Nghiên cứu đánh giá biến động bờ biển tỉnh Thừa Thiên Huế phục vụ quản lý đới bờ

Nghiên cứu đánh giá biến động bờ biển tỉnh Thừa Thiên Huế phục vụ quản lý đới bờ Nghiên cứu đánh giá biến động bờ biển tỉnh Thừa Thiên Huế phục vụ quản lý đới bờ Nghiên cứu đánh giá biến động bờ biển tỉnh Thừa Thiên Huế phục vụ quản lý đới bờ Nghiên cứu đánh giá biến động bờ biển tỉnh Thừa Thiên Huế phục vụ quản lý đới bờ Nghiên cứu đánh giá biến động bờ biển tỉnh Thừa Thiên Huế phục vụ quản lý đới bờ Nghiên cứu đánh giá biến động bờ biển tỉnh Thừa Thiên Huế phục vụ quản lý đới bờ Nghiên cứu đánh giá biến động bờ biển tỉnh Thừa Thiên Huế phục vụ quản lý đới bờ Nghiên cứu đánh giá biến động bờ biển tỉnh Thừa Thiên Huế phục vụ quản lý đới bờ Nghiên cứu đánh giá biến động bờ biển tỉnh Thừa Thiên Huế phục vụ quản lý đới bờ Nghiên cứu đánh giá biến động bờ biển tỉnh Thừa Thiên Huế phục vụ quản lý đới bờ Nghiên cứu đánh giá biến động bờ biển tỉnh Thừa Thiên Huế phục vụ quản lý đới bờ Nghiên cứu đánh giá biến động bờ biển tỉnh Thừa Thiên Huế phục vụ quản lý đới bờ Nghiên cứu đánh giá biến động bờ biển tỉnh Thừa Thiên Huế phục vụ quản lý đới bờ Nghiên cứu đánh giá biến động bờ biển tỉnh Thừa Thiên Huế phục vụ quản lý đới bờ Nghiên cứu đánh giá biến động bờ biển tỉnh Thừa Thiên Huế phục vụ quản lý đới bờ Nghiên cứu đánh giá biến động bờ biển tỉnh Thừa Thiên Huế phục vụ quản lý đới bờ Nghiên cứu đánh giá biến động bờ biển tỉnh Thừa Thiên Huế phục vụ quản lý đới bờ Nghiên cứu đánh giá biến động bờ biển tỉnh Thừa Thiên Huế phục vụ quản lý đới bờ Nghiên cứu đánh giá biến động bờ biển tỉnh Thừa Thiên Huế phục vụ quản lý đới bờ Nghiên cứu đánh giá biến động bờ biển tỉnh Thừa Thiên Huế phục vụ quản lý đới bờ Nghiên cứu đánh giá biến động bờ biển tỉnh Thừa Thiên Huế phục vụ quản lý đới bờ Nghiên cứu đánh giá biến động bờ biển tỉnh Thừa Thiên Huế phục vụ quản lý đới bờ Nghiên cứu đánh giá biến động bờ biển tỉnh Thừa Thiên Huế phục vụ quản lý đới bờ Nghiên cứu đánh giá biến động bờ biển tỉnh Thừa Thiên Huế phục vụ quản lý đới bờ

DAI HOC QUOC GIA HA NOI TRirdNG DAI HOC KHOA HOC TlT NHIEN

Bd BIEN TINH THlTA THIEN HUE

PHUC VU QUAN LY D O I B6

MA SO: QT.09.41

CHIJ TRI Di TAI:

CAC CAN BO THAM GIA

TS Nguyen Hieu PGS.TS Vu Van Phai

CN Nguyin Thj Thanh Hai

CA' HOC QUOC G I A H A N g i TPUMG ^AM THONG TIN THU Vlf N

0'^//iOQ?)

M O DAU Tir lau, ddi bd bidn da trd thanh noi khai pha, cu tru dong diic cua con ngudi Xu the di dan tir cac vung tren dat lien ve phfa bien ngay cang nhieu va xay

ra tren quy mo toan cau Thong ke mdi nhat cua to chirc chu* thap xanh Australia (Green Cross Australia), nam 1999, khi dan so the gidi dat con so 6 ty, thi co khoang 240 trieu ngudi song tap trung d cac thanh pho nam trong viing ddi bd Den nay, dan so the gidi udc tfnh khoang 6,7 ty, thi da co tdi 634 trieu ngudi sinh

song va khoang 2/3 cac thanh pho co dan so hon 5 trieu dan dugc xay dung a ddi

bd, trong pham vi do cao 10m so vdi muc bien 0 Viet Nam, den nam 2005 co khoang 41,4 trieu ngudi sinh song trong dai dat co do cao tir 10 met trd xuong (dugc xep d vi tri thu 5 trong so 10 nudc tren the gioi) chiem ty le xap xi 53% tong

so dan ca nudc (dugc xep a vi trf thu 8 trong so 10 nudc co ty le cao nhat)

Lgi ich dem lai tir cac hoat dong kinh te bien la het sire to ldn, la nguon thu dang ke trong tong thu nhap quoc dan cua cac quoc gia bien Tuy nhien, day ciing

la noi thudng xay ra nhung hien tugng cue doan nhu xoi Id - boi tu, bao lii, cat bay, cat chay, gay hau qua nang ne cho sir phat trien kinh te va ddi song ciia nhan dan nhu xoi Id lam mat dat dai, lam sap do cac cong trinh ven bd, boi tu lam lap luong tau, lut, bao va nudc dang, cac van de ve 6 nhiem Su bien doi khi hau dan den hien tugng muc nudc bien dang va nhirng tac dong cua no den ddi bd, nhu tang cuong xoi Id bd, lam ngap chim va thu hep dien tich nhirng vung dat thap ven bien, dang trd thanh nhirng van de co tinh toan cau, dugc ca the gidi, trong do co Viet Nam, het sue quan tam

Dai dia hinh ven bien Thira Thien Hue phan Ion la dia hinh dong bang co do doc chung nho, co cac dai dja hinh triing thap, tham tri dudi Om Phfa dong cua dong bang thudng dugc gidi han vdi bien bdi cac de cat thien nhien cao tir 5 - 8m den vai chuc met, cac cua song deu hep va thudng bi thu lai dang ke vao mtia kho bdi sir keo dai ciia cac doi cat bien Day dong thdi cung la noi tap trung dan cu dong due, cac trung tam phat trien kinh te xa hoi co sd ha tang quan trong ciia tinh Thii'a Thien Hue, bao gom ca thanh pho Hue ciing he thong cac di tfch lich su co gia tri ciia quoc gia Vdi nhirng dac trung nhu vay, ddi bd bien tinh Thira - Thien Hu6 tidm an nhieu riii ro vdi tai bien thien nhien, nhu lu lut, xoi Id bo bien, bd song Dac biet, trong boi canh cua su bien doi khf hau toan cau, hien tugng dang len cua muc nuoc bidn dang CO xu the lam gia tang xoi Id bo bien, ngap lut va ngap chim cac viing dat canh tac, djnh cu quan trpng d ddi bd

Trong qua khu muc nudc bien da nhieu lan thay doi ung vdi cac thdi ky bang ha - gian bang khac nhau Dau an cua su tay doi nay trong ki De tir con de lai r5 tren dia hinh, tram tfch, sinh vat, d pham vi khong chi d nhirng viing bang ha

va ria bang ha ma la tren pham vi toan Trai Dat Phan tfch cac dieu kien co dja mao, cac dac trung cua dia hinh va tram tfch hien tai co the nhan biet dugc hire tranh ve su thay doi cua dia hinh ddi bd bien Thira Thien Hue trong moi quan he

vdi sir thay doi muc nudc dai duong a qua khu Ket hgp vdi phan tfch cac qua

trinh dong luc hien dai vdi su ho trg cua cong nghe Vien tham va CIS, day se la co

sd quan trong cho viec danh gia xu the bien doi dia hinh, ciing nhu cac tai bien phat sinh d ddi bd tinh Thira Thien Hue dudi tac dong cua muc nudc bien dang hien nay, lam co sd cho cong tac quy hoach va sir dung hgp ly tai nguyen thien nhien noi day

Muc tieu de tai: Danh gia dugc hien trang va xu the bien dong bd bien tinh

Thira Thien Hue lam co sd cho cong tac quan ly ddi bd

Cdc noi dung nghien cuu:

Tong quan va thu thap cac tai lieu ve dieu kien tu nhien, kinh te - xa hoi ciia khu vuc nghien ciru;

Danh gia va lam ro vai tro cac nhan to dan tdi su bien doi dja hinh bd bien tinh Thira Thien Hue;

Phan tfch va long hgp cac thong tin, ket hgp vdi irng dung cong nghe vien tham va GIS de xac dinh va danh gia hien trang, xu the bien dgng bd bien;

Xay dung ban do nguy co tai bien do bien dong dia hinh bd bien

Ngi dung cua de tai, ngoai phan mo dau, ket luan va tai lieu tham khao, se dugc trinh bay trong 3 chuong:

ChiroTig L Khai quat ve nghien cuu bien doi dia hinh trong quan ly ddi bd va cac phuong phap nghien ciru

Chu'OTig 2 Phan tfch cac nhan to anh hudng den su bien doi dia hinh ddi bd bien tinh Thira Thien Hue

Chuong 3 Danh gia hien trang va xu the bien doi dja hinh bd bien tinh Thira Thien Hue phuc vu cong tac quan ly ddi bd

CHtrOfNG 1 KHAI QUAT VE NGHIEN ClTU BIEN D O I DIA HINH BCJ B I £ N

TRONG QUAN LY D d l BOf VA CAC PHU^ONG PHAP NGHIEN ClTU

1.1 KHAI QUAT VE QUAN LY B6I B6

1.1,1, Khai niem ve doi bd (quan niem va pham vi)

Ddi bd (Coastal Zone) la mgt bg phan dac biet va quan trgng ciia be mat Trai Dat, la noi tiep xuc giua cac quyen: thach quyen, sinh quyen, thuy quyen, khf

quydn cua Trai Dk va ciing la noi chira dung cac he sinh thai co nang xuat cao nhat,

giau CO va da dang sinh hgc Rat nhi^u nha khoa hgc thuoc cac Imh vuc khac nhau quan tam ddn ddi bd theo hudng cu the cua minh va co each nhin nhan no khac nhau

Do vay cung co nhieu djnh nghTa khac nhau ve ddi bd

Djnh nghia mang tfnh khai quat nhat va dugc sir dung kha rgng rai la dinh nghia ddi bd trong m6i tuong tac giira moi trudng bien va luc dja: "Ddi bd

la mgt vung chuyen tiep ma d do moi trudng bien va moi trudng luc dia tuong tac lin nhau va hinh thanh mgt moi trudng thong nhat" Ve mat ly thuyet, djnh nghTa the hien mgt each day du ban chat ciia ddi bd, la mgt khong gian cu the

ma d do moi trudng tu nhien mang tfnh dac thu rieng bdi su ket hgp giira moi

trudng ciia bien va moi trudng luc dia, dong thdi mang tfnh tong quat cao (hinh

1.2) Day ciing la dinh nghTa dugc rat nhieu cac sach khi viet ve moi trudng tu

nhien cua ddi bd sir dung

^;^ Viing nui

o a i Ba

Hinh 1.2 Sa do dai bd

Tren quan diem long hgp va he thong, Lymarev V.I da dinh nghTa "ddi bd (hay con ggi la ddi tuong tac hien tai giira luc dja va bien) la mgt dai tiep giap dat -bien khong rgng lam co ban chat dgc dao tao nen mgt hgp phan ldp vo canh quan cua Trai Dat va la noi xay ra moi tac dgng tuong ho phuc tap va doi lap giua thach quyen, khf quyen, thuy quyen va sinh quyen"

Ve mat dia mao hgc, ddi bd dugc xem la noi tuong tac giira dat lien va bien

ca de tao ra cac dang dja hinh dac thii cho no Tai day, song bien va cac loai dong chay do no sinh ra la yeu to dgng luc rat quan trgng doi vdi sir hinh thanh va bien doi dja hinh ciing nhu tram tfch Ben canh do, cac yeu to thuy trieu, song, dong chay, gio, sinh vat, ciing giir vai tro khong kem phan quan trgng

Ddi bd ciing la mgt he tu nhien md phirc tap, da dang va ciing rat dgc dao, the hien r5 ret va day du nhat moi tac dgng qua lai lan nhau giira 5 quyen ciia Trai Dat: Thach quyen, Thuy quyen, Khf quyen, Sinh quyen va Trf quyen Gidi han dudi cua ddi bd la do sau ma song bat dau bi bien dang, ciing nhu dia hinh va tram tfch day bat dau bi bien doi Do sau do dugc xac dinh bang 1/2 chieu dai budc song Con gidi han ve phfa luc dja ciia ddi bd dugc xac dinh la dudng song leo cao cue dai Do la doi vdi cac viing bien md, ngoai ra ddi bd con co mgt dai dat thudng xuyen chiu tac dgng boi cac nhan to khac ciia bien nhu thuy trieu, do muoi, dong chay do chfnh la cac viing nudc nira kfn, hoac kfn nhung co lien he vdi bien nhu vung vjnh, dam pha va cac viing cira song Nhung thanh tao nay dugc xem la cac hgp phan tao nen ddi bd mgt each hoan chinh

Theo Luat bien quoc te, ddi bd dugc djnh nghTa la viing bien dac quyen kinh te vdi chieu rgng 200 hai ly tfnh tir bd ra phfa bien Ngi dung ciia dinh nghTa nay tren thuc te chi thuan tuy mang tfnh phap ly de khang dinh chii quyen viing bien ciia cac quoc gia co bien

Con Trung tam tai nguyen California thi cho ddi bd la mgt viing co chieu dai dgc theo bd bien, con chieu ngang mo rgng ve phfa dat lien xap xi 1/2 hai ly (khoang 1km) ke tir mire trieu thap trung binh va ve phfa bien den gidi han ngoai ciing cua bien gidi quoc gia Neu so sanh vdi dinh nghTa theo luat bien quoc t^ thi dinh nghTa nay chi khac d cho la xac dinh them pham vi cua ddi bd ve phfa luc dia Tuy nhien, viec lay ranh gidi la 1/2 hai ly ve phfa luc dia cho tat ca cac viing bd bidn phan nao mang tfnh ap dat Noi co phan ven bien bang phang ddi bd se co the md rat

rgng ve phia luc dia va no bao gom ca cac dun cat va cac dam pha , con dai dat ven bien doc thi ddi bd co the se rat hep

Trong Hoi nghj ve khai thac va su dung tai nguyen ddi bd dugc to chirc vao thang 6 nam 1972 tai Woods Hole, ddi bd da dugc xac dinh la mgt dai rgng tiep giap giira bien va luc dja, co ranh gidi phfa luc dja la gidi han anh hudng cua thuy trieu va ranh gidi phfa bien dugc md rgng ra den ria luc dja, tuong ung vdi do sau khoang 200m Cho muc dfch cua Hoi nghi luc bay gid, ranh gidi phfa bien ciia ddi bd thuc chat dugc dinh nghTa can cir vao pham vi hoat dgng ciia con ngudi gay ra nhung anh hudng dang ke tdi dac diem hoa hgc cua nudc hay tdi cac he sinh thai bien Con ranh gidi ve phfa luc dia la gidi han anh hudng ciia thuy trieu, rat mem deo va kho xac dinh cu the, vi neu lay theo ranh gidi sy anh hudng ciia thuy trieu thi 6 cac viing bd co cira song thuy trieu

CO the se xam nhap rat sau vao trong luc dja theo thung liing song

Tai hoi nghj ve "ria nudc" tai Masachuset (Hoa Ky), 1972, ddi bd dugc djnh nghTa la mgt dai luc dja va bien ke can nhau co chieu rgng thay doi Tai day, viec sii" dung cac he sinh thai tren dat lien co anh hong true tiep den cac he sinh thai bien va nggc lai"

Chuong trinh quan ly tai nguyen va moi trudng ciia Malaysia nam 1996 lai cho rang "Ddi bd la mgt he sinh thai giau co ve thuc vat cung nhu cac qua trinh vat ly; co dgng lyc manh va mgt moi trudng nhay cam hon bat cu mgt noi nao tren Trai Dat; la viing dat va bien md rgng ve phfa bien 10 km va ve phfa dat lien cung 10 km"

Nam 1989, trong van ban hudng dan danh gia tac dgng moi trudng, Ngan hang The gidi da nhan xet va dua ra quan niem: "Khong co mgt dinh nghTa chfnh xac ve ddi bd, nhung tat ca cac dinh nghTa deu co gang de tfnh den ca viing bd ven bien, viing cira song, vung bien ven bo cimg toan bg phan dat keo dai dgc theo bd

ma tren do cac qua trinh ty nhien va nhirng hoat dgng ciia con ngdi deu co tac

dgng den no va ciing bi tac dgng ciia chfnh no Gioi han cua dai bd co the rdt rong

Jdxong chi duac xdc djnh bdi cdc dgc trung sinh thdi ma cdn phu thuoc vdo cdc dieu khoan trong chinh sach vd Ichd ndng quan ly cua chinh quyen V\ vay, ddi bd

CO the bao gom ca mgt viing dat rgng ldn tren luc dia tfnh tu duang phdn thuy cua

cdc song do ra bien va den tan viing nudc tren sudn luc dia Cac dac trung ty nhien

cua ddi bd bao gom bai bien, viing cira song, viing dat thap/udt, viing vinh, dam pha, ran san ho va ca cac dun cat ven bd Cac hgp phan nhan tao bao gom cang

bien, hoat dgng nuoi trong hai san va danh bat thuong mai, cac hoat dgng cong nghiep, phat trien du lich va giai trf, cac di tfch khao c6-lich sir, cac do thi"

Tren thuc te, tuy thuoc vao cac van de quan ly va cac yeu to dia ly co quan he/ tuong tac vdi ddi bd ma ranh gidi cua no cung rat khac nhau Pham vi cua ddi bd

CO the chi la mgt dai hep tiep giap giira dat lien va bien rgng tir vai tram met den vai kilomet, nhung cung co khi ranh gidi md rgng cho den tan dudng phan thuy ciia cac luu vyc song do ra bien phfa luc dia va ra den het viing dac quyen kinh te cua quoc gia d phfa bien

Quan ly ddi bd bao ham viec quan ly mgt each lien tuc viec sir dung tai nguyen d ddi bd, bdi vay ranh gidi ciia ddi bd thudng dugc xac dinh mgt each than trgng cho cong tac quan ly va hanh phap (Jones va WestmacoU, 1993) Lien quan den viec hoach dinh cac chfnh sach quan ly, khong gian cua ddi bd thudng dugc xac dinh theo 4 each thuc sau: 1) Xac djnh theo mgt khoang each co djnh; 2) Xac dinh theo cac khoang each thay doi; 3) Xac dinh theo muc dfch sir dung; hoac 4) Xac dinh theo kieu long ghep

Ddi bd la noi co moi trudng song het sire da dang va bao gom nhieu cac he sinh thai phong phu khac nhau nhu cu'a song, co bien, san ho, dam pha, vung vjnh, bai trieu, Cac san pham ty nhien ciia ddi bd trd thanh tai nguyen thyc sy khi no

CO sy tac dgng ciia con ngudi Cac hanh vi nay co the anh hudng tryc tiep den ddi

bd hoac thong qua moi quan he giua he thong ddi bd vdi cac he xung quanh no Tren thyc te, viec quan ly ddi bd xuat phat tir nhung hanh vi tac dgng cua con ngudi len he thong ddi bd vdi muc dfch la bao ve va phat trien he thong tai nguyen

ddi bd (hinh L3)

Ddi bd

He thong tai nguyen ddi

Hinh L3 Moi quan he giita dai ba vd he thong tdi nguyen ddi ba (Chua, 1993)

Chfnh bdi vay, viec dinh nghia va xac djnh ranh gidi cho ddi bd phuc vu

cho muc dfch quan ly la het sue mem deo va da dang, phu thuoc vao muc dfch sir dung no, vdi y nghia nham quy hoach va quan ly de dat dugc sy phat trien mgt each ben vung nguon tai nguyen nai day

O Viet Nam, cac tieu chf de xac dinh ddi bd bien va dieu kien ty nhien la tai nguyen thien nhien, quan ly xa hoi va hanh chfnh phap luat Ranh gidi cua ddi bd

ve phfa dat lien, theo Cue Moi trudng, dugc lay theo dudng ranh gidi ciia cac huyen co dac diem bien, con ve phfa bien, theo Bg Thiiy san, d Dong Bac Bg, Nam

Bg va vinh Thai Lan dugc lay theo dudng dang sau 30m, khu vyc Mien Trung dugc lay theo dudng dang sau 50m

Tuy nhien, tuy thuoc vao moi dy an quan ly ddi bd, ranh gidi cua khu vyc nghien cuu lai dugc lya chgn mgt each mem deo de phii hgp vdi muc tieu, nhiem

vu va ngi dung nghien cuu cua de tai Vf du, trong Dy an diem trinh dien quoc gia

ve quan ly tong hgp vung bd thanh pho Da Nang, ranh gidi khu vyc nghien cuu dugc xac dinh dya tren 3 yeu to chfnh la: Ranh gidi hanh chfnh de thuan tien cho viec trien khai; Tam quan trgng va muc do anh huong cua cac hoat dgng kinh le va dan sinh trong moi tuong tac dat bien; va Kha nang co the quan ly dugc trong thdi gian trien khai dy an Do vay, phfa dat lien dugc lay theo ranh gidi hanh chfnh cac quan, huyen, bao gom 5 quan: Hai Chau, Thanh Khe, Lien Chieu, Son Tra, Ngu Hanh Son va huyen Hoa Vang Mac dii khong giap bien, nhung Hoa Vang van dugc tfnh vi thuoc luu vyc cac song do ra vinh Da Nang

Trong dy an Viet Nam - Ha Lan ve quan ly tong ddi bd dugc trien khai thf diem tai Nam Dinh, pham vi thyc hien dy an lai dugc gidi han trong pham vi ciia mgt xa ven bien la Lgc An (huyen Long Dat) Ciing trong dy an nay dugc trien khai tai Nam Dinh, pham vi nghien cuu lai dugc xac dinh theo Viing ven bien vdi

17 xa va thi tran thuoc 3 huyen Giao Thuy, Hai Hau va Nghia Hung [2]

1.1.2 Khai quat ve Quan ly tSng hup/ Quan ly th6ng nhSt (QLTH/ QLTN) nham phat trien ben vimg doi bd

7.7.2.7 Dinh nghia vd chuc nang cua Quan ly tong hgp d&i bd

(QLTHDB)

"Quan ly tong hgp va phat trien ben viing ddi bd bien bao gom ca viing dac quyen kinh te" dugc dua ra tai Hoi nghi ciia Lien hgp quoc ve Moi trudng va phat trien (UNCED) hgp tai Rio de Janeiro nam 1992 va dugc ghi trong Nghi sy 21,

chuang 17 Cho din nay, QLTH ddi bd dugc thira nhan la qua trinh thfch hgp nhat

dk giai quyet cac thach thuc tai ddi bd hien tai cijng nhu lau dai, hudng tdi sy phat

trien ben virng Thong qua viec tfnh den cac lgi fch ngan han, trung han va dai han,

QLTH ddi bd co the kich thfch sy phat trien kinh te viing ven bien, phat trien tai

nguyen va han che sy suy thoai cac he thong ty nhien chira chiing QLTHDB co the cung cap phan khung cho cac phan ting linh hoat nham doi pho vdi sy khong chac chan cua cac dy bao ve tuong lai, ke ca ve thay doi khf hau Noi chfnh xac, QLTHDB cung cap cho cac quoc gia ven bien quy trinh thuc day sy phat trien kinh

te va cai thien chat lugng cugc song

Co kha nhieu dinh nghia ve QLTHDB, nhung djnh nghia dugc sir dung rgng rai hien nay do Biliana Cicin-Sain dua ra nam 1993 - theo do,

^^QLTHDB (Integrated coastal (zone) management - ICZM hoac ICM) Id

mpt qud trinh dpng vd lien tuc, nh& do cdc quyet dinh dwcrc dua ra nhdm sii'dung, phat trien ben viing vd bdo ve cdc tdi nguyen bd vd bien'*

Dii nhan manh d cac diem khac nhau nhung co sy thong nhat tuong doi giua cac dinh nghia ve (1) - QLTHDB la mgt qua trinh dgng va lien tuc ra quyet dinh bao ve tai nguyen va moi trudng bd va (2) - Hudng tdi sir dung lau ben lai nguyen va phat trien ben vung ddi bd

QLTH - mgt the thuc quan ly tien tien nhat hien nay co 6 chuc nang co ban (Cicin - Sain and Knecht, 1998) nham hudng tdi phat trien ben virng ddi bd tren ca

ba phuong dien kinh te, xa hoi va moi trudng:

(1) Quy hoach sir dung ddi bo co tam nhin dai han, dap ung nhu cau sir dung hien tai

va tuang lai, cu the la nghien ciru moi trudng VBB va sir dung chung, phan viing sir dung, dieu chinh cac dy an phat trien gan dudng bd, v.v.;

(2) Thiic day phat trien kinh te - khuyen khfch sir dung hgp ly ddi bd cho nuoi thuy san,

du lich, cang, van tai bien, nghi dudng, v.v.;

(3) Quan ly tai nguyen - bao ve nen tang sinh thai ddi bd, bao ton da dang sinh hgc, dam bao sir dung lau ben, cu the la thyc hien danh gia moi trudng, danh gia nii ro, bao ve

va cai thien chat lugng nudc, thiet lap cac khu bao ton bien, bao ton da dang sinh hgc, bao ve va phuc hoi moi trudng ddi bd (rimg ngap man, ran san ho, cac vung dat ngap nudc);

(4) Giai quyet mau thuan Igi fch sii" dung - dieu hoa va can bang lgi fch sir dung hien tai

va tuong lai, nghien ciru sir dung da muc tieu va tuong tac giira chiing, ap dung cac

phuong phap giai quyet mau thuan lgi fch, giam thieu anh hudng tieu eye kho tranh, danh gia chi tiet nguon goc phat sinh, tfnh chat va muc do gay gat cua mau thuan lgi fch va ap dung cac giai phap dieu hoa hgp ly va linh hoat dap irng thyc tien;

(5) Bao ve an toan cong cong - chu trgng ung xir tai bien ddi bd, giam tfnh nhay cam ton thuang trudc thien tai va nhirng bien doi toan cau ve khf hau, dang cao myc nudc, dieu chinh quy hoach phat trien d nhirng vung rui ro cao, thiet lap vanh dai

an toan, xay dyng cong trinh bao ve bd, xay dyng cac ke hoach sa tan, giai phap irng pho trong trudng hgp khan cap;

(6) Giir quyen sd hiru cac vung dat va nudc cong cong - vi chfnh quyen la chii sd hiru toan phan cac ddi bd theo cac don vi hanh chfnh, chia xe lgi fch kinh te vdi cong dong thong qua ky hgp dong cho thue va thu phf sir dung tai nguyen va khong gian bd, lien doanh khai thac tai nguyen khong tai tao, v.v., dam bao Igi fch cong dong gan lien vdi lgi fch Nha nudc

Cac chuang trinh QLTHDB nao ciing co ban nham khuyen khfch sy thay

doi irng xir cua con ngudi de dat muc tieu mong muon Muc dfch ciia viec quan

ly la tao dieu kien thuan lgi cho sy phat trien lien quan den cac san pham, dich

vu va gia tri mong muon, lien quan den san xuat, tieu thy hoac bao ton QLTH ddi bd CO the dy bao va dap ung cac nhu cau cua xa hoi viing ven bien, va do

do, sy tham gia cua ngudi dan dia phuang vao viec xay dyng va thyc thi qua trinh QLTH la rat can thiet

Dk thanh cdng, QLTHDB chn:

- Long ghep cac chuong trinh va ke hoach phat trien kinh te, quan ly chat

lugng moi trudng va sir dung dat;

- Long ghep cac chuong trinh trong cac ITnh vyc nhu san xuat thyc pham (nong nghiep, thuy san), nang lugng, giao thong van tai, tai nguyen nudc, xir ly chat thai va du lich;

- Long ghep tat ca cac nhiem vu quan ly ddi bd, tir quy hoach va phan tfch, thyc thi, dieu hanh va duy tri, giam sat va danh gia dugc tien hanh lien tuc theo thdi gian;

- Thong nhat cac trach nhiem doi vdi cac nhiem vu quan ly khac nhau ciia cac cap chfnh quyen: dia phuang, khu vyc, quoc gia, quoc te va giiia cac khu vyc nha nudc va tu nhan;

- Sir dung chung cac nguon luc quan ly co san, tuc la nguon nhan lyc, von, nguyen vat lieu va trang thiet bi;

- Lien ket cac nganh, vf du, cac nganh khoa hgc nhu sinh thai hgc, dja mao hgc, sinh hgc bien, kinh te hgc, ky thuat, chfnh trj va phap luat

7.7.2.2 Pham vi dp dung QLTHDB

a) Phgm vi vdn de qudn ly

QLTH ddi bd la mgt the thuc quan ly Nha nudc khong thay the quan ly

nganh ma ket noi hanh dgng quan ly, hanh dgng phat trien giira cac nganh, giua cdc cap, khac phuc tinh trang chia cat giira cac nganh do each tiep can don nganh

va tinh trang biet lap tuong doi giira cac cap QLTH ddi bd khong tao ra quy hoach phat trien kinh te - xa hoi nhung co nhiem vu phan tfch va tu van dieu chinh quy hoach va dinh hudng phat trien, phan tfch va dieu hoa mau thuan Igi fch sir dung, phan tfch tuong quan giiia cac qua trinh ty nhien va tac dgng cua con ngudi vao he thong tai nguyen va moi trudng bd, va quan ly hanh dgng phat trien kinh te - xa hoi theo quy hoach phii hgp vdi ban chat ty nhien va tiem nang phat trien ciia ddi

bd de dat hieu qua kinh te - xa hoi cao nhat ma khong phuang hai tdi tai nguyen moi trudng va khong phat sinh mau thuan lgi fch sir dung ddi bd Nhu vay, mgt chien luge, chuong trinh hay mgt phuang an QLTH ddi bd cu the deu lien quan tdi cac van de:

(1) Dieu kien ty nhien - danh gia cac dac trung dieu kien ty nhien: dac trung che do, quy luat co ban, tfnh phan di khong gian, thdi gian, v.v.;

(2) Dieu kien kinh te - xa hoi - danh gia hien trang phat trien kinh te - xa hoi, phan tfch quy hoach phat trien kinh te - xa hoi, danh gia sire ep phat trien tdi moi trudng ddi bd;

(3) Tai nguyen - kiem ke tai nguyen theo nguon goc (tai nguyen nhan van, tai nguyen thien nhien), danh gia gia trj sir dung tai nguyen, tiem nang phat tri^n, ti§m nang bao ton (bao ton ty nhien, bao ton van hoa);

(4) Moi trudng - danh gia hien trang va dien bien chat lugng, dy bao bien doi moi trudng, sue ep moi trudng, ung xir sy co, tinh trang quan ly moi trudng, v.v.; (5) Tai bien va ung xir tai bien - danh gia tai bien va hau qua kinh te - xa hoi do tai bien, dac biet la xoi Id bd bien, lii va ngap lut;

(6)The che, chfnh sach - phan tfch he thong the che va chfnh sach hien hanh, gom ca

loat chfnh sach phat trien va loat chfnh sach quan ly, tim kiem ca sd phap ly cho

xay dyng chien luge, phuong an QLTH ddi bd vdi thdi khoang thfch hgp

Trong qua trinh su dung cac nguon tai nguyen thien nhien cua ddi bd bien phuc vu cho cac hoat dgng phat trien, con ngudi da gay ra nhieu bien dgng ve cac dieu kien ty nhien, tai nguyen thien nhien va keo theo do la cac van de van hoa-xa hoi Dieu do co nghTa la xay ra cac xung dot giua con ngudi va ty nhien, giiia cong dong, giira cac linh vyc phat trien kinh te d ddi bd bien Tuy nhien, do co nhirng sy khac biet ve khong gian dia ly va nhan thuc cua con ngudi, ma nhirng xung dot xay

ra rat da dang Do do, cac van de cu the trong quan ly ddi bd bien cung se khong giong nhau cho tirng vung cu the Song, theo Cue Moi trudng cua Vuong quoc

Anh, CO 2 van de bao triim trong quan ly moi trudng ddi bd bien la: quan ly viec

su-dung tdi nguyen va qudn ly tai bien thien nhien

Tren thyc te, khong phai tat ca cac quoc gia deu can co chuang trinh QLTHDB Song song vdi nhan thirc QLTHDB la mgt ITnh vyc quan trgng can dugc

ap dung, mgt quan diem da dugc thiia nhan la nhieu quoc gia khong hoac khong the quan ly tai nguyen viing bd cua hg mgt each tong hgp Tuy nhien, trong mgt so trudng hgp, CO the dat dugc cac myc tieu quan ly phii hgp thong qua mo hinh quan ly hien tai

neu nhu cac muc dfch cua QLTHDB dugc long ghep trong co che va the che hien co

Thyc te cugc song chfnh tri, kinh te va xa hoi cua nhieu quoc gia doi hoi mgt

sy khdi dau ft tham vgng hon la trien khai mgt chuang trinh QLTHDB day dii Cac chuang trinh han che co the tap trung vao chong xoi Id bd bien hoac bao ve cac sinh canh dac biet Cac chuong trinh vdi muc tieu nhu vay sau nay co the dugc dua vao nhirng chuang trinh QLTHDB toan dien hon, nhu d Sri Lanka, noi chuong trinh QLTHDB bat dau bang viec kiem soat xoi Id bd bien va ket thuc bang chuang trinh quan ly tai nguyen ldn hon nhieu

Vdi mgt co quan nha nudc co kha nang dieu phoi va hgp tac cac nganh khac nhau lien quan den vung bd mgt each hieu qua trong cac hoat dgng quan ly ciia minh, thi CO the xay dyng mgt chuang trinh QLTHDB rieng ma co quan do dong vai tro chu dao Neu he thong hien hanh nay hoat dgng, khong can thiet phai xay dyng mgt chuang trinh mdi, dgc lap, doi hoi nhieu nguon lyc ve tai chfnh va con ngudi, va co the la moi de doa doi vdi the che hien hanh

Nhieu quoc gia khong chgn each tiep can QLTHDB day dii ma xay dyng nhirng chuong trinh khiem ton hon Tuy nhien, cac quoc gia nay can dugc tu van lot

de CO the dat muc tieu cua QLTNDB Se la rat quan trgng trong giai doan lap ke hoach ban dau (sir dung each tiep can cua quy hoach viing), vf du, mgt to chtjc trong mgt chuang trinh quan ly riing ngap man co the thanh cong vi fch lgi cua nganh thuy san, nhung se de that bai neu khong co co che lien ket cac lgi fch ciia dan cu dja phuang, cua nganh cong nghiep rirng, nong nghiep d viing thugng du, y te, du lich, phat trien cang Do vay, neu mgt chuang trinh QLTHDB quan ly mgt tinh huong, hoac mgt khu vyc dugc to chirc, thi d giai doan lap ke hoach, can thoa man nhirng quan tam lien quan nhu vay

O mien tay nudc Uc, chien luge quan ly ddi bd coi dat d bd bien la nguon dy trir quoc gia chu khong chuyen giao cho cac co sd tu nhan Viing dat nay giup co dugc mgt viing dem giira dudng myc nudc cao nhat vdi khu phat trien d viing bd Bang each do, viec phat trien khong xam pham den khu vyc bd bien la nhung viing gia tri va bi de doa d ddi bd Chuong trinh ve dai dem viing bd nay da sir dung each tiep can QLTNDB mgt each khong chfnh thirc, khong doi hoi sy dieu phoi tang cudng cac CO quan lien quan va sir dung toi uu sue manh ciia chfnh quyen hien tai trong quan

ly dat va cac nguon tai nguyen

b) Phgm vi khong gian qudn ly

Tai Hoi nghj ciia Lien hgp quoc ve Moi trudng va Phat trien (UNCED, 1992), chuang 17 ciia Nghi sy 21 de cap tdi bao ve cac dai duong, bien, ke ca bien kfn va nira kfn, va cac viing bd bien va co the khai quat thanh 5 ddi (Cicin - Sain and Knecht, 1998):

Ngi dja (inland areas)

Luc dia ven bien (coastal lands)

Bien ven bd (coastal waters)

Bien khoi (offshore waters)

Bien sau (high seas)

Trong do, ngi dia la vCing luc dja gay anh huang tdi bien qua cac song; luc dia ven bien, bao gom ca cac viing dat ngap nudc, bai lay, nai tap trung cac hoat dgng cua con ngudi gay anh hudng tdi bien ven bo; viing bien ven bd, ke ca cac vLing cira song, dam pha va bien nong, noi chiu anh hudng chii yeu ciia cac hoat dgng tren luc dia; bien khoi tdi gidi han quyen tai phan quoc gia (200 hai ly); bien sau la viing bien vugt qua gidi han quyen tai phan quoc gia

Pham vi khong gian QLTH co gidi han tuy thuoc vao van de quan ly va nang lyc quan ly tuong ung vdi mgt phuang an hay chuong trinh sao cho kha thi

va dat hieu qua cao, nhung pham vi khong gian QLTH luon co 2 phan - luc dja ven bien va bien ven bd d quy mo khac nhau: ddi bd bien va vung bd bien Ddi bd bien (coastal zone) la mgt thyc the ty nhien hoan chinh cap hanh tinh, gom phan luc dja ven bien co ranh gidi d noi cham dirt sy anh hudng cua bien ve phfa luc dja

va phan bien ven bd co ranh gidi 6 noi cham dirt tac dgng cua luc dja ve phfa bien, thudng tdi mep them luc dia Vung bd bien (coastal area) la mgt viing thuoc ddi bd bien, cung bao gom phan luc dja ven bien va phan bien ven bd nhung dugc gidi han bdi nhu cau quan iy va nang lyc quan ly kha thi trong mgt chien luge hay phuang an cu the Noi QLTH ddi ba tuong irng vdi tir tieng Anh "Integrated coastal zone management" (ICZM hoac ICM) khi chi linh vyc quan ly co co sd ly thuyet rieng va con co ten ggi khac la QLTH ddi bd bien Noi QLTH ddi bd tuang ung vdi tir "Integrated Coastal Area Management" (ICAM) khi chi hanh dgng QLTH d mgt viing cu the dugc lya chgn theo mgt chuong trinh hay phuang an That vay, tren thyc te chua co quoc gia nao du nang lyc tien hanh QLTH cho toan

bg ddi bd ciia minh va/vdi khong gian hoan chinh cua ddi bd bien

7.7.2.J Muc tieu cua QLTHDB

Myc tieu cua QLTHDB la dam bao sir dung ben vung, tot nhat cac tai nguyen thien nhien viing bd va duy tri lgi fch nhieu nhat tir moi trudng ty nhien

Ve mat thyc te, chuang trinh QLTHDB ho trg cac muc tieu quan ly thong qua viec dua ra co sd cho viec sir dung ben virng cac tai nguyen, bao ton da dang sinh hgc, ngan ngira thien tai, kiem soat 6 nhiem, tang cudng lgi fch, phat trien nen kinh te ben virng va toi uu hoa viec sir dung da myc tieu

Cac muc tieu cu the cua QLTHDB gom co:

- Duy tri moi trudng viing bd vdi chat lugng cao nhat, xac dinh va bao ve cac loai co gia tri, xac djnh va bao ton cac sinh canh viing bd quan trgng;

- Xac dinh cac viing dat thfch hgp cho viec phat trien;

- Giai quyet cac mau thuan giira cac hoat dgng tac dgng den tai nguyen VLing bd va viec sir dung khong gian;

- Xac dinh va kiem soat cac hoat dgng gay tac hai len moi trudng viing bd;

- Kiem soat 6 nhiem tir cac nguon, tir dong chay tran mat va tir viec tran hoa chat do sy co;

- Phyc h6i cac he sinh thai bi pha huy;

- Dieu phoi cac no lyc ciia chfnh quyen trong viec tang cudng sy phat trien ben virng cac nguon tai nguyen viing bd;

- Dam bao can bang ap lyc kinh te va moi trudng viing bd vi chiing tac dgng den sy phat trien va bao ton cac tai nguyen viing bd;

- Cung cap hudng dan cho viec lap ke hoach phat triln ddi ba nham giam thieu cac tac dgng khong the dao ngugc dugc;

- Dua ra cac phuong an phat trien ddi bd an loan hon;

- Nang cao nhan thuc, phat trien cong dong

Trgng tam cua mgt chuang trinh QLTHDB la to chirc mgt he thong tong hgp, chfnh thong de dam bao sy ben vung cua cac nguon tai nguyen vung bd, duy tri da dang sinh hgc, phat trien kinh te xa hoi va phong chong cac tai bien thien nhien Dieu quan trgng la phai khac phuc hau qua ciia cac dy an phat trien khong dugc dieu phoi trong ddi bd Ket qua ciia viec nay la sy suy giam tai nguyen va lam mat quyen dugc sir dung tai nguyen do ciia cac the he tuong lai Chuong trinh QLTHDB phai tranh nhiing dieu nay bang viec quy hoach da nganh va xay dyng dy an mgt each thong nhat, nhd phan tfch tai nguyen djnh hudng cho tuong lai va dam bao tfnh ben vung cho moi sang kien phat trien Muc tieu trgng tam noi tren phai khdp vdi cac muc tieu

cu the khac cua chuang trinh QLTHDB theo quy hoach chien luge

7.7.2.4 Tiep can qudn ly tong hop vdphdt trien bin vung d&i b&bien

Khai niem "quan ly tong hgp" (Integrated Mnagement) dugc dua ra d Chuang 17 trong Chuang trinh Nghj sy 21 cua Lien Hgp Quoc (LHQ) tai Hoi nghi

ve Moi trudng va Phat trien dugc to chuc d Rio de Janeiro nam 1992

Khi nghien ciru ve chfnh sach bien tong hgp, Underdahl (1980) va Cicin Sain (1993) da cat nghia tir "tong hgp" (integration) la to hgp tir hai nghTa - thong nhat (unification) giira cac cap va ket noi (aggregation) giiia cac nganh nhu mo phong trong hinh 1.4

-Trong qua trinh thyc hien chuang trinh QLTHDB cua Cong dong Chau Au trong thdi gian 1997 - 1999, nghia cua tir "tong hgp" trong QLTHDBdugc xac dinh la sy tong hgp ciia ca cac muc tieu va cua cac cong cu can thiet de dat muc tieu - CO nghia la tong hgp ciia cac linh vyc chfnh sach co lien quan, cac nganh va cac cap chfnh quyen; long hgp cac hgp phan bien va tren can; tong hgp ve thdi gian va khong gian, tong hgp von da nganh (multi-disciplinary) Cu the han, Cicin-Sain and Knecht (1998) da nhan manh 5 khfa canh khac nhau:

(1) Tong hgp lien nganh (intersectoral integration) - thong nhat giira cac nganh theo chieu ngang cua hinh 1.4;

' Tiep can tu' tre

Hinh L4 Phdn tich nghia cua tu tong hap

(2) Thong nhat giira cac cap chfnh quyen (intergovernmental) trung uong, dia phuang theo chieu dgc cua hinh 1.4;

(3) Thong nhat ve khong gian giira lyc dia ven bien va bien ven bd cua ddi bd;

(4) Thong nhat giira khoa hgc va quan ly;

(5) Thong nhat giira cac quoc gia co chung bien gidi, viing tranh chap, van dk 6 nhiem

xuyen bien gidi, v.v

Nhu da noi, thyc chat cua viec quan ly ddi bd bien chfnh la qudn ly moi

trudng tren dai lanh tho tiep giap giiia dat lien va bien ca Sau khi phan tfch sau sic

nhiing van de ve moi trudng d ddi bd bien nhu 6 nhiem, tai bien thien nhien, v.v., cac nha khoa hgc ciing nhu cac nha quan ly deu cho rang, chfnh viec sir dung nguon tai nguyen khong hgp ly hoac qua tai ciia con ngudi gay ra tinh trang nay

Do do, theo Cue Moi trudng ciia Vuong quoc Anh (1993), thi quan ly moi trudng

ddi bd bien thyc chat chfnh la qudn ly {su dung) tdi nguyen va qudn ly tai bien

thien nhien De quan ly co hieu qua va dat dugc muc tieu da d^ ra, cac nha khoa

hgc Ha Lan cho rang trien vgng song con cua cac ddi bd bien khac nhau phu thuoc rat nhieu vao mire do gan ket giiia tri thirc khoa hgc, cong nghe, va chfnh sach

Yeu to quan trgng trong QLTNDB la tfnh thong nhat va sy phoi hgp Bat ky mgt chfnh sach hay hoat dgng quan ly nao nham giai quyet cac mau thuan trong viec phat trien ddi bd deu phai dugc thiet lap dua tren co sd nhiing hieu biet sau sac ve cac quy luat ty nhien va nhung phan irng cua chung doi vdi sy can thiep ciia con ngudi; dya tren cac dieu kien ve kinh te- van hoa- xa hoi; dya tren nhirng nhu cau hien tai va trong tuong lai ciing nhu nhirng phf ton xa hoi De hieu ro hon ve khai niem va each van hanh cua he thong QLTNDB, tac gia Scura da mo ta viec quan ly he thong tai nguyen ddi bd nhu moi quan he ba chieu giira ba dai lugng

thanh phan ngang bang nhau, do la qud trinh qudn ly\ vdn de qudn ly va cdc hanh

dpng, va moi dai lugng dugc bieu dien tren mgt true ciia mgt hinh lap phuang {hinh 1.5) Cac dai lugng nay co quan he mat thiet va chi phoi lan nhau, thieu di

mgt trong chiing se dan tdi sy sup do ca he thong quan ly

SSp xep cd quan nha nudc

Quan trie & danh gia

Thuc thi

Dieu chinh kiothbi each Una xCr

[" Dautu xa hd true tep

Quyhoadi

Khai thac ca quami/c

Hinh 7.5 He thong qudn ly dai bd (Scura vd nnk)

QLTH ddi bd la mgt qua trinh dgng va lien tuc, va con dugc xac dinh co tfnh chat lap lai (iterative) trong djnh nghia ciia cong dong Chau Au Ngay tu nam

1986, Hufschmidt da mo phong quan ly viing bd bien nhu mgt he thong ly tudng tuong ho ba chieu giira cac qua trinh (quy hoach, thyc hien, giam sat va danh gia),

17 DAI H O C Q U O C G l A HA NQI

TRUNG TAM THONG TIN THU VIEN

van de (6 nhiem, khai thac qua mtic, mat habitat) va hanh dgng (the che va chfnh sach, khfch le, quy dinh de thay doi hanh vi, tham gia cong dong va dau tu QLTH ddi bd cung coi to hgp nay la he thong tuong ho ly tudng ciia qua trinh lien tuc nhieu chu ky, moi chu ky gom 5 budc ca ban (Olsen, 1993) nhu hinh 1.6

Va nhu vay, QLTH ddi bd bien la mgt qua trinh thiet ke nham dat dugc cac muc tieu da de ra Con muc tieu da dugc de ra la duy tri va tang cudng sy hiiu fch cua ddi bd bien doi vdi con ngudi Qua trinh nay phai lien tuc theo cac chu ky day

dii Nhu vay, quan ly thong nhat ddi bd la mgt qua trinh gom 3 thanh phan: I) plidt

trien tri thirc doi ba nhu Id mot he thong; 2) sir dung tri thirc ndy de xdc lap mot sa

do quy hoach sir dung no tot nht vd 3) thuc thi mot each co hieu qud quy hoach ndy Mgt so y kien cho rang, co sy khac nhau ve quan niem quan ly thong nhat ddi

bd bien d Hoa Ky va Chau Au va mgt so nudc khac d Hoa Ky, quan ly thong nhat

ddi bd bien tap trung cho quy hoach, con d Chau Au va mgt so nudc khac lai quan tam ve sy thong nhat giua cac chuc nang sir dung

Giam sat va danh gia

Thong qua va

dau tLF kinh phi

• Chu ky ti§p theo

Xac dinh van

1 } dd quan ly

Chuan bi chu'cng trinh, phipo-ng an quan ly

Hinh 1,6 Chu Icy 5 buac ca bdn cua QLTH VBB (Olsen, 1993)

Hien nay, nhieu nudc tren the gidi da nghien ciru va dua ra nhieu mo hinh quan ly thfch hgp vdi hoan canh cua hg Trong do, mo hinh dugc chap nhan rgng

rai nhat va mang lai hieu qua la mo hinh qudn ly dua vdo cong dong

(community-based management) Chang han, nhirng ngudi dan chai d viing Trung Visayas thuoc Philippine da tham gia vao chuong trinh nhu vay va hg da md rgng triet ly cua Lao Tir cho phii hgp vdi hien nay Lao Tir noi rang, "neu cho anh ta mgt con

ca, anh ta se an no trong mgt ngay; neu day cho anh ta each bat ca, thi anh ta se co

ca an su6t ddi" Con ngu dan 6 day noi "neu cho anh ta mgt con ca, anh ta se an no

trong mgt ngay; nlu day cho anh ta each bat ca, thi anh ta se co ca an cho den khi nguon lgi nay bi can kiet va neu day cho cong dong biet each quan ly nguon lgi ca cua hg, thi no se phon thjnh cho cac the he tuang lai"

NGHIEN CUXJ BIEN DOI DIA HINH TRONG QUAN LY D6I BO

Chung ta biet rang ddi bd bien la viing chuyen tiep giiia bien va luc dia, no mang dac trung tren ca ba phuang dien moi trudng, sinh thai, tai nguyen Day la viing chuyen tiep, chiu sy tac dgng tuong tac giua bien va luc dja, giiia nudc nggt tir trong ngi dong chay ra va nuac man tir ngoai bien tran vao, hinh thanh viing nudc Ig, giiia cac he sinh thai khac nhau trong pham vi ddi bd Quy mo, thdi gian cua cac bien doi ciia ddi bd bien la rat khac nhau, theo chu ky keo dai, theo tirng nam, tirng thang, timg ngay, theo miia No cijng tuan theo quy luat phat sinh, phat trien, tien hoa va suy tan, ciing nhu cac gia tri tai nguyen thien nhien mang dac thii rieng khac han vdi luc dia va bien lan can Do do, nhin nhan dudi goc do khoa hgc thi viec quan ly nhung dac diem ty nhien va tai nguyen ddi bd la rat kho khan va phuc tap, gom nhieu van de, nhieu chuc nang va nhieu to chirc khac nhau nhu : xac djnh van de, xay dyng chfnh sach va lap de an, thyc hien chfnh sach va

de an, danh gia chfnh sach va de an doi pho vdi cac khung hoang thien tai, tai bien bat thudng Song co the thay rang cac chfnh sach co lien quan tdi sang kien phat trien ma hau het chiing deu co lien quan tdi cac thong tin khoa hgc dia mao nhu cac van de khao sat, danh gia va qui hoach cac viing lu lyt, xoi - boi, cong trinh cang bien

Co rat nhieu cac cong trinh khoa hgc viet ve dja mao bd va quan ly ddi bd Dong gop cua dia mao doi vdi quan ly ddi bd dugc the hien qua cac ngi dung nhu: tim hieu ban chat cac dieu kien dai bd; nhan xet ve lich sir phat trien va dy bao sy phat trien cua dja hinh trong tuong lai; nghien cuu toe do boi tu - xoi 16; nghien cuu dia mao phuc vu xay dyng cac cong trinh bd va nghien ciru sy tien hoa cua bd Qua cac ngi dung neu tren, d goc do quan ly co the thay ngi dung ciia nghien cuu dia mao dong vai tro quan trgng trong viec quan ly tai nguyen va quan ly tai bien d ddi bd

Ddi bd la noi tuong tac giua moi trudng luc dia va moi trudng bien No dugc xem nhu la mgt he dgng lyc md ma d do cac qua trinh ty nhien va sinh thai hgc tuang tac va chju sy chi phoi bdi sy tac dgng va nhiing sire ep tu cac hoat dgng kinh te - xa hoi cua con ngudi Cho den nay, rat nhieu cac quoc gia da nhan

thay dugc tam quan trgng cua cac he sinh thai, dieu kien moi trudng va cac nen van hoa d ddi bd, tir do da co nhiing hanh dgng nham no lyc bao ve va giii gin chung Ddi bd, mgt mat rat giau co, da dang nhung lai het sire nhay cam va de bi bien doi, mat khac lai la noi tap trung rat dong dan cu sinh song va hau het song chu yeu nhd vao nguon tai nguyen d day Chfnh bdi vay, van de quan ly mgt each hieu qua va ben viing tai nguyen ddi bd la mgt dieu vo ciing quan trgng doi vdi moi quoc gia co bien Hieu biet mgt each sau sac ve cac qua trinh ty nhien, cac thanh tao dia hinh, nhiing quy luat thanh tao va bien doi cua chiing la mgt nhiem

vu khong the thieu dugc doi vdi cong tac dieu tra va quy hoach cho ddi bd

Trong qui hoach cua quan ly thong nhat ddi bd theo mire do qui mo, vj trf, thdi diem, thudng cac so lieu yeu cau ve dia mao la co hieu qua nhat Nhu danh gia dia hinh doi vdi phat trien giao thong, cac cong trinh xay dyng Con doi vdi van de

dy bao thien tai la xac dinh cac qua trinh xoi Id bd bien, hien tugng boi lang d ho chua, cau cang, giao thong thuy va xac dinh tuoi thg cua chijng Do la nhung dong g6p cua dja mao, tham gia lam thay doi ve kieu va tam quan trgng cua cac van de trong qua trinh trao doi giira cac nha qui hoach va cac nha dia mao

Mat khac, trong qua trinh thyc thi de an, phat trien va quan ly thong nhat ddi bd, vai tro cua cac nha dia mao thudng dugc the hien ro trong cac cong trinh xay dyng, bdi muc dfch ciia dia mao cong trinh la tim hieu tfnh chat cua canh quan ( hinh thai va dien mao ) phuc vu cho cong trinh dugc tien hanh an toan co hieu qua Nhirng cong trinh xay dyng co hen quan den dia mao la cong trinh xay dyng dan sinh - kinh te, phat trien do thi, giao thong, kenh muong, dudng ong,phong lu, cau cang va bao ve ven bd Sau khi xay dyng cong trinh la van de bao dudng, giam sat cong trinh, danh gia sy kien tai bien, do vay nhiem vu viia dia mao thudng khong bj han che trong mgi linh vyc ciia quan ly ddi bd, nhung tfnh chat ciia cac van de va tiem nang dia mao dugc thay doi rat nhieu giiia cac khu vyc, giiia cac vimg khf hau, quoc gia va kieu quan ly ddi bd khac nhau

Thong thudng vai tro cua nghien ciru dia mao la cung cap mgt so cac thong tin ve dja chat, dia hinh va cac qua trinh dia mao dugc cong bo trong sy hgp tac vdi cac nha khoa hgc khac Tai lieu dia mao thudng la co sd ciia viec tong hgp cac

so lieu dia hinh, cac thong tin ve be mat trai dat, cac bao cao ve moi trudng thong qua viec phan tfch cac he thong dat Do vay, nhiing dong gop cua dia mao la gop phan de xuat hudng nghien ciru cac tai bien ty nhien, giam sal moi trudng, danh

gia tiem nang tai nguyen, danh gia tac dgng ciia cac pha qui hoach, tac dgng cua moi trudng trong qua khir, hien tai va tuong lai

Kha nang dia mao trong quan ly ddi bd thudng dugc xuat phat tir nhu cau danh gia tfnh chat, phan bo theo khong gian, thdi gian cua cac tai bien va cac nguon tai nguyen Bdi moi canh quan nao dd deu co thuoc tfnh, tfnh chat va gnuyen nhan thay doi rieng, chi co cac phuong phap phan tfch dia mao mdi co the giai quyet tot cac yeu cau tren Nhu giai doan canh quan ngoai thyc dia cho phep ghi lai mgt each chfnh xac so lieu dia mao d dang ban do vdi ty le tuy y phuc vu tot cho cong tac dieu tra khao sat moi trudng Kha nang giai doan dia hinh la mgt trong nhung phuong phap phan tfch va dy doan sy thay doi moi trudng tuong doi nhanh va kha chfnh xac, phuc vu kjp thoi cho yeu cau quan ly thong nhat ddi bd Dac biet doi vdi viec sir dung cong nghe hien dai nhu he thong tin dja ly (GIS), vien tham vao muc dfch nghien ciru sy bien doi dja hinh da trd thanh mgt cong cu phuc vu dac lyc cua nhieu linh vyc khac nhau trong do co linh vyc quan ly va kiem soat moi trudng

Trong nghien cuu dia mao ung dung, ngoai viec do dac, quan trac tryc tiep tai hien trudng thi viec phan tfch, xir ly so lieu bang cac cong nghe hien dai la cong viec khong the thieu dugc trong viec giai thfch sy thay doi cua moi trudng, trong thdi dai hien nay thi viec sir dung cac cong nghe mdi de tao ra cac mo hinh mo phong ket hgp vdi cac so heu do dac ngoai thyc dia phuc vu cho viec thanh lap cac ban do da cho phep phan anh chfnh xac cac qua trinh dien bien cua moi trudng phuc vu kip thdi cho cong tac quan ly va kiem soat moi trudng

Trong quan ly thong nhat ddi bd, dong gop co y nghia nhat cua nghien ciru dia mao thudng la he thong ban do chuyen de, trong do dang chu y nhat la serial ban do dat va ban do dja mao Viec giai thfch nguon goc, cac qua trinh lien quan den dia hinh la rat quan trgng doi vdi viec quy hoach vi chiing chi cho ta thay cac nguy CO gay tai bien cua cac qua trinh ty nhien nhu xam thyc, trugt Id, cat bay, lu, giup cho viec xay dyng cac bien phap hgp ly nham giam thieu thiet hai

Cooke R.V va Doornkamp J.C cho rang viec nghien ciru sy bien doi dudng

bd noi rieng, va nghien cuu dia mao ddi bd noi chung la rat phii hgp doi vdi cong tac quan ly ddi bd trong nhiing hoan canh cu the nhu danh gia dieu kien ve nen mong cho cac cong trinh; bao ton cac viing dam lay, cira song va bai bien; dieu kien lia lut; moi quan he giua xoi Id bd va boi tfch, dac biet la cac dieu kien ve cau,

cang, cira sdng cho tau di lai va bao ve cac bai bien Mat khac, ddi bd la mgt he

md nen cac yeu to va cac hgp phan ciia no tuong tac va quan he chat che vdi nhau, con cac qua trinh bd thudng dien ra tren nhiing quy mo rgng Idn chir khong chi trong pham vi cua moi dia phuong hay mgt viing nao do Bdi vay, nhiing chfnh sach lien quan den sir dung dat cua viing nay co the se anh hudng tdi ddi bd d vting khac canh no Vf du viec khai thac viing bai trieu co the dan tdi sy gia tang ap lyc len cac moi trudng song ciia vimg dat ngap nudc; hoac viec bao ve bd bien a vung nay khoi sy xoi Id co the dan den sy xoi Id 6 vung khac

Co sd nghien cuu dia mao phuc vu cho quan ly ddi bd bao gom:

Dja hinh la san pham co the quan sat thay ciia moi tac dgng tuong ho giiia cac nhan to ngi sinh va ngoai sinh ma trong do co tac dgng ciia con ngudi, giiia cac nhan to tfch eye va nhan to thy dgng, Cac nhan to nay luon thay doi, do do ma dja hinh mat dat ciing luon bien dgng theo ca khong gian va thdi gian Nhung bien dgng nay dien ra thudng xuyen, lien tuc va the hien rat ro doi vdi dia hinh bd bien Dia hinh dugc xem la "nen ran" ciia mgi he sinh thai Chirc nang ciia dia hinh trong bat ke he sinh thai nao ciing la kiem soat sy phan bo nang lugng va vat chat trong do Dja hinh la mgt dang cua vat chat, nen dia hinh ciing khong ngirng van

dgng va bien doi va ciing tuan theo cac quy luat chung la bien doi luang thdnh

chdt Sy bien doi nay co the dien ra tir tii" hoac dot bien Cac nhan to gay ra sy bien

doi CO the la ty nhien hoac do tac dgng cua con ngudi Khi dia hinh bi bien doi thi

sy phan bo nang lugng va vat chat trong he sinh thai ciing bi thay doi Cuoi cimg

he sinh thai ciing bi thay doi Nhiing thay doi nay dien ra nhanh chong khi co tac dgng cua con ngudi

Tren co sd do tac gia Vii Van Phai va nnk trong cac cong trinh nghien cuu ve ddi bd bien Viet Nam da dua ra so do mo ta moi quan he giiia cac yeu to ty nhien va

con ngudi d ddi bd bien va van de quan ly {hinh 1.7) Trong do cac tac gia da khai

quat toan bg moi quan he giiia cac yeu to ty nhien bao gom cau true dia chat, khf hau, thuy van va anh hudng cua chiing den nguon boi tfch va nang lugng d ddi bo

Dac biet, trong so do tac gia da nhan manh vai tro ciia con ngudi, dua len ngang vdi

cac yeu t6 ldn la khf hau kien tao, trong vai tro anh huong den nhirng bien doi, ma

cu th^ la cac hoat dgng b6i tu xoi Id d ddi bd - mgt trong nhiing van de doi vdi cong tac quan ly ddi bd ma trong do nhung nghien ciru dia mao dong vai tro trung tam

Cau true dia chat va

Sinh vat, hoa hgc, v.v

Hinh 1.7 Sa dd khdi quat moi quan he giua cdc yeu to a doi ba bien vd qudn ly d&i ba

Cac he moi trudng ven bd co vai tro rat quan trgng doi vdi nhieu Unh vyc ca trong thyc tien ciing nhu trong nghien ciru khoa hgc Nhung no ciang la he thong phuc tap nhat va bien dgng manh nhat VI vay viec quan ly ddi bd mgt each hieu qua va bin vung la nhiem vy sdng con cua chung ta Tuy nhien, nhu nhan xet cua nhilu nha khoa hgc trong Unh vyc nay, dieu cot yeu de quan ly moi trudng bo mgt

each hieu qua va hkn viing la phai hieu biet day du ve cac qua trinh bd, cac dang

dja hinh, cac kieu bd

Cung vi muc dfch quan ly moi trudng ddi bd, cac nha khoa hgc tren the gidi

da dua ra 3 ngi dung can nghien ciru la:

1 Dac diSm tu nhien (nhu cac dang dja hinh bd, cac qua trinh bd );

2 Cac di san thien nhien (nhu cac cong vien quoc gia , moi trudng song ven bd: dat

thap, dun cat, cac nguon tai nguyen sinh vat);

3 Su dung ddi ven bd bao gom sir dung dat, sir dung bien va cac di tfch Ijch sir van hoa

Cling theo hg vdn de cdp bach nhdt hien nay trong qudn ly bd Id qudn ly sir

thay doi dirong bd, dgc biet Id str thay doi do xoi Id Van de nay luon doi hoi nhung

thong tin ve ban chat cua cac qua trinh hinh thanh va tien hoa dia hinh bd (bao gom co che di chuyen boi tfch, toe do va hudng thay doi theo khong gian va thdi gian)

1.3 CAC PHU'ONG PHAP NGHIEN ClTU

L3,1 FhiroTig phap vien tham va he thong tin dia Iy (GIS)

Phuang phap vien tham & GIS tuy khong phai la phuong phap dja mao truyen thong, nhung no ngay cang dugc ung dung rgng rai va trd thanh mgt phuang phap quan trgng trong nghien ciru dja mao, dac biet la trong nghien ciru va quan trac ddi bd - mgt doi tugng co sy bien doi thudng xuyen theo ca khong gian va thdi gian Dac diem cua anh vien tham la giup chung ta co the thu nhan dong thai dac diem ciia cac doi tugng cua be mat Trai Dat tren mgt dien tfch rgng ldn tai thdi diem bay chup Viec chiet xuat cac ldp thong tin lien quan den dia hinh va hinh thai cua dudng bd bien tir anh giup cac nha nghien ciru thanh lap dugc ban do hien trang dia hinh ddi bo d cac thdi diem khac nhau mgt each thuan lgi va kinh te Tir nhiing tam anh hien trang d nhung thdi diem khac nhau cua ciing mgt khu vyc, cho phep nguai sir dung co the so sanh dugc nhung thay doi ciia cac doi tugng theo khong gian va thai gian Cac anh ve tinh chup khu vyc nghien ciai trong nhieu nam tir

1989 din 2006 ciing vdi cac ban do dia hinh nam 1965, 1998 va 2007 cho phep xac djnh dugc hien trang ciia duong bo bien vao cac nam khac nhau Cac phan mem GIS giup tfnh toan cac dtr lieu khong gian va lien ket cac tam anh - dugc nan chinh

va dua vk ciing mgt he toa do VN2000, tir do co the tfnh toan chfnh xac dugc toe do

xoi Id cua bd bien theo thdi gian va quan sat dugc buc tranh toan canh ve dien bien xoi Id b6i tu tren toan bg khong gian cua \aing nghien cuu Va neu co day dii cac

thong tin wk dia hinh sir dung cong nghe vien tham & GIS con co the tfnh dugc

khdi lugng trim tfch dugc tfch tu hoac da bi bi xoi la

Sir dung phuong phap vien tham con co hieu qua trong viec xac dinh cac long song c6, cac he thong vai bd co trong khu vyc nghien ciru, lam co so cho viec

xac dinh cac dudng bd trong qua khu mgt each tryc quan, nhanh chong va thuan lgi Ngoai ra, phan tfch cac thong tin tren anh co the biet dugc cac yeu to dgng lyc nhu kien tao, hudng dong chay song, hudng dong boi tfch ven bd, hudng song,

va theo doi dugc sy bien doi cua chung theo timg thdi ky khac nhau, dong thdi ciing CO the quan sat dugc dgng lyc phat trien ciia dja hinh bd: xoi Id hay tfch tu

Qua trinh phan loai anh de tach dudng bd dugc tien hanh sau khi tien xir ly anh Khao sat so do phan xa pho ciia nudc bien va cac doi tugng khac ven bd cho

thdy nudc bien phan biet tot nhk d kenh 7 cua hai loai anh dugc chup tir cac bg

cam TM, MSS va kenh 4 (0,77 - 0,90 jam) anh ETM-H. Tuy nhien, trong dilu kien

CO viing song vd, kenh 7 anh MSS va TM cho ket qua t6t, con vk kho phan biet

giira viing song vd va bd cat d kenh 4 anh ETM-i- Ty le kenh pho t6t nhat doi vdi

anh ETM-F trong dieu kien song vo dugc lya chgn la {B5+Bl)fB2

0 cac kenh pho va ty le nay, dudng bieu dien hanh vi pho ciia nuac bien va

nuoc viing cira song hoan toan nam duai dudng bieu dien ciia cac doi tugng khac nhu cat, dat, thyc vat, VI vay, phuang phap dugc lya chgn de giai doan dudng

ba la Band Threshold - phan loai dya vao gia tri ngudng phan biet ddi tugng nghien cuu vdi tat ca cac ddi tugng khac tren anh

Ben canh viec phan tfch, tfnh toan va lien ket cac dii lieu vien tham, GIS con CO kha nang rat manh trong viec luu trir, quan ly va tfch hgp thdng tin Day la mdt tfnh nang quan trgng co the giup cac nha quan ly dua ra nhiing quyet dinh cudi Cling cho cdng tac quy hoach va quan ly ddi bd nhd kha nang phan tfch va tfch hgp thdng tin cua hang loat cac ldp thong tin chuyen de khac nhau

L3.2 Phirong phap phan tich he thong

Phuong phap he thdng la mdt phuang phap khoa hgc giup xir ly nhirng van

dl phirc tap khi co nhieu mdi quan he phai nghien ciru, nhieu phuong dien phai xem xet, nhieu yeu td bat djnh phai tfnh den, nhieu phung an khac nhau phai can nhac, so sanh lya chgn trong khi thdng tin khdng day dii Gan day, nhieu nha khoa hgc da dua ra khai niem he dia mao nham phan tfch, danh gia va dy bao nhung bien ddng ciia cac nhan td ty nhien va nhan sinh ddi vdi cac qua trinh thanh tao va phat trien dia hinh

Phuang phap phan tfch he thdng cho ta co sd de md ta cau true ciia ddi tugng nghien cuu vdi su da dang va phuc tap ciia no trong cac mdi quan he Khi sir dung phuang phap nay, thi ddi tugng nghien cuu phai dugc xem nhu la mdt

he thdng cho du d quy md nao Sy phat trien, nhiing bien ddi ciia dja hinh khu vuc nghien ciru vira do chfnh mdi quan he cua cac yeu td trong no, vira do ca cac yeu td ben ngoai gay ra Su dung phuang phap nay cho phep danh gia mdi quan he giiia cac ngudn nang lugng va vat chat tham gia trong qua trinh phat trien dia hinh cua ddi bd bien khu vyc nghien cuu

Mac dii CO nhieu uu diem, song ca phuang phap vien tham & GIS va phuong phap phan tfch he thdng ciing khdng the thay dugc cac phuang phap nghien ciru dia mao truyen thdng - cac phuang phap cho phep quan sat va md ta mdt each day du cac thdng tin ve dac diem dja hinh cung nhu cac nhan td tham gia vao qua trinh dia mao de tao nen no

1.3.3 Phironng phap hinh thai - dong lyc

Day thyc chat la phuong phap phan tfch ngudn gdc - hinh thai trong dia mao Phuang phap nay dya tren mdi quan he chat che giua giira ddng lyc va cac dac diem hinh thai ciia dja hinh Dac diem hinh thai ciia mdt dang dia hinh nao

dd, tfch tu hay mai mon, xoi Id, la ket qua tac ddng ciia mdt hay vai nhan td ddng lyc chiem uu the nao dd Dya vao phuong phap phan tfch hinh thai - ddng lyc vira de giai thfch co che thanh tao dia hinh, vira lam co sd de phan loai bd bien va dja hinh d ddi bd ndi chung

1.3.4 Phu-ung phap phan tich hinh thai - thach hoc

Co sd cua phuong phap phan tfch hinh thai - thach hgc la mdi lien he chat che giiia cac dac diem hinh thai dia hinh vdi dac diem cac loai dat da tao nen chung bao gom ca cac da cd do ben viing cao ciing nhu cac da tram tfch bd rdi Nhilu dac dilm hinh thai dugc quy djnh bdi dac diem thach hgc Chang han khi nghien cuu dia mao luc dja, ngudi ta de dang phan biel dugc sy khac biet giiia dja hinh dugc thanh tao tren cac da mac ma xam nhap (granit), mac ma phun trao (cac ldp phii bazan), da tram tfch luc nguyen cd the nam ngang hoac nghieng, da vdi, Cac dac diem cua tram tfch bd rdi (thanh phan do hat, thanh phan khoang vat, dac dilmm tudng, sy phan bd trong khdng gian va trong mat cat, ) ciing cd y nghia rat quan trgng khi nghien ciru dia mao bd bien Cac dac diem tram tfch neu

tren la mdt trong nhiing chi tieu de phan tfch Ijch su phat trien ciia dia hinh dang dugc nghien ciiu Dieu quan trgng la phai xac dinh dugc cac dj thudng trong trong

so cac dac diem tram tfch Chang han, tren sy phan bd chung cua cac tram tfch hat min, cd cac dai tram tfch hat thd nam d vi trf cao hon thi dd la dau vet ciia cac bar cat cd da bj nudc bien tran ngap, hoac neu nd lai nam d vj trf thap hon thi hien nay chung dang bi xam thyc manh do tac ddng cua dong chay gan day Ngugc lai neu tren phdng chung la hat thd xen cac dai tram tfch hat mjn nam d vj trf thap hon thi

cd the dd la dau tfch cua cac dam pha cd Mat khac, chfnh kfch thudc hat tram tfch cUng CO anh hudng rat Idn den do ddc ciia dja hinh bai bien theo mdi quan he thuan

vdi nhau Kfch thudc hat cang ldn thi do ddc cua bai cang ldn (bdng l.i)

Bdng 1.1 Tuang quan giira kich thudc hat vd do doc bdi

bd bien khu vyc nghien ciru

CHU^ONG 2 CAC NHAN TO ANH HU^OWG DEN SlT BIEN D O I DIA HINH BOf BIEN

TINH THlTA THIEN HUE

2.1 DAC DIEM DIA CHAT

Ddng bang Hue dugc hinh thanh bdi sy xuat hien vao Neogen hang loat cac dut gay phuong tay bac - ddng nam, kem theo la syt lun dang bac cua mdng vdi bien do tang dan ve ddng bac Tren binh dd kien tao bien ddng, cau tnic Ddng Hdi

- Hue la bg phan d ria tay cua dia hao Kainozoi dgc ddi dut gay sdng Hdng Bieu hien hoat ddng trong giai doan tre nhat cua cau true dugc phan anh bdi sy tang chieu day cua tram tfch De Tir tir dudi 10m d viing bdc mon den tren 120m d phfa ddng Cac cau true - tan kien tao nay da quyet dinh den hinh thai dja hinh ciia ddng bang bdi sy dinh hudng song song cua cac bar, cac vai bd va cac doi cat keo dai theo hudng tay bac - ddng nam, ciing hudng vdi cac bar cat va bd hien dai Cac bac dia hinh tren ddng bang cung nam keo dai theo hudng chung va thap dan ve phfa bien, tuong ung vdi sy chim dan cua mdng

Tham gia cau tao dia hinh va phat sinh tai bien thien nhien khu vyc Thira Thien - Hue gdm cac thanh tao tram tfch va tram tfch ngudn nui lira cd tudi tir Neoproterozoi den Kainozoi

Dat da chu yeu la tram tfch Paleojoi, Meojoi, phan bd rdng rai trong vimg Tram tfch Paleojoi gdm he tang A Vuong phan bd tren dien tfch han che d vung Ddng Nam khu vyc, he ting Dai Long phan bo rdng rai vdi hai phu he tang

- Phu he tang tren, vdi thanh phin chu yeu la da nhieu phien set, xen bgt ket, cat ket

- Phu he ting dudi, c6 phan bd ldn hon vdi hai thanh phan tram tfch cat ket, ft

khoang san va ft set silic

Trim tfch De vdn tao thanh dai dai theo luu vyc vdi thanh phan bien ddi tir cudi san kit, da philn set hoac cat ket d tang dudi, tdi bgt ket xen cat ket d tang giira, chuyin din nen bdi kit, phien set, da vdi set va da vdi d tang tren

Xam nhap mic ma phan phdi kha rdng rai thanh nhieu khdi cd kfch thudc khac nhau Trim tfch ky De Tir chii ylu trong viing ddng bang ven biln gdm cat cudi sdi, cat, bdt set va miin

TH6NG PLEISTOGEN

Thong Pleistocen, phu thong du&i

Trdm tich song: nam d phan thap cua mat cat, phan bd dgc cac thung lung

sdng cd trung luu sdng Huong Mat cat dugc dac trung bdi cac tram tfch hat thd, bd rdi gdm: cudi, sdi, san, cat lan bgt mau xam vang, day 20 - 30 m Chiing phu bat chinh hgp tren cac tap hat min tudi Neogen va bj phii lai bdi cdc thanh tao hdn hgp sdng bien tudi Pleistocen giiia

Trdm tich hon hap song - bien: Mat cat gdm cat lan bgt, set bgt, bgt set mau

xam den chua nhieu vat chat hiiu co

Cdc trdm tich song vd song - lu: Mat cat gdm chii yeu cac thanh tao hat

thd: cudi, sdi, san lan ft cat bgt mau xam vang, bd rdi Cudi cd dudng kfnh trung binh 2 - 3 cm, ca biet tdi 5 - 6 cm, thanh phan chu yeu la thach anh, ft cat ket va granit, mai trdn kha Be day tram tfch thay ddi tir vai met den 40 m Day la tang chua nudc quan trgng cua dai ddng bang ven bien

Thong Pleistocen, phu thong giiia - tren

Cac tram tfch dugc thanh tao trong thdi ky bien tien nay gdm cac thanh tao bien vung vinh va bien ven bd Tram tfch cd thanh phan tuong ddi ddng nhat gdm cat thach anh hat nhd den trung, mau sac thay ddi tir xam den d dudi den xam vang loang Id dd, vang nghe, vang nau d phan tren Tram tfch chgn lgc trung binh, ty le cip hat cat dat 70 - 80 %, cdn lai la bgt set Cac thanh tao nay chuyen tiep tren cac tram tfch tudng long sdng tudi Pleistocen giira - muon va bi phu bit chinh hgp bdi cac tram tfch bien tudi cudi Pleistocen muon Be day mat cat thay ddi tir 10 - 50 m Cac thanh tao bien - viing vinh tudi dau Pleistocen muon phan bd tren dai dong bang thap tir Hien Luong den Thira Thien, chung hoan toan bi phu bdi cac tram tfch tre hon

Thong Pleistocen, phu thong tren

Cac trim tfch sdng tudi cudi Pleistocen muon cau tao nen cac them sdng bac I cd do cao 8 - 15 m, phan bo thanh cac dai cd chieu rdng tir vai chuc met din tren 1000 m dgc trung va thugng luu cac thung lung sdng sudi Mat cat gdm 3 tap: dudi cimg la cudi sdi lan cat bgt mau xam vang, day 3 - 5 m; giira la cat lin bgt set xen cac thiu kfnh cudi sdi, day 3 - 4 m va tren ciing la cac tram tfch tudng bai boi vdi cac ldp set bgt min deo mau xam vang Day la tang set gach ngdi cd trii lugng ldn d viing gd ddi phfa tay ddng bang

Cac trim tfch hon hgp sdng - bien nam dgc cac thung lung d vi trf

chuyen tiep giira viing go ddi va dai ddng bang ven bien, chiing chuyen tiep dan ve phfa ddng so vdi cac thanh tao ngudn gdc sdng va cd dien phan bd rgng hon so vdi thanh tao nay Mat cat dugc dac trung bdi su pha trdn giua cat, bgt va set mau xam den, phan tren bi phong hda cho mau xam vang loang Id,

be day thay ddi tir 5 - 15m

Cac tram tfch bien tudi cudi Pleistocen muon cau tao nen cac bac them cao 8

-15 m, phan bd kha rdng rai d Phii Lgc, Van Xa, Mat cat dugc dac trung bdi cac tap cat thach anh mau xam vang, xam trang So vdi cat ciia thdi ky dau Pleistocen muon, cac tap cat nay cd do mai trdn, chgn lgc tdt hon Tai khu vyc ddng Phu Bai, Phu Trach , cat co mau trang tinh khiet cd the dat chi tieu cat thuy tinh Cac thanh tao tudng bar nay phu bat chinh hgp tren tram tfch viing vjnh tudi dau Pleistocen muon, chuyen tudng vdi cac thanh tao sdng bien, bien viing vinh ciing tudi va bi tram tfch Holocen trung phu len Be day thay ddi tir 5 - 10 m

Tren cac dai triing thoai keo dai phuang Tay bac - Ddng nam d khu vyc Van Xa phan bd mdt kieu mat cat tram tfch tudng viing vjnh vdi thanh phan gdm bgt set lan cat mau xam nau, xam trang loang Id

Holocen trung

Trdm tich bien

He ting phan bd d phin ria cac dam pha va tren cac them cat bien cao 4

- 6 m Thanh phin gom cat thach anh mau trang, do man mon, chgn Igc tdt Chieu day 3 - 6 m

Trdm tfch lion hap song - bien

Phan bd d phin chuyin tilp ciia sdng Huong, sdng 6 Lau tir viing nui

ra ddng bing, tren bl mat dja hinh cao 3 - 5 m, cd do nghieng thoai ve phfa biln Thanh phan mat cit gom cd 2 phan: phan dudi la cat hat viia lan sdi san;

phan tren la set bgt mau xam den do cd nhieu di tfch thyc vat va ddng vat bien Chieu day tir 1 0 - 2 0 m

Holocen thugng

Trdm tich song

Phan bd dgc sdng, sudi hien dai, tao nen nhirng bai bdi ven long hoac phan bd rdng rai d cac sdng sudi Thanh phan mat cat gdm cudi, sdi hdn tap, cat, bgt, set mau xam den, xam vang Chieu day tir 1,5 - 1,6 m

Trdm tich bien - dam lay

Phan bd khdng rdng rai, thudng thay d nhung lach bien cd hoac dam hd nhd cat vao thanh tao cat bien cd Thanh phan tram tfch tii dudi len nhu sau; cat, set mau xam den, cd nhieu di tfch thyc vat, chuyen len la cat, set mau xam trang, xam den, tiep len tren la than biin mau den day 0,5 - 1 m Tren ciing la ldp cat, bgt, set mau xam vang day 0,5 - 1 m Chieu day chung la 8 - 12 m

Trdm tich bien - gio

Phan bd ven bd bien, tir ddng My Chanh - Phd Trach den Lang Cd, keo dai han 60 km theo hudng Tay bac - ddng nam Tram tfch d dang bai cat, dun cat

cd mau vang nhat Cat hat nhd la chu yeu, cat hat thd chiem 6 - 7% Cat cd do chgn lgc va mai mon kem Thanh phan cat chu yeu la thach anh va sa khoang

3

ilmenit, zircon co ham lugng tir vai gam den 100 g/m Chieu day tir 5 - 25 m

Phan bd d phan ria nhiing vung bien, dam pha nhu Tam Giang, Cau Hai,

An Cu va thdng ra bien d cac cira Tu Hien, Cira Kieng, Thanh phan tram tfch gom cat, bgt, set Chieu day 2 - 7 m

Dgc diem tdn kien tgo

He dam pha ndi rieng va khu vyc ddng bang ven bien Thira Thien Hue ndi chung trong sudt lich su 5 trieu nam qua phat trien tren viing sut lun kien tao tuong ddi so vdi khu vyc nang cao tao nili d phfa Tay nam dirt gay qudc Id I Tuy nhien, nlu so vdi myc nudc bien thi he dam pha cd nhirng thdi ky nang cao: thdi ky diu dien ra vao Pleistoxen (trudc cudi Pleistoxen muon), va thdi

ky thir hai la giai doan hien dai

Do ciu true khoi tang phirc tap, buc tranh sut lun cung bien ddi theo thdi gian, trung tam sut ha tuong ddi so vdi myc nudc bien cung khdng cd dinh

Dieu do dan din sy phan chia he dim pha thanh bdn ddi cd lich sir khac nhau

Nam ve phfa tay nam dirt gay quoc Id I la viing nang kien tao tfch eye, dac trung bing dja hinh phan cit vdi hoat ddng xam thyc bdc mdn thdng trj Tuy

nhien, khu vyc nang manh nhat la phfa nam dut gay Hui va dac biet la khdi Hai Van nim phfa nam dirt gay Rao Trang Da phin dien tfch dong bang Hue la viing nang yeu hien dai, cdn thay nhieu vet tfch dudng bd bien cd phan bd tre dan ve phfa bien Cac trung tam nang chu yeu chfnh la cac vdm nang cue bd nhu Hai Thanh, An Hda, Phu Vang, Thuy Thanh Dia luy Thuan An - VTnh

My cd tfnh chat cua mdt nem kiln tao trung tfnh, khdng nang khdng ha Tuy nhien, trong lich sir De Tu muon, dja liiy nay ciing sut ha nhung vdi bien do nhd hon viing xung quanh khien cho trim tfch d dd mdng hon Dim Ciu Hai la sut vdng hien dai Rat cd the phan ngoai cira Thuan An cung la mdt bdn sut ha kien tao, phan doan theo hien tugng xoi Id bd bien kha manh d day

2.2 DAC DIEM DIA MAO

Dang dja hinh tfch ty phd bien va dac trung ciia ddng bang Hue la he lagun

- dao chan va gd dun cat do gid tai tfch tu cat bien Cac ket qua nghien ciru dja tang De Tu va dia mao da chi ra rang ngoai cac lagun - de cat chan tudi Holocen

da dugc ghi nhan trong van lieu, tren ddng bang Hue cdn tdn tai cac lagun - de cat chan dugc thanh tao trong Pleistocen Tuy nhien, cac lagun - de cat chan nay hau het deu bi chon viii bdi cac tran tfch tre hon

Tren ddng bang Hue hien chi cdn mdt be mat lagun cd dugc hinh thanh vao cudi Pleistocen muon tao be mat cao 5 - 10m phan bd d khu vyc xa Phong Son (sau nui Phong An) Day ciing la vi trf tiep giap vdi noi sdng Bd chay vao ddng bing Do chay vao ddng bang tryc tiep tir viing nui cao nen sdng Bd da de lai d phin dinh cua delta nhieu dau tfch ciia long sdng qua nhiing lan thay ddi long dan Day la nhiing dilm xung ylu ma ddng chay cd the xuyen thiing gay nguy hiem cho dan cu sinh sdng ben bd sdng Ket hgp vdi nudc ddn ir tir sdng 6 Hd, cd the dan din tinh trang ngap ung ddi vdi cac khu dan cu va cac khu dat canh tac tren be mat tfch tu biln - dim liy nim phfa sau de thien nhien d bd trai ciia sdng Bd- cho dii

do cao tuyet ddi cua nd dat 5-10m

Cac bl mat tfch tu biln - dim lay c6 tudi Holocen phan bd rdng rai va

chilm phan ldn dien tfch cua dong bing Hue hien nay Be mat tfch tu cd tudi Holocen sdm cao 3 - 4m cit vao thim cat cd cao 10 -15 m phan bd d khu vyc xa Phong Hiln Cac bl mat tfch tu tre hon cao tir 0.5 - 3m tao thanh dai rdng hang

km nim phfa sau va keo dai song song vdi cac de cat cao 10 - 15m Do tfnh chat triing va bi chan bdi nhiing de cat nen nhiing dang dia hinh nay rat nhay cam vdi tinh trang ngap lut, tham chi, chi can lugng mua tai chd cung da khien chung bi ngap trang nudc

Trong ki De Tu cd rat nhieu lan bien tiln sau vao luc dia rdi lai liii ra xa tuong urng vdi nhiing thdi kl bang ha va gian bang khac nhau Trong cac pha biln tien, bien thoai vao Pleistocen chung tao nen cac thIm mai mdn - tfch tu cao 10 -20m din 40 - 60m d sat chan nui va cac thIm tfch tu biln, sdng - biln cao 8-15m tren ddng bang va ven cira sdng Cac them mai mdn cao 40 - 60m cd tudi Pleistocen giua chi cdn dugc bao tdn d phfa tay cua hd Chiem Son va d khu vyc cac xa Thuy Bien, Thuy Xuan dudi dang cac be mat dinh ddi thoai bj chia cat bdi cac sdng sudi hien dai Chuyen tiep xudng bac dia hinh thip hon la cac thIm mai mdn tfch tu bien

cd tudi dau Pleistocen muon, cao 20 - 30m phan bd dgc theo sudn ciia cac pediment

cd d ria tay cua ddng bang

Dgt bien tien vao cudi Pleistocen muon cd y nghia rat ldn vdi sy hinh thanh dia hinh hien tai cua dai ddng bang ven bien Hui Do dja hinh dong bing luc dd da dugc san phang dang ke trong cac dgt bien tien trudc, ddng thdi ngudn vat lieu ciing da dugc tfch tu kha ldn d dai ven bd, tao dieu kien cho sy hinh thanh he thdng cac bar cat va cac dang tfch tu bd khac trong khu vyc Bien Ian sau vao trong luc dja vao tao cac be mat mai mdn - tfch tu cao 10 - 20m, hien cdn dugc bao tdn dudi dang cac chdm sdt tren ddng bang d khu vyc xa Huong van Hung Long (Chiia Thien My cung dugc xay dyng tren bac them nay), va cac be mat bang phang ven cac nui Phong An, Ddng Lam, Djnh Ky d phfa tay bac thanh phd Hue Dgt bien thoai tuong irng vdi thdi ki bang ha Viurm vao cudi ciia thdi ki nay da de lai tren ddng bang cac them tfch tu bien rdng ldn cao 8 - 15m, hien nay van cdn dugc bao tdn nhu nhiing manh sdt ldn nam keo dai song song vdi pha Tam Giang - Cau Hai Cac them bien nay khdng bao gid bj ngap lil nhung chung lai cd vao trd nhu nhung con de thien nhien ngan phan ddng bang trung thip vdi phfa biln, gay anh hudng ldn den kha nang tieu thoat nudc ciia khu vyc vao miia mua IQ

Ciing trong thdi ki nay cac tam giac chau cua sdng Huong va sdng Bd cung dugc hinh thanh theo co che tfch tu lap day, tao nen cac dang dja hinh tfch tu ve hai phfa cira sdng Dang dja hinh nay hien nay van cdn dugc bao tdn d cac dang dja hinh tfch tu hon hgp sdng - bien cao 8 - 15 m d khu vyc san bay Phii Bai va khu vyc xa Hung Van Day cung la nhiing don vi dia hinh tren ddng bang khdng bao gid chiu anh hudng ciia hien tugng ngap sau do lu

Dia hinh ducrc thdnh tgo do qud trinh bien

Trong De Tir, nhan td bien ddng mdt vai trd quan trgng trong qua trinh hinh thanh cac thanh tao dia hinh tren dong bang Hue vao cac giai doan bien tien, thoai

khac nhau Mat khac, do ddng bang dugc phat triln kl thira tren mdt binh dd kiln true

cd cua mdng sut lun dang bac thang d phan ria, dugc lip diy bdi cac trim tfch Neogen

- De Tu nen dia hinh ddng bang Hue cd tfnh phan bac rit rd ret tir lay sang ddng va cd

sy dinh hudng song song cua cac bar, cac vai bd, cac doi cat va pha Tam Giang - Cau Hai theo phuong tay bac - ddng nam, song song vdi cac bar cat va dudng bd hien dai

Them cao 2 - 3m

Them cao 2 - 3m la them tfch tu tre nhat, cd chieu rdng chi dat vai tram met din tren 1000m, song nim keo dai kha lien tuc dgc theo bd biln hien dai Phin Idn chung la bai bien cd va vai bd mdi dugc nang len Be mat nghieng thoai ciia them dugc gidi han phfa tren bdi vach cat vao cac dun cat do gid hoac them 4 - 6m, gidi han dudi bdi vach bien hien dai Cau tao nen thIm bien 2 -3 m la cat thach anh mau xam vang, cd dudng kfnh trung binh tir 0.15 - 0.34 mm, do chgn Igc tdt vdi he

so So tir 1.29- 1.59

Them 4 - 6m

Them bien cao 4 - 6m dugc thanh tao lien quan den bien tien Flandrian phan bd thanh dai hep d ven ria phfa ddng va cat vao cac them cat bien cao 10 -15m Phan giap bien, mat them bi gid cai bien thanh nhirng dun cat cao 10 -20m, tham chf cao tdi 30m va nam keo dai dgc theo bd bien nhu nhiing con de ngan toan bd ddng bang Hue vdi bien Dia hinh nay khdng bi ngap lil nhung thudng bi ngap ung d phan dinh, mat khac chung cd vai trd nhu nhiing con de gay can trd kha nang tieu thoat nudc cho viing ddng bang d phfa trong

Them 10 - I5m

ThIm cao 10 - 15m cdn dugc bao tdn kha tdt phan bd d phfa bac giap vdi Quang Tri va d phfa nam cua ddng bang Hue Chung cd chieu rdng vai kilomet va nim keo dai song song vdi bd bien So vdi them 4 - 6m, them 10 - 15m chiu tac ddng cua gid han, song lai chiu tac dgng manh hon bdi cac ddng chay tam thdi Do cao trung binh cua them kha dn djnh tir 8 - 10m d phfa bac va nghieng thoai ve phfa nam cdn 6 - 7m

Cdc dgng dia hinh tich tu

Dang dia hinh tfch tu phd bien va dac trung ciia ddng bang Hue la he lagun

- dao chin va gd dun cat do gid tai tfch tu cat bien Cac ket qua nghien ciru dja ting De Tir va dja mao da chi ra ring ngoai cac lagun - de cat chan tudi Holocen

da dugc ghi nhan trong van lieu, tren ddng bang Hue cdn tdn tai cac lagun - de cat

chan dugc thanh tao trong Pleistocen Tuy nhien, cac lagun - de cat chan nay hau het deu bj chon vui bdi cac tran tfch tre hon

Tren ddng bang Hue hien chi cdn mdt be mat lagun cd dugc hinh thanh vao cudi Pleistocen muon tao be mat cao 5 - 10m phan bd d khu vyc xa Phong Son (sau nui Phong An) Day ciing la vi trf tiep giap vdi noi sdng Bd chay vao ddng bing Do chay vao ddng bang tryc tiep tir vimg nui cao nen sdng Bd da de lai d phin dinh cua delta nhieu dau tfch cua long sdng qua nhiing lan thay ddi Idng dan Day la nhirng diem xung yeu ma ddng chay cd the xuyen thiing gay nguy hiem cho dan cu sinh sdng ben bd sdng Ket hgp vdi nudc ddn u tir sdng O Hd, cd the dan den tinh trang ngap ung ddi vdi cac khu dan cu va cac khu dat canh tac tren be mat tfch tu bien - dam lay nam phfa sau de thien nhien d bd trai ciia sdng Bd - cho dii

do cao tuyet ddi cua nd dat 5-10m

Cac bl mat tfch ty bien - dam lay cd tudi Holocen phan bd rdng rai va chilm phin Idn dien tfch cua ddng bang Hue hien nay Be mat tfch tu cd tudi Holocen sdm cao 3 - 4m cat vao them cat cd cao 10 -15 m phan bd d khu vyc xa Phong Hien Cac bl mat tfch tu tre hon cao tir 0.5 - 3m tao thanh dai rdng hang

km nam phfa sau va keo dai song song vdi cac de cat cao 10 - 15m Do tfnh chat trung va bi chan bdi nhiing de cat nen nhirng dang dja hinh nay rat nhay cam vdi tinh trang ngap lut, tham chf, chi can lugng mua tai chd cung da khien chiing bj ngap trang nudc

Dia hinh do hon hgp song bien

Bi mat tich tu delta tuoi cuoi Holocen muon

Bk mat nay tdn tai d do cao 10 - 15m, bi phan cat bd cac mang xdi, tao dia

hinh gd doi thoai va phan bd khdng dang ke d phan dinh cua tam giac chau sdng Huong

Be mat tich tu delta tuoi cuoi Holocen giira - muon

Bk mat tfch tu delta tudi Holocen giiia - muon dugc thanh tao sau thdi ky

biln tiln cue dai Holocen giua Chung cd do cao 3 - 5m phan bd chu yeu d phan dinh cua tam giac chau sdng Huong va md rdng thanh mdt bl mat nghieng thoai vl phfa biln Day la mdt trong nhirng thi he delta trong qua trinh phat triln ciia sdng Huong va hien da thoat khdi sy anh hudng ciia chi do sdng hien dai, trir anh hudng cua lu thi ky Day cung la dang dja hinh ma dan cu tren ddng bang Hue song tap trung chu yeu Thanh pho Hui cung dugc xay dyng ngay tren thanh tao dia hinh nay

Be mat tfch tu delta tudi Holocen muon phat trien ke tilp Ien Be mat tfch tu delta tudi Holocen giua - muon va van dang tiep tuc lan ra phfa bien, tao ra doan that lai giua giiia pha Tam Giang va dim Thanh Lan - Ha Trung Be mat dja hinh

cd do cao 2 - 3m nam nghieng thoai ve phfa bien va dugc ciu tao bdi cat bgt xen cac ldp set, than bun mau xam den Day la bd phan delta ciia sdng Huong van cdn dang hoat dgng, mat khac do khdng cd he thong de sdng nhu ngoai Bic nen dang dia hinh nay van thudng xuyen chiu anh hudng cua lii lut hang nam

Dia hinh do ddng chdy

Cac dang dja hinh do ddng chay la cac bac thIm sdng, bai bdi hien dai va cac gd cao ven long gidng nhu nhiing de thien nhien phan bd chu ylu dgc theo hai ben bd sdng Huong va sdng Bd

Trong khu vyc nghien cuu phat trien 3 bac them sdng, song chung cd dien phan bd hep va chi gidi han d phan dinh tam giac chau hoac lan sau vao viing nui Dien phan bd Idn nhat cua dja hinh do ddng chay thudng xuyen va ciing la dang dja hinh rat quan trgng lien quan tdi van de lii lut d day, dd la cac bai bdi thudc cac the he khac nhau

Them xam thyc bac III cao 50 - 60m chi tdn tai nhung manh sdt hep d khu vyc VI Da Thugng , , bj phan cat manh tao dia hinh ddi dang vdm thoai

Be mat them chu yeu dugc cau tao bdi da gdc bj phong hoa, ddi noi cdn gap vai hdn cudi mai tron tdt

Them xam thyc - tfch tu bac II cd do cao 20 - 30m, phan bd rdng han them bac III, song cung chi phat trien d cac doan ddng d ria tay cua ddng bang Cac be mat them cdn dugc bao tdn tdt d khu vyc Pha Tuan - Binh Dien Tren be mat them thudng cdn dugc bao tdn ldp aluvi tudng Idng sdng cd day 1 - 3m, gdm cudi sdi mai trdn tdt, dugc gan ket chac chan bdi cat, bgt va san pham laterit Tai khu vyc Pha Tuan them sdng bac II chuyen tiep sang them mai mdn cao 20 - 30m dugc cau tao chu yeu bdi cudi thach anh mai trdn tdt

Them tfch ty bac I cua sdng da dugc phat trien md rdng hon so vdi them II

va them III ve phfa ddng bang Them I phan bd rdng nhat d phan dinh tam giac chau dgc theo thung lilng cat vao be mat them mai mdn cao 20 - 30m d Tuan Them cd do cao 8 - 15m, be mat tuong ddi phang Cac ddng chay hien dai thudng

chia cat them, tao cac vach xam thyc ddc dung Tram tfch cau tao nen them c6 be

day 5 - 20m

Bai bdi la dia hinh ngudn goc sdng phan bo rdng rai nhit tren ddng bang khu vyc nghien cuu Tren co sd do cao tuong doi - ciing chfnh la kha nang va muc do ngap nudc, dac diem cau tao tram tfch, cac bai boi dugc chia thanh cac

be mat khac nhau:

- Bai bdi cao cac sdng sudi cd do cao 4 - 8m phan bd thanh cac dai kha rdng

d phan dinh cua tam giac chau sdng Huong B I mat bai boi nghieng thoai theo hudng xa dan Idng sdng Dgc be mat bai bdi bi cit bdi long sdng cd va hien dai thudng phan bd d cac gd cao ven Idng Day ciing la nhiing san pham dugc thanh tao lien quan den hoat ddng cua ddng chay tran bd vao mua lii sdng Cac bai bdi cao cua cac thung lung sdng chuyen tiep dan sang be mat tfch tu bien - viing vinh tudi Holocen giiia

- Cac bai bdi trung, cao 2 - 4m phan bd kha rdng dgc theo sdng Huong Be mat dja hinh bang phang va nghieng thoai dieo hudng xa dan Idng sdng

- Cac bai bdi thap cd do cao 1 - 2m phan bd rdng rai tren cac thung liing sdng sudi Bai bdi dugc thanh tao lien quan vdi sy djch chuyen dai udn khuc ciia sdng Huong Be mat cac bai bdi nghieng thoai theo hai phfa : xa dan Idng sdng va theo hudng ddng chay

Ngoai ra, tren co sd nghien ciru cac dau hieu dja mao cd the vach ra dugc nhiing he thdng long sdng va lach trieu cd tren ddng bang Cac dang dja hinh nay phan bo d phfa tay, tay-bac va ddng bac ciia thanh Hue Dan cu trong viing thudng tap trung sinh sdng rat ddng d day, tren cac be mat ndi cao nguyen la cac

gd cao ven long khi cac Idng sdng nay cdn hoat ddng, hoac canh tac tren cac dai triing - dau an cua cac long sdng cd

2.3 DAC DIEM KHI HAU

Thira Thien Hui nim trgn trong cac vT do nhiet ddi va la khu vyc chuyen tilp tir mien khf hau phfa Bic sang mien khf hau phfa Nam Cd vai trd quan trgng nhat ddi vdi khf hau Thira Thien Hui la cac day nui phfa Tay va phfa Nam Ve miia ddng, cac day nui lam lech hudng gid Ddng Bac thanh gid Tay Bac, khdng khf lanh tinh lai phfa Ddng Trudng Son va Bac deo Hai Van gay ra mua Idn, ngap lut vao cuoi thu-diu ddng, lam miia mua lech pha so vdi tinh hinh chung d Bac

Bd, Tay Nguyen, Nam Bd va tao ra mdt trong nhirng trung tam mua ldn ciia ca nudc.Vl miia he, cac day nui gay ra hieu irng ''phan" dan den thdi tiet khd ndng gay gat, kem theo han han

Sy da dang va chia cat cua dia hinh Thira Thien Hue ciing la nguyen nhan gay ra phan hda khf hau theo khdng gian tao ra nhieu vung tilu khf hau khac nhau Nhin chung dieu kien khf hau rat khac nghiet, hang nam bao to, ning, ndng, han han, ung lut, gay nhieu khd khan cho mgi hoat ddng kinh tl xa hdi

a Che dp gio

Do nam trong khu vyc gid miia Ddng Nam A nen vimg luu vyc he thdng sdng Huong ciing nhu tinh Thira Thien Hui chju sy khdng chi ciia hai miia gid chfnh la gid miia ddng va gid mua he Dac diem ndi bat nhit trong chi

do gid d luu vyc he thdng sdng Huong la hudng gid thinh hanh kha phan tan, tan suit lang gid Idn va tdc do gid trung binh nhd

Ve miia ddng (tir thang X den thang IV nam sau), hudng gid thjnh hanh

d vimg ddng bang trong luu vyc la Tay Bac vdi tan suat 25-29%; ngoai ra hudng gid Ddng Bac ciing chiem mdt ti le dang ke vdi tan suat 10-15% Trong khi dd, do cd nui che chan xung quanh nen d thung liing Nam Ddng, hudng gid thinh hanh trong miia nay la Tay Bac vdi tan suat gid chiem 14-20% va gid Ddng Bac chiem 10-22% Cdn tai khu vyc A Ludi, gid hudng Ddng Bac chiem

uu the vdi tan suat 30-44%

Trong miia he (tir thang V den thang IX), hudng gid thinh hanh d vung ddng bang trong luu vyc kha phan tan, trong dd cd ba hudng chfnh la hudng Nam chiem 12-16%, hudng Tay Nam chiem 11-14% va hudng Ddng Bac chiem 10-16% Trai vdi viing ddng bang, hudng gid thinh hanh d viing nui kha tap trung 0 viing nui Nam Ddng, hudng gid Ddng Nam chiem uu the vdi 21-38%, tiep theo la hudng gid Tay Bac chiem 10-16% Vao nhiing thang giira miia he (tir thang VI den thang VIII), hudng gid Tay Bac d khu vyc A Ludi chiem ti le cao nhat la 34-36%

Tin suit gid lang tren lanh thd luu vyc rat cao, d viing ddng bang, tan suat lang gid chiem khoang 32-42%, d viing nui dat tir 28-61% Dieu nay gay bat lgi cho viec lam sach ciia khdng khf, dac biet la nhung viing thung liing Tdc do gid trung binh thang khdng Idn, dao ddng tir 1,0-3,6 m/s va ft thay ddi theo miia Toe do gid trung binh nam ldn nhat (2,3 m/s) quan trac dugc d A Ludi, tilp theo

la viing dong bing (1,8 m/s) va cudi ciing la tai thung liing Nam Ddng (1,4 m/s) Mac dii tdc do gid trung binh thang va trung binh nam khdng ldn nhung trong luu vyc van thudng xay ra gid manh vdi cac hudng khac nhau khi cd bao, Idc,

to, gid miia Ddng Bic hoac gid mua Tay Nam

b Che dp mua

Thira Thien Hui tdn tai hai viing cd che do mua khac nhau; dd la vung

dong bang vdi miia mua bat dau tir thang IX, keo dai 4 thang, kit thiic vao thang XII, miia ft mua keo dai 8 thang, tir thang I den thang VIII, va vimg nui va gd ddi vdi miia mua bat dau tir thang V hoac thang VI, keo dai khoang 7 hoac 8 thang, ket thiic vao khoang thang XII, miia ft mua keo dai tir thang I din thang IV hoac thang V

Nhin chung, lugng mua nam tang dan tir Ddng sang Tay va tir Bac vao Nam Ddng thdi, sy phan phdi mua trong nam trong luu vyc rat khdng ddng deu giira mua mua va miia ft mua, va cd sy tuong phan kha sau sac Do sy tac dgng giiia dia hinh va hoan luu khf quyen trong luu lyc nen da hinh thanh hai trung tam mua ldn Trung tam mua ldn thu nhat la khu vyc Nam Ddng vdi lugng mua nam dao dgng trong khoang 3400-4000 mm, cd nam tren 5000 mm nhu cac nam 1973, 1996 va 1999 Trung tam mua ldn thir hai chju anh hudng ciia day Trudng Son vdi ddng Ngai cao 1774 m nam trong huyen A Ludi, cd lugng mua hang nam tren 3400 mm, nam mua nhieu nhat cung vugt 5000 m nhu vao nhiing nam 1990, 1996 va 1999 Vung ft mua nhat trong luu vyc la viing ddng bang phfa Bac, lugng mua d day dao ddng trong khoang 2700-2800 mm Nhirng nam mua nhieu cd the len tren 3500 mm nhu nhirng nam 1978, 1981,

1998 Rieng nam 1999 d Hui lugng mua do dugc la 5641 mm [14], [16] Hang nam cd khoang 200 - 220 ngay mua d viing nui, 150 - 170 ngay mua tren ddng bang duyen hai Vao miia mua nhieu, mdi thang cd 1 6 - 2 4 ngay mua Nhung dgt mua keo dai nhieu ngay tren dien rdng se gay lu lut ldn

Trong miia lii nam 2007, Thira Thien Hue c6 8 dgt lu, trong dd cd 5 dgt lil

Idn tren bao ddng III Dac biet tir giiia thang X den giiia thang XI da cd 6 dot lii ldn, dinh lii Ien cao nhit tir sau 1999 Dac diem ndi bat nhat la lugng mua tren toan khu vyc rit ldn, dat tir 156 - 166% so vdi trung binh nhieu nam va nen nhiet

do trung binh trong thang XII (thang chfnh ddng) dat cao nhat trong 30 nam qua Theo quy luat thi lu chfnh vu xuit hien d Thira Thien Hue thdng thudng la vao thang X, nhung trong thdi gian gin day xuat hien vao thang XI va XII [19]

2.4 DAC DIEM THUY VAN

Dong bing Hui chiu sy anh hudng chii ylu bdi he thdng sdng Huong gdm hai ngudn Ta Trach va Hiru Trach bit nguon tir sudn ddng ciia day Trudng Son d

do cao 900m Luu vyc sdng Huong cd tdng dien tfch la 2830km' vdi mat do sdng