SKKN Một số giải pháp nâng cao chất lượng dạy phân môn học hát tại trường PTDTBT-THCS Đăk Kôi

Một trong những môn học có ý nghĩa to lớn và tích cựctrong việc hình thành và phát triển nhân cách toàn diện cho học sinh đó là môn Mục đích của giáo dục âm nhạc trong nhà trường THCS n

I ĐẶT VẤN ĐỀ:

1 Lý do chọn đề tài:

Trong thời kỳ đổi mới và phát triển mọi mặt về Kinh tế - Văn Chính trị và xã hội hiện nay Đảng và Nhà nước ta luôn coi trọng vấn đề Giáo dụccon người phát triển toàn diện, đặc biệt là thế hệ trẻ

hoá-Giáo dục đã trở thành nhân tố tích cực, một động lực thúc đẩy sự pháttriển của sản xuất mà sản phẩm chính là nguồn nhân lực cho xã hội, mở đườngcho sự phát triển kinh tế, khoa học, công nghệ, văn hoá Đại hội VIII của Đảng takhẳng định: “Phát triển giáo dục và khoa học là quốc sách hàng đầu nhằm xâydựng chiến lược con người trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đấtnước, đưa đất nước phát triển nhanh chóng và bền vững, mau chóng sánh vaiđược với các nước phát triển trong khu vực và trên thế giới” Từ ý nghĩa và tầmquan trọng ấy mà đòi hỏi ngành giáo dục phải đổi mới mục tiêu, nội dung, hìnhthức, phương pháp đào tạo, nhằm nâng cao chất lượng đào tạo một cách toàn diện

có hiệu quả cao, thiết thực Đặc biệt là hệ thống giáo dục phổ thông, một bậc học

vô cùng quan trọng Đây là bước tạo nên sự hình thành và phát triển nhân cáchcủa lớp trẻ Việt Nam Một trong những môn học có ý nghĩa to lớn và tích cựctrong việc hình thành và phát triển nhân cách toàn diện cho học sinh đó là môn

Mục đích của giáo dục âm nhạc trong nhà trường THCS nói chung là

vô cùng quan trọng, bởi đã đưa âm nhạc vào đời sống của học sinh góp phần giáodục thẩm mỹ, đạo đức lối sống, phát triển trí tuệ, thể chất ở học sinh, khích lệ các

em có khả năng phát triển toàn diện để sau này trở thành những con người “Vừahồng vừa chuyên” xây dựng đất nước đáp ứng yêu cầu đòi hỏi của cách mạngdưới sự lãnh đạo của Đảng ta

Là một giáo viên dạy tại trường PTDTBT-THCS Đăk Kôi - huyện KonRẫy, trực tiếp giảng dạy bộ môn Âm nhạc thông qua các phân môn: Dạy hát,nhạc lý, tập đọc nhạc, âm nhạc thường thức, chính vì vậy phải có tinh thần tráchnhiệm cao, có kiến thức chuyên môn giỏi, có tâm hồn và lối sống trong sáng lànhmạnh, có tình thương yêu học sinh để hướng các em vào học môn âm nhạc cóhiệu quả cao nhất

Với điều kiện thực tại của Nhà trường các phương tiện và cơ sở vậtchất dành cho giảng dạy âm nhạc còn gặp nhiều khó khăn như: Thiếu phòng bộmôn, thiếu nhạc cụ, thiếu trang thiết bị nghe nhìn Cho nên nhìn chung hiệu quảgiáo dục môn âm nhạc, trong đó có phân môn học hát còn hạn chế

Qua học tập và thực tiễn trong công tác giảng dạy môn âm nhạc ởtrường PTDTBT-THCS Đăk Kôi Đặc biệt là Trường THCS trên 95% học sinh làĐồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) Tôi xin đưa ra một vài quan điểm và giảipháp về giảng dạy môn Âm nhạc trường THCS nơi tôi giảng dạy, nhằm góp phầntích cực cho ngành GD&ĐT huyện nhà là: “ Nâng cao trí tuệ, đào tạo nhân lực,bồi dưỡng nhân tài cho đất nước” Tại trường PTDTBT-THCS Đăk Kôi, tôi vẫnthực hiện 3 phân môn: Học hát, Nhạc lý, Tập đọc nhạc và Âm nhạc thường thức

Và có hiệu quả cao được học sinh yêu thích âm nhạc, tập trung tiếp thu bài giảng

có hiệu quả tốt đẹp Là giáo viên trực tiếp giảng dạy môn âm nhạc ở trườngTHCS trên 95% học sinh là đồng bào DTTS, ngôn ngữ Tiếng Việt không phải làtiếng mẹ đẻ của các em Nên việc luyện thanh, phát âm nhã chử cho đúng với câu

từ câu bài hát một là một việc khó khăn với các em Bởi vậy tôi luôn cố gắngvươn lên để học tập nghiệp vụ, lý luận về chuyên môn thật giỏi Nắm bắt phongtục tập quán của các em, hiểu rõ tâm lý của từng độ tuổi của các em Bám sátđường lối chủ trương của đảng nhà nước về đường lối văn hoá văn nghệ củaĐảng, nắm vững yêu cầu và sự đòi hỏi của ngành giáo dục đào tạo trong giaiđoạn hiện nay cũng như qua kinh nghiệm giảng dạy tôi đã chọn và nghiên cứuvới tên đề tài:

“Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy phân môn học hát tại

trường PTDTBT-THCS Đăk Kôi"

2 Mục đích nghiên cứu:

Trong những năm qua, từ khi nước ta bước sang thế kỷ XXI, sự nghiệpgiáo dục đào tạo âm nhạc có điều kiện phát triển những bước cao hơn Cho đếnngày nay việc đưa âm nhạc vào học đường đã được chú trọng vì những lợi íchquan trọng của nó trong việc giáo dục hình thành nhân cách cho học sinh trởthành những con người toàn diện

Môn học nào cũng có khả năng gây hứng thú cho học sinh Nhưngriêng bộ môn Âm nhạc thì bản thân nó cũng là nguồn cảm hứng cho nhiều người.Việc tạo cho các em hứng thú trong học tập môn âm nhạc không chỉ nâng caohiệu quả dạy học mà còn làm cho các em vui tươi phấn khởi thoải mái hơn vềtinh thần.Và ca hát luôn là món ăn tinh thần cho con người cũng như trongchương trình giáo dục ở các cấp học Môn âm nhạc ở THCS thì đây còn là nhữngkiến thức ban đầu giúp cho học sinh được học và biết ca hát theo một quy định

chung nhất Nhưng qua thực tế việc giảng dạy phân môn này ở trường THCS Đăk Kôi, tôi thấy còn rất nhiều khó khăn như:

Ngoài sự quan tâm của ngành giáo dục, sự giúp đỡ của các lãnh đạo,Ban giám hiệu và giáo viên trong trường thì mong muốn của tôi là đội ngũ giáoviên âm nhạc phải thật đồng bộ từ cấp mầm non, tiểu học và THCS Vì nếukhông có sự đồng bộ thì việc truyền thụ kiến thức sẽ gặp khó khăn cho giáo viêndạy các lớp sau Vì ở xã Đăk Kôi chỉ có giáo viên âm nhạc THCS còn ở bậc họcTiểu học và Mầm non chì chưa có Do đó chưa có sự đồng bộ Ví dụ : Nếu cógiáo viên dạy Mẫu giáo có chuyên môn về âm nhạc sẽ tạo được sự yêu thích âmnhạc cho các em ngay buổi ban đầu Đây là cơ sở tốt cho giáo viên âm nhạctruyền thụ những kiến thức mới cho ở cấp tiểu học cho các em Học xong tiểuhọc cũng như các môn học khác, các em đã có sẵn vốn kiến thức nói chung.Riêng môn âm nhạc và học hát vốn là sở thích của các em khi ở độ tuổi ban đầu

“Học mà chơi, chơi mà học” ở các cấp mẫu giáo và ở các cấp đầu bậc tiểu học,

lên cấp THCS, các em đã có kiến thức và sự say mê cộng với sự nhiệt tình, tinhthần trách nhiệm và đặc biệt là trình độ năng lực nghiệp vụ chuyên môn của giáoviên âm nhạc ở mức độ cao hơn sẽ tạo ra sự say mê ham thích, ưu ái môn họcnày Đây là động lực to lớn để thúc đẩy các môn học khác và các hoạt động xãhội của Nhà trường

Các trang thiết bị về cơ sở vật chất như : Nhạc cụ, phòng học môn âm

nhạc cần được xây dựng để môn học thật sự có chất lượng cao Bản thân người

giáo viên âm nhạc phải năng động sáng tạo, tranh thủ được sự ủng hộ nhiệt tìnhcủa Ban giám hiệu và giáo viên nhà trường, chính quyền xã, của phụ huynh họcsinh để tuyên truyền, giúp HS hiểu được tầm quan trọng của môn học âm nhạc

3.Nhiệm vụ nghiên cứu:

Thực tế ở trường PTDTBT-THCS Đăk Kôi, chỉ có một giáo viên dạy

âm nhạc nên hoạt động chuyên môn nghiệp vụ ở trường khó có thể tổ chức dựgiờ để mà các giáo viên khác nhìn nhận đánh giá một cách chính xác được Nếuđánh giá một cách chủ quan thì bản thân giáo viên âm nhạc phải có khả năngkhảo sát, đánh giá phân tích trung thực và khách quan trong quá trình học hát vàkết quả học hát của học sinh thật khoa học Theo quy định mỗi giáo viên trongtrường phải thao giảng 2 tiết trong năm học tới dự giờ có các thành viên trongnhà trường nhưng do chuyên môn có khác nhau nên việc đánh giá kết luận khó cóthể đạt mức chính xác được Do tính đặc thù của môn học nên khi tổ chức dự giờ

để nhận xét đánh giá kết quả Ngành giáo dục cấp huyện cần bố trí xắp xếp thànhcụm bố trí các giáo viên âm nhạc đến lần lượt dự giờ ở từng trường vừa mangtính khách quan, vừa học hỏi được với nhau tạo thành sức mạnh tổng hợp trongphương pháp giảng dạy môn âm nhạc

4 Đối tượng nghiên cứu:

Tôi chọn lựa đối tượng nghiên cứu là học sinh Trường PTDTBT-THCSĐăk Kôi Vì đối tượng học sinh Trường PTDTBT-THCS Đăk Kôi có cả học sinhDTTS và học sinh người Kinh, nên từ những đối tượng này có thể giúp tôi đi sâunghiên cứu có thể giúp tôi sớm đưa ra những giải pháp nâng cao chất lượng dạyphân môn học hát tại Trường PTDTBT-THCS Đăk Kôi giúp các em say mê họctập

5 Những phương pháp nghiên cứu chính:

Các phương pháp cơ bản giúp cho tôi tập trung vào nghiên cứu chính đó là:

- Phương pháp điều tra

âm nhạc ngay lúc này Nhiều công trình nghiên cứu khoa học trên thế giới đãchúng minh khi người mẹ mang thai 4 tháng rưỡi trở đi, nếu cho thai nhi nghemột cách gián tiếp các thể loại âm nhạc sẽ giúp cho trí tuệ thai nhi phát triển ngay

từ lúc còn trong bào thai Rồi khi lọt lòng, trẻ đã từng bước tiếp xúc với nhữngcâu hát ru trìu mến, nhẹ nhàng đầy tình cảm

Biết bao nhiêu tâm sự, bao điều dạy dỗ người mẹ gửi gắm cho conmình qua những khúc hát ru Lời ru cũng chính là tâm hồn của người mẹ, là giaiđiệu của quê hương, là nguồn nuôi dưỡng tình cảm và nhân cách cho trẻ em saunày Rồi cùng với năm tháng khi trẻ lớn dần lên lại được tiếp xúc với những bàiđồng dao Những bài hát này với nét nhạc vui tươi, dí dỏm, hồn nhiên gắn bó với

trẻ trong những trò chơi ngây thơ, hồn nhiên như: Tập tầm vông, rồng rắn lênmây, thả đỉa ba ba, …

Đó là những trò chơi dân gian của các em học sinh vùng thuận lợi, củacác em học sinh người kinh, còn các em ở vùng sâu vùng xa, vùng miền núi,vùng đồng bào dân tộc thiểu số như học sinh trường PTDTBT-THCS Đăk Kôi thìnhững trò chơi ấy, những bài đồng giao ấy các em chưa được tiếp xúc, còn quá

mơ hồ

Nếu như các em học sinh người Kinh vùng thuận lợi được tiếp xúc với

âm nhạc từ rất sớm, từ khi nằm trong nôi đã được nghe câu hát ru của mẹ, củabà Còn các em học sinh ở vùng miền núi, vùng đồng bào DTTS rất khó xácđịnh được các em được tiếp xúc với âm nhạc tự lúc nào Bởi vì âm nhạc dân giancủa các em không được gìn giữ cẩn thận, hay nói cách khác âm nhạc dân gian củacác em dang bị mai một và mất dần Phần lớn học sinh trường PTDTBT-THCSĐăk Kôi, chỉ được tiếp xúc vối âm nhạc khi các em bắt đầu đi học ở bậc Mầmnon và ở các cấp học tiếp theo

Có lẽ các em học sinh trường PTDTBT-THCS Đăk Kôi được sinh ra

và lớn lên giữa núi rừng Trường Sơn đại ngàn, nơi có những huyền thoại vềchàng Đam San đi tìm nữ Thần Mặt Trời, những lễ hội cồng chiêng hoành tráncủa buôn làng… mà thiên nhiên đã ban tặng cho các em học sinh nói riêng vàngười dân ở đây nói chung có một giọng ca thật ngọt ngào, truyền cảm, sự cảmthụ âm nhạc thật tinh tế và sức sống mạnh mẽ giống như tiếng dòng sông ĐăkKôi vẫn cuồn cuộn ngày đêm bù đắp phù sa cho buôn làng

Đối với trường PTDTBT-THCS Đăk Kôi ca hát là một hoạt động giáodục nhẹ nhàng và hấp dẫn mang lại hiệu quả cao Những nội dung phong phú, bổsung vốn sống cho các em, cung cấp thêm từ ngữ và làm rung động các cảm xúcthẩm mỹ cho các em Hoạt động ca hát cũng là người bạn đồng hành của các emtrong mọi hoạt động về mặt sinh lý như: Học sinh thở sâu hơn rất có lợi cho hệ

hô hấp và tuần hoàn, dây thanh đới được rung động tinh tế giúp giọng nói của các

em thêm truyền cảm, thính giác phát triển, thần kinh hưng phấn, sức khoẻ tăngcường Riêng dạy học hát cho học sinh Trường PTDTBT-THCS Đăk Kôi, giáoviên cần phải có kỹ năng hát cơ bản, hát chuẩn xác và diễn cảm để thu hút sự chú

ý của học sinh giúp các em hát đúng hát hoà giọng, biết thể hiện tình cảm, sácthái của bài hát, hiểu nội dung của tác phẩm và cảm nhận được vẻ đẹp của hìnhtượng của âm nhạc qua giai điệu và lời ca của từng bài hát

1.2 Cơ sở vật chất thiết bị dạy học:

Về cơ sở vật chất ở Trường còn thiếu phòng học bộ môn âm nhạc,thiếu phương tiện nghe nhìn, thiếu các băng đĩa bộ môn âm nhạc THCS Chưa cócác tranh ảnh về các nhạc sỹ được học ở phân môn âm nhạc thường thức.

1.3 Đội ngũ giáo viên âm nhạc:

Thực tế của môn âm nhạc trường PTDTBT-THCS Đăk Kôi chỉ có mộtgiáo viên duy nhất giảng dạy từ khối 6 đến khối 9 Về dạy phân môn học hát nóiriêng thì còn có nhiều người xung quanh nghĩ chưa đúng Họ nghĩ rằng giáo viênchỉ cần biết qua nhạc lý và biết hát là đủ Chỉ cần dạy cho học sinh biết hát và hátđúng là được Nếu đứng bên ngoài thì số ít có suy nghĩ như vậy, còn thực tế thìkhác Trong một tiết dạy hát nếu giáo viên chỉ đơn thuần dạy đúng bài hát chohọc sinh thì giờ học hát đấy chỉ dừng lại ở mức độ dạy bình thường Ở đây taphải thấy điều quan trọng là qua bài hát đó có nội dung tư tưởng khơi dậy và tạonên hưng phấn, sự hứng thú sáng tạo và say mê nghệ thuật, sự chú ý thích thú tớinội dung cho các em, để làm được việc này đòi hỏi mỗi giáo viên phải có trình độ

âm nhạc nhất định và có hiểu biết về xã hội một cách sâu sắc Giáo viên phảithường xuyên học tập chuyên môn nghiệp vụ, học tập lý luận chính trị, tìm tòicác phương pháp hay nhất để áp dụng vào bài giảng có hiệu qủa cao nhất

Người giáo viên phải tăng cường nhiệm vụ tự học tập mọi lúc, mọi nơi,mọi cách để mở rộng và cập nhập kiến thức, nhuần nhuyễn kỹ năng có vốn tíchluỹ rộng để xử lý linh hoạt mọi tình huống xảy ra trong giảng dạy Trên thực tếngười giáo viên không chịu học hỏi, tư duy sáng tạo thì việc giảng dạy gặp nhiềukhó khăn hạn chế về chuyên môn, ví như: sử dụng nhạc cụ, giọng hát…Điều này

đã ảnh hưởng không nhỏ đến quá trình giảng dạy chính vì vậy mà việc học tậpcàng có ý nghĩa với giáo viên

Một vấn đề quan trọng nữa yêu cầu mỗi giáo viên phải luôn bám sátvào những mục tiêu quan điểm, nhiệm vụ và hướng chỉ đạo của cấp trên Vì thực

tế trong chương trình Âm nhạc của trường PTDTBT-THCS Đăk Kôi nói riêng vàcác trường THCS nói chung là, hàng năm vẫn có sự thay đổi, nhằm cải tiến từngbước cho phù hợp với thực tế Do vậy các giáo viên chuyên trách phải chủ độngnắm bắt kịp thời những chủ trương, nội dung chỉ đạo, hay chỉnh lý, thay sách của

bộ giáo dục và đào tạo Nắm vững các hướng dẫn cụ thể của cấp trên người giáoviên chủ động xây dựng kế hoạch chương trình làm việc đúng đắn có nội dungchất lượng thiết thực bổ ích

Về tài liệu giảng dạy giáo viên cần có đầy đủ giáo trình, sách giáo khoatheo quy định, tăng cường sưu tầm, nghiên cứu các tài liệu nghiệp vụ để bổ sungkiến thức về con người, tự nhiên, xã hội có liên quan đến bài giảng

Tích cực tham gia với các trường để giao lưu dự giờ với các đồngnghiệp, học hỏi trao đổi kinh nghiệm để nâng cao trình độ chuyên môn mang lạihiệu quả trong giảng dạy.

Hành trang của người giáo viên âm nhạc không chỉ là kiến thức, kỹnăng, nghiệp vụ, chuyên môn âm nhạc mà còn đòi hỏi thêm tấm lòng yêu thương;yêu thương tất cả học sinh, không thiên vị, hay xúc phạm dù chỉ là những lời nóivới học sinh Người giáo viên phải giúp cho học sinh tìm thấy sự tự tin, sự chia sẽ

từ người thầy, để các em luôn luôn tự tin ở bản thân và nâng cao chất lượng họctập, hòa nhập với cuộc sống Về cách sử dụng ngôn ngữ trong trình bày diễn đạt,giáo viên cần sử dụng ngôn ngữ giản dị, chính xác và đúng chuẩn mực tiếng Việt,

để bài giảng đi vào lòng học sinh một cách nhẹ nhàng, tình cảm mà chất lượnghiệu quả cao

Qua khảo sát ở một số trường bạn tôi thấy: Phần nhiều các bài soạn củagiáo viên giống với các sách hướng dẫn, đôi khi giáo viên còn soạn một lúc nhiềubài, thậm chí sử dụng giáo án của những năm trước để giảng dạy cho năm sau…Đây là những thiếu sót chủ yếu ở một số ít giáo viên Việc này cần được nghiêmtúc sửa chữa để trong việc soạn giáo án cảm thụ âm nhạc của giáo viên phải có sựsáng tạo, tập trung nghiên cứu đồng bộ tới giai điệu, tiết tấu, hoà âm cho đến lời

ca Làm cho học sinh có cảm hứng, say sưa, tập trung chú ý vào bài hát mà không

hề có một tí rụt rè, lúng túng hay miễn cưỡng

1.4 Khả năng tiếp thu ca hát của học sinh:

Trường PTDTBT-THCS Đăk Kôi có môn học âm nhạc từ năm học

2005 – 2006 đến nay Giáo viên âm nhạc tuy chỉ có một mình nhưng với lòngnhiệt huyết yêu nghề, yêu học sinh, yêu trường lớp nên luôn được lãnh đạo, đồngnghiệp và học sinh yêu mến

Song hạn chế lớn nhất của các em là thói quen thụ động trong quá trìnhhọc tập giờ học âm nhạc cụ thể là phân môn học hát, các em chưa chủ động tìmhiểu bài, mà chỉ trông chờ giáo viên lên lớp hát và hát theo Đối với các ký hiệu

âm nhạc ghi trên bài hát thì các em ít nhớ và tỏ ra lúng túng, năng lực cảm thụ âmnhạc của các em học sinh có nhưng các em chưa biết phát huy, thực tế cho thấy

vì quá lệ thuộc vào các bài hát trong sách giáo khoa, đây cũng là hạn chế vốnhiểu biết về phân môn học hát trong chương trình, trong giờ học hát có nhiều embước đầu còn e thẹn, rụt rè không chủ động xây dựng bài Giáo viên cần hướngcho các em nên nghe và nên yêu thích những dòng nhạc nào cho hợp lý Vì trênthực tế thị trường âm nhạc hiện nay có rất nhiều thể loại, với nhiều lời ca thiếulành mạnh, ca sỹ thì ăn mặc hở han thiếu văn hoá Giáo viên nên quan tâm đếnthị hiếu âm nhạc của học sinh

Để điều tra một cách chính xác về mức độ yêu thích môn âm nhạc củahọc sinh trường PTDTBT-THCS Đăk Kôi, tôi chọn đối tượng điều tra là khối lớp

7, khối 8 và khối 9, bên cạnh việc phát phiếu thăm dò các em, tôi thường quan sátthái độ biểu hiện cử chỉ của các em trong các giờ lên lớp Nếu yêu thích môn họccác em sẽ chăm chú lắng nghe thầy giảng ghi chép bài đầy đủ Về nhà các em sẽ

tự giác học bài và chép các bài TĐN chu đáo Sau một thời gian quan sát và căn

cứ vào kết quả bài kiểm tra cho thấy :

Kết quả điều tra tự bạch :

Thích họcmôn âm nhạc

Thích xem cácchương trình canhạc

Khả nănghát trướcmọi người

Có Không Thích Không Bình

thường

Rất thích

Nhận xét: Từ kết quả khảo sát và điều tra trên, thực tế về phân môn

học hát của học sinh trường PTDTBT-THCS Đăk Kôi cho thấy: thời gian đầuthật bỡ ngỡ với học sinh Kỹ năng trình bày ca khúc trước mọi người của các emcòn nhiều hạn chế Nhưng với sự nhiệt tình yêu quý học sinh Tôi, người giáoviên âm nhạc đã tận tình, gần gũi học sinh từng bước đưa các em vào làm quen

và ham thích môn học nên dần dần có chuyển biến rõ rệt Một số em ham thíchkhông những chú ý học nhạc, học hát ở trường mà về nhà còn tiếp xúc với cácphương tiện âm nhạc như: đàn ghi ta, đàn phím điện tử, đĩa nhạc, ti vi, …có chọnlọc phù hợp với nội dung học tập của các em, điều này sẽ cho thấy hiện tại vàtương lai môn âm nhạc và phân môn học hát ở trường THCS nói chung là vôcùng quan trọng và không thể thiếu được

1.5 Phương pháp và kết quả dạy hát:

Phân môn học hát là một trong những nội dung quan trọng trong chươngtrình âm nhạc THCS, học hát rèn luyện một số kĩ năng mang tính phổ thông về cahát được vận dụng và các bài hát cụ thể trong chương trình Học hát các bài hát

cụ thể tách rời việc rèn luyện một số kĩ năng hát chung mà phải đi chính kĩ năngchung và kĩ năng cụ thể của bài hát đó đúng với yêu cầu.

Các kĩ năng hát cần rèn luyện cho học sinh gồm có:

sẽ bị căng phải lên gân không điều tiết được hơi Giáo viên cần phải hướng dẫnhọc sinh lấy hơi bằng mũi, không hít bằng miệng Lấy hơi bằng miệng cổ họngchóng bị khô, rát…

Khi hát các bài hát có nhịp độ chậm vừa phải, cần phải hướng dẫn chocác em lấy hơi chậm hít bằng mũi, nên đánh dấu những chỗ lấy hơi trong bài hát

để học sinh có thể thực hiện đúng, biết cách lấy hơi, lấy hơi hợp lý mới có thể hátngân dài ở cuối câu hát

* Hát đồng đều:

Giáo viên cần dạy cho các em có kĩ năng hát đồng đều và hoà giọng, cóthể vận dụng một số biện pháp sau:

- Thu hút sự chú ý của toàn thể học sinh

- Dẫn vào câu hát đầu tiên bằng động tác chỉ huy hay nghe dạo nhạchoặc nghe giáo viên hát một câu ngắn rồi theo hiệu lệnh đến bắt vào bài

- Theo động tác tay chỉ huy của giáo viên, học sinh có thể hát nhanh,chậm, to, nhỏ, nhấn, nảy hoặc hát liền hơi

- Giúp học sinh cách phát âm, nhả chữ đúng cũng làm cho giọng hátcủa các em đồng đều, hoà hợp

* Phát âm, nhả chữ, hát rõ lời:

Nhả chữ là sự cấu tạo rành rọt, chính xác về phương diện phát âm của

từ Khi hát tập thể cũng như hát cá nhân rất cần quan tâm đến vấn đề này

Hát rõ lời góp phần truyền cảm và thông tin chính xác nội dung ca từcủa bài hát Những nguyên tắc phát âm lời ca trong ca khúc Việt Nam có liênquan chặt chẽ đến sự vận động của 6 thanh điệu (thanh không dấu, thanh dấu sắc,

thanh dấu huyền, thanh dấu hỏi, thanh dấu ngã, thanh dấu nặng) trong ngữ âm

tiếng Việt

Riêng đối với học sinh trường PTDTBT-THCS Đăk Kôi việc phát âmnhả chữ của các em gặp rất nhiều khó khăn, như đã nói ở phần trước trên 95% làhọc sinh DTTS, tiếng Việt không phải là tiếng mẹ đẻ, các em còn nhút nhát, rụt

rè Bản thân tôi trong lúc giảng dạy luôn hướng dẫn nhẹ nhàng và ân cần, không

la rầy khiến các em tự ti, mặc cảm không phát huy được khả năng ca hát củamình

* Hát chính xác:

Trong ca hát, việc hát chính xác có tầm quan trọng đặc biệt Hát chínhxác có nghĩa là hát đúng giai điệu, tiết tấu của bản nhạc Mức độ hát chính xáccủa từng học sinh phụ thuộc vào khả năng nghe nhạc và khả năng của các cơquan phát âm Nếu học sinh tập trung chú ý, phân biệt được rõ độ cao thấp,nhanh chậm của âm thanh, ghi nhớ được giai điệu, tiết tấu của bản nhạc thì khigiáo viên hát mẫu các em có thể nhắc lại chính xác, nếu học sinh phải hát cao hơnhoặc thấp hơn giọng trung bình của bản thân thì có thể ảnh hưởng ngay tới việchát chính xác Một trong những điều kiện để giúp cho học sinh phát triển kĩ nănghát chính xác là việc lựa chọn giọng bài hát cho phù hợp với âm vực giọng củacác em

1.5.1 Thực hiện chương trình dạy hát:

Đối với những học sinh có năng khiếu ca hát, tai nghe và trí nhớ âmnhạc tốt thì khi tiếp xúc với bài hát mới các em chỉ cần nghe qua một vài lần làthuộc và có thể hát đúng giai điệu Việc dạy hát theo một trình tự quy định vàtrình tự là tất yếu không thể bỏ qua bởi dạy hát là một quá trình rèn luyện tainghe, nhạc cảm, xử lí hơi thở, cách phát âm, nhả chữ cùng với những kĩ năng cahát thông thường khác

Quy trình dạy hát thường chia thành 3 bước:

Một là: Giới thiệu bài hát và hát mẫu

Hai là: Luyện thanh và dạy học bài hát

Ba là: Luyện tập củng cố biểu diễn bài hát

* Giới thiệu bài hát và hát mẫu:

Dạy cho học sinh hát một bài hát mang tính chất giáo dục âm nhạc làmột quá trình gồm nhiều giai đoạn Muốn các em hát hay, hát đúngvà có truyềncảm các em phải được nghe, được xem bài hát trước khi học Trước khi bắt đầudạy hát, khâu đầu tiên có ý nghĩa qua trọng là phải tạo được trong ý thức các emhình tượng đầy đủ trọn vẹn bài hát các em học Trong bước giới thiệu ngắn gọn

về bài hát chú ý 2 phần:

- Giới thiệu bài hát sắp học cho học sinh nắm

- Cho học sinh nghe toàn bộ bài hát

+ Giới thiệu bài hát

- Bước vào học hát, giáo viên tóm tắt ngắn gọn chủ đề tư tưởng, nộidung đặc điểm nghệ thuật, thể loại, xuất xứ và tác giả của bài hát…

- Đặt câu hỏi và trả lời câu hỏi để toát lên nội dung, tính chất của bàihát

- Chọn lọc những ý cơ bản sinh động nói về hoàn cảnh ra đời của bàihát và ý đồ của tác giả, và những gì tác giả muốn truyền tải cho người nghe quabài hát

- Kết hợp dùng các phương tiện trực quan như: xem ảnh diễn tả nộidung bài hát hoặc xem ảnh tác giả (nếu có)

Các bước trên giáo viên phải vận dụng sáng tạo phù hợp với từng bàihát sao cho dễ hiểu, có hiệu quả nhằm thu hút học sinh tập trung cao độ khi họchát, hát đúng và hiểu rõ nội dung của bài hát để diễn tả nhiệt tình từng bước nângcao nhận thức cho học sinh khi học hát

+ Phần cho học sinh nghe hát mẫu:

Đây là việc quan trọng gắn lí luận với thực tiễn trong dạy hát của giáo viêncho học sinh người giáo viên phải hát đúng, diễn cảm, trình bày hấp dẫn…Lưu ýnhững chỗ khó, phải nhắc bảo các em để các em có ấn tượng và cảm xúc đối vớibài hát, giúp các em cảm nhận về nội dung tính chất âm nhạc qua giai điệu, lời

ca, sắc thái tình cảm của bài hát Khi giáo viên trình bày lần đầu tiên bài hátchuẩn bị cho học sinh nếu có chất lượng cao sẽ gây ngay ấn tượng mạnh mẽ, tácđộng nhiều mặt tạo nên hưng phấn sự yêu thích và tự có nhu cầu say mê học bàihát đó

* Hát mẫu thể hiện các hình thức:

- Giáo viên trực tiếp trình bày bài hát, hát một cách nhiệt tình bằnggiọng hát tốt, đúng, giàu sức biểu cảm mới gây được sự ham thích của các emhọc sinh Giáo viên dạy hát phải sử dụng nhạc cụ để tăng thêm sự hấp dẫn và líthú đối với các em, tránh lối hát “chay” trong tiết dạy

- Khi dạy hát giáo viên cũng có thể cho các em nghe tách biệt phầnnhạc, phần lời và phân tích rõ cho các em hiểu để các em xác nhận được tính chất

âm nhạc của bài hát như: hùng hồn, trang nghiêm, sôi nổi hay nhẹ nhàng, tìnhcảm…Sau khi nghe nhạc, giáo viên mới hát lời ca cho các em để các em tiếp thumột các trọn vẹn

- Trong lúc dạy, giáo viên phát hiện có học sinh hát đúng bài hát đangdạy, thì giáo viên sẽ lấy em đó hát trình bày cho cả lớp nghe, đó là một hình thứchay làm cho khoảng cách giữa người dạy hát và người học hát gần nhau hơn Đâycũng là hình thức tốt để lôi cuốn nhiều học sinh yêu thích bộ môn Âm nhạc

* Trao đổi sau khi đã được nghe hát mẫu, giới thiệu bài hát:

Mục đích chính của việc trao đổi sau khi nghe hát là để các em nói lênnhững hiểu biết của mình về bài hát, qua đó giáo viên phát hiện ra năng lực cảmthụ âm nhạc, bài hát của từng em mà tập cho học sinh có khả năng phát biểu cảmxúc của mình, nhận biết các phương tiện diễn tả âm nhạc như: giai điệu, tiết tấu,sắc thái…Để mô tả tính chất của âm nhạc, nội dung bài hát Qua đó giúp cho họcsinh mở rộng thêm hiểu biết khả năng nhận thức, đánh giá, nhận xét một tácphẩm âm nhạc từ chi tiết đến khái quát

* Nghe hát lại:

Đây là công việc cần quan tâm để củng cố những gì các em đã nhậnthức được là rất bổ ích Để cuộc trao đổi có chiều sâu, giáo viên nên cho các em

nghe hoàn chỉnh một bài hát lần nữa sau khi trao đổi

1.5.2 Sách giáo khoa, tài liệu giảng dạy:

Do nhiệm vụ dạy học âm nhạc ở trường THCS có những đặc trưngkhác hẳn cách dạy và học ở các trường đào tạo âm nhạc chuyên nghiệp hoặc cáccâu lạc bộ và Nhà Văn hoá nên người giáo viên phải thực hiện đầy đủ các quyđịnh của ngành giáo dục Sử dụng triệt để hướng dẫn trong sách giáo khoa và tàiliệu giảng dạy của Bộ GD&ĐT phục vụ cho mục tiêu giảng dạy Sử dụng có hiệuquả tri thức của bản thân đã được học ở các trường Cao đẳng, Đại học sư phạm

âm nhạc để vận dụng vào bài giảng phù hợp với cấp học, bậc học Âm nhạc trongtrường THCS không phải dành riêng dạy cho những em có năng khiếu mà phảidạy cho tất cả học sinh nên phải căn cứ vào sách và tài liệu hướng dẫn để soạngiáo án cụ thể, chi tiết giúp khi giảng dạy các em dễ hiểu, nghiêm cấm việc dạychay không có giáo án hoặc bê sao chép giáo án cũ để dạy Việc soạn giáo án mớigiúp cho giáo viên ôn lại kiến thức một lần nữa gắn lời của bài giảng vào đúngnhững yêu cầu mới nhất mà trong sách, tài liệu hướng dẫn đề ra Quả thực, muốngiảng dạy môn Âm nhạc và phân môn học hát tốt thì giáo viên phải đầu tư nghiêncứu, tham khảo đọc nhiều sách tài liệu để soạn giáo án Các tạp chí, tài liệu, sách,báo có liên quan tới bộ môn Âm nhạc…

1.5.3 Phương pháp dạy hát:

Trong phương pháp dạy hát cho học sinh, bất cứ một người giáo viênnào cũng phải nắm vững và tiến hành các bước trình tự trong dạy hát Ta phải ghinhận rằng: âm nhạc vốn là môn nghệ thuật các em ham thích và hứng thú, có sứcthu hút mạnh đối với tuổi học sinh, nhưng việc giảng dạy truyền thụ như thế nào

để các em tiếp thu có hiệu quả cao nhất Điều này người giáo viên cần phải cóđược kể từ khi bước vào lớp Đó là: cử chỉ, nét mặt vui tươi, tự nhiên, tâm hồnthoải mái…để đi vào nội dung bài giảng Trong nội dung bài giảng gắn kết hàihoà với sử dụng trực quan sinh động để minh hoạ ý tứ của bài giảng nhằm thu húthọc sinh dẫn dắt các em tiếp thu bài hát mẫu đến đọc một câu nhạc có sắc thái.Khi lên lớp cũng như vào giảng bài giáo viên phải chuẩn bị rất chu đáo, đây là sựtôn trọng học sinh Bản thân việc thể hiện phần âm nhạc là sinh động và hấp dẫn,

do vậy giáo viên phải tận dụng triệt để sức mạnh đó làm cho giờ học thêm sinhđộng tạo thành niềm say mê của học sinh Tất cả các kĩ năng ca hát, đọc nhạc,trình bày nhạc cụ minh hoạ đều yêu cầu giáo viên phải thành thạo trước các em.Cũng cần tôn trọng quy luật chung của sự phát triển tâm lý trẻ em đó là tínhkhông đồng đều của sự phát triển tâm lí trẻ em ở mỗi cá thể, không nên đòi hỏikết quả như nhau

Dạy phân môn Học hát ở học sinh Trường PTDTBT-THCS Đăk Kôi làxây dựng cho các em những kĩ năng học hát tối thiểu, tuy nhiên quan trọng hơn làthức tỉnh trong các em những cảm xúc nội tâm, sự ham thích hào hứng say mêvới môn học hát cũng như các hoạt động bổ ích mà các em tham gia một cách tựgiác và sáng tạo

Trước khi dạy hát cần tiến hành luyện thanh mang tính chất khởi độnggiọng Dạy học sinh hát đúng cao độ, trường độ của bài hát Biết thể hiện tìnhcảm kết hợp với rèn luyện các kĩ năng ca hát là yêu câù đầu tiên của việc dạy hát.Tuỳ mức độ khó dễ, dài ngắn, đơn giản hay phức tạp của bài hát giáo viên có thểlựa chọn cách tiến hành dạy hát phù hợp nhất, để giúp học sinh hát trôi chảy,giọng được mở Khi vào học hát, giáo viên giúp cho các em biết cách luyện thanh

là hát theo một giai điệu với một số mẫu âm nhất định, bắt đầu từ âm khu thuậnlợi nhất của học sinh Để làm được điều này giáo viên cần nắm được âm vựcgiọng của học sinh THCS là từ lớp 6 đến lớp 9 có độ tuổi từ 11-15 tuổi Vì thếgiáo viên cần lưu ý cho từng khối lớp Đa số học sinh Trường PTDTBT-THCSĐăk Kôi có xu hướng hát bằng giọng ngực, âm thanh vẫn trong sáng nhưng mạnh

mẽ và dày dặn hơn Âm vực của các em khá rộng, càng lớn âm sắc giọng càng ổnđịnh, âm vực giọng mở rộng dần

Có thể nói, giọng các em ở lớp 8, 9 độ tuổi 14-15 là tương đối đều, các

em hát trôi chảy Các em khối 6, 7 có chất giọng trong trẻo nhưng cao độ và âm

vực còn yếu Khi đã xác định được tầm cử giọng của học sinh thì giáo viên tiếnhành hướng dẫn cho các em luyện thanh.

Các bài tập thực hiện như sau:

+ Chuẩn bị tư thế đứng hát vững vàng, tự nhiên

+ Hát với nhịp độ vừa phải, không vội vàng

+ Hát với âm lượng vừa phải, không cố gắng hát to quá

+ Hát giai điệu, câu luyện thanh theo tên nốt chính xác

+ Tập bật môi, lưỡi khi hát các phụ âm và mở khẩu hình theo cácnguyên âm khi hát các từ: ma, mê, mi, mô

+ Tập hít hơi bằng mũi vào bụng một cách nhẹ nhàng, lấy vào đủ hơi

dể hát trôi chảy từng hai nhịp một Không lấy hơi vào ngực vì khi hát như thế các

em dễ bị đuối hơi và khô họng

* Sau khi tiến hành luyện thanh, giáo viên phân câu hát thành từng đoạn ngắn để

các em đủ hơi và không mệt khi tập, giáo viên hát mẫu từng câu, sau đó cho các

em nhắc lại Sau khi hát mẫu, mỗi câu chừng hai đến ba lần, giáo viên đàn lại giaiđiệu để các em lắng nghe thêm một vài lần nữa trước khi tập hát tiếp theo Dạyhát từng câu theo lối móc xích cho đến hết bài rồi quay lại từ đầu là phương phápthường dùng, không cần dạy câu trước thuộc rồi mới dạy câu sau Dạy hát từngcâu nhưng liên tiếp sẽ giúp học sinh nhận biết trọn vẹn bài hát Việc gọt giũa,trau chuốt nên dành đến khi luyện tập, củng cố

Có thể dùng đàn kết hợp nhưng chỉ nên đàn giai điệu sau khi đã đượcnghe hát mẫu và đệm theo khi các em đã thuộc bài Hướng dẫn hát kết thúc bài làmột yêu cầu đáng quan tâm Thông thường khi hát đến câu cuối cùng và tiếngcuối cùng của bài, các em ngắt giọng ngay Đó là thói quen cần khắc phục Phảihát câu cuối cùng của bài thật đầy đủ, chú trọng đến âm kết để câu kết thúc đượckhắc hoạ đậm nét, rõ ràng, có tác dụng mạnh đến tình cảm và nhận thức củachính bản thân người hát và người nghe

Khi dạy hát, giáo viên không nên hát cùng học sinh Lúc các em táihiện các câu hát mẫu là lúc giáo viên tạm nghỉ ngơi tích cực bằng cách lắng nghe

để phát hiện những chỗ các em hát sai, kịp thời chỉ ra và sửa chữa Giáo viên cầnluôn nhắc nhở các em khi hát phải biết tự kiểm tra chính bản thân mình, lắngnghe và tự điều chỉnh, việc này không phải em nào cũng làm được Do đó, giáoviên phải biết sửa sai Khi sửa sai giáo viên nên động viên khuyến khích tinh thầncho các em là chính Tránh chê bai nặng lời, khiến các em thiếu tự tin

Sau khi đã học hát, giáo viên dành thời gian củng cố, ôn luyện cho các

em, vừa làm cho các em thuộc bài hát, hát chính xác và nâng cao kĩ năng thể hiện

tình cảm, sắc thái của bài và một số yêu cầu khác Phần củng cố ôn luyện có thểthực hiện một vài công việc như sau:

- Hát đúng nhịp độ quy định của bài, những chỗ cần hát nhanh dần,chậm dần, ngân tự do…

- Phát âm rõ các âm tiết, các từ trong lời ca

- Lấy hơi và ngắt hơi đúng chỗ

- Hát hoà giọng và hát đồng đều

- Tập hát cùng với phần đệm của nhạc cụ có nhạc dạo

- Tìm hiểu sâu hơn nội dung nghệ thuật của bài hát

- Hát kết hợp vỗ tay hoặc gõ đệm theo âm hình tiết tấu Mỗi bài hátđược xây dựng trên từng dạng âm hình tiết tấu khác nhau Vì thế, tập gõ hoặc vỗtay đệm theo có tác củng cố cảm giác về nhịp phách, tiết tấu sẽ có ích khi vậndụng để học tập

- Tập hát theo lối hát đối đáp (hát nối tiếp) hoặc hát có lĩnh xướng vàlời ca

- Hát kết hợp vận động, phụ hoạ (hoặc múa đơn giản)

Kết quả của việc học hát được đánh giá rõ nhất thông qua một hoạtđộng cụ thể là trình bày, biểu diễn bài hát Tập biểu diễn bài hát giúp cho các emmạnh dạn, tự tin có ý thức cố gắng trong quá trình học tập, để có thể biểu diễnđược, các em có ý thức về một giá trị thẩm mỹ do chính bản thân mình cùng gópsức sáng tạo thực hiện, nhất là tính đồng đội trong biểu diễn tập thể được nângcao Việc biểu diễn có thể tiến hành dưới hình thức hát cá nhân, hát 2-3 người,hoặc một nhóm 5-8 người hoặc đồng ca

Giờ học hát là dịp để các em tập biểu diễn , tập làm quen với việc háttrước mọi người, qua đó các em tự khẳng định mình và đồng cảm với sự ngưỡng

mộ hưởng ứng của tập thể

1.5.4 Ban giám hiệu:

Ban giám hiệu trường PTDTBT-THCS Đăk Kôi rất quan tâm tới bộmôn Âm nhạc Có được sự quan tâm như vậy thì bản thân người giáo viên Âmnhạc phải thật sự có năng lực chuyên môn, trình độ, lòng yêu nghề để đẩy mạnhcông tác giảng dạy đạt hiệu quả cao

1.5.5 Kết quả dạy hát trong trường PTDTBT-THCS Đăk Kôi những năm gần đây:

BGH Trường PTDTBT-THCS Đăk Kôi đã nắm bắt được tinh thần chỉđạo của Sở GD&ĐT và phòng GD&ĐT đã đưa môn âm nhạc vào giảng dạy từnăm học 2005-2006 cho đến nay

Kết quả giảng dạy qua những năm học gần đây môn Âm nhạc ở nhàtrường PTDTBT-THCS Đăk Kôi đã có nhiều chuyển biến rõ rệt khi giáo viên

áp dụng các phương pháp đổi mới làm cho các em hăng say, hứng thú học tập tốt

ở các môn học khác nữa Từ đó chất lượng dạy và học của Nhà trường cũng đượcnâng cao

Kết quả đánh giá xếp loại HS môn âm nhạc năm học 2008-2009:

Để môn Âm nhạc và phân môn học hát ở các trường PTDTBT-THCSĐăk Kôi đạt yêu cầu như mong muốn của sở GD&ĐT, và Phòng GD&ĐT Giáoviên dạy môn âm nhạc ngoài sự nhiệt tình yêu nghề, yêu học sinh, có tinh thầntrách nhiệm cao, có năng lực nghiệp vụ chuyên môn giỏi và sự ham mê yêuthích

Phần 2:

MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY PHÂN

MÔN HỌC HÁT TẠI TRƯỜNG PTDTBT-THCS ĐĂK KÔI

1.Nâng cao nhận thức :

1.1 Đối với cán bộ quản lý:

- Cán bộ quản lý phải không ngừng nâng cao nhận thức một cách toàndiện để quản lý, hướng dẫn cho giáo viên âm nhạc

- Trước hết người quản lý phải nhận thức chuyên sâu về chuyên mônnghiệp vụ có khả năng đánh giá một tiết dạy của giáo viên như thế nào, đánh giá

về công tác chuẩn bị của giáo viên như: soạn giáo án đúng quy định chưa, các nộidung bài dạy có sát thực không…

- Đánh giá về nội dung giảng dạy của giáo viên có khoa học và chínhxác không

- Đánh giá về phương pháp giảng dạy của giáo viên đã phát huy tínhtích cực của học sinh hay chưa, phương pháp đổi mới giảng dạy trong mỗi tiếthọc, khả năng bao quát lớp, sử dụng đồ dùng dạy học…

- Đánh giá về nghệ thuật sư phạm của giáo viên: tư thế, tác phong, ứng

xử sư phạm của giáo viên âm nhạc

- Nắm được những khó khăn và thuận lợi của bộ môn Âm nhạc để có

đề xuất kiến nghị với các ngành chức năng cấp trên Biết thông cảm và chia sẻvới những khó khăn, thuận lợi của giáo viên Từ đó có thể tạo điều kiện thuận lợicho giáo viên âm nhạc yên tâm giảng dạy mang lại hiệu quả cao, nâng cao đượcchất lượng của giáo viên

- Tăng cường công tác thao giảng liên trường giúp cho giáo viên âmnhạc được giao lưu, trao đổi kinh nghiệm