREN RAU HO HOA THAP TU O ME LINH - HA NOI

KHOA LUAN TOT NGHIEP DAI HOC

Chuyén nganh: Sinh thai hoc

HA NOI - 2016

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA SINH - KTNN

LUONG THUY LINH

NGHIEN CUU THANH PHAN LOAI BO RUA BAT MOI

VA ANH HUONG CUA MOT YEU TO SINH THAI

DEN DAC DIEM SINH HOC CUA MOT LOAI PHO BIEN TREN RAU HO HOA THAP TU O ME LINH - HA NOI

KHOA LUAN TOT NGHIEP DAI HOC

Chuyén nganh: Sinh thai hoc

Người hướng dẫn khoa học

TS NGUYÊN QUANG CƯỜNG

HÀ NỘI - 2016

LOI CAM ON

Để hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới:

GVHD: TS Nguyễn Quang Cường Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh

vật người đã dành thời gian quý báu của mình, là người đã tận tình giúp đỡ

cho tôi trong suốt thời gian làm đề tài

Tất cả các giáo viên Bộ môn, Ban chủ nhiệm khoa Sinh - KTNN trường

Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đã góp ý đề tôi hoàn thành đề tài này

Tất cả bạn bè và gia đình đã động viên giúp đỡ tôi

Một lần nữa tôi bày tỏ lòng biết ơn tới mọi sự giúp đỡ đó!

Hà Nội, tháng 5 năm 2016

Tác giả khóa luận

Lương Thùy Linh

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan răng: số liệu và kết quả nghiên cứu trong khóa luận

là hoàn toàn trung thực và chưa từng được sử dụng để bảo vệ một học vị nào

Tôi xin cam đoan rằng: mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện khóa luận

này đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong khóa luận đều đã được

chỉ rõ nguôn gôc

Tác giả khóa luận

LƯƠNG THỦY LINH

2.3.1 Phương pháp nghiên cứu ngoài đồng ruộng 17 2.3.2 Phương pháp nghiên cứu trong phòng thí nghiệm 18 2.4 Xác định sự ảnh hưởng của một yếu tố sinh thái đến đặc điểm 18

sinh học của một số loài phô biến trên rau Hoa thập tự ở Mê Linh - Hà

Nội

3.1 Nghiên cứu thành phân loài bọ rùa bắt môi trên rau họ Hoa thập tự 21

ở Mê Linh - Hà Nội

3.2 Mối quan hệ giữa các loài bọ rùa bắt môi với rệp hại trên rau họ

Hoa thập tự

3.3 Ảnh hưởng của một yếu tố sinh thái tới đặc điểm sinh học của I

loài phổ biến trên rau họ Hoa thập tự ở Mê Linh - Hà Nội

3.3.1 Đặc điểm sinh học của bọ rùa đỏ Nhật Bản Propylea

Japonica

3.3.2 Ảnh hưởng của thời vụ canh tác đến mật độ của loài bọ rùa

do Nhat Ban Propylea japonica

3.4 Đề xuất khả năng sử dụng bọ rủa bắt môi trong mô hình quản lý

tong hợp sâu hại trên rau họ Hoa thập tự ở Mê Linh - Hà Nội

3.4.1 Khả năng bắt môi và sinh sản của bọ rùa 6 văn Menochilus sexmaculatus

3.4.2 Kha nang bat méi va sinh san cia bọ rùa chữ nhân Coccinella transversalis

3.4.3 Kha nang bắt môi và sinh sản của bọ rùa đỏ Nhật Bản

Thành phần loài bọ rùa bắt mỗi trên rau họ Hoa thập tự

ở Mê Linh - Hà Nội

Mối quan hệ giữa mật độ của các loài bọ rùa bắt mỗi

với rệp hại trên rau họ Hoa thập tự tại điểm nghiên cứu

Ảnh hưởng của thời vụ canh tác đến mật độ loài bọ rùa

đỏ Nhật Bản Propylea Japonica trong và ngoài nhà lưới

Ảnh hưởng của thời vụ canh tác đến mật độ loài bọ rùa

dé Nhat Ban Propylea japonica trén rau bap cai tai địa

điểm nghiên cứu ở Mê Linh, Hà Nội

Khả năng ăn rệp của bọ rùa 6 van Menochilus

sexmaculatus Khả năng đẻ trứng và tỉ lệ nở của bọ rùa 6 vẫn trong điều kiện nhiệt độ 289C, độ 4m 75 - 80%

Khả năng ăn của các tuôi âu trùng của bọ rùa chữ nhân Coccinella transversalis

Khả năng ăn của bọ rùa chữ nhân trưởng thành sau 3

ngày đầu vũ khí hóa

Khả năng đẻ trứng của bọ rùa chữ nhân Coccinella

DANH MỤC HÌNH

Hình 3.1 Mối quan hệ giữa mật độ của các loài bọ rùa bắtmồivới 26

rệp hại trên` rau bắp cải tại điêm nghiên cứu

MO DAU

1 Ly do chon dé tai

Trong đời sống hàng ngày của con người, rau xanh là một thực phẩm không thể thiếu trong các bữa ăn hàng ngày của con người Theo dự báo của

tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) thì nhu cầu tiêu

thụ rau của thế giới tăng bình quân 3,6%/ năm trong khi sản lượng rau quả chỉ

tăng 2,6%/năm Ở Việt Nam, cùng với các chính sách của nhà nước về việc

dồn điền đổi thửa thì diện tích trồng rau tăng lên nhanh chóng cùng với nó là sản lượng rau cũng tăng lên, nhưng chỉ đáp ứng được khoảng 70% nhu cầu của người tiêu dùng

Đề đảm bảo năng suất và chất lượng của cây rau thì việc thực hiện các

biện pháp phòng trừ các loại sâu bệnh hại là việc rất cần thiết Hiện nay, trong sản xuất nông nghiệp ở Việt Nam, biện pháp phòng trừ sâu hại đã và đang được nông dân sử dụng rộng rãi là biện pháp hóa học là chủ yếu mà ở đây là

các loại thuốc bảo vệ thực vật Thực tế cho thấy biện pháp này đem lại hiệu

quả rất cao, giải quyết một cách nhanh chóng trong việc hạn chế số lượng sâu hại trên đồng ruộng, cách thức sử dụng đơn giản, thuận tiện, góp phần không nhỏ vào việc bảo vệ và tăng năng suất cây trồng Tuy nhiên việc lạm dụng quá mức thuốc trừ sâu như hiện nay đã làm cho sản phẩm rau khi đưa ra tiêu thụ trên thị trường không đảm bảo an toàn cho sức khỏe của con người, cùng

với đó do dư lượng của thuốc bảo vệ thực vật tôn tại trên đồng ruộng sẽ có tác

động gây ô nhiễm môi trường sống của các loài sinh vật nói chung và điều đó

cũng làm suy giảm tính đa dạng của hệ sinh thái gây tổn hại đến quân thê thiên địch, là nguyên nhân gây ra tính kháng thuốc của dịch hại

Vì vậy, đề sản xuất ra các sản phẩm rau an toàn cụ thể như các cây rau

họ Hoa thập tự đang là mối quan tâm hàng đầu của các nhà khoa học trong

lĩnh vực nông nghiệp Hiện nay, việc sản xuất rau an toàn được thực hiện theo

tiêu chuẩn GAP trên toàn thế giới Một trong những biện pháp được ưu tiên

áp dụng đề sản xuất rau an toàn là sử đụng biện pháp đầu tranh sinh học bằng cách sử dụng các loài thiên địch của sâu hại Nhiều loại thiên địch tự nhiên như các loài kí sinh (các loài ong thuộc họ Trichogrammatidae, Ichneumonidae, Braconidae), các loài bắt mồi (bọ cánh cộc đen, bọ đuôi

kìm, ) Trong số các loài côn trùng bắt mỗi trên cây rau họ Hoa thập tự thì bọ

rùa bắt mỗi có vai trò rất lớn trong việc hạn chế số lượng của rệp hại trên đồng ruộng Xuất phát từ những lý do trên tôi chọn nghiên cứu đề tài:

“Nghiên cứu thành phân loài bọ rùa bắt mỗi và ảnh hưởng của một yếu

tố sinh thái đến đặc điểm sinh học của một loài phd bién trén rau ho Hoa thap

tự ở Mê Linh - Hà Nội”

2 Mục đích nghiền cứu

Xác định thành phân loài bọ rùa bắt mồi trên cây rau họ Hoa thập tự ở

Mê Linh - Hà Nội

Xác định sự ảnh hưởng của một yếu tố sinh thái đến đặc điểm sinh học

của một loài phô biến trên rau họ Hoa thập tự

3 Nội dung nghiên cứu

Xác định thành phần loài của nhóm bọ rủa bắt mồi trên cây rau họ Hoa

thập tự tại Mê Linh - Hà Nội Xác định được loài bọ rùa bắt môi có mặt

thường xuyên trên đồng ruộng và có ý nghĩa trong việc hạn chế sự gây hại của rệp hại ngoài tự nhiên

Xác định mối quan hệ giữa các loài bọ rùa bát mỗi và vật mỗi của chúng trên cây rau họ Hoa thập tự

Nghiên cứu về tác động của một yếu tô sinh thái đến đặc điểm sinh học của một loài phổ biến trên rau họ Hoa thập tự ở Mê Linh - Hà Nội

Đề xuất khả năng sử dụng bọ rùa bắt môi trong mô hình quản lý tổng

hợp sâu hại trên cây rau họ Hoa thập tự tại Mê Linh - Hà Nội.

Chương 1 TỎNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU

1.1 Tình hình nghiên cứu ở ngoài nước

1.1.1 Những nghiên cứu về thành phân loài bọ rùa bắt mỗi

Trên thế giới đã có nhiều công trình nghiên cứu về phân loại bọ rủa Coccinellidae ở các vùng địa lý khác nhau

Ở Bắc Mỹ họ bọ rùa Coccinellidae được Latreille (1807) xác định gôm

4 phân họ, có hơn 450 loài (Latreille, 1807)

Ở Nam Phi họ Bọ rùa Coccinellidae được Latreille (1807) xác định

gôm 8 phân họ: Sficholotidinae, Scymmiae, Hyperaspinae, Chilocorinae,

Coccinellinae, Coccidulinae, Noviinae, Epilachninae

Ở Châu Âu, những nghiên cứu về Bọ rùa đã được tiến hành từ rất lâu Linne (1758) đã mô tả 36 loài đầu tiên thuộc họ Bọ rùa và xếp chúng vào

giống Coccinella Theo Kuznetsov (2000) [18] số lượng loài được phát hiện

ngày càng nhiều và nằm trong khoảng 4500 - 5000 loài

Trivedi (1988) đã phát hiện có 3 loài bọ rùa Menochilus sexmaculafus, Coccinella septempunciata, Harmonia octomaculata 41 rép dao, Myzus persicae hai khoai tay

Theo Elmali et al.(1996), thu duoc kha nhiéu thién dich rệp trên lúa mỳ

ở Thổ Nhĩ Kỳ, riêng bọ rùa có số lượng loài phong phú nhất với 14 loài

Chúng có vai trò hạn chế số lượng rệp

Murat Aslan (2005) đã xác định thành phần loài bọ rùa ăn rệp ở Kahramanmaras thuộc Thổ Nhĩ Kỳ bao gồm 33 loài bọ rùa ăn rệp và tương ứng có 59 loài rệp là vật môi của chúng

Châu Á gồm phân lớn các quốc gia có nền nông nghiệp phát triển mạnh, vì vậy các nghiên cứu về côn trùng nông nghiệp đặc biệt côn trùng có ích, kẻ thù tự nhiên của nhiều loài sâu hại đã được quan tâm và có nhiều ứng dụng trong việc sử dụng phòng trừ sâu hại trên các cánh đồng Các quốc gia

có nhiều nghiên cứu và ứng dụng bọ rùa ở Châu Á gồm: An Độ, BangLades,

Malaysia, Philippin, Trung Quốc, Việt Nam, Nhật Ban Công trình đầu tiên

nghiên cứu về bọ rùa ở Đông Dương là của Gorham (1891) (dẫn theo Hoàng

Đức Nhuận, 1982)

Khu hệ bọ rùa Trung Quốc tương đối gần gũi với khu hệ bọ rùa Việt

Nam Về phân loại bọ rùa có nhiều nhà khoa học Trung Quốc đã nghiên cứu Một trong số đó có thê kê đến Pang Hong (1993)

Rệp ngô Rhopalosiphum maidis cũng như các loài rệp khác bị nhiều loài kẻ thù tự nhiên tiêu diệt, trong đó có 2 loài bọ rua Coccinella septempuncata và Coccinella undercimpuncaía là những loài tiêu diệt tích cực rệp ngô (Heneidy et al., 1984) Banpot Napompeth (1990) cho biết ở Thái

Lan có 4 loài bọ rủa thuộc họ bọ rùa Coccinellidae là thiên địch của rệp hại

đậu tương

Theo Kadamshoev (1984), thiên địch của rệp xám hại bắp cải Brevicoryme brassicae (L.) & Tajikistan (Lién x6 citi) gồm 20 loài, trong đó có loài bọ rùa Coccinella septempuncara là một trong số các loài tiêu diệt rệp rất

tích cực Matthews et al.(1994), nhận xét rang các loài bọ rùa xuất hiện thường

xuyên và có vai trò hạn chế rệp hại bông Elmaili et al (1996), thu được khá

nhiều thiên địch của rệp trên lúa mỳ ở Thổ Nhĩ Kỳ, riêng bọ rủa có số lượng

loài phong phú nhất với 14 loài Chúng có vai trò hạn chế số lượng rệp

1.1.2 Những nghiên cứu về đặc điểm sinh học của bọ rùa bắt mỗi

Tổng hợp các kết quả nghiên cứu về đặc điểm sinh học của các loài bọ rùa bắt môi cho thấy: Bọ rùa trưởng thành sau khi vũ hóa được một vài ngày

sẽ tiến hành giao phối và thời gian này thường kéo dài từ một đến tám giờ Hầu hết các loài đều thực hiện việc giao phối nhiều lần và việc giao phối lặp

đi lặp sẽ giúp tăng khả năng đẻ trứng của bọ rùa trưởng thành cái Một trưởng thành cái sẽ giao phối trung bình hơn 20 lần trong giai đoạn sinh sản (MaJerus, 1994) Thời gian đẻ trứng của trưởng thành cái là 20-50 ngày, trứng

sắp nở sẽ chuyển sang màu xám (Majerus, 1994) Tỷ lệ nở của trứng phụ thuộc vào điều kiện khí hậu nhưng thường 4 - 8 ngày sau khi trứng được đẻ

ra Thời gian phát triển của giai đoạn ấu trùng thay đổi theo điều kiện thời tiết

và vật môi nhưng tổng thời gian của giai đoạn ấu trùng thường là 3 - 4 tuân Khi ấu trùng hoàn toàn trưởng thành sẽ ngừng ăn và chuẩn bị để chuyền sang giai đoạn nhộng Khoảng 24 - 48 giờ trước khi hóa nhộng, ấu trùng sẽ ngừng hoạt động và tự gắn phần đuôi vào giá thể Thời gian của pha nhộng kéo đài

một tuần hoặc lâu hơn tùy thuộc vào nhiệt độ, sau đó nhộng này sẽ vũ hóa ra

trưởng thành (MaJerus 1994 and Blackman, 1974)

Saharia (1980)[23] cho biết loài bọ rùa sáu văn M sexmaculatus c6

vòng đời ngắn nhất so với các loài bọ rùa C repanda Thunb., L biplagiata Swartz, Spilocaria bissellata Muls va H dimidiata Fabr khi nudi bang rép

dau mau den A craccivora Koch trén cay dau dia

Semyanov (1999)[24] cho biét bo rua mat trang L biplagiata là loài bọ

rùa bất mỗi có mặt phổ biến ở Nhật Bản, Trung Quốc, Việt Nam, Hàn Quốc,

Miến Điện và Ấn Độ Nó là một loài đa thực, ăn rệp trên cây tre, lúa, ngô, rau, các loại đậu khác nhau, và trong vườn cây ăn trải Trung bình trưởng thành

cái đẻ 1064,0 + 96,0 (690 -1229) trứng với thức ăn là rệp đậu màu đen ÁA craccivora va 1651,0 + 84,0 (1407-1852) trứng khi ăn rệp đào M persicae Ở nhiệt độ 20, 25, và 30°C thời gian phát triển của trứng tương ứng là 5, 3 và 2 ngày, thời gian phát triển của ấu trùng là 16, 10 và 8 ngày, và thời gian phát

triển của nhộng là 7, 4, và 2,5 ngày Trong quả trình phát triển, ở nhiệt độ 20,

25, và 30°C ấu trùng bọ rùa cái tiêu thụ 258,2 + 11,3 , 226,0 + 8,7 và 224,8 +

6,6 thiếu trùng A craccivora tuổi 3 và 4, tương ứng; ấu trùng đực tiêu thụ

203,0 + 14,0; 188,3 + 6,7 và 187,3 + 12,5 rệp Tỷ lệ chết của bọ rủa trưởng

thành khi ăn dung dịch đường 10% ở 12°C là 50%

Mari et al (2004) [25] nghiên cứu đặc điểm sinh học của loài bọ rùa

bắt mỗi Menochilus sexmaculatus Fabr (Coccinellidae : Coleoptera) với vật

mỗi là rệp cỏ linh lang Therioaphis trifolii Monell trong mia dong 6

Pakistan Thoi gian giao phdi cua bo rua sau van M sexmaculatus 1a 81,8 +

5,4 phút, giai đoạn đẻ trứng và sau đẻ trứng là 27,4 + 4,1 và 4,5 + 0,3 ngày

Kết quả nghiên cứu về khả năng sinh sản cho thấy, trưởng thành cái bọ rùa sáu văn M sexmaculaus trung bình đẻ được 602 + 75,3 trứng Thời gian phát dục pha trứng của loài bọ rùa sáu van M sexmaculatus 1a 8,6 + 1,2 ngày Thời

gian phát triển của ấu trùng tuôi 1, tuổi 2, tuổi 3 và tuổi 4 của loài bọ rùa sáu

van M sexmaculatus 1a 7,3 + 0,6; 4,3 + 0,2; 3,8 + 0,3 va 6,7 + 1,1 ngày Giai

đoạn nhộng của bọ rủa sáu văn M sexmaculatus 1a 3,6 + 0,3 ngay Giai doan

trưởng thành của M sexmaculatus, (duc va cai) trong nghiên cứu này là 34,9 + 4,8 và 29,7 + 1,2 ngày

Nghiên cứu sức ăn của C /ransversalis cho thấy, tổng số vật môi mà âu trùng, trưởng thành đực và cái tiêu thụ trong giai đoạn sống của chúng đạt cao

nhất khi nuôi băng A øgossypử (tương ứng là 665,30 + 5,75; 4831,10 + 123,54

và 5412,30+494,51), thap nhat la (434,80+44,03; 802,80+34,37 và

905,20 + 52,48) khi nudi bang A nerii Kha nang 4n méi mỗi ngày của bọ rùa truéng thanh duc va cdi cao nhat khi an rép A gossypii, trung bình là 59,20 +

0,98; 62,98 + 1,01; sau đó đến rép A craccivora 48,20 + 0,89; 52,22 + 0,18;

thấp nhất là A nerii 20,30 + 0,98; 21,20 + 1,11 (Omkar G M et al, 2004)

Mari et al (2004)[25] nghiên cứu đặc điểm sinh học của loài bọ rùa bắt

môi Coccinella undecimpunctafa L (Coccinellidae : Coleoptera) với con môi

là rệp cỏ linh lang Therioaphis trifolii Monell trong mua déng Pakistan Tho gian giao phối của C undecimpunctara là 64,5 + 6,1 phút Giai đoạn đẻ trứng

va sau dé trimg cua C undecimpunctata 1a 19,9 + 5,2 và 3,8 + 0,4 ngày Két

quả nghiên cứu về khả năng sinh sản cho thấy, trung bình trưởng thành cái loài C w„nđecimpunctafa đẻ được 761 + 85,2 trừng Thời gian phát dục pha trứng trung bình của loài C unđdecimpuncfaía là 7,3 + 1,0 ngày Thời gian

phát triển của ấu trùng tuổi I, tuổi hai, tuổi ba và tuổi 4 của loài C

undecimpunctata là 5,1 + 0,5 ngày

Nghiên cứu thời gian phát duc cua C transversalis Fabr ở nhiệt độ 29 + 1°C, âm độ 75 + 5% cho thấy, thời gian phát triển của trứng là 3,47 + 0,05

ngày, ấu trùng có 4 tuôi, thời gian phát đục của mỗi tuổi là 1,93 + 0,01; 1,47 +

0,01; 1,57 +0,19 và 3,27 + 0,17 ngày Thời gian phát dục của nhộng là 3,70 +

0,14 ngày Thời gian phát dục của trưởng thành đực và cái tương ứng là 26,13

+ 3,11 và 32,13 + 3,83 ngày (Photchana M et al., 1995)

Chowdhury et al (2008) [17], nghiên cứu về đặc điểm sinh học của bọ

rùa đỏ Micraspis điscolor (Fabr.) từ tháng một đến tháng tư năm 2007 tại

điều kiện nhiệt độ phòng thí nghiệm 21,02°C + 4,5°C và ẩm độ 66,05 +

0,95% Trung bình giai đoạn trước đẻ trứng của bọ rùa M điscolor là 5,1 + 0,48 ngày và thời gian đẻ trứng là 40,10 + 0,46 ngày Trung bình mỗi trưởng thành cái đẻ 235,50 + 7,96 trứng và tỷ lệ nở (%) đạt 83,93 + 2,11 Thời gian phát triển trung bình của trứng là 3,1 + 0,22 ngày và tổng thời gian phát triển

từ trứng đến trưởng thành là 10,76 + 1,35 ngày Giai đoạn tiền nhộng và nhộng tương ứng là 1,50 + 0,20 và 2,60 + 0.21 ngày Tuổi thọ trung bình của

trưởng thành đực và cái tương ứng là 40,20 + 1,0 va 47,50 + 0,82

Tavadjoh et al (2010){27] nghiên cứu về đặc điểm sinh học của loài bọ

rua bat mdi Clitostethus arcuatus (Rossi) (Coleoptera: Coccinellidae) voi con

môi là loai ruéi Siphoninus phillyreae (Haliday) (Hemiptera: Aleyrodidae) tại

Iran Kết quả cho thấy, tuổi thọ của loài bọ rùa trưởng thành cái dài hơn so với

trưởng thành đực đáng kê Tổng số con môi do ấu trùng tuổi 4 và trưởng thành

cái tiêu thụ cao hơn đáng kê so với trưởng thành đực và các âu trùng tuôi khác

Tổng tý lệ chết từ trứng đến trưởng thành trong điêu kiện phòng thí nghiệm là

22,7% trong khi đó ở ngoài tự nhiên là 38.2% Thời gian giao phối kéo đài khoảng 67 phút, thời gian trước khi giao phối và thời gian trước đẻ trứng trung

bình tương ứng là 3,8 và 1,8 ngày Số lượng trứng đẻ ra trung bình của mỗi

trưởng thành cái là 181 quả Trưởng thành có thê nhịn đói trong 4 ngày, thông

thường tuổi thọ khoảng 62-73 ngày Bọ rùa C.arcuafus có bỗn thế hệ mỗi năm 1.1.3 Những nghiên cứu về sinh thái học của bọ ràa bắt mỗi

* Những nghiên cứu về ảnh hưởng của vật mỗi đến đặc điểm sinh học

của nhóm bọ rùa bắt mỗi

Agarwala et al (2001)[16] nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ con mồi (Aphis craccivora Koch.) đến kích thước của trưởng thành loài bọ rùa sáu văn

Menochilus sexmaculatus (Fabr.) Tỷ lệ giữa số lượng rệp tiêu thụ và số trứng đẻ

ra của bọ rùa cái cao nhất ở mật độ rép thấp hơn, ví dụ 5 hoặc 10 rệp trưởng

thành Lượng thức ăn cung cấp cho ấu trùng sẽ có ảnh hưởng đáng kể kích thước

của trưởng thành cái Thử nghiệm khả năng ăn môi cho thấy sau 24 giờ con cái

có kích thước nhỏ hơn tiêu thụ số lượng rệp ít hơn đáng kề và đẻ trứng ít hơn so

với con cái lớn hơn, nhưng hiệu suất chuyển đổi từ thức ăn với trứng vẫn giữ

nguyên, không phụ thuộc vào kích thước Kết quả cho thấy loài bọ rùa này khai

thác con mỗi hiệu quả ở mật độ thấp

Solangi et al (2007) [22] nghiên cứu một số đặc điểm sinh học của

loài bọ rùa sáu vẫn ÄMfenochilus sexmaculatus Fabr trong phòng thí nghiệm với ba loài rệp môi Kết quả cho thấy thời gian phát triển pha trứng của bọ rùa sau văn M sexmacularws là 7,5; 7,1 và 7,2 ngày khi nuôi bằng các loài rép mudi R maidis, A gossypii va T trifolii, trong tng Kha nang sinh san

của bọ rùa cái là 642, 530, 600, trứng khi nuôi bằng rép R maidis, A

gossypii va T trifolii, trong ung Ty 1é né (%) cua trimg la 65,42 khi cho ăn rép R maidis, 64.33 khi cho 4n A gossypii va 70.69 khi cho an T trifolii Thời gian phát triển của ấu trùng tuổi 1, 2, 3 và 4 của bọ rùa sáu van M

sexmaculafus không khác nhau nhiều khi ăn các loại thức ăn khác nhau, đao

động từ 6,5 - 7,0; 4,5 - 5,5; 3,9 - 6,5 và 6,5 - 8,5 ngày, tương ứng Thời gian

phát triển của nhộng dao động từ 3,1 đến 5,5 ngày Thời kỳ trước khi đẻ

trứng, đẻ trứng và sau đẻ trứng là 3,1 - 3,7; 23,4 - 27,7 và 3,5 - 4,5 ngày tương ứng Tuổi thọ của trưởng thành cái dao động trong khoảng 30,0 - 35,0 ngày Tất cả các ấu trùng đều ưa thích với tất cả các loài rệp thử nghiệm Tuy nhiên, ấu trùng tuổi 3 và tuổi 4 tiêu thụ số lượng con mồi /ngày nhiều

hơn so với ấu trùng tuổi 1 và tuổi 2 Âu trùng bọ rùa tuổi 4 tiêu thụ rệp Ẩ maidis nhiều hơn và trưởng thành tiêu thụ rệp 7 rÿolii nhiều hơn các loài

rệp khác Trong suốt giai đoạn sống mỗi ấu trùng ăn được 80,08 rệp R

maidis, 69,95 rép A gossypii va 68,96 rép T trifolii

Kết quả nghiên cứu của Omkar and Bind (2004)[19] nghiên cứu về sự

sinh trưởng, phát triển và sinh sản của loài Cheilomenes sexmaculata khi cho

ăn bằng 7 loài rệp khác nhau: Aphis craccivora, Aphis gossypii, Rhopalosiphum maidis, Myzus persicae, Uroleucon compositae, Lipaphis erysimi va Aphis nerii trên 1 cùng một loại cây trồng Kết quả cho thấy, khả năng ăn môi, tỷ lệ nở của trứng, tỷ lệ phát triển của ấu trùng, trọng lượng của

các tuổi, thời gian phát dục, tỷ lệ vũ hóa, tuổi thọ và sức sinh sản của trưởng thành C sexmaculaía phụ thuộc vào thức ăn, các chỉ tiêu trên dat cao nhất khi

được nuôi bằng A craccivora và thấp nhất khi nuôi bằng A nerii, thứ tự sắp

xếp nhu sau: A craccivora > A gossypii > R maidis > M persicae > U compositae > L erysimi > A nerii

Shi Ze zhang et al (2007) [20] đã tiến hành các nghiên cứu để xác định loại vật mỗi phù hợp cho sự phát triển của bọ rùa đỏ Nhật Ban Propylea

japonica (Coleoptera: Coccinellidae) Thử nghiệm nuôi loài bọ rùa P

japonica với 3 loại vật mỗi trong điều kiện phòng thí nghiệm bao gồm trứng

bọ phan Bemisia tabaci (Gennadius), nhéng bo phan B tabaci, va rép dao

Myzus persicae (Sulzer) Au tring phát triên nhanh nhất khi ăn rép đào M persicae, và chậm nhất khi ăn trứng bọ phan B tabaci Khi an rép dao M persicae, tat ca au tring bo rua đêu phát trién hoan thién dén giai đoạn trưởng

thành, có chỉ số tăng trưởng (tý lệ hóa nhộng/số ấu trùng trong ngày) là 13,16

tỷ lệ phát triển đạt 0,096 Tuôi thọ của trưởng thành khi không cho ăn là 4,7 +

0,2 ngày Ngược lại, khi ăn trứng bọ phấn B £abaci, tất cả âu trùng sông sót đến ấu trùng tuổi hai, 56,7 % trong số đó sông sót đến âu trùng tuổi ba, 13,3% đến ấu trùng tuổi 4, chỉ có 6,7% ấu trùng sống sót đến giai đoạn nhộng và nhộng phát triển vũ hóa ra trưởng thành dị dạng rồi chết sau một thời gian ngắn Khi ăn nhộng của bọ phẫn B tabaci, tat cả âu trùng sống sót và phát triển hoàn toàn đến giai đoạn trưởng thành, có chỉ số tăng trưởng là 10,71 và

tỷ lệ phát triển đạt 0,083 Bọ rùa trưởng thành có trọng lượng cơ thê lớn hơn khi ấu trùng ăn rệp đào /M persicae so với trưởng thành vũ hóa từ âu trùng ăn nhộng Ö /abaci Trên những cơ sở này, thứ tự phù hợp của ba loài vật môi cho sự phát triển của loài bọ rùa đỏ Nhật Bản P japonica là M persicae > nhộng Ö /abaci > trứng B fabaci Đây là ghi nhận đầu tiên về P japonica có thể hoàn thành mọi giai đoạn phát triển của nó khi ăn hoàn toàn nhộng bọ phan trang

Trưởng thành bọ rùa cái sống lâu hơn trưởng thành đực, và điều này không phụ thuộc loại thức ăn Trưởng thành thu thập ngoài tự nhiên có thê sống trong điều kiện không có thức ăn trong thời gian đài hơn so với những trưởng thành nuôi trong phòng thí nghiệm Các loài bọ rùa khác nhau có mức

độ tiêu thụ rệp mồi rất khác nhau và loài bọ rùa sau văn M sexmacuiafus cho

thấy chúng là một loài ăn mỗi hiệu quả ngoài đồng ruộng bởi vì với chúng có

số lượng lớn cũng như sức ăn môi khá cao khi con môi là A craccivora; Lemmia, Spilocaria và Harmonia cũng có khả năng ăn môi cao, nhưng vì số lượng của chúng ngoài tự nhiên ít, nên chúng không thể hiện được mạnh mẽ

vai trò của một loài bắt mỗi C repanda không phải là loài bắt mỗi phố biến

đôi với A craccivora trên đậu đũa ngoài tự nhiên

10

1.2 Những nghiên cứu trong nước

1.2.1 Những nghiên cứu về thành phân loài bọ rùa bắt mỗi

Ở Việt Nam cho đến tới cuối thế kỉ XX, việc nghiên cứu bọ rùa còn rất

ít Nghiên cứu về bọ rùa đầu tiên của tác giả Việt Nam bat đầu năm 1970, về đặc điểm sinh thái sinh học của bọ rùa nâu hại cà Epilachna sparsa orientalis

Dieke (Hoang Duc Nhuận, 1982) [12] Ho bo rua (Cocciniellidae-Coleoptera)

là nhóm côn trùng có nhiều loài ăn thịt Theo Hoang Đức Nhuận (1982) [12],

số lượng loài bọ rùa ăn thịt trong khu hệ bọ rùa Việt Nam lên tới 165 loài,

thuộc 5 phân họ (trong tổng số 6 phân họ bọ rùa) và 60 giống.Triển vọng sử dụng bọ rủa trong đầu tranh sinh học bảo vệ cây trồng ở Việt Nam là rất lớn

Hà Quang Hùng và Vũ Quang Côn (1990) [4] thống kê vùng ngoại thành Hà Nội có 64 loài côn trùng bắt môi Trong đó bọ rùa trên lúa có 3 loài, trên đậu tương có 16 loài, trên cải có tới 8 loài

Nguyễn Thị Kim Oanh (1996) [13] đã nghiên cứu về kẻ thù tự nhiên

của rệp muội kết quả ghi nhận được 20 loài, trong đó có 11 loài bọ rùa bất

mồi

Năm 1999, Viện bảo vệ Thực Vật thống kê có 26 loài bọ rùa khi tiễn hành điều tra các loại côn trủng và bệnh hại trong hai năm 1997-1998, trên

các loại cây ở Việt Nam

Theo Trần Đình Chiến (2002) [3], nghiên cứu về kẻ thủ của sâu hại đậu

tương đã thống kê được trên ruộng đậu tương có 17 loài bọ rùa có ích va 1

loài bọ rùa gây hại

Phạm Quỳnh Mai (2009) [10] đã điều tra thành phân loài bọ rùa bắt

môi trên một số cây trông tại Hà Nội và phụ cận Trên cây trồng ngắn ngày

thu được 14 loài bọ rùa bắt môi, thuộc 3 phân họ Chilocorinae, Coccinellinae, Scymninae Các loài bọ rùa thuộc phân họ Coccinellinae là những loài chiếm

ưu thê trên cánh đông trông lúa và rau màu Phân họ Coccinellinae có sô

11

lượng loài nhiều nhất, với 10 loài, chiếm tỉ lệ 71,43% tông số loài thu được,

phân họ Scymninae có 3 loài, chiếm 21,43%, phân họ Chilocorinae c6 1 loài

duy nhất, chiếm tỉ lệ 7,14% Trên các cây ăn quả thu được 38 loài thuộc 5

phân họ CocciduHnae, Chilocorinae, Sticholotidinae, Coccinellinae va

Scymninae Phan ho Scymninae 1a phân họ có số loài chiếm ưu thế trên các cây trồng này, với 18 loài, chiếm 47,37% tổng số loài thu được Phân họ

Coccinellinae có 9 loài, chiếm 23,68% Phân họ Sficholotidinae có 5 loài, chiếm 13,16% Phân họ Chilocorinae có 4 loài, chiếm 10,53% Phân họ

Coccidulinae có số loài ít nhất, với 2 loài chỉ đạt 5,26% tông số loài đã thu mẫu Trên một số cây công nghiệp và cây phân xanh thu được 30 loài thuộc 5

phân họ Trong đó phân họ Coccidulinae và Seymninae có số loài nhiều nhất

va gan bang nhau, phan ho Scymninae c6 12 loai dat 40%, phân họ

Coccinelinae có 10 loài đạt tỉ lệ 33,33% tổng số loài thu được Phân họ Coccidulinae ít nhất, chỉ có loài chiếm tỉ lệ 6.6ó%, 2 phân ho Chilocorinae

và S/icholotidinae có số loài bằng nhau (3 loài) đều chiếm 10%

Theo Phạm Quỳnh Mai (2010) [11] đã xác định được 40 loài bọ rùa bắt

môi trên các cây trồng thuộc sinh quân nông nghiệp thuộc Hà Nội, Hòa Bình,

Vĩnh Phúc

1.2.2 Những nghiên cứu về đặc điểm sinh học của bọ rùa bắt mỗi

Nghiên cứu về đặc điểm sinh vật học của các loài bọ rùa đã có những

công trình nghiên khá chỉ tiết về một số loài bọ rùa phố biến Nghiên cứu của

Hồ Thị Thu Giang (1996) [5] về loài bọ rùa 6 văn Menochilus sexmaculatus

khi nuôi bằng rệp cải có vòng đời trung bình là 28,8 + 0,9 ngày ở điều kiện nhiệt độ trung bình là 18,9°C, âm độ trung bình là 81,6% Khả năng đẻ trứng

của bọ rùa dao động 272,5 - 328 quả Sâu non bọ rùa có 4 tuổi, sức ăn rệp cải của bọ rùa tăng dân từ tuổi 1 đến trưởng thành Sức ăn của sâu non tuôi l cao

nhất đạt 9,8 + 0,20 con/ngày ở điều kiện nhiệt độ trung bình là 21,7°C, âm độ

12

trung bình 75,6 %, còn trưởng thành đạt 81,l + 0,99 con/ngày ở điều kiện

nhiệt độ trung bình ở 20,1°C, âm độ trung bình 93,1%

Pham Van Lam (2000) [9] Trong diéu kién phòng thí nghiệm (nhiệt độ

22 - 26°C, âm độ 68 - 78%), nuôi bằng rệp muội cam, thấy thời gian phát dục

của âu trùng tuổi 1, 2, 3 và 4 tương ứng là 2,0; 1,9; 1,1 và 1,3 ngày, vòng đời

của bọ rua 6 vét den kéo dai 20,3 - 20,5ngày; Nuôi bangrép dau tuong, vong

đời của nó thay đổi từ 19,6 - 20,8 ngày (ở nhiệt độ 25 - 26°C) đến 30,1 - 32,0 ngày (ở nhiệt độ 22 - 24°C) Khi nuôi bằng rệp đậu tương, một bọ rùa trưởng

thành cái đẻ trung bình 114,2 trứng Tuôi thọ của bọ rùa trưởng thành loài 1M sexmaculatus kéo dai trung bình là 19,2 ngày Trong cả thời gian phát dục,

một bọ rùa non có thể tiêu thụ hết 129,9 ấu trùng tuổi 2 - 3 của rệp muội cam

hoặc125,0 ấu trùng tuổi 2 - 3 của rây chống cánh Bọ rùa trưởng thành trung

bình trong l ngày ăn hết 49,9 âu trùng rệp muội cam hoặc 4,6 âu trùng ray

chéng canh, hodc 19,6 sau non tudi Icta sau tơ

Tran Dinh Chién (2002 [3], cho biét vòng đời của loài bo rua bo rua 6

van Menochilus sexmaculatus trung binh 25,31 + 2,61 ngay & 25,9 - 29,0°C

và 4m d6 81,7 - 90,3% Truong thanh cai dé trung binh 219,4 quả trứng, ăn

87,6 con rệp đậu tương trên ngày Chúng có khả năng ăn nhiều loại rệp khác nhau (rệp đậu tương, rệp ngô, rệp cải) nhưng thích ăn nhất là rệp đậu tương Sức ăn của ấu trùng tăng dân từ tuổi 1 đến tuổi 4, tuổi 4 có khả năng ăn cao nhất, trung bình một ngày đêm ăn hết 59,1 con tệp

Bo rua đen nhỏ S7e/horus sp có vòng đời trung bình từ 14,8 ngày khi

nuôi ở nhiệt độ 30,7°C đến 17,7 ngày ở nhiệt 27,1°C Một cá thể trưởng

thành cái đẻ trung bình 21,9 - 28,6 trứng Tuổi thọ của trưởng thành trung

bình là 22,8 - 24,2 ngày Một cá thể bọ rùa đen nhỏ trong cả đời nó có thể tiêu

điệt khoảng 972,5 trứng nhện đỏ cam Vòng đời của bọ rùa I7 chấm Harmonia sedecimnotata dai hon vong doi cua bo rua den nho Stethorus sp

và trung bình là 19,1 - 23,2 ngày khi ở nhiệt độ thay đổi từ 30,3°C xuống

13

26,8°C Một cá thể trưởng thành cái đẻ trung bình 414,7 trứng Tuổi thọ của

trưởng thành trung bình là 33,0 ngày Một trưởng thành bọ rùa 17 cham

Harmonia sedecimnotata trong vòng 24 giờ tiêu diệt được khoảng 119,6 - 134,0 rép mudi den Toxoptera aurantii, hoac 72,4 - 85,8 au trung ray chéng

canh (Nguyén Thanh Vinh, 2005) [14]

Bo rua chit nhan Coccinella transversalis có vòng đời kéo dài rừ 20 - 27 ngày Trong đó pha trứng 3 - 4 ngày, pha ấu trùng 14 - 17 ngày, pha nhộng 3 -

6 ngày Khả năng ăn rệp Aphis gossypii của bọ rùa trưởng thành trung bình là

29 + 3 rệp/ngày Nếu thiếu thức ăn, cả ấu trùng và trưởng thành đều ăn trứng

hoặc các ấu trùng tuổi nhỏ hơn (Mai Phú Quy, 2005)[15]

Hồ Thị Thu Giang, Nguyễn Hồng Thanh (2012)[6] Bo ria Scymnus

hoffmanni Weise, khá phô biến nhiều trên đồng ruộng và được ghi nhận là loài

bắt mỗi có ý nghĩa trong hạn chế mật độ rệp muội Vòng đời của bọ rùa khi nuôi

bằng rệp ngô là 18,54 ngày ngắn hơn so với nuôi trên rệp đậu tương có vòng đời

là 19,92 ngày Thời gian đẻ trứng kéo dài 19 ngày Số lượng trứng đẻ của một

trưởng thành cái là 179,72 quả Khả năng ăn rệp ngô tuôi 1,2 của bọ rùa trong I

ngày ở pha ấu trùng tuôi 4 và trưởng thành lần lượt là 8,34 và 12,84

Các nghiên cứu về đặc điểm sinh học của một số loài bọ rùa bắt môi

khác cũng được các tác giả quan tâm nghiên cứu như: nghiên cứu của các tác

giả Mai Phú Quý (2005) [15], đối với loài bọ rùa chữ nhân Coccinella

fransversalis Nghiên cứu của Hồ Thị Thu Giang, Tran Dinh Chién (2005);

Phạm Quỳnh Mai (2010) [11] về đặc điểm sinh học của bọ rùa đỏ Micraspis discolor

1.2.3 Các nghiên cứu về ảnh hưởng của vật môi đến đặc điểm sinh học của

bọ rùa bất môi

Khả năng ăn rệp của 3 loài bọ rùa bắt môi M discolor, M sexmaculatws, L biplagiaita đã được nghiên cứu Kết quả cho thay khả năng ăn trứng sâu tơ Piu/ella xylostella của 3 loài bọ rùa trong 24 giờ là

14

khác nhau, M điscolor có thể ăn 15,3 + 1,2 trứng sâu tơ và 14,0 + 0,9 sâu

tơ tuôi 1, trong khi đó loài M sexmaculafus ăn 7,0 + 0,6 trứng và 19,6 + 2,1 sâu tơ tuổi 1 Loài 1 biplagiaifa ăn 7,0 + 0,6 trứng và 21,0 + 1,8 sau to

tuổi 1 (Phạm Văn Lầm và ctv, 2000) [9]

Phạm Văn Lầm (2000) [9] đã nghiên cứu và so sánh khả năng ăn môi

của bọ rùa 6 chấm MM sexmaculafus và bọ rùa đỏ M discolor với thức ăn là

thiếu trùng tuổi 2 - 3 của rệp muội Toxoptera auranrii và rầy chỗng cánh D

citri Trong 24 giờ, một cá thể trưởng thành M điscolor có thể tiêu diệt

trung bình 19,1 thiếu trùng rầy chỗng cánh hoặc 38,8 thiếu trùng rệp muội 7; aurantii Sức ăn tương ứng đối với trưởng thành M sexmaculatus là 44,6 và

49,9 con/ngày Cả đời một bọ rùa non của loài M sexmaculafus tiêu diệt

trung bình 129,9 âu trùng rệp muội 7 auranfii hoặc 125,0 âu trùng rầy chéng cánh D cifri

Ở Việt Nam cũng đã có khá nhiều dẫn liệu về phố thức ăn, sức ăn mồi

và ảnh hưởng của thức ăn đến nhóm bọ rùa bắt môi Nuôi C /ransversalis với

thức ăn là rệp xám (B brassicae) và rệp dau mau den (A craccivora) kết quả

cho thấy thức ăn có ảnh hưởng rõ rệt đến thời gian phát dục và khả năng đẻ trứng của loài bọ rùa này Với thức ăn là B brassicae vong doi cua C transversalis là 21 - 34 ngày, trung bình một cặp trưởng thành đẻ được 278 quả trứng (ở nhiệt độ 27 - 29°C, 80 - 85%, tương ứng với thức ăn là A craccivora thì vòng đời là 14 - 22 ngày, 918 quả trứng/cặp (Nguyễn Thành

Mạnh, Mai Phú Quý, 2008)

Theo Nguyễn Thị Kim Oanh (1996) [13] ở điều kiện phòng thí nghiệm

(nhiệt độ 27°C, âm độ 84%) sức ăn trung bình của bọ rùa đỏ M điscolor với

mỗi loài rệp là khác nhau, chúng thích ăn nhất là rệp ngô Ẩ maidis với 11,48 con rệp/ngày và ít ăn nhất là rệp xám B brassicae với 6,33 con rệp/ngày

Nguyễn Hồng Thanh (2012) [6] nghiên cứu ảnh hưởng của thức ăn đến

thời gian phát dục của ấu trùng C transversalis được tiến hành bằng cách sử

15

dụng 2 loại thức ăn khác nhau là rệp đậu màu den A craccivora va sâu non sâu

khoang S litura tuổi 1, 2 để nuôi ấu trùng, kết quả cho thấy, trong cùng một

điều kiện nuôi, khi cho ấu trùng € transversalis ăn thức ăn là rệp đậu A

craccivora thì thời gian phát dục ngắn hơn so với thức ăn là sâu khoang S

litura Ở nhiệt độ 20°C, âm độ 82%, khi cho ăn rệp đậu, thời gian phát dục của

pha ấu trùng C transversalis là 9,67 + 0,88 ngày, trong khi đó nếu nuôi bằng sâu non sâu khoang thì thời gian phát dục của ấu trùng kéo đài đến 16,83 +

0,92 ngày (dài hơn khoảng 7 ngày) Ở nhiệt độ 28°C, ẩm độ 73% thời gian phát

dục của pha ấu trùng C transversalis khi được nuôi bằng thức ăn là rệp đậu là 6,83 + 0,60 ngày nhưng với thức ăn là sâu non sâu khoang thì thời gian này là 15,17 + 1,16 ngày, tương ứng ở điều kiện phòng thí nghiệm là 6,57 + 0,86 và

13,63 + 0,87 ngày

16

Chương 2 ĐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Địa điểm và thời gian nghiên cứu

2.1.1 Thời gian nghiên cứu

Từ tháng 9 năm 2015 đến tháng 3 năm 2016

2.1.2 Địa điểm nghiên cứu

Điều tra thành phần loài bọ rùa được thực hiện ở các vùng trồng rau họ

Hoa thập tự tại Mê Linh - Hà Nội

Các nghiên cứu về sự ảnh hưởng của một yếu tổ sinh thái đến một số

đặc điểm sinh học cơ bản của bọ rùa bắt mỗi được thực hiện tại phòng thí

nghiệm của Phòng Côn trùng học Thực nghiệm, Viện 5¡nh thái và Tài nguyên

sinh vật và tại địa điểm nghiên cứu

2.2 Đối tượng nghiên cứu

Bọ rùa bắt môi trên rau họ Hoa thập tự ở huyện Mê Linh - Hà Nội

2.3 Phương pháp nghiên cứu

2.3.1 Phương pháp điều tra ngoài đồng ruộng

Điều tra sẽ được tiến hành trên rau họ Hoa thập tự ở một số địa điểm

trồng rau trong huyện Mê Linh - Hà Nội : như xã Tiền Phong, xã Mê Linh, xã

Thạch Đà

Điều tra thành phần loài bọ rùa bắt môi trên rau họ hoa thập tự với các

chỉ tiêu theo đối bao gồm : thành phân loài, loài chiếm ưu thế, loài phố biến,

thời gian xuất hiện

Điều tra thu thập bọ rủa bắt môi và thiên địch của chúng:

Đây là công việc khởi đầu có ý nghĩa quan trọng Tại mỗi điểm điều tra tiễn hành điều tra sơ bộ để xác định và chọn lựa các điểm điều tra có tính chất đại điện cho vùng Tiến hành thu mẫu theo cùng một phương pháp trong tất cả

các điểm điều tra Tiến hành thu thập rệp hại tập trung trên lá, trên thân rau

17

họ Hoa thập tự ở cấp độ nảo, thu thập bọ rùa bắt môi ở các giai đoạn phát triển của chúng Ghi chép các thông tin và chụp ảnh các nơi thu mẫu cũng như sinh cảnh sông của chúng Việc thu bắt mẫu theo phương pháp thu mẫu côn trùng thông thường gồm : thu mẫu bằng tay, sử đụng ống hút còn trùng và

sử dụng vợt côn trùng đề thu bắt Tiến hành thu thập mẫu bọ rùa bắt môi vào

thời điểm nhất định trong ngày, buổi sáng bắt đầu từ khoảng 8h, buổi chiều bắt đầu từ 3h Trước khi thu bắt quan sát hoạt động bắt mỗi và các hoạt động khác của chúng trên đồng ruộng

2.3.2 Phương pháp nghiên cứu trong phòng thí nghiệm

Bảo quản, xử lý mẫu vật thu được làm tiêu bản, lưu giữ trong phòng thí

nghiệm

2.3.2.1 Xử lý và bảo quản mẫu ngoài thực địa

Đối với nghiên cứu phân loại thì công việc tiếp theo sau thu mẫu ngoài

thực địa là xử lý, bảo quản mẫu và vận chuyển mẫu về phòng thí nghiệm

Mẫu vật thu thập ngoài thực địa một phần sẽ được bảo quản trong các đệm

bông, lọ nhỏ hoặc cồn 70%, hoặc nuôi sống trong các lọ nuôi Sau đó phải

tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình vận chuyển mẫu về phòng thí nghiệm

2.3.2.2 Làm tiêu bản và phán tích mau vật

Sau mỗi đợt thu mẫu tại thực địa, tiến hành xử lý và phân loại sơ bộ

mẫu Mẫu phân loại được định vị bằng kim côn trùng hoặc ngâm côn, mỗi cá thé mẫu gắn với eteket ghi nhận các thông tin về mẫu Mẫu định vị băng kim côn trùng được sây khô trong vòng 24 - 48 giờ ở nhiệt độ 50°C, xử lý sạch và

bảo quản trong các hộp gỗ đựng mẫu

2.4 Xác định sự ảnh hưởng của một yếu tố sinh thái đến đặc điểm sinh học của một loài phố biến trên rau hoa thập tự ở Mê Linh - Hà Nội

Nghiên cứu sự ảnh hưởng của thời vụ canh tác rau đến mật độ của loài bọ

rua bo rua dé Nhat Ban Propylea japonica trén rau ho Hoa thap tu Phuong

18

pháp điều tra 7 ngày 1 lần, đơn vị điều tra là 1m2, tiến hành điều tra 25m? cho

một lần điều tra

2.5 Xử lý số liệu thực nghiệm

Các số liệu thử nghiệm với các chỉ tiêu theo dõi được xử lý phân tích và

tính toán với mức xác suất (P<0.05) theo Poelou (1977) và Nguyễn Ngọc

Thừa và cộng sự (1979)

e Mức độ phố biến của các loài bọ rùa bắt mỗi trên rau họ Hoa thập tự được

đánh giá bằng chỉ tiêu tần suất xuất hiện:

- Tần suất xuất hiện:

Tổng số lần bắt gặp

Tổng số lần điều tra Quy định: Mức độ phô biến tương ứng với tân suất xuất hiện

-: — xuất hiện rất Ít: đưới 5%

+: xuấthiệnít: 5- 25%

++: xuất hiện trung bình: 25 - 50%

+++: xuất hiện nhiều: > 50%

e Mật độ trung bình của các loài bọ rùa bắt mồi trên rau họ Hoa thập tự được tính bằng giá trị trung bình cộng CX„):

Xip= X+A

— › Xx,

yon” N

Trong đó : X; là mật độ con/m? tai diém diéu tra thir i

n là dung lượng mẫu điều tra được

- Tính sai số trung bình theo công thức:

S.tœ A==

19

t,, tra bang Student - Fisher voi d6 tin cay P = 0,95 độ tự do V =n-I

S: là sai số tiêu chuẩn S = at

n: là dung lượng mẫu điều tra được

+ Hệ sô tương quan (R) giữa các loài bọ rùa bắt môi và rệp hại rau

JGœi-ø2@@i—5)2) |GGœi-2?œi~5)2)

Trong đó: x;, y; là mật độ con/m” của bọ rùa bắt môi và rệp hại rau ở điểm thứ 1

Nếu: R = 0 nghĩa là đại lượng X và Y độc lập với nhau

R =1 nghĩa là đại lượng X và Y có quan hệ hàm số

0<R > 03 hai đại lượng X và Y có quan hệ yếu

0.5<R > 0.7 hai đại lượng X và Y có quan hệ tương đối chặt

0.7<R >0.9 hai đại lượng X và Y có quan hệ chặt

0.9 <R> I hai đại lượng X và Y có quan hệ rất chặt

20

CHUONG 3 KET QUÁ VÀ THẢO LUẬN

3.1 Nghiên cứu thành phân loài bọ rùa bắt mồi trên rau họ Hoa thập tự

ở Mê Linh - Hà Nội

Bọ rùa bắt môi có vai trò rất quan trọng trong việc điều hòa số lượng

các loài rệp hại trên đồng ruộng Vì vậy việc điều tra thành phần bọ rùa bắt mỗi, số lượng cũng như tập tính hoạt động của các loài bọ rùa bắt mỗi là một

điều rất cần thiết

Trong cơ cấu cây trồng vụ Đông và vụ Xuân năm 2015 - 2016 tại Mê

Linh rau họ Hoa thập tự chiếm 1 số lượng lớn:

- Rau su hào được trồng từ tháng 9, tháng 10 và được thu hoạch vào

thang 1, thang 2 nam sau

- Rau cải bắp: được gieo tháng 9 - tháng 10, trồng giữa tháng 10 đến tháng 11 để thu hoạch vào tháng 1,2 năm sau

- _ Rau súp lơ: được gieo tháng 9 - tháng 10, trồng tháng 10, tháng 11 Kết quả điều tra thành phần loài bọ rùa trên rau họ Hoa thập tự ở Mê Linh - Hà Nội được trình bày tại bảng 3.1

Bảng 3.1 Thành phân loài bọ rùa bắt mồi trên rau họ Hoa thập tự ở

Mê Linh - Hà Nội

Myzus persicae

21

Myzus persicae

Menochilus Bo Rệp cải

sexmaculatus | tùa | Baviconiae, + ++ +++ ++

Fabr sáu | Rép xam B

van | brassicae

Rệp đào

Myzus persicae Coccinella Bo Rệp cải

transversalis | rùa | Bavicomiae, + + + - Fabr chữ | Rệp xám ÿÖ

nhan | brassicae

Rệp đào

Myzus persicae

+++ : xuất hiện nhiều ( tần suất bắt gặp > 50% );

++ : xuất hiện trung bình ( tần suất bắt gặp 25 - 50% );

+: xuất hiện ít ( tần suất bắt gặp 5 - 25% );

- : xuất hiện rất ít ( dưới 5% )

22