Giải pháp phòng chống rửa tiền qua hệ thống ngân hàng thương mại việt nam

Lực lượng đặc nhiệm tài chính về chống rửa tiền FATF - một tổ chức đượccông nhận là tổ chức đặt tiêu chuẩn quốc tế cho những nỗ lực về chống rửa tiền đưa ra định nghĩa súc tích cho thuật

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM

-TRƯƠNG PHẠM LIÊN CHÂU

GIẢI PHÁP PHÒNG CHỐNG RỬA TIỀN QUA

HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT

NAM

Chuyên ngành: Kinh tế tài chính – Ngân hàng

Mã số: 60.31.12

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHÓA HỌC:

PGS.TS TRƯƠNG THỊ HỒNG

TP Hồ Chí Minh – Năm 2013

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan cơ sở lý luận của luận văn được trích lọc từ các nguồnthông tin được đăng tải trên trang web Ngân hàng Nhà nước và các trang web uytín, hợp pháp Phần kiến nghị và giải pháp do cá nhân rút ra dựa trên cơ sở nghiêncứu lý thuyết và bài học kinh nghiệm của các nước đã đạt được các thành tích cụ thểtrong công tác phòng chống rửa tiền

TP.HCM, ngày tháng năm 2013

Người cam đoan

TRƯƠNG PHẠM LIÊN CHÂU

MỤC LỤC

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ RỬA TIỀN VÀ PHÒNG CHỐNG RỬA

TIỀN QUA HỆ THỐNG NHTM 1

1.1 Tổng quan về rửa tiền .1

1.1.1 Định nghĩa rửa tiền 1

1.1.2 Khái niệm rửa tiền theo pháp luật Việt Nam 2

1.1.3 Tiền bẩn, cách tạo tiền bẩn 3

1.1.4 Những người cần rửa tiền .4

1.1.5 Quy trình rửa tiền .5

1.1.5.1 Sắp đặt 6

1.1.5.2 Sắp lớp(chia nhỏ) 6

1.1.5.3 Hòa nhập 7

1.2 Phương thức, thủ đoạn rửa tiền qua ngân hàng .7

1.3 Ảnh hưởng rửa tiền đến nền kinh tế 9

1.3.1 Làm tăng tội phạm và tham nhũng 9

1.3.2 Những hậu quả đối với quốc tế và đầu tư nước ngoài 9

1.3.3 Làm suy yếu các tổ chức tài chính 10

1.3.4 Nền kinh tế và khu vực tư nhân bị tổn thương 11

1.3.5 Những nỗ lực tư nhân hóa bị tổn hại 11

1.4 Tổng quan về hoạt động phòng chống rửa tiền trên thế giới và bài học kinh nghiệm cho NHTMVN .12

1.4.1 Lực lượng đặc nhiệm tài chính quốc tế 12

1.4.1.1 Nhiệm vụ và chức năng chính của lực lượng đặc nhiệm tài chính quốc tế 12

1.4.1.2 Các khuyến nghị của lực lượng đặc nhiệm tài chính quốc tế 13

1.4.2 Hoạt động phòng chống rửa tiền một số nước trên thế giới 15

1.4.2.1 Luật phòng chống rửa tiền tại Mỹ .15

1.4.2.2 Luật phòng chống rửa tiền tại Anh .16

1.4.3 Kinh nghiệm phòng chống rửa tiền qua một số hệ thống ngân hàng trên thế

giới 17

1.4.4 Bài học kinh nghiệm cho các NHTMVN trong hoạt động phòng chống rửa

tiền qua hệ thống ngân hàng 18

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1: 19

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÒNG CHỐNG RỬA TIỀN QUA HỆ THỐNG NHTMVN 21

2.1 Tổng quan về hoạt động phòng chống rửa tiền tại Việt Nam 21

2.1.1 Sự cần thiết phải có Luật phòng chống rửa tiền ở Việt Nam 22

2.1.2 Các văn bản pháp quy về phòng chống rửa tiền 23

2.1.3 Cơ chế phòng chống rửa tiền tại Việt Nam 24

2.2 Thực trạng phòng chống rửa tiền tại các NHTMVN 26

2.2.1 Một số phương thức rửa tiền qua hệ thống ngân hàng đang diễn ra tại Việt Nam 26 2.2.2 Trách nhiệm và ý thức phòng chống rửa tiền của các Ngân hàng 31

2.2.3 Thực trạng phòng chống rửa tiền tại các ngân hàng 33

2.3 Đánh giá hoạt động phòng chống rửa tiền tại các NHTMVN .36

2.3.1 Những kết quả đạt được trong thời gian qua .36

2.3.2 Một số hạn chế công tác phòng chống rửa tiền 40

2.3.2.1 Hành lang pháp lý 40

2.3.2.2 Các công cụ được sử dụng phòng chống rửa tiền qua hệ thống Ngân Hàng 41

2.3.2.3 Công tác thanh tra, kiểm tra, quản lý, giám sát .43

2.3.3 Nguyên nhân .43

2.3.3.1 Do khuôn khổ pháp lý chưa hoàn thiện 43

2.3.3.2 Do chính bản thân của các Ngân hàng .43

2.3.3.3 Những lo ngại của các NHTM và người dân .45

2.3.3.4 Nền kinh tế Việt Nam là nền kinh tế tiền mặt .46

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 47

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÒNG CHỐNG RỬA TIỀN QUA HỆ THỐNG NHTMVN 48

3.1 Định hướng, quan điểm phòng chống rửa tiền của Việt Nam 48

3.2 Các giải pháp phòng chống rửa tiền ở các NHTMVN 49

3.2.1 Nhận dạng và chú ý xác đáng đến khách hàng 49

3.2.1.1 Xác định ai là khách hàng thật sự của ngân hàng 50

3.2.1.2 Các thủ tục tiếp nhận và nhận dạng khách hàng 50

3.2.1.3 Hiểu được nhu cầu khách hàng 53

3.2.2 Phát triển phần mềm tin học 54

3.2.3 Xây dựng bộ phận kiểm tra, thi hành, kiểm soát nội bộ hiệu quả, chú trọng đến yếu tố nội lực quan trọng nhân viên tại ngân hàng 58

3.2.4 Thành lập bộ phận chuyên trách phòng chống rửa tiền tại ngân hàng 60

3.2.5 NHTM cần lựa chọn các ngân hàng có uy tín trong hoạt động thanh toán quốc tế làm đối tác .61

3.3 Các kiến nghị Chính phủ và NHNN 62

3.3.1 Kiến nghị về phía Nhà nước 62

3.3.1.1 Hoàn thiện Luật phòng chống rửa tiền theo tiêu chuẩn quốc tế 62

3.3.1.2 Thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt 63

3.3.1.3 Thực hiện phòng chống tham nhũng có hiệu quả 65

3.3.2 Các kiến nghị về phía NHNN 66

3.3.2.1 Phối hợp chặt chẽ với các cơ quan trong nước và quốc tế về phòng chống rửa tiền 66

3.3.2.2 Thực hiện việc thanh tra, kiểm tra và giám sát thường xuyên các NHTM 67

3.3.2.3 Tổ chức nghiên cứu, ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật 69

3.3.2.4 Hạn chế tình trạng đô la hóa trên thị trường 69

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 70

KẾT LUẬN 72 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

Tiếng Việt

NHTMCP : Ngân hàng thương mại cổ phần

NHTMVN : Ngân hàng thương mại Việt Nam

: Nhóm Châu Á - Thái Bình DươngFATF : Financial Action Task Force

: Lực lượng đặc nhiệm tài chính quốc tếG7 : Nhóm 7 nước công nghiệp hàng đầu của thế giới bao gồm

Pháp, Đức, Italy, Nhật, Anh, Hoa Kỳ, CanadaICRG : International Co-operation Review Group

: Nhóm xem xét các vấn đề hợp tác quốc tế

ỦY BAN BASEL : Basel Committee on Banking supervision – BCBS

: Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng

LỜI MỞ ĐẦU 1.Đặt vấn đề

Hiện nay rửa tiền trở thành vấn đề nhức nhối của toàn xã hội, không những ởViệt Nam mà trên toàn thế giới Việt Nam gia nhập WTO, hội nhập sâu và toàn diệncùng nền kinh tế thế giới, điều đó đặt ra rất nhiều thuận lợi, thách thức cũng nhưkhó khăn cho nền kinh tế Chúng ta nhận được các nguồn tiền từ bên ngoài để đầu

tư hợp tác phát triển nền kinh tế trong nước, điều đó cũng đặt ra câu hỏi lớn là cácnguồn tiền đó thế nào Các nguồn tiền đầu tư chảy vào Việt Nam có thể thông quangân hàng, các hoạt động mua bán bất động sản, chứng khoán, các dự án đầu tư…Đặc thù giao dịch tài chính tại Việt Nam chủ yếu thông qua tiền mặt trao tay, còngiao dịch qua hệ thống ngân hàng vẫn chiếm tỷ lệ nhỏ, do đó Việt Nam nhanhchóng trở thành “mảnh đất” cho tội phạm rửa tiền hoạt động Hệ thống ngân hàngViệt Nam cũng đang là mảnh đất màu mỡ chịu nguy cơ cao là nơi các tội phạmquốc tế sử dụng để rửa tiền bởi những đồng tiền khi qua ngân hàng sẽ trở thành

‘tiền sạch’

Nghị định 74/2005/NĐ-CP về phòng chống rửa tiền được Chính phủ banhành ngày 07/06/2005 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/08/2005 chủ yếu được thựcthi qua ngân hàng Qua 7 năm thực hiện, đã bộc lộ nhiều thiếu sót, bất cập trongcông tác thực hiện, phát hiện, xử lý Điều đó đòi hỏi Nhà nước và hệ thống ngânhàng phải nhanh chóng có biện pháp sửa đổi, bổ sung nhằm nâng cao công tácphòng chống rửa tiền đã và đang diễn ra ngày càng tinh vi và phức tạp Do đó đây là

lý do để hình thành luận văn‘Giải pháp phòng chống rửa tiền qua hệ thống Ngân hàng thương mại Việt Nam’.

2 Mục tiêu nghiên cứu

- Phân tích thực trạng hoạt động phòng chống rửa tiền qua hệ thống ngânhàng thương mại Việt Nam.

- Từ đó, đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động phòngchống rửa tiền qua hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu là hoạt động phòng chống rửa tiền qua hệ thốngngân hàng Việt Nam

- Phạm vi nghiên cứu: Hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam, số liệunghiên cứu từ năm 2007 đến nay

4 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn là sự kết hợp phương pháp phân tích, so sánh, thống kê lý thuyết,các văn bản, tài liệu, thực trạng hoạt động rửa tiền đã và đang diễn ra trên thế giới,nguy cơ và thực trạng hoạt động rửa tiền diễn ra tại Việt Nam Từ đó đưa ra giảipháp cho thực trạng hoạt động phòng chống rửa tiền qua hệ thống ngân hàng ViệtNam

5 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, luận văn được chia làm 3 chương:

Chương 1: Khái quát về rửa tiền và phòng chống rửa tiền qua hệ thống ngân hàngthương mại

Chương 2: Thực trạng phòng chống rửa tiền qua hệ thống ngân hàng thương mạiViệt Nam

Chương 3: Giải pháp phòng chống rửa tiền qua hệ thống ngân hàng thương mạiViệt Nam

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ RỬA TIỀN VÀ PHÒNG CHỐNG RỬA TIỀN QUA HỆ THỐNG NHTM.1.1 Tổng quan về rửa tiền.

Rửa tiền không chỉ là vấn đề của các thị trường tài chính hàng đầu thế giới màngay cả các quốc gia đang trong quá trình hội nhập vào hệ thống tài chính quốc tếcũng không tránh khỏi Đặc biệt khi các thị trường mới nổi mở cửa nền kinh tế vàlĩnh vực tài chính thì họ dễ dàng trở thành mục tiêu của các hoạt động rửa tiền Nóicách khác rửa tiền là hành động gây vẩn đục nền kinh tế Rửa tiền có thể tàn pháthành quả kinh tế của một quốc gia Bằng những thủ đoạn tinh vi, các băng đảng tộiphạm tìm cách hợp pháp hóa tiền và tài sản có nguồn gốc từ tội phạm của mình -những đồng tiền bất chính để có một "nguồn gốc sạch sẽ" Những hoạt động này đãgây ra những ảnh hưởng tiêu cực cho nền kinh tế vĩ mô nói chung và lĩnh vực tàichính nói riêng

Hiện nay nền kinh tế Việt Nam đang và sẽ hội nhập sâu hơn vào hệ thống tàichính thế giới Điều này đặt ra nhiều thách thức trong việc xây dựng pháp luật, kiểmsoát tài chính và nhất là các công cụ để chống rửa tiền có hiệu quả Sự hội nhậpkinh tế ngày càng sâu sẽ làm cho hệ thống tài chính của Việt Nam đối mặt nhiềuhơn nữa các hành vi rửa tiền ở cấp độ tinh vi hơn Đây là một trở ngại và thách thứcđáng kể trong phát triển kinh tế của Việt Nam Việc nhận thức được những tác hạinghiêm trọng từ hoạt động rửa tiền và xây dựng khung pháp lý trong phòng, chốngrửa tiền là hết sức cần thiết trong giai đoạn hiện nay

1.1.1 Định nghĩa rửa tiền.

Có thể định nghĩa rửa tiền theo một số cách Hầu hết các nước tán thành địnhnghĩa được sử dụng trong Công ước của Liên Hợp Quốc về chống buôn bán bất

hợp pháp ma túy và các chất hướng thần (năm 1988) (Công ước Viên) và Công

ước của Liên Hợp Quốc về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia (năm2000)

(Công ước Palécmô):

- Sự chuyển hoán hoặc chuyển nhượng tài sản khi biết tài sản đó có nguồn gốc

từ bất kỳ hành vi phạm tội (buôn bán bất hợp pháp ma túy) nào, hoặc từ việc thamgia vào hành vi phạm tội đó nhằm mục đích giấu giếm, hoặc che đậy nguồn gốc phipháp của tài sản, hoặc tiếp tay cho bất kỳ cá nhân nào có dính líu đến việc thựchiện hành vi phạm tội nói trên để tránh cho người đó phải chịu những hậu quả pháp

lý do hành động của mình

- Việc giấu giếm hoặc che đậy bản chất thực, nguồn gốc, địa điểm, việc địnhđoạt, sự chuyển dịch, các quyền liên quan đến tài sản hoặc quyền sở hữu tài sản khibiết rằng tài sản đó có được từ hành vi phạm tội hoặc từ việc tham gia vào hành viphạm tội đó

- Việc có được, chiếm hữu hoặc sử dụng tài sản khi tại thời điểm tiếp nhận nó

đã biết rằng tài sản này có được từ hành vi phạm tội hoặc từ việc tham gia vào hành

vi phạm tội đó

Lực lượng đặc nhiệm tài chính về chống rửa tiền (FATF) - một tổ chức đượccông nhận là tổ chức đặt tiêu chuẩn quốc tế cho những nỗ lực về chống rửa tiền đưa

ra định nghĩa súc tích cho thuật ngữ “rửa tiền” là “việc xử lý… tiền do phạm tội mà

có nhằm che đậy nguồn gốc bất hợp pháp của chúng” nhằm “hợp pháp hóa” nhữngmón lợi thu được một cách bất chính từ hành vi phạm tội

1.1.2 Khái niệm rửa tiền theo pháp luật Việt Nam.

Để phù hợp với thông lệ quốc tế về phòng chống rửa tiền, để minh bạch hóacác giao dịch về tài chính trong và ngoài nước Luật các Tổ chức tín dụng năm 1997

đã có quy định về trách nhiệm của các tổ chức tín dụng đối với các khoản tiền cónguồn gốc bất hợp pháp nhưng chưa sử dụng thuật ngữ “rửa tiền” Theo Điều 19

Luật các tổ chức tín dụng “1 Tổ chức tín dụng và các tổ chức khác có hoạt động

ngân hàng không được che giấu, thực hiện bất kỳ dịch vụ nào liên quan đến khoản tiền đã có bằng chứng về nguồn gốc bất hợp pháp 2 Trong trường hợp phát hiện các khoản tiền có dấu hiệu bất hợp pháp, tổ chức tín dụng và các tổ chức khác có hoạt động ngân hàng phải thông báo ngay cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền.”

Ngày 07/6/2005, Chính phủ ban hành Nghị định số 74/2005/NĐ-CP vềphòng, chống rửa tiền Trong Nghị định này, lần đầu tiên thuật ngữ rửa tiền được sửdụng và giải thích như sau:

“Rửa tiền là hành vi của cá nhân, tổ chức tìm cách hợp pháp hoá tiền, tài sản do phạm tội mà có thông qua các hoạt động cụ thể sau đây:

a) Tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào một giao dịch liên quan đến tiền, tài sản do phạm tội mà có;

b) Thu nhận, chiếm giữ, chuyển dịch, chuyển đổi, chuyển nhượng, vận chuyển, sử dụng, vận chuyển qua biên giới tiền, tài sản do phạm tội mà có;

c) Đầu tư vào một dự án, một công trình, góp vốn vào một doanh nghiệp hoặc tìm cách khác che đậy, ngụy trang hoặc cản trở việc xác minh nguồn gốc, bản chất thật sự hoặc vị trí, quá trình di chuyển hoặc quyền sở hữu đối với tiền, tài sản

do phạm tội mà có”.

Theo Luật phòng chống rửa tiền được ban hành vào ngày 18/06/2012, hành

vi rửa tiền được định nghĩa như sau:

Rửa tiền là hành vi của tổ chức, cá nhân nhằm hợp pháp hóa nguồn gốc của tài sản

do phạm tội mà có, bao gồm:

a) Hành vi được quy định trong Bộ luật hình sự;

b) Trợ giúp cho tổ chức, cá nhân có liên quan đến tội phạm nhằm trốn tránh tráchnhiệm pháp lý bằng việc hợp pháp hóa nguồn gốc tài sản do phạm tội mà có;

c) Chiếm hữu tài sản nếu tại thời điểm nhận tài sản đã biết rõ tài sản đó do phạm tội

mà có, nhằm hợp pháp hóa nguồn gốc tài sản

1.1.3 Tiền bẩn, cách tạo tiền bẩn.

Mục đích của hoạt động rửa tiền là tạo ra một khoảng cách xa nhất giữa tài sảnbất hợp pháp và chủ sở hữu những tài sản đó Hình thức biểu hiện lợi nhuận có

được ban đầu thông thường là tiền, cũng có thể gọi đây là tiền “bẩn” Sau các giaiđoạn chuyển đổi để hợp pháp hoá, tiền “bẩn” sẽ có các hình thức biểu hiện khácnhư: thẻ tín dụng, bất động sản, các khoản đầu tư hợp pháp,

Nguồn gốc của tiền “bẩn” thường từ các hoạt động sau:

- Buôn lậu ma túy, vũ khí, mại dâm và các loại hàng hoá bị cấm mua bán, traođổi như rượu, thuốc lá, …

- Tiền tham nhũng, nhận hối lộ;

- Tiền có được do lợi dụng chức vụ, địa vị trong bộ máy nhà nước để biết trướccác thông tin về chủ trương, chính sách, qui hoạch, nhằm trục lợi;

- Tiền có được do mua bán nội gián trên thị trường chứng khoán, mua bán lòngvòng;

- Tiền của các tổ chức tội phạm có được do làm tiền giả, tống tiền, tổ chức đánhbạc;

- Tiền có được do hoạt động chuyển giá giữa các công ty thuộc cùng một tậpđoàn hoặc công ty mẹ - con hoặc tiền có được do trốn thuế

Nhìn chung các hình thức biểu hiện lợi nhuận của hoạt động rửa tiền bao gồmnhững lợi ích kinh tế của hoạt động rửa tiền mang lại được quy là “sản phẩm của tộiphạm” (Theo Công ước Strasbong 1990 của Hội đồng Châu Âu)

1.1.4 Những người cần rửa tiền.

Đối tượng tham gia vào hoạt động rửa tiền bao gồm những cá nhân và phápnhân tham gia vào quá trình rửa tiền với mong muốn hợp pháp hóa tiền và tài sản cóđược từ hoạt động tội phạm và sử dụng tài sản đó Chủ sở hữu những khoản tiền cầntẩy rửa bao gồm những cá nhân và tổ chức đã thực hiện các hành vi tội phạm về matúy, tài chính, tham nhũng, lừa đảo, mại dâm, buôn bán vũ khí,

Có thể xếp những người rửa tiền làm bốn nhóm:

Nhóm thứ nhất, những người buôn lậu (ma túy, vũ khí, lao động bất hợp

pháp…);

Nhóm thứ hai, những người tham nhũng;

Nhóm thứ ba, những người muốn tránh thuế, những người muốn giữ kín thu

nhập thật sự(dù là hợp pháp của mình) của mình;

Nhóm thứ tư là các tổ chức khủng bố.

Tiền bẩn có thể từ các doanh nghiệp làm ăn công khai, chẳng hạn khi họ chuyểntiền từ nước này sang nước khác để tránh thuế Có hai phương pháp để làm việcnày Một là khai gian giá trị những dịch vụ mà bản chất là hợp pháp Hai là khai(như trong hóa đơn) một dịch vụ hoàn toàn không có (kể cả việc lập công ty ma).Trong các nguồn tiền cần rửa thì có lẽ nguồn kinh doanh là phản ánh tính toàn cầuhóa nhiều nhất, mà một trong những biểu hiện là việc khai man giá chuyển giao đểtránh thuế của các công ty xuyên quốc gia

Tất nhiên, các nhóm trên không hoàn toàn biệt lập, tham nhũng, tội phạm vàkinh doanh bất chính có nhiều chỗ giống nhau, cấu kết với nhau và tiếp sức chonhau Các quan chức thì cần có người để rửa tiền tham nhũng, tiền nhận hối lộ,người rửa tiền này có thể là tội phạm chuyên nghiệp hoặc công ty ma Ngược lại, tộiphạm và doanh nghiệp cũng thường đút lót các quan chức tham ô để làm ngơ chocác hoạt động kinh doanh phi pháp, trốn thuế

1.1.5 Quy trình rửa tiền.

Ngày nay, những khoản tiền bất chính được tạo ra từ nhiều loại hoạt độngphạm tội khác nhau – trong số đó có tham nhũng của quan chức nhà nước, bán vũkhí một cách bất hợp pháp, buôn bán và bóc lột con người một cách bất hợp pháp.Bất luận tội ác nào, những kẻ rửa tiền đều qua các khâu bố trí, sắp lớp, và hòa nhậptrong một quy trình biến những đồng tiền phi pháp thành những đồng tiền hoặc hànghóa có bề ngoài hợp pháp

1.1.5.1 Sắp đặt

Giai đoạn đầu tiên của quy trình này liên quan đến việc bố trí các quỹ cónguồn gốc phi pháp vào trong hệ thống tài chính, thường thông qua một tổ chức tàichính Việc này có thể được thực hiện bằng cách gửi tiền vào một tài khoản ngânhàng Những lượng tiền mặt lớn được chia thành các khoản nhỏ hơn, ít đáng ngờ hơn

và được gửi dần vào các phòng khác nhau của một hoặc vào nhiều định chế tàichính Việc đổi từ đồng tiền này sang đồng tiền kia cũng như chuyển những đồngtiền có mệnh giá thấp sang đồng tiền có mệnh giá lớn hơn có thể xảy ra ở giai đoạnnày Ngoài ra, các khoản tiền phi pháp có thể được chuyển đổi thành các công cụtài chính như các lệnh chuyển tiền hoặc séc và được trộn lẫn với những khoản tiềnhợp pháp để đánh lạc hướng sự chú ý của người khác Việc bố trí này còn có thểđược hoàn thành bằng cách dùng tiền mặt mua chứng khoán hoặc hợp đồng bảohiểm

1.1.5.2 Sắp lớp(chia nhỏ)

Giai đoạn thứ hai của rửa tiền xảy ra sau khi những khoản lợi nhuận phipháp đã được đưa vào hệ thống tài chính; tại thời điểm này, các khoản tiền, chứngkhoán hoặc hợp đồng bảo hiểm được chuyển đổi hoặc chuyển sang các tổ chứckhác nhằm tiếp tục tách chúng ra khỏi nguồn gốc phạm tội Khi đó, những khoảntiền đó có thể được dùng để mua chứng khoán, hợp đồng bảo hiểm khác hoặc dễdàng được chuyển đổi sang các công cụ đầu tư và sau đó lại được bán thông quamột tổ chức khác Những khoản tiền này cũng có thể được chuyển đi dưới bất kỳmột dạng công cụ có thể chuyển nhượng cho người khác để lấy tiền như séc,lệnh chuyển tiền hoặc trái phiếu vô danh hoặc có thể được chuyển bằng phươngtiện điện tử tới các tài khoản khác ở nhiều nước và vùng lãnh thổ khác nhau.Những kẻ rửa tiền cũng có thể ngụy trang việc chuyển tiền đó dưới hình thứcthanh toán tiền cho hàng hóa hoặc dịch vụ hoặc chuyển kinh phí vào một công tytrá hình

1.1.5.3 Hòa nhập.

Giai đoạn thứ ba liên quan đến việc hòa nhập các khoản tiền đó vàotrong nền kinh tế chính thống Có thể thực hiện việc này bằng cách mua tàisản như bất động sản, chứng khoán hoặc công cụ tài chính khác hoặc mua hàng

xa xỉ

1.2 Phương thức, thủ đoạn rửa tiền qua ngân hàng.

Nghiên cứu phương thức, thủ đoạn rửa tiền rất hữu ích đối với nhà quản lý ngânhàng, giúp ngân hàng hiểu được khách hàng có dấu hiệu nghi vấn để đưa ra biệnpháp phòng ngừa kịp thời

Phương thức, thủ đoạn rửa tiền xét về mặt không gian, được thể hiện dưới 5 phương thức sau đây

- Phương thức 1: Các nguồn tiền được tẩy rửa và sử dụng ngay trong nước Đây

là quá trình rửa tiền trong đó số tiền bất hợp pháp được thu, được rửa cũng nhưđược tái đầu tư qua hệ thống tài chính của nước đó

- Phương thức 2: Lượng tiền “Bẩn” có nguồn gốc trong nước, sau đó chuyển ranước ngoài để rửa trong hệ thống tài chính khác và cuối cùng đem trở lại lưu thôngtrên thị trường trong nước

- Phương thức 3: Tiền “bẩn” được tạo ra ở nước ngoài, được tẩy rửa ở đó haymột nước khác và cuối cùng được đầu tư cho các nước đang phát triển Các nướcđang phát triển có nhu cầu thu hút nguồn vốn đầu tư bao gồm nguồn vốn trong nước

và nước ngoài, không quan tâm nhiều đến nguồn gốc số tiền, điều đó đã tạo ra khe

hở cho các nguồn tiền ‘bẩn’ ồ ạt đổ vào thông qua các hình thức thành lập công ty,khu du lịch…với doanh thu và lợi nhuận ảo Nguồn lợi nhuận này lại trở thành tiền

hàng tại các nước đang phát triển để che giấu nguồn gốc thật sự, sau đó đượcchuyển qua các hệ thống ngân hàng nước ngoài lại và trở thành tiền ‘sạch’.

- Phương thức 5: Lượng tiền sau khi rửa được chuyển vào một quốc gia đangphát triển nhưng không phải để đầu tư mà được lưu thông tản mạn, tiêu thụ khắpnơi Đơn cử như tại Việt Nam, nền kinh tế tiền mặt là chủ đạo, việc vác cả bao tảitiền để thanh toán mua nhà đất, chứng khoán là điều thường thấy, tạo điều kiện cholượng tiền ‘bẩn’ dễ dàng xâm nhập vào nền kinh tế

Hành vi, phương thức, thủ đoạn rửa tiền rất phong phú đa dạng, gắn liền vớikhe hở trong hệ thống pháp luật mỗi nước, nhất là pháp luật hình sự, pháp luật vềtài chính, ngân hàng Từ thực tiễn phòng chống rửa tiền của nhiều nước có thể mô

tả phương thức, thủ đoạn tội phạm rửa tiền qua ngân hàng như sau:

- Rửa tiền qua các giao dịch trực tiếp bằng tiền mặt: Đây là phương thức rửa

tiền truyền thống và chủ yếu của bọn tội phạm Năm 1999, một quầy đổi tiền ởParis đã phát hiện hành vi khả nghi của một người Pháp trong thời gian ngắn đã đổi1,7 triệu Frăng Pháp sang Mác Đức Kết quả điều tra cho thấy, kẻ tình nghi có quan

hệ với một nhóm tội phạm buôn bán ma tuý ở Tây Ban Nha, Đức, Pháp, và đangtìm cách đổi tiền sang Mác Đức để tiêu thụ

- Rửa tiền thông qua việc mua vàng, bạc, kim cương là những tài sản gọn nhẹ,

có giá trị cao, có thể mua đi bán lại ở mọi nơi, mọi thời điểm trên thế giới Đây làphương thức rửa tiền được bọn tội phạm sử dụng nhiều nhất do cách thức đơn giản,

dễ thực hiện, nhưng lại dễ bị cơ quan điều tra phát hiện

- Rửa tiền thông qua đầu tư vào gửi tiết kiệm, mua tín phiếu, trái phiếu: Bọn tội

phạm sẽ gửi tiết kiệm vào ngân hàng hoặc mua tín phiếu, trái phiếu làm cho đồngtiền nằm im trong một thời gian phù hợp với quy định với mỗi nước Sau đó, ngườigửi tiền có thể rút ra toàn bộ gốc và lãi hoặc rút một phần, biến số tiền đó thành tiềnhợp pháp

- Rửa tiền thông qua hệ thống ngân hàng “ngầm”: Tại một số nước, hệ thống

ngân hàng hoạt động kém hiệu quả, đắt đỏ mà lại quan liêu Do đó, trong cộng đồng

những người nước ngoài tại các quốc gia này tồn tại hệ thống ngân hàng khôngchính thức gọi là ngân hàng “ngầm” Hệ thống ngân hàng ngầm này hoạt động vàluân chuyển tài chính như các ngân hàng chính thức nhưng với chi phí dịch vụ rẻhơn, bí mật hơn các ngân hàng hợp pháp Các ngân hàng ngầm có đại diện ở nhiềunước khác nhau để thực hiện dịch vụ chuyển tiền từ nước này sang nước khác hoặc

từ thành phố này sang thành phố khác trong cùng một quốc gia Sự hoạt động củangân hàng này chủ yếu dựa trên niềm tin giữa ngân hàng và bạn hàng nên thủ tụcgiấy tờ gọn nhẹ Bọn tội phạm lợi dụng nguyên tắc giữ bí mật của những ngân hàngnày đã đem tiền đến gửi và yêu cầu nhận lại ở một thành phố khác Những địa chỉcần nhận tiền tẩy rửa thông thường là những quốc gia khao khát đầu tư tài chínhnhưng ít quan tâm đến nguồn gốc đồng tiền, việc thanh toán qua ngân hàng chưaphải là yêu cầu bắt buộc và phổ biến, hệ thống pháp luật về phòng chống rửa tiềnchưa nghiêm

1.3 Ảnh hưởng rửa tiền đến nền kinh tế

1.3.1 Làm tăng tội phạm và tham nhũng

Nếu tội phạm rửa tiền phổ biến ở một nước sẽ tạo ra nhiều tội phạm và tham nhũng hơn Rửa tiền thành công có thể giúp tội phạm sinh lợi và đem lại

phần thưởng cho tội phạm, một nước còn được coi là nơi ẩn náu an toàn cho hoạtđộng "rửa tiền" thì khi đó còn có nhiều khả năng nước đó có sức lôi cuốn tội phạm

và thúc đẩy tham nhũng

1.3.2 Những hậu quả đối với quốc tế và đầu tư nước ngoài

Rửa tiền làm giảm uy tín và đầu tư nước ngoài, tai tiếng về một nơi ẩn

náu an toàn cho rửa tiền có thể gây ra những hậu quả bất lợi đáng kể cho sự pháttriển của đất nước Các tổ chức tài chính nước ngoài có thể quyết định hạn chế cácgiao dịch của mình với những tổ chức là nơi ẩn náu an toàn cho rửa tiền; buộcnhững giao dịch như vậy phải qua sự kiểm soát gắt gao hơn, khiến cho chúng thêmtốn kém hoặc chấm dứt hoàn toàn các mối quan hệ giao dịch hay vay mượn; giảmkhả năng tiếp cận các thị trường thế giới hoặc phải tiếp cận với chi phí cao hơn do

phải chịu sự kiểm soát gắt gao hơn về quyền sở hữu, các hệ thống tổ chức và kiểmsoát, bên cạnh đó có thể bị đưa vào danh sách cảnh báo của FATF Việc bị xếp vàodanh sách “các nước và vùng lãnh thổ thiếu hợp tác” sẽ khiến mọi người hiểurằng nước đó không có những tiêu chuẩn tối thiểu về AML Điều đó ảnh hưởng rấtnhiều đến việc thu hút nguồn vốn từ nước ngoài

1.3.3 Làm suy yếu các tổ chức tài chính

Rửa tiền có thể gây nguy hại cho sự lành mạnh của khu vực tài chính của một đất nước cũng như sự ổn định của từng tổ chức tài chính Những hậu quả

tai hại đó được xem như những rủi ro về uy tín, nghiệp vụ, pháp lý, rủi ro tập trung

và có mối quan hệ qua lại với nhau

Rủi ro về uy tín là một rủi ro tiềm ẩn Khách hàng, cả người vay tiền lẫn

người gửi tiền, cũng như các nhà đầu tư sẽ ngừng kinh doanh với một tổ chức mà

uy tín đã bị hủy hoại bởi sự nghi ngờ hoặc bởi những lập luận thiếu căn cứ vềrửa tiền Việc mất những khách hàng vay tiền có phẩm chất cao sẽ làm giảm cáckhoản cho vay sinh lợi và làm tăng rủi ro của toàn bộ danh mục vốn cho vay.Những người gửi tiền cũng có thể rút tiền của mình ra và do đó sẽ làm giảmnguồn tài trợ với chí phí thấp từ phía ngân hàng đó Hơn nữa, không thể dựa vàonhững khoản tiền của những kẻ rửa tiền gửi vào ngân hàng để làm nguồn cấp vốn

ổn định Những khoản tiền lớn sau khi đã được rửa thường bị bất ngờ rút ra khỏi

tổ chức tài chính Điều đó làm mất đi khả năng sinh lợi và những vấn đề về tínhthanh khoản do việc rút tiền đột ngột

Rủi ro nghiệp vụ cũng tiềm tàng do những thất thoát bắt nguồn từ các quy trình

nội bộ không đầy đủ hoặc không suôn sẻ, từ con người và hệ thống

Rủi ro pháp lý cũng tiềm ẩn do những vụ kiện, phán quyết bất lợi của tòa án, hợp

đồng không thể thực hiện được, tiền phạt và các hình phạt khác sẽ gây ra thua lỗ, làmtăng chi phí cho một tổ chức Những cuộc điều tra của các nhà chức trách ngân hànghoặc các cơ quan thi hành pháp luật khác, từ đó làm tăng chi phí cũng như nhữngkhoản tiền phạt hoặc hình phạt khác Tương tự, những hợp đồng nhất định cũng có

thể không đi được vào cuộc sống bởi vì sự gian lận từ phía khách hàng phạm tội.

Rủi ro tập trung là tiềm tàng bởi vì sự thua thiệt bắt nguồn từ rủi ro do có quá

nhiều khoản tín dụng hoặc vốn cho vay tập trung vào một người vay Việc thiếuhiểu biết về một khách hàng cụ thể, hoạt động kinh doanh của khách hàng đó hoặcmối quan hệ của khách hàng này với những người vay vốn khác có thể đặt ngânhàng vào tình thế nguy hiểm Tổn thất vốn vay tất nhiên cũng bắt nguồn từ nhữnghợp đồng không khả thi hoặc những hợp đồng được ký với những nhân vật hư cấu

1.3.4 Nền kinh tế và khu vực tư nhân bị tổn thương

Rửa tiền làm tổn thương khu vực tư nhân và nền kinh tế thông qua việc sử

dụng “các công ty bình phong” - là những doanh nghiệp có vẻ bề ngoài hợppháp, tham gia vào hoạt động kinh doanh hợp pháp nhưng trên thực tế lại do bọntội phạm kiểm soát Những công ty bình phong này hòa trộn các quỹ phi pháp vớicác quỹ hợp pháp để che giấu những khoản tiền bất chính Khả năng tiếp cậncủa các công ty bình phong tới những quỹ phi pháp cho phép chúng bao cấp cácsản phẩm và dịch vụ của công ty, thậm chí với giá thấp hơn giá thị trường Do vậy,các doanh nghiệp hợp pháp sẽ khó cạnh tranh với những công ty bình phong.Bằng việc sử dụng các công ty bình phong và những khoản đầu tư khác vào các

công ty hợp pháp, những khoản thu được từ rửa tiền có thể được dùng để kiểm

soát toàn bộ các ngành hoặc các khu vực của nền kinh tế ở những nước nhất định.

Điều này làm tăng sự bất ổn định tiềm tàng về khía cạnh tiền tệ và kinh tế do sự

phân bổ sai lệch các nguồn lực bắt nguồn từ tình trạng méo mó giả tạo của giá tàisản và hàng hóa

1.3.5 Những nỗ lực tư nhân hóa bị tổn hại

Những kẻ "rửa tiền" là mối đe dọa đối với những nỗ lực cải tổ nền kinh tế thôngqua tư nhân hóa của nhiều nước. Bọn tội phạm sẵn sàng bỏ ra nhiều tiền để thâutóm được doanh nghiệp, sau đó kiểm soát và điều hành doanh nghiệp để phục vụcho các hoạt động tội phạm như tham nhũng, trốn thuế, rửa tiền

1.4 Tổng quan về hoạt động phòng chống rửa tiền trên thế giới và bài học kinh nghiệm cho NHTMVN.

Hệ thống luật pháp phòng chống rửa tiền ở những nước khác nhau có nhữngquy định khác nhau về loại tội phạm này Có quốc gia chỉ rõ những hành vi phạmtội cụ thể như: Pháp luật Malaysia liệt kê 18 tội danh, Thái Lan 24 tội danh,Australia 180 tội danh, Có quốc gia không xác định rõ nguồn tiền được sinh ra từhành vi phạm tội nào cụ thể, miễn đó là thu nhập từ hành vi phạm tội

1.4.1 Lực lượng đặc nhiệm tài chính quốc tế

Lực lượng đặc nhiệm tài chính quốc tế về chống rửa tiền (FATF) là cơ quanliên chính phủ, được các nước G7 thành lập vào năm 1989 với nhiệm vụ thiết lậpcác tiêu chuẩn, phát triển và thúc đẩy các chính sách quốc gia và quốc tế nhằmchống rửa tiền và chống tài trợ khủng bố FATF là cơ quan hoạch định chính sách,trong đó tập hợp các chuyên gia lập pháp, tài chính và thi hành pháp luật để đạt đượccác cuộc cải cách của quốc gia về lập pháp và quản lý công tác chống rửa tiền vàchống tài trợ khủng bố

1.4.1.1 Nhiệm vụ và chức năng chính của lực lượng đặc nhiệm tài chính quốc tế

Nhiệm vụ hàng đầu của FATF là giúp các nước thành viên ban hành các quyđịnh về chống rửa tiền mà mục tiêu cuối cùng là ban hành được luật phòng, chốngrửa tiền

Các chức năng chủ yếu của FATF về chống rửa tiền:

- Theo dõi tiến độ thực hiện các biện pháp chống rửa tiền của các thànhviên;

- Tổng kết và báo cáo về xu hướng, thủ đoạn rửa tiền và các biện pháp chốngrửa tiền;

- Thúc đẩy việc chấp thuận và thực hiện các tiêu chuẩn của FATF về

chống rửa tiền trên toàn cầu

- Thu hút các tổ chức có liên quan và các thành viên trên khắp thế giới tham

gia chống rửa tiền và chống tài trợ cho khủng bố.

1.4.1.2 Các khuyến nghị của lực lượng đặc nhiệm tài chính quốc tế.

FATF ban hành 49 khuyến nghị về chống rửa tiền và tài trợ cho khủng bố

40 khuyến nghị cung cấp đầy đủ các biện pháp về chống rửa tiền, bao gồm hệ thống

tư pháp hình sự và thực thi pháp luật, hệ thống tài chính và các quy định của nó,hoạt động hợp tác quốc tế

Các khuyến nghị này đặt ra các phương thức hành động và cho phép cácnước dùng các phương thức linh hoạt trong việc thực hiện các nguyên tắc này theohoàn cảnh cụ thể của mình và các khuôn khổ hiến pháp

40 khuyến nghị này được ban hành 1990, sửa đổi vào năm 1996 và năm

2003 để theo kịp các phương thức rửa tiền ngày càng tinh vi của bọn tội phạm Từsau vụ khủng bố vào tháng 09/2001 tại Mỹ, tháng 10/2001, FATF đã mở rộng tráchnhiệm giải quyết các vấn đề tài trợ khủng bố và đã xây dựng 8 khuyến nghị đặc biệt

về chống tài trợ cho khủng bố Vào tháng 10/2004, FATF đã thông qua khuyến nghịthứ IX về người vận chuyển tiền mặt qua biên giới

Nội dung của 40 khuyến nghị bao hàm các vấn đề chính sau:

Thứ nhất là các khuyến nghị đề cập đến hệ thống pháp lý của hành vi rửa

tiền như: phạm vi của tội phạm hình sự rửa tiền(khuyến nghị 1 và 2), các biện pháptạm thời và tịch thu(khuyến nghị 3)

Thứ hai là các biện pháp được các định chế tài chính và các loại hình phi tài

chính thực hiện nhằm ngăn ngừa hoạt động rửa tiền và tài trợ khủng bố

- Cập nhật, theo dõi thông tin về khách hàng và lưu giữ hồ sơ: khuyến nghị thứ

4 đến khuyến nghị thứ 12

- Báo cáo các giao dịch đáng ngờ và tuân thủ: khuyến nghị 13 đến 16

- Các biện pháp khác nhằm ngăn chặn rửa tiền và tài trợ khủng bố: khuyếnnghị 17 đến 20

- Các biện pháp cần phải tiến hành đối với các quốc gia không tuân thủ hoặctuân thủ không đầy đủ các khuyến nghị của FATF: khuyến nghị 21, 22.

- Quản lý và giám sát: khuyến nghị 23, 24, 25

Thứ ba là các biện pháp tổ chức và các biện pháp khác cần thiết trong hệ thống

chống rửa tiền và tài trợ khủng bố

- Các cơ quan có thẩm quyền, quyền hạn và nguồn lực của họ: khuyến nghị 26đến 32

- Tính minh bạch của pháp nhân và thỏa thuận pháp lý: khuyến nghị 33, 34

Thứ tư là về vấn đề hợp tác quốc tế.

- Tham gia công ước quốc tế: khuyến nghị 35

- Hỗ trợ pháp lý đa phương và dẫn độ: khuyến nghị 36 đến 39

- Các hình thức hợp tác khác: khuyến nghị 40

Những khuyến nghị đặc biệt của Lực lượng đặc nhiệm tài chính về chống tài trợ cho khủng bố.

- Phê chuẩn và thực hiện các văn kiện của Liên Hiệp Quốc

- Hình sự hóa hành vi tài trợ cho khủng bố và hoạt động rửa tiền liên quan

- Phong tỏa và tịch thu tài sản của kẻ khủng bố

- Báo cáo về những giao dịch đáng ngờ liên quan đến khủng bố

- Hợp tác quốc tế

- Hình thức chuyển tiền

- Chuyển tiền điện tử

- Các tổ chức phi lợi nhuận

- Những người phát chuyển tiền mặt

1.4.2 Hoạt động phòng chống rửa tiền một số nước trên thế giới

1.4.2.1 Luật phòng chống rửa tiền tại Mỹ.

Mỹ là nước có hệ thống luật pháp về phòng, chống rửa tiền toàn diện vànghiêm khắc nhất trên thế giới mà tất cả các định chế tài chính và nhân viên đềuphải tuân theo

Một trong những đạo luật quan trọng nhất liên quan đến phòng, chống rửatiền là Luật Bí mật ngân hàng (BSA) năm 1970 và những quy tắc của nó Mục đíchcủa BSA là tạo ra một văn bản pháp lý tạo điều kiện điều tra tội phạm rửa tiền, trốnthuế bằng cách yêu cầu các tổ chức tài chính phải lưu giữ những chứng từ liênquan đến giao dịch trên 10.000 USD Sau đó Luật được sửa đổi cho phép Chính phủ

và các cơ quan chức năng có thể hạ thấp mức chuẩn 10.000 USD trong cuộc điềutra

Một số luật quan trọng khác trong việc phòng, chống rửa tiền tại Mỹ gồmLuật Quản lý toàn diện tội phạm năm 1984, Luật Quản lý rửa tiền năm 1986, LuậtChống sử dụng ma tuý năm 1988, Luật Chống rửa tiền Annunzio - Wylie năm

1992 Những luật và quy định về phòng, chống rửa tiền tại Mỹ luôn được bổ sung,sửa chữa cho phù hợp với những thay đổi của tội phạm rửa tiền.Luật Chống rửa tiền quy định nghĩa vụ của tất cả các đối tượng, từ các cá nhân đếncác tổ chức khi phát hiện có sự tham gia vào bất kỳ hoạt động rửa tiền nào và là căn

cứ để tịch thu, sung quỹ tiền và tài sản liên quan đến hoạt động rửa tiền Việc khôngtuân thủ những quy tắc và luật lệ liên quan đến hoạt động phòng, chống rửa tiền củanhân viên tại các tổ chức tín dụng có thể dẫn tới bị phạt dân sự và hình sự Về mặtdân sự, nhân viên ngân hàng có thể bị phạt tới 100.000 USD cho việc cố tình viphạm những quy định về báo cáo và lưu giữ chứng từ của Trung tâm Nghiên cứukinh doanh & Hỗ trợ doanh nghiệp.Về mặt hình sự, người vi phạm có thể bị phạttiền tới 250.000 USD, 5 năm tù hoặc cả hai

Một trong những vụ sớm nhất và nổi tiếng nhất liên quan đến việc ngân hàng

bị phạt do vi phạm các quy định và luật lệ liên quan đến hoạt động rửa tiền tại Mỹ

là trường hợp Ngân hàng Boston Mặc dù đã được yêu cầu phải tuân thủ chặt chẽhơn trong việc lưu giữ các chứng từ giao dịch vào năm 1980, song Ngân hàngBoston vẫn tiếp tục giao dịch với các ngân hàng nước ngoài, bao gồm cả các ngânhàng đại lý của nó mà không hề lưu giữ hồ sơ chứng từ đến tận năm 1984 Nghiêmtrọng hơn, các chi nhánh của Ngân hàng Boston đã tiếp tục thực hiện những giaodịch với những tội phạm nổi tiếng qua nhiều năm Những nhân vật này đã thực hiệnnhững phi vụ kinh doanh bất động sản, nhưng nhân viên của Ngân hàng Boston đãkhông báo cáo và lưu giữ chứng từ của những giao dịch này mặc dù chúng khôngđược loại trừ theo các quy định và luật lệ về tài chính Đến năm 1985, Ngân hàngBoston mới thực hiện đúng các yêu cầu về phòng, chống rửa tiền theo các quy định,luật lệ nên cuối cùng đã bị kết án và bị phạt 500.000 USD.

1.4.2.2 Luật phòng chống rửa tiền tại Anh.

Tại Anh, các định chế tài chính cũng hoạt động theo những quy định vềphòng, chống rửa tiền tương tự như tại Mỹ Tháng 12/1990, nước Anh ban hànhmột loạt văn bản hướng dẫn các ngân hàng trong việc phát hiện và chấm dứt cáchoạt động rửa tiền, trong đó tập trung chủ yếu vào các nhiệm vụ của ngân hàngtrong việc cảnh báo cho các cơ quan quyền lực những hoạt động và giao dịch đángngờ Các hướng dẫn này được xây dựng bởi Ngân hàng Trung ương Anh và cácNHTM với sự phối hợp, tham gia của cơ quan tình báo quốc gia, hải quan, cảnh sát.Theo đó, ngân hàng phải đích thân nhận dạng tất cả các khách hàng bằng mọi cách

có thể, kể cả bằng cách gặp mặt trực tiếp Hướng dẫn cũng chỉ rõ các cách thức xácnhận thông tin cá nhân, trong đó hộ chiếu là hình thức được ưu tiên, ngoài ra cáchình thức khác cũng được chấp nhận như thẻ nhân viên, bằng lái xe Hơn nữa, cácngân hàng phải lưu giữ tất cả các chứng từ giao dịch trong 6 năm để phục vụ điềutra

Cũng giống như tại Mỹ, việc không tuân theo những hướng dẫn và các luật,quy định sẽ dẫn tới những trách nhiệm pháp lý Những trách nhiệm pháp lý dân sự

có thể nảy sinh nếu vi phạm những quy định về sự bảo mật của khách hàng Hướng

dẫn tại Anh chỉ ra rằng các nhân viên của các định chế tài chính phải hợp tác mộtcách toàn diện với các cơ quan pháp luật và phải thông báo trước cho các cơ quannày các giao dịch đáng ngờ Trong khi các ngân hàng là chủ thể chính, các tổ chứctài chính khác như công ty bảo hiểm, tổ chức môi giới cũng phải thực hiện nhữnghướng dẫn này.

Những quy định, luật lệ khác liên quan đến phòng, chống rửa tiền tại Anhbao gồm Luật Chống buôn bán ma tuý năm 1986, Luật Phòng chống khủng bố năm

1987, Luật Hình sự (Hợp tác quốc tế) năm 1990 và Luật Hình sự năm 1993 Bộ luậtđầu tiên cho phép cảnh sát có quyền điều tra những tài sản đáng ngờ có liên quanđến ma túy, phong tỏa chúng và khi có chứng cớ sẽ tịch thu những tài sản này LuậtPhòng chống khủng bố năm 1987 quy định sẽ kết tội những người sử dụng hoặc sởhữu quỹ khủng bố Luật Hình sự năm 1990 cho phép kết tội những người che giấu,biển thủ, chuyển nhượng hoặc vận chuyển những tài sản hoặc giúp đỡ người kháclàm việc đó khi biết hoặc nghi ngờ những tài sản do phạm tội buôn bán ma tuý mà

có Luật Hình sự năm 1993 mở rộng quyền lực của tòa án trong việc kết tội rửa tiềnnhư một tội phạm hình sự

Hệ thống luật lệ ngân hàng và các hướng dẫn thực hành giám sát của cộngđồng châu Âu yêu cầu tất cả các nhân viên ngân hàng đều phải nhận biết kháchhàng của họ; đồng thời cải thiện hệ thống lưu giữ chứng từ, ngăn chặn kịp thờinhững hành động đáng ngờ và tập huấn các nhân viên để họ tuân theo các luật lệngân hàng một cách chủ động và có thể nhận biết, báo cáo các hành động rửa tiền

1.4.3 Kinh nghiệm phòng chống rửa tiền qua một số hệ thống ngân hàng trên thế

giới

Kinh nghiệm của Ngân hàng MayBank: MayBank là tập đoàn dịch vụ tài

chính lớn nhất Malaysia, chuyên cung cấp đa dạng các sản phẩm, dịch vụ tài chính,

có trên 450 văn phòng tại 14 quốc gia Hoạt động phòng chống rửa tiền củaMayBank được thực hiện thông qua hệ thống báo cáo và xử lý giao dịch đáng ngờ.Trong quá trình giao dịch với khách hàng, nếu nghi ngờ giao dịch đó có dấu hiệu

của hoạt động phạm pháp, rửa tiền, tài trợ khủng bố, phải khẩn trương tiến hành làmbáo cáo giao dịch đáng ngờ và gửi càng nhanh càng tốt cho Bộ phận phòng chốngrửa tiền Kinh nghiệm nhận biết khách hàng (KYC) và cập nhật thông tin kháchhàng (CDD) của MayBank: cấu phần đặc biệt trong nhận dạng giao dịch đáng ngờbao gồm: thẩm tra nhận dạng khách hàng từ các nguồn độc lập khác nhau; nhậndạng và thẩm tra quyền sở hữu và kiểm soát của người hưởng lợi; xác minh mụcđích và bản chất thực sự của mối quan hệ kinh doanh; phân tích và kiểm tra mốiquan hệ và các giao dịch tiếp theo… Thủ tục CDD thường được tiến hành khi kháchhàng thực hiện một giao dịch vượt ngưỡng quy định, có nghi ngờ về rửa tiền hay tàitrợ khủng bố, nghi ngờ về tính chính xác hoặc không đầy đủ thông tin do kháchhàng cung cấp.

Kinh nghiệm của Ngân hàng AffinBank Berhad (Malaysia): Cũng như

MayBank, AffinBank cũng xây dựng hệ thống dấu hiệu của giao dịch đáng ngờ cầngiám sát Cụ thể đó là: Thông tin khách hàng cung cấp không nhất quán, sai lệchhoặc có nghi ngờ; các giao dịch tiền mặt, mua bán, hoặc gửi tiền không phù hợp vớihoạt động kinh doanh của khách hàng; hoạt động của giao dịch khác so với các giaodịch thường xuyên của khách hàng…

1.4.4 Bài học kinh nghiệm cho các NHTMVN trong hoạt động phòng chống rửa tiền qua hệ thống ngân hàng

Việc nghiên cứu kinh nghiệm của các nước trên thế giới bao gồm cả thànhcông hay thất bại có ý nghĩa vô cùng quan trọng cho Việt Nam trong quá trình hộinhập kinh tế tài chính vào nền kinh tế thế giới Qua đó, Việt Nam cần chú trọng đếncác yếu tố sau:

Chú trọng đến yếu tố nhân lực: Trong công tác phòng chống rửa tiền, có thể

thấy yếu tố con người có ý nghĩa vô cùng lớn lao trong cuộc chiến chống rửa tiền,cần có những người thật sự có tâm, có đủ tư cách đạo đức, năng lực và có khả năngphối hợp cùng nhau để hoàn thành công tác chống rửa tiền một cách hiệu quả nhất.Hiện nay tội phạm rửa tiền ngày càng tinh vi và đầy thủ đoạn ở cả trên thế giới và

Việt Nam, điều đó đặt ra thách thức, khó khăn vô cùng lớn cho những người chịutrách nhiệm phòng chống rửa tiền, đội ngũ nhân viên ngày càng phải được hoànthiện về kỹ năng cũng như tư cách đạo đức.

Hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật về phòng chống rửa tiền: Kinh

nghiệm của các nước trên thế giới cho thấy, văn bản pháp lý hoàn chỉnh và đầy đủ,chặt chẽ là nền tảng cơ sở pháp lý vững chắc để các cơ quan có thể thực hiện đầy đủquyền hạn và chức năng của mình

Xây dựng một hệ thống giám sát việc thực hiện phòng chống rửa tiền hiệu quả: Bất kỳ một hoạt động nào cũng cần được sự giám sát, kiểm tra tính hiệu quả,

sai phạm thường xuyên Hệ thống pháp luật hoàn chỉnh nhưng không có cơ chếgiám sát, dễ dẫn đến sai phạm do nhân tố con người gây ra

Xây dựng chính sách khách hàng: Mỗi ngân hàng cần phân loại đối với từng

loại khách hàng: khách hàng vay; khách hàng gửi tiền; khách hàng sử dụng các dịch

vụ ngân hàng như chuyển tiền, thanh toán quốc tế…; Việc các ngân hàng xây dựngphân khúc, phân loại khách hàng tốt là đã thực hiện và cắt đứt được giai đoạn mộttrong quy trình rửa tiền, không cho bọn tội phạm tiếp cận với các ngân hàng

Phối hợp chặt chẽ giữa các ban ngành, giữa các ngân hàng với nhau: Công

tác phòng chống rửa tiền là công việc hết sức phức tạp và lâu dài, đòi hỏi sự quyếttâm chính trị, sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, tổ chức có liên quan, giữaNHNN với các NHTM, giữa các ngân hàng với nhau, và sự phối hợp chặt chẽ giữacác bộ phận trong toàn bộ hệ thống NHTM

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1:

Luận văn đã nêu khái quát các lý thuyết, các định nghĩa về rửa tiền theo tiêuchuẩn quốc tế, ảnh hưởng của rửa tiền đến nền kinh tế nói chung và lĩnh vực ngânhàng nói riêng, hoạt động và các khuyến nghị phòng chống rửa tiền của tổ chứcFATF, ủy ban Balse Hiện nay hoạt động rửa tiền đang diễn ra với mức độ ngày

càng tinh vi trên toàn thế giới, gây nguy hại lớn cho nền kinh tế, đặc biệt các nước

có nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam đang được xem như đích nhắm đếncủa tội phạm rửa tiền

Hoạt động rửa tiền diễn ra trên nhiều lĩnh vực, tuy nhiên ngành ngân hàngvẫn là điểm nóng sốt của hoạt động trên, ngành ngân hàng Việt Nam đang trong quátrình hội nhập và phát triển, còn nhiều non trẻ, phải chịu nhiều áp lực về chiến lượckinh doanh để tồn tại và phát triển mạnh mẽ trong quá trình hội nhập, do đó dễ dàngtrở thành mục tiêu của tội phạm rửa tiền quốc tế Thực trạng về hoạt động rửa tiềntại Việt Nam và công tác phòng chống rửa tiền tại các NHTMVN sẽ được đề cậptiếp theo trong chương 2

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÒNG CHỐNG RỬA

TIỀN QUA HỆ THỐNG NHTMVN.

2.1 Tổng quan về hoạt động phòng chống rửa tiền tại Việt Nam.

Thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ 6 năm 1986 về việc chuyển đổinền kinh tế nước ta từ kế hoạch hóa tập trung, bao cấp sang kinh tế thị trường theođịnh hướng xã hội chủ nghĩa; từ năm 1990 đến nay, nền kinh tế nước ta ngày cànghòa nhập sâu với kinh tế thế giới, ngày càng có nhiều các công ty nước ngoài đếnViệt Nam làm ăn, sản xuất, kinh doanh, đặc biệt là từ năm 2007, nước ta đã trởthành thành viên chính thức của WTO, các giao dịch về thương mại, tài chính, xuấtnhập khẩu ngày càng tăng; chuyển tiền kiều hối của bà con Việt kiều định cư ởnước ngoài và của những lao động Việt Nam đi lao động ở nước ngoài được khuyếnkhích ngày càng nhiều về số lượng và giá trị; thị trường du lịch ngày càng mở rộng,lượng khách quốc tế ra vào Việt Nam ngày càng nhiều, mở rộng ra thế giới, chúng

ta đón được ngọn gió lành nhưng cũng có những luồng gió độc vào, ảnh hưởng đếnsức khỏe của nền kinh tế, đó là các giao dịch tài chính “bẩn” trong đó có các vụbuôn bán ma túy xuyên quốc gia, hoặc các đối tác nước ngoài sử dụng nguồn tiềnbất hợp pháp vào đầu tư, kinh doanh ở nước ta với mục tiêu rửa tiền hoặc chuyểntiền cho các tổ chức, cá nhân trong nước âm mưu lật đổ chế độ, làm mất ổn địnhchính trị nước ta Còn ở trong nước tình trạng trốn thuế, buôn lậu, tham nhũng, sảnxuất và buôn bán hàng giả, các vụ đầu cơ trên thị trường chứng khoán, bất động sản,vàng ngày càng gia tăng, các đối tượng được hưởng lợi cũng đã thông qua các hoạtđộng hợp pháp như gửi tiền vào ngân hàng, đầu tư vào chứng khoán, bất động sản,vàng, một số khác chuyển tiền gửi sang các nhà băng nước ngoài, nơi có luật bí mậtngân hàng…, tình trạng đó đã đe dọa an ninh chính trị, kinh tế trong nước và đặcbiệt làm giảm uy tín của nước ta trước con mắt của bạn bè quốc tế

Theo nhận định của Cơ quan Phòng chống ma túy và tội phạm Liên HợpQuốc(UNODC), Việt Nam dễ bị tội phạm rửa tiền tìm đến do nền kinh tế sử dụngnhiều tiền mặt, cùng với hoạt động thương mại và đầu tư ngày càng gia tăng Cơ

quan này cảnh báo, nếu không có biện pháp nhanh và hiệu quả để đối phó với rửatiền thì tội phạm và tham nhũng sẽ gia tăng, sự vận hành hợp pháp của lĩnh vực tàichính tại Việt Nam sẽ bị ảnh hưởng.

2.1.1 Sự cần thiết phải có Luật phòng chống rửa tiền ở Việt Nam

Thứ nhất, khi gia nhập WTO, luồng vốn đầu tư nước ngoài (trực tiếp và gián

tiếp) vào Việt Nam ngày càng nhiều Đồng thời, Việt Nam đã tự do hóa giao dịchvãng lai và từng bước tự do hóa các giao dịch vốn nên mức độ kiểm soát đối với cácgiao dịch chuyển tiền quốc tế đã được nới lỏng hơn Do đó, nếu hệ thống pháp luật vềphòng, chống rửa tiền của Việt Nam chưa hoàn thiện có thể dẫn tới Việt Nam trởthành nơi tội phạm rửa tiền quốc tế lựa chọn để rửa tiền thông qua hệ thống tài chính

Thứ hai, Việt Nam đã ban hành Luật phòng, chống tham nhũng, theo quy định

của Luật này, một số đối tượng cán bộ, công chức buộc phải kê khai tài sản, thu nhập

Do vậy, yêu cầu minh bạch hóa thu nhập, tài sản cá nhân có thể dẫn tới phát sinh nhucầu hợp pháp hóa tiền, tài sản bất hợp pháp

Thứ ba, việc xây dựng Luật phòng, chống rửa tiền nhằm khắc phục bất cập của

các quy định pháp luật hiện hành, cụ thể: Nghị định 74 chưa phải là văn bản quyphạm pháp luật có hiệu lực pháp lý cao nhất trong hệ thống các văn bản quy phạmpháp luật; Nghị định 74 còn thiếu quy định về nhiều lĩnh vực trong công tác phòng,chống rửa tiền như quy định về vấn đề ngân hàng vỏ bọc, tài khoản vô danh hoặc tàikhoản sử dụng tên giả, áp dụng biện pháp nhận biết, cập nhật thông tin khách hàngtrên cơ sở rủi ro như áp dụng các biện pháp tăng cường đối với khách hàng là ngườinước ngoài có ảnh hưởng chính trị, chủ sở hữu hưởng lợi…

Thứ tư, Luật phòng, chống rửa tiền nhằm đáp ứng yêu cầu của quá trình hội

nhập và tuân thủ các cam kết quốc tế: hiện tại, các quy định tại Nghị định 74 chưa đápứng đầy đủ các chuẩn mực và cam kết quốc tế, làm ảnh hưởng đến uy tín của ViệtNam, tạo tâm lý e ngại cho các nhà đầu tư nước ngoài

Như vậy, đứng trước những yêu cầu của thực tiễn và hội nhập quốc tế, việc xâydựng và trình Quốc hội ban hành Luật phòng, chống rửa tiền là yêu cầu vô cùng cấpthiết.

2.1.2 Các văn bản pháp quy về phòng chống rửa tiền

Một số quy định liên quan đến phòng chống rửa tiền trước khi Nghị định 74 được ban hành:

Phòng chống tội rửa tiền đã được đề cập chính thức lần đầu tiên trong Bộ

luật hình sự năm 1999 của Việt Nam với tội danh “tội hợp pháp hoá tiền do phạm

tội mà có” được qui định tại Điều 251 cho rằng hợp pháp hoá tiền, tài sản do phạm

tội mà có thông qua các nghiệp vụ tài chính, ngân hàng hoặc các giao dịch kháchoặc sử dụng tiền, tài sản đó vào việc tiến hành các hoạt động kinh doanh hoặc hoạtđộng kinh tế khác

Trong văn bản pháp lý cao nhất qui định các hoạt động ngân hàng – Luật các

tổ chức tín dụng được Quốc hội thông qua ngày 12.12.1997 và có hiệu lực ngày

01.10.1998 cũng đã có qui định về trách nhiệm của các tổ chức tín dụng đối với

việc rửa tiền (điều 19).

Nghị định 64 của Chính phủ về thanh toán qua các tổ chức cung ứng dịch vụthanh toán

Nghị định 70 của Chính phủ quy định về bảo mật thông tin về tiền gửi và tàisản của khách hàng

Quyết định 1284 của Thống đốc NHNN ban hành Quy chế mở và sử dụng tàikhoản

Như vậy, trước khi có Nghị định 74/2005/NĐ-CP, hoạt động phòng chốngrửa tiền của Việt Nam còn bỏ ngõ Tuy nhiên, Việt Nam cũng đã ban hành các quyđịnh và công cụ thực thi pháp luật mặc dù không ban hành nhằm mục đích chốngrửa tiền nhưng có tác động đến các vấn đề như nhận dạng khách hàng, lưu trữ tàiliệu, tiếp cận thông tin

Nghị định của CP số 74/2005/NĐ-CP ngày 07/06/2005 về phòng chống rửa

tiền ra đời và các Thông tư, Luật sau đó như:

Thông tư của NHNN số 22/2009/TT_NHNN ngày 17/11/2009, hướng dẫnthực hiện các biện pháp phòng, chống rửa tiền

Luật NHNN Việt Nam 2010 (Khoản 13, Điều 4 – Nhiệm vụ, quyền hạn củaNHNN) : Chủ trì, phối hợp với các cơ quan hữu quan xây dựng chính sách, kếhoạch và tổ chức thực hiện PCRT

Luật Các Tổ chức tín dụng năm 2010 (Điều 11 – Trách nhiệm phòng, chốngrửa tiền, tài trợ khủng bố)

NHNN ban hành Thông tư số 42/2011/TT-NHNN, hướng dẫn nhận biết vàcập nhật thông tin khách hàng trên cơ sở rủi ro phục vụ công tác phòng, chống rửatiền

Ngày 18/06/2012, Luật phòng chống rửa tiền đã được Quốc hội ban hành vàchính thức có hiệu lực thi hành vào ngày 01/01/2013, đánh dấu bước ngoặt đáng kểtrong quyết tâm phòng chống rửa tiền của Đảng, Nhà nước và toàn dân ta

2.1.3 Cơ chế phòng chống rửa tiền tại Việt Nam

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hà Hùng Cường cho biết, năm 2007, Việt Nam trởthành thành viên chính thức của Nhóm Châu Á-Thái Bình Dương về chống rửa tiền(APG) nên phải thực hiện đầy đủ mọi nghĩa vụ thành viên của APG như phải thựchiện 40 khuyến nghị về chống rửa tiền và 9 khuyến nghị đặc biệt về chống tài trợkhủng bố của Lực lượng đặc nhiệm tài chính về chống rửa tiền (FATF)

Năm 2008, APG tiến hành đánh giá cơ chế phòng, chống rửa tiền và chốngtài trợ cho khủng bố của Việt Nam theo 40+9 của FATF Kết quả đánh giá cho thấy,mặc dù Việt Nam đã có những nỗ lực trong công tác PCRT và chống tài trợ khủng

bố, song mức độ tuân thủ và thực hiện các khuyến nghị mà FATF đề ra còn nhiềuhạn chế

Vấn nạn rửa tiền trở thành vấn đề nhức nhối của toàn thế giới, Việt Namcũng không nằm ngoài quy luật đó Đáp ứng yêu cầu thực tế trong nước đòi hỏi sựphối hợp công tác và trao đổi thông tin giữa các Bộ, Ban, Ngành và để đáp ứng cácchuẩn mực quốc tế về phòng chống rửa tiền khi Việt Nam tham gia hội nhập quốc

tế Ngày 13/04/2009, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 470/QĐ-TTG về việc

thành lập Ban chỉ đạo phòng chống rửa tiền, là tổ chức phối hợp liên ngành giúp

Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo và điều hành hoạt động giữa các Bộ, ngành trongcông tác phòng chống rửa tiền trên lãnh thổ Việt Nam

Nhiệm vụ và quyền hạn của Ban chỉ đạo phòng chống rửa tiền

Thứ nhất là giúp Thủ tướng chính phủ trong việc xây dựng các chiến lược, chủ

trương, các chính chính sách, kế hoạch cũng như đề ra các cơ chế, giải pháp phòngchống rửa tiền phù hợp với thực trạng Việt Nam, tuân thủ theo đúng thông lệ quốctế

Thứ hai là giúp Thủ tướng chính phủ công tác chỉ đạo, điều phối hoạt động, đôn

đốc, kiểm tra và đánh giá công tác phòng chống rửa tiền

Thứ ba là giúp Thủ tướng chính phủ chỉ đạo việc triển khai thực hiện nghĩa vụ

thành viên của Việt Nam trong nhóm Châu Á – Thái Bình Dương về việc chống rửatiền(APG) và kế hoạch tiến tới thực hiện đầy đủ 40+9 Khuyến nghị của Lực lượngđặc nhiệm tài chính về chống rửa tiền(FATF) Đảm bảo Việt Nam tuân thủ cáchuyến nghị của FATF, APG

Thứ tư là đảm bảo sự phối hợp ăn ý giữa các lực lượng nòng cốt trong công tác

chống khủng bố nhằm nghiên cứu, đề xuất cơ quan nhà nước có thẩm quyền banhành chính sách pháp luật, chương trình, biện pháp chống tài trợ cho khủng bố trênlãnh thổ Việt Nam

Thứ năm là duyệt, xem xét các báo cáo tổng hợp tình hình thực hiện công tác

phòng, chống rửa tiền theo từng thời kỳ và khi Thủ tướng chính phủ yêu cầu

Thứ sáu là giúp Thủ tướng chính phủ nghiên cứu, ban hành chủ trương, chính

sách về hợp tác quốc tế trong lĩnh vực phòng, chống rửa tiền phù hợp từng thời kỳ,đảm bảo công tác phòng chống rửa tiền luôn sát sao và phù hợp với thực tiễn

Thứ bảy là song song thực hiện các nhiệm vụ khác do Thủ tướng Chính phủ

phân công

Cục phòng chống rửa tiền được thành lập theo quy định tại điều 14 Nghị địnhcủa Chính phủ về phòng, chống rửa tiền Cục phòng, chống rửa tiền là một đơn vịthuộc cơ cấu tổ chức của NHNN Chức năng chính là thu nhận, phân tích và chuyểngiao thông tin cho các cơ quan nhà nước có thẩm quyền

Nhiệm vụ của Cục phòng chống rửa tiền:giúp cho Thống đốc xây dựng các vănbản, các chiến lược, các chương trình, các dự án, đề án liên quan đến công tácphòng chống rửa tiền, trình cho cấp có thẩm quyền phê duyệt và ban hành; thựchiện các biện pháp phòng, chống rửa tiền; bên cạnh đó là tham mưu, giúp các cấpvấn đề hợp tác quốc tế về phòng chống rửa tiền; vai trò của cục phòng chống rửatiền còn là nghiên cứu và ứng dụng các tiến bộ hoa học kỹ thuật trong công tácphòng chống rửa tiền để có thể đạt hiệu quả cao nhất; việc nghiên cứu, ứng dụngcác tiến bộ kỹ thuật trên cơ sở kế thừa có chọn lọc, tiếp nhận, quản lý các dự án hỗtrợ kỹ thuật của nước ngoài; tổng hợp và báo cáo các báo cáo kết quả giao dịch củacác NHTM theo quy định pháp luật; làm đầu mối giúp việc cho NHNN thực hiệncác nhiệm vụ của Cơ quan thường trực Ban chỉ đạo phòng, chống rửa tiền đượcthành lập theo Quyết định số 470/QĐ-TTg ngày 13/4/2009 của Thủ tướng ChínhPhủ

2.2 Thực trạng phòng chống rửa tiền tại các NHTMVN

2.2.1 Một số phương thức rửa tiền qua hệ thống ngân hàng đang diễn ra tại Việt Nam.

Ngân hàng Thế giới đã đưa ra cảnh báo: Việt Nam đang trở thành mục tiêucủa hoạt động rửa tiền vì hệ thống thanh tra, giám sát, hệ thống kế toán và tìm hiểukhách hàng của các ngân hàng còn kém phát triển; mức độ sử dụng tiền mặt và các

luồng chuyển tiền không chính thức khá lớn khiến cho việc kiểm soát các giao dịch,thanh toán trở nên khó khăn, dân số đông, nằm cạnh các quốc gia có nhiều tội phạmnghiêm trọng và vấn nạn tham nhũng.

Phương thức rửa tiền đầu tiên của bọn tội phạm đối với hệ thống NHVN là việc qua mặt hệ thống kiểm soát của các định chế tài chính và các ngân hàng bằng cách chia các khoản ngoại tệ ra thành nhiều các khoản nhỏ và sau đó chuyển dần

ra nước ngoài Một trong những nguồn gốc dẫn đến loại rủi ro này là hiện tượng

"đào hối" từ các hành vi rửa tiền của tội phạm trong nước và quốc tế

Phương thức thứ hai là một số đối tượng nước ngoài dùng các chứng từ giả

mở tài khoản tại các NHTMVN để thực hiện các giao dịch chuyển tiền đã được NHNN Việt Nam khuyến cáo, rồi thực hiện các giao dịch chuyển tiền có giá trị lớn

từ ngân hàng nước ngoài gửi về Sau khi các chủ tài khoản này thực hiện giao dịch

rút tiền, một thời gian sau NHTM nhận được thông báo từ nước ngoài gửi về đềnghị thu lại số tiền đã bị rút với lý do giao dịch bị giả mạo Công an Hà Nội cũng đãbắt giữ một trường hợp sử dụng hộ chiếu giả mở tài khoản để rút tiền tại cácNHVN Đó là tên Mussasa-Quốc tịch Dămbia Mussasa nhập cảnh vào Việt Namngày 7/8/2005, có tất cả 9 hộ chiếu khác nhau và đã mở 4 tài khoản cá nhân tại cácngân hàng ở Hà Nội đã thực hiện rút tiền trót lọt tại ngân hàng nông nghiệp với sốtiền 35.000 euro và 13.200 USD

Phương thức thứ ba đối tượng hay dùng để thực hiện rửa tiền thông qua hệ thống ngân hàng là lừa đảo tín dụng Bọn tội phạm thường giả danh là các tập đoàn

hay các khách hàng nước ngoài đến các Ngân hàng đề nghị cho ngân hàng vaykhoản tiền lớn với lãi suất ưu đãi thấp hơn lãi suất thị trường nhiều lần, thời gianvay dài hạn nhưng yêu cầu 'lại quả' cho bọn chúng một số lượng một khoảng 5-10% Hình thức này trên thế giới gọi là mượn tư cách pháp nhân của ngân hàng đểrửa tiền Nguồn gốc số tiền các đối tượng này cho vay là từ các nguồn tiền bất hợppháp Bọn chúng sẽ mượn danh nghĩa các NHVN chưa am hiểu về rửa tiền để tiếnhành biến những đồng tiền bất hợp pháp thành tiền hợp pháp Tại cuộc họp báo về

Nghị định Phòng chống rửa tiền trung tuần tháng 6/2005, Thống đốc Ngân hàng LêĐức Thuý đã cho biết, cơ quan này đã xử lý một vài vụ người nước ngoài vào ViệtNam với ý định lừa đảo tín dụng Năm 1998, một nhân vật người Đức vào ngânhàng Nông Nghiệp xin mở tài khoản và nói rằng nếu được thì trong một tuần sẽchuyển vào 100 triệu USD cho vay trong 30 năm với lãi suất ưu đãi là 2%/năm Saukhi tìm hiểu mới biết đây là hành vi lợi dụng việc được mở tài khoản tại ngân hàngNông Nghiệp để đi lừa đảo Nhân vật này không mở được tài khoản tại ngân hàngNông Nghiệp sau đó đã xin đến mở tài khoản tại Deusch Bank ở Việt Nam Khi mởtài khoản rồi không có tiền nhưng đến xin vay trước 5 ngàn USD nói rằng cho vaythì vài hôm nữa sẽ chuyển vào Việt Nam vài triệu USD Ngân hàng này lập tứcđóng ngay tài khoản này lại Đặc biệt có những trường hợp đề nghị cho các ngânhàng vay tiền 20 tỷ USD trong 20 năm, lãi suất ưu đãi và sau 10 năm cũng xoá luônkhoản nợ chỉ với điều kiện có 5% "lại quả" Không ít các ngân hàng cũng nhậnđược những lời chào mời có tính chất lừa đảo qua tín dụng thư (L/C) Bọn tội phạm

có thể dùng L/C đã có xác nhận ấy để đi lừa đảo trên thị trường quốc tế và ngânhàng sẽ phải là người thanh toán cuối cùng

Phương thức thứ tư: Các công ty tại nước ngoài dùng tiền bất hợp pháp sau một thời gian phân chia lòng vòng để xoá dấu vết, sau đó dùng chính số tiền này để mua cổ phiếu của các NHTM tại Việt Nam Sau một thời gian, các công ty này chuyển lợi nhuận từ những sinh lợi cổ phiếu ra nước ngoài Cụ thể là, Lực lượng

An ninh thuộc Công an Hà Nội đã xác định Công ty TNHH A có địa chỉ tại Liênbang Nga đã có hành vi vi phạm chính sách quản lý ngân hàng của Việt Nam, sửdụng ngoại tệ có dấu hiệu rửa tiền Kết quả điều tra, tháng 10/2003, công ty TNHH

A đã mở 2 tài khoản ngoại tệ (USD) và (VNĐ) tại một Chi nhánh NHTMCP ở quậnTân Bình, TP HCM Từ tháng 10/2003 đến 11-2005, Công ty TNHH A đã bán gần

15 triệu USD (tương đương gần 232 tỷ đồng) cho Chi nhánh NHTMCP này Số tiềnnày lại được chuyển lòng vòng thông qua nhiều cá nhân và pháp nhân thuộc nhómCông ty Cổ phần B ở TP.HCM làm các thủ tục hợp pháp hoá nhằm xoá nguồn gốctiền Tiếp đó, dùng 5 cá nhân và 2 pháp nhân thuộc Công ty Cổ phần B mua hơn

10.700 cổ phiếu của ngân hàng mẹ NHTMCP tại Chi nhánh quận Tân Bình với sốtiền trên 68 tỷ đồng Sau khi có hàng triệu USD đã được quay vòng và sinh lợi từđầu tư cổ phiếu tại Ngân hàng này, từ ngày 3/11/2003 đến 4/8/2005, Công ty TNHH

A đã chuyển ra nước ngoài gần 13 triệu USD bằng 31 lệnh chuyển tiền Đây rõ ràng

là hoạt động chuyển tiền trái phép

Phương thức thứ năm: Rửa tiền thông qua nghiệp vụ chuyển tiền của NHTM.

Việt Nam hiện có hơn 2,7 triệu kiều bào tại 90 nước và lãnh thổ trên thế giới Hằngnăm số kiều bào này vừa chuyển tiền trợ giúp thân nhân trong nước vừa chuyển vốn

về nước đầu tư kinh doanh 9 tỷ USD là lượng kiều hối được dự tính đã đổ về ViệtNam trong năm 2011, vượt xa con số 8 tỷ USD năm 2010, tiếp tục đưa Việt Namvào danh sách 16 quốc gia nhận kiều hối nhiều nhất thế giới Năm 2011, lượng kiềuhối chuyển về kênh ngân hàng đã tăng lên rõ rệt Theo công bố bước đầu của một sốnhà băng, dòng kiều hối chảy như sau: tại công ty kiều hối Sacomrex năm 2011 ướcđạt 1,65 tỷ USD; tại DongA Bank, ước tính đến tháng 12 thu hút khoảng 1,6 tỷUSD lượng kiều hối chuyển về, tăng 20% so với năm ngoái; VietinBank dự kiến cảnăm đạt trên 1,3 tỷ USD, tăng 15% so với năm trước; Eximbank cũng cho biếtlượng kiều hối qua ngân hàng này đạt trên 600 triệu USD, tăng 64% so với cùng kỳnăm ngoái Thực tế, lượng tiền gửi về Việt Nam đã tăng dần qua các năm và ngàycàng trở thành nguồn lực đáng kể cho nền kinh tế Kể từ mốc 1,2 tỉ USD năm 1999,trong năm 2011 đã có khoảng 9 tỉ USD kiều hối được chuyển về Việt Nam, chỉtrong 12 năm, lượng kiều hối về Việt Nam đã tăng khoảng 8 lần.Lượng kiều hối đổ

về Việt Nam tăng theo từng năm đạt được những tích cực đối với đất nước đồngthời nguồn tiền kiều hối cũng là câu hỏi liệu có chăng hoạt động rửa tiền với sốlượng lớn qua ngân hàng

Ngoài ra, nguy cơ rửa tiền qua nghiệp vụ mua bán chứng khoán tại các

NHTM Hiện nay ở Việt Nam các ngân hàng thực hiện hoạt động kinh doanh chứngkhoán Nguồn gốc tiền mua cổ phiếu của các cá nhân, pháp nhân là không rõ ràng,

là điều kiện cho các tổ chức, cá nhân rửa tiền

Quan sát tình hình kinh tế Việt Nam những năm gần đây, chúng ta dễ dàngnhận ra thị trường bất động sản và thị trường chứng khoán là hai thị trường mà tốc

độ phát triển của chúng rất khó dự đoán, dễ đi từ trạng thái phát triển nóng chuyểnsang đóng băng Không đi sâu vào diễn biến của hai thị trường này, nhưng nhìnchung chỉ số VN –Index của thị trường chứng khoán liên tục tăng cao trong năm

2007 và đầu năm 2008 Tương tự thị trường bất động sản cũng tăng cao trong nửa

cuối năm 2007, nổi bật với hình ảnh những vụ chen lấn nhau mua căn hộ cao cấp

tại TP.HCM từ căn hộ The Manor, Phú Mỹ Hưng,The Mansio 5 , sau đó là The Vista

đến Sky Garden 3,với giá bán được đẩy từ 1.600 USD lên đến 2.800 USD/m2chỉtrong vài ngày! Điều này cho thấy gì? Có một luồng tiền rất lớn đã đổ vào thịtrường này! Nhưng việc kiểm tra nguồn gốc của lượng tiền này không được quantâm đúng mức

Tại Việt Nam, thời gian chứng khoán lên cơn sốt, đã được cảnh báo tệ nạntham nhũng đang đổ tiền vào thị trường chứng khoán Chúng ta biết rằng, nguồnvốn xây dựng cơ bản và nguồn vốn đầu tư nói chung là rất lớn; chỉ với con số thanhtra nêu là 10% thất thoát vào túi các cá nhân trong các lĩnh vực này thì cũng đã làmột con số rất lớn.Ví dụ, một năm đầu từ 200 ngàn tỷ thì 10% thì con số này là 20ngàn tỷ; số vốn này nếu chuyển qua đầu tư chứng khoán cũng là một yếu tố thúcđẩy sự nóng lên của thị trường trong thời gian qua Ngoài ra, cũng chưa kiểm tra,giám sát được nguồn vốn của các quỹ đầu tư nước ngoài đang hoạt động tại ViệtNam mặc dù số lượng các quỹ không nhiều Đối với thị trường bất động sản, căn hộtrị giá cả tỷ đồng, nhưng đa số đều thanh toán bằng tiền mặt, nhưng hoạt động điềutra, phân tích các giao dịch này chưa được thực hiện

Bảng 2.1: Số lượng báo cáo giao dịch đáng ngờ được thống kê theo phươngthức rửa tiền.

Nguồn: Cơ quan thanh tra, giám sát ngân hàng

Các báo cáo giao dịch đáng ngờ mà Cục phòng, chống rửa tiền nhận được từnăm 2006 đến năm 2009 thì có đến 56.25% số lượng báo cáo giao dịch đáng ngờthông qua NHTM Điều đó cho thấy việc rửa tiền và được phát hiện chủ yếu thôngqua hệ thống NHTM Hiện nay ở Việt Nam ngân hàng vẫn là cửa ngõ chính củahoạt động rửa tiền, việc phát hiện và xử lý hành vi rửa tiền chủ yếu thông qua hệthống ngân hàng

2.2.2 Trách nhiệm và ý thức phòng chống rửa tiền của các Ngân hàng

Sau một thời gian Việt Nam triển khai công tác phòng chống rửa tiền, ý thứccủa các NHTM trong công tác này đã có nhiều tiến bộ rõ rệt Nhiều ngân hàng đãban hành các quy định riêng liên quan đến công tác phòng chống rửa tiền và tổ chứccác khóa đào tạo cho các cán bộ nhằm nâng cao ý thức của đội ngũ cán bộ trongcông tác này Có thể nói, việc xây dựng quy trình phòng chống rửa tiền đang đượcđặt ra vô cùng cấp thiết đối với từng ngân hàng Cùng với sự phát triển của côngnghệ thông tin, đã có rất nhiều trường hợp nghi ngờ rửa tiền