Hiệu quả và những vấn đề nảy sinh từ mô hình tôm lúa ở tỉnh Cà Mau.

Tiểu luận dành cho học viên cao học chuyên ngành địa lí học, sử dụng trong học phần Tổ chức lãnh thổ nông nghiệp. Nội dung xoay quanh chủ đề hiệu quả và vấn đề nảy sinh của mô hình tôm lúa ở tỉnh Cà Mau.

BỘ GIÁO DỤC – ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH

BỘ GIÁO DỤC – ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH

PHÒNG SAU ĐẠI HỌC



TIỂU LUẬN HỌC PHẦN (TỔ CHỨC LÃNH THỔ NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM)

HIỆU QUẢ VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ NẢY SINH TỪ MÔ HÌNH TÔM – LÚA Ở

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN 2

1.1 ĐẶT VẤN ĐỀ 2

1.2 MỘT SỐ KHÁI NIỆM LIÊN QUAN 2

1.2.1 Mô hình canh tác 2

1.2.2 Luân canh 3

1.2.3 Mô hình tôm – lúa 3

1.3 TỔNG QUAN VỀ TỈNH CÀ MAU 4

1.3.1 Vị trí địa lí 4

1.3.2 Điều kiện tự nhiên 5

1.3.2 Điều kiện kinh tế xã hội 6

1.4 CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN CỦA NHÀ NƯỚC 7

CHƯƠNG 2: HIỆU QUẢ TỪ MÔ HÌNH LÚA TÔM Ở TỈNH CÀ MAU 9

2.1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN 9

2.2 HIỆU QUẢ TỪ MÔ HÌNH TÔM LÚA Ở TỈNH CÀ MAU 9

2.2.1 Mô hình giúp khai thác hiệu quả hơn điều kiện tự nhiên 9

2.2.2 Tăng năng suất tôm, lúa 10

2.2.3 Đảm bảo an ninh lương thực trong tỉnh 11

2.2.4 Tăng lợi nhuận, giảm chi phí đầu tư 11

2.2.6 Tạo ra sản phẩm sạch, phục vụ xuất khẩu 12

-CHƯƠNG 3: NHỮNG VẤN ĐỀ NẢY SINH VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG 13

3.1 NHỮNG VẤN ĐỀ NẢY SINH 13

-3.1.1 Nguy cơ giảm diện tích canh tác lúa 2 vụ và xâm nhập mặn trên diện rộng 13

3.1.2 Trồng lúa trên đất nuôi tôm ngày càng khó 14

3.1.3 Tôm nuôi gặp nhiều khó khăn trong bối cảnh biến đổi khí hậu 15

3.1.4 Chất lượng tôm giống chưa cao và khó khăn trong quản lí 15

3.1.5 Vấn đề cấp, thoát nước trong nuôi tôm 16

-3.1.6 Kĩ thuật canh tác trong ứng phó biến đổi khí hậu của nông dân còn hạn chế 16

3.1.7 Vấn đề suy thoái môi trường 17

3.2 ĐỊNH HƯỚNG GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG 17

KẾT LUẬN 20

TÀI LIỆU THAM KHẢO 22

-LỜI MỞ ĐẦU

Là một người con sinh ra và lớn lên tại vùng đất cuối trời tổ quốc Hằng ngày đượctận mắt chứng kiến hoạt động sản xuất của bà con nông dân và những thay đổi từngngày trên quê hương mình, tác giả luôn trăn trở về hoạt động canh tác nông nghiệpcủa gia đình, cũng như bà con ở địa phương Xuất thân từ gia đình trung nông, tác giảcũng đã hiểu được phần nào những khó khăn của người dân trong việc trồng lúa trênvùng đất nhiễm mặn và nhiễm phèn nghiêm trọng Ngay từ nhỏ, tác giả cũng đã đượcchứng kiến mỗi dịp đầu mùa vụ, bà con nông dân gieo giống, nhổ mạ, cấy lúa, ngàyngày “bán mặt cho đất bán lưng cho trời”, và cũng chỉ mong chờ đến ngày thu hoạchlúa Tuy mỗi nhà có đến trên dưới chục công đất nhưng sau mỗi vụ lúa, sau khi trừphần lúa dự trữ cho tiêu dùng trong gia đình, thì chỉ đem lại thu nhập vài triệu đồng.Sau một thời gian, con tôm xuất hiện như một hướng đi mới cho người nông dân vùngđất mặn, người ta bắt đầu chuyển sang nuôi tôm, người người nuôi tôm, nhà nhà nuôitôm Đời sống ở địa phương cải thiện rõ rệt, những ngôi nhà khang trang dần mọc lên,thay thế những mái lá, mái tôn Cây lúa từng là nguồn nuôi sống chủ yếu đã dần bịxem nhẹ, một số vùng nước ngọt cũng đưa nước mặn vào để nuôi tôm Khi con tômbắt đầu phát sinh dịch bệnh, chết hàng loạt, người nông dân gần như mất trắng thì môhình tôm – lúa ra đời, được xem là hướng đi thông minh và đã kịp thời cứu lấy ngànhnông nghiệp tỉnh Canh tác một vụ lúa trên đất nuôi tôm đã mang lại những hiệu quảđáng khích lệ Tuy nhiên, trong những năm gần đây, một số cánh đồng tôm – lúa đãbắt đầu nảy sinh vấn đề, những vụ lúa thất trắng không thu hoạch được, cây lúa chếtkhô, xơ xác giữa đồng và những cánh đồng lúa nhường chổ lại cho cỏ năng Rồi từmột vùng vốn trồng lúa, nay nhà nhà phải mua gạo từ các nhà máy xay xát cho cácbữa ăn hàng ngày Điều này làm tác giả luôn mong muốn tìm hiểu để nhìn nhận lại về

mô hình canh tác tôm – lúa này và những vấn đề mà người nông dân đang phải đối

mặt, từ đó tác giả đã mạnh dạn lựa chọn thực hiện đề tài “Hiệu quả và những vấn đề nảy sinh từ mô hình tôm – lúa ở tỉnh Cà Mau” Rất cảm ơn Khoa Địa lí và PGS.TS.

Đặng Văn Phan đã đem đến môn học Tổ chức lãnh thổ nông nghiệp Việt Nam, để tácgiả có cơ hội thực hiện đề tài này Do thời gian nghiên cứu có hạn nên không tránhkhỏi những thiếu sót, rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến để đề tài được hoànthiện hơn

Tác giả

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN 1.1 ĐẶT VẤN ĐỀ

Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) từ lâu được xem là vựa lúa, vựa thủy sản của

cả nước Đây cũng là nơi có sự đa dạng trong các mô hình sản xuất thủy sản, đặc biệt

là trong luân canh Trong đó, phải kể đến mô hình luân canh một vụ tôm – một vụ lúađược phát triển mạnh ở khu vực này trong những năm qua Năm 2010, ĐBSCL có558.74 ha nuôi tôm mặn lợ, trong đó diện tích canh tác luân canh tôm – lúa chiếm25% [5] Các tỉnh phát triển mạnh mô hình này phải kể đến Cà Mau, Kiên Giang, BạcLiêu…Bước đầu thực hiện, theo nhiều đánh giá mô hình canh tác này đã đem lạinhững hiệu quả đáng kể về mặt kinh tế, góp phần cải thiện đời sống nông dân, khắcphục được những hạn chế từ việc độc canh con tôm

Hiện nay, Cà Mau là tỉnh có diện tích mặt nước nuôi trồng thủy sản và sản lượngtôm nuôi lớn nhất khu vực Đồng bằng sông Cửu Long với nhiều điều kiện thuận lợi đểphát triển ngành nuôi trồng thủy sản nói chung và nuôi tôm nói riêng Tuy nhiên, hệlụy từ việc bỏ lúa chuyển sang độc canh con tôm khiến chúng ta phải nhìn nhận lại các

mô hình canh tác nông nghiệp Việc chuyển từ độc canh con tôm sang mô hình tôm –lúa được đánh giá mô hình tiến bộ, là bước đột phá trong phát triển nông nghiệp củatỉnh Và thực tế đã chứng minh, những hiệu quả mà mô hình này đem lại về kinh tế -

xã hội và cải thiện môi trường là rất lớn Tuy nhiên, không có mô hình phát triển nào

là tối ưu, trong quá trình phát triển mô hình tôm-lúa cũng đã nảy sinh những vấn đềbất cập, đặc biệt là thời tiết diễn biết thất thường và thực trạng biến đổi khí hậu đangdiễn ra ngày càng phức tạp hiện nay

Từ thực trạng phát triển và những kinh nghiệm rút ra từ việc phát triển các mô hìnhtrước đây, vấn đề đặt ra đối với mô hình tôm – lúa của tỉnh là làm thế nào để đảm bảo

sự phát triển bền vững?

Trong nội dung nghiên cứu này, tác giả muốn cung cấp một cái nhìn toàn diện và đầy

đủ hơn về hiệu quả đạt được cũng như những vấn đề nảy sinh và giải pháp phát triểnbền vững mô hình tôm – lúa nói chung và trường hợp cụ thể tại tỉnh Cà Mau nói riêng

1.2 MỘT SỐ KHÁI NIỆM LIÊN QUAN

1.2.1 Mô hình canh tác

Mô hình (Model) thường được hiểu là một mẫu hay một hình của vật thể nào đóđược tạo ra để tham khảo Trong nông nghiệp, mô hình canh tác là hoạt động mang tínhthử nghiệm của một phương thức canh tác nào đó, được xây dựng để làm mẫu và làm

tiền đề để nhân rộng quy mô ra những nơi có điều kiện phát triển tương tự Ví dụ, chúng

ta có mô hình vườn – ao – chuồng, mô hình cánh đồng mẫu lớn, mô hình tôm – lúa…

1.2.2 Luân canh

Luân canh là một hình thức canh tác phổ biến, để tăng hiệu quả sử dụng đất Luâncanh được hiểu là hình thức canh tác trong đó có sự luân phiên thay đổi đối tượngcanh tác (cây, con) trên cùng một diện tích trong một chu kì nhất định

Luân canh có tác dụng rất lớn trong việc nâng cao năng suất và sản lượng nôngnghiệp, giúp điều hòa dinh dưỡng và nước trong đất, cải tạo và bồi dưỡng đất, phòngtrừ sâu bệnh và cỏ dại…

1.2.3 Mô hình tôm – lúa

Đây là mô hình luân canh một vụ lúa, một vụ tôm có tính đặc thù cho những vùngnhiễm mặn theo mùa ở các tỉnh thuộc ĐBSCL Hiện tại, mô hình này phát triển khánhanh, đặc biệt ở những vùng mới chuyển đổi cơ cấu sản xuất từ canh tác lúa 1 vụkhông hiệu quả sang tôm - lúa luân canh như Cà Mau, Bạc Liêu, Kiên Giang Đặctrưng của mô hình này là tôm sú được thả nuôi trong mùa khô theo phương thứcquảng canh cải tiến (khi nguồn nước trên sông bị nhiễm mặn) và việc canh tác lúađược thực hiện trong mùa mưa (nước ngọt) Một số khía cạnh kỹ thuật và kinh tếcủa mô hình này được trình bày trong Bảng 1.1 [6]

Bảng 1.1 Các thông số kĩ thuật của mô hình tôm lúa luân canh ở ĐBSCL

Diện tích mương bao 25-30%

Mức nước trên mặt ruộng 30-50 cm

Con giống Tôm sú giống nhân tạo (PL15)

Mật độ (con/m 2 ) 2-5

Mùa vụ thả nuôi Tháng 1-5

Cách chăm sóc Bổ sung thức ăn viên hoặc tự chế

Sử dụng vôi, phân Có bón vôi, phân

Cà Mau là tỉnh ven biển ở cực nam của Việt Nam, nằm trong khu vực Đồng bằngsông Cửu Long Cà Mau là một vùng đất trẻ, mới được khai phá khoảng trên 300 năm.Vùng đất Cà Mau ngày xưa được Mạc Cửu dẫn người Hoa đến khai phá Sau khi MạcCửu dâng toàn đất này thần phục nhà Nguyễn, Mạc Thiên Tứ con của Mạc Cửu đãvâng lệnh triều đình chúa Nguyễn lập ra đạo Long Xuyên Qua nhiều lần thay đổi vềhành chính, mãi đến ngày 1 tháng 1 năm 1997, tỉnh Cà Mau được tái lập theo Nghịquyết của Quốc hội khóa IX, kỳ họp thứ 10, ngày 6 tháng 11 năm 1996 về việc điềuchỉnh địa giới hành chính, chia tách tỉnh Minh Hải thành tỉnh Cà Mau và tỉnh Bạc Liêu.

1.3.1 Vị trí địa lí

Hình 1.1 Lược đồ hành chính tỉnh Cà Mau Nguồn: www.camau.gov.vn

Phần lãnh thổ đất liền của tỉnh Cà Mau nằm trong tọa độ từ 8o30' - 9o10' vĩ Bắc và

kinh tế biển nói chung và ngành thủy sản nói riêng Đường bờ biển của Cà Mau dàinhất Việt Nam gần 254 km, trong đó có 107 km bờ Biển Đông và 147 km bờ BiểnTây Với vị trí như trên cùng với điều kiện địa hình, làm cho nước biển mặn xâm nhậpsâu vào nội địa, gây khó khăn cho việc canh tác nông nghiệp, nhất là trồng lúa Vì thế,cây lúa chủ yếu canh tác nhiều ở những vùng nước ngọt thuộc huyện Thới Bình, UMinh, Trần Văn Thời Tuy nhiên, với con tôm thì đây lại là một điều kiện thuận lợi đểphát triển

Thành phố Cà Mau nằm trên trục đường quốc lộ 1A và quốc lộ 63, cách thành phốCần Thơ 180 km, cách thành phố Hồ Chí Minh 380 km Biển Cà Mau tiếp giáp vớivùng biển các nước như Thái Lan, Malaysia, Indonesia, và là trung tâm của vùng biểnquốc tế ở Đông Nam Á Việc thông thương khá dễ dàng với các tỉnh trong vùng và cácnước trong khu vực là điều kiện thuận lợi cho việc tìm đầu ra của tôm nuôi và cây lúa

1.3.2 Điều kiện tự nhiên

Cà Mau là vùng đất thấp, thường xuyên bị ngập nước Hiện nay đang có hiện tượngbồi lở ở cả hai phía biển Đông và Tây Cà Mau có 5 nhóm đất chính gồm đất phèn, đấtthan bùn, đất bãi bồi, đất mặn và đất kênh rạch Các loại đất này hầu hết đều khôngthuận lợi cho cây lúa phát triển với năng suất cao Để tiến hành trồng lúa, người dânphải tiến hành cải tạo đất và chọn những giống lúa phù hợp

Tỉnh Cà Mau mang đặc trưng của khí hậu nhiệt đới gió mùa cận xích đạo, vớinền nhiệt độ cao vào loại trung bình trong tất cả các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long.Khí hậu Cà Mau được chia thành 2 mùa là mùa mưa và mùa khô Trong đó, mùamưa từ tháng 5 đến tháng 11, mùa khô từ tháng 12 đến tháng 4 năm sau Khí hậu phânhóa theo mùa, với mùa khô có nước mặn và mùa mưa có nước ngọt là điều kiện để pháttriển mô hình luân canh một vụ lúa, một vụ tôm, thích nghi với điều kiện tự nhiên.Nhiệt độ trung bình năm 26,5oC Trong đó, nhiệt độ trung bình cao nhất trong năm

là vào tháng 4, khoảng 27,6oC, nhiệt độ trung bình thấp nhất vào tháng 1, khoảng

25oC Biên nhiệt độ trung bình trong 1 năm là 2,7oC Số giờ nắng trung bình trongnăm đạt 2500 giờ, lượng bức xạ trực tiếp cao với tổng nhiệt độ khoảng 9500-10000oC.Nên nhiệt cao cho phép có thể tiến hành canh tác nhiều vụ trong năm [13]

Lượng mưa trung bình ở Cà Mau cao hơn hẳn so với các nơi khác trong vùng Đồngbằng sông Cửu Long Lượng mưa ở Cà Mau trung bình có 165 ngày mưa/năm, với2.360 mm Độ ẩm trung bình năm là 85,6%, nhiệt độ trung bình hàng năm là 26,5oC.Đây là điều kiện để nông dân tiến hành rửa mặn, cải tạo đất và tiến hành gieo trồng lúa

Cà Mau là tỉnh có nhiều sông rạch bắt nguồn từ nội địa chảy ra biển, trong đó cónhững sông lớn như sông Tam Giang, Bảy Hạp, Quản Lộ Gành Hào, Trẹm…Hệ thốngkênh rạch chằng chịt thông ra biển, tạo ra hệ sinh thái ven biển đa dạng và phong phú.Chế độ thủy văn của hệ thống sông rạch chịu ảnh hưởng trực tiếp của triều quanhnăm, với nhiều cửa sông rộng thông ra biển Đây là nguồn cung cấp và tiêu thoát nướcquan trọng cho canh tác nông nghiệp nói chung và nuôi tôm nói riêng

1.3.2 Điều kiện kinh tế xã hội

Tỉnh Cà Mau có 9 đơn vị hành chính cấp huyện, gồm 1 thành phố và 8 huyện Tuy

Cà Mau có nhiều tiềm năng, thế mạnh, nhưng khi mới chia tách, nhưng xuất phát điểm

về kinh tế - xã hội rất thấp kém Kinh tế thuần nông với cơ cấu nông - lâm - thủy sảnchiếm tỷ trọng 63,40%, công nghiệp - xây dựng 16,96%, dịch vụ 19,64% Kết cấu hạtầng kinh tế yếu kém, thu nhập bình quân đầu người 296 USD, đời sống người dân cònrất nhiều khó khăn, tỷ lệ hộ nghèo chiếm 27,9%, lao động qua đào tạo, dạy nghề 15%,

hộ sử dụng điện 16%, sử dụng máy điện thoại bình quân 4,5 máy cho 100 dân [13] Theo số liệu của cục thống kê tỉnh Cà Mau, tính đến năm 2012, dân số toàn tỉnh CàMau 1.219.128 người, mật độ dân số đạt 230 người/km², thấp nhất trong các tỉnhĐBSCL Trong đó dân số sống tại thành thị chiếm 21,58% Tỷ lệ tăng tự nhiên dân sốphân theo địa phương tăng 12,5 ‰

Tổng số lao động đang làm việc trong các ngành kinh tế của tỉnh thời điểm01/7/2012 là 670.448 người Cơ cấu lao động theo ngành chủ yếu vẫn là nông nghiệp

và thủy sản Trình độ học vấn, ngành nghề, trình độ đào tạo, đạt mức trung bình củavùng Tạp quán, kinh nghiệm canh tác và kỹ năng nghề nghiệp của lao động Cà Mauđược tích lũy qua nhiều thế hệ thuộc loại khá so với các tỉnh khác, nhất là kỹ năng laođộng nghề nuôi trồng, khai thác thủy, hải sản, trồng lúa [13]

Dân cư sinh sống tại Cà Mau có khoảng 20 dân tộc, trong đó có 03 dân tộc chínhgồm Kinh - Khmer và Hoa Đến ngày 31/12/2012 trên địa bàn tỉnh Cà Mau, ngườiKinh chiếm đại đa số với 1.166.131 người, chiếm 96,66 %, sống ở hầu hết các nơitrong vùng, kế đến là người Khmer có 33.439 người, chiếm 2,74%, chủ yếu sinh sốngtập trung ở xung quanh những ngôi chùa tạo thành các sóc (xóm) người khmer và sinhsống bằng nghề trồng lúa nước, chăn nuôi, nuôi trồng, khai thác thủy sản và mua bánnhỏ Người Hoa có 9.418 người, chiếm 0,77%, sống tập trung phần lớn vẫn là vùngđất đô thị, sinh sống chủ yếu bằng nghề mua bán Các dân tộc khác khoảng 10.140người, chiếm 0,83% dân số của tỉnh và sống rải rác khắp nơi trên địa bàn tỉnh[13]

Tỉnh Cà Mau có quốc lộ 1A và quốc lộ 63 đi qua, nằm cách thành phố Hồ ChíMinh 380 km và thành phố Cần Thơ 180 km Từ Thành phố Cà Mau có thể đi lại cáctỉnh vùng đồng bằng sông Cửu Long dễ dàng Mật độ giao thông đường bộ đạt 588kmđường các loại/km2

Các sông lớn như sông Bảy Háp, sông Gành Hào, sông Đốc, sông Trẹm rất thuậntiện cho giao thông đường thủy đi lại khắp vùng đồng bằng sông Cửu Long và Thànhphố Hồ Chí Minh

Về phía hàng không thì Cà Mau có sân bay Cà Mau, với chuyến bay từ Cà Mau đếnThành phố Hồ Chí Minh đã được mở rộng và nâng cấp, rút ngắn thời gian đi lại Cácsân bay cũ ở Năm Căn, Hòn Khoai khi có nhu cầu và điều kiện có thể khôi phục vàđưa vào sử dụng.Cảng Năm Căn là cảng thương mại quan trọng trong hệ thống cảng

ở đồng bằng sông Cửu Long Cảng được đầu tư xây dựng ở vị trí vòng cung đườngbiển của vùng Đông Nam Á Cảng Năm Căn có nhiều điều kiện thuận lợi trong việc

mở rộng giao thương với các nước trong vùng như: Singapore, Indonesia, Malaysia Hiện nay, năng lực hàng hóa thông qua cảng trên 10.000 tấn/năm

1.4 CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN CỦA NHÀ NƯỚC

Trong thời gian qua, bên cạnh việc phát triển các mô hình nuôi tôm thâm canh vàbán thâm canh, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã rất quan tâm đến các môhình nuôi tôm tại Đồng bằng sông Cửu Long, trong đó có tỉnh Cà Mau theo hướngbền vững, trong đó có mô hình nuôi luân canh tôm - lúa Từ năm 2011 đến nay, thôngqua các chương trình Khuyến nông Quốc gia và các chương trình khuyến nông tại địaphương đã tổ chức các lớp tập huấn hướng dẫn tiến bộ khoa học kỹ thuật nuôi tôm-lúa và xây dựng các mô hình trình diễn để người dân có điều kiện được tham quan,học tập trao đổi kinh nghiệm sản xuất

Năm 2011-2013, Bộ đã phê duyệt dự án khuyến ngư “Phát triển nuôi tôm lúa” doTrung tâm Khuyến nông quốc gia phối hợp Trung tâm Khuyến nông Sóc Trăng thựchiện Dự án được thực hiện với quy mô 4 tỉnh: Cà Mau, Kiên Giang, Bạc Liêu và SócTrăng, với diện tích 190 ha và 190 hộ dân tham gia

Sản xuất nông nghiệp ở Cà Mau chuyển dịch theo hướng vừa khai thác thế mạnh vềlúa ở vùng trọng điểm lúa để đảm bảo an ninh lương thực vừa chuyển đổi một phầnđất lúa năng suất thấp sang nuôi trồng thủy sản có hiệu quả hơn Trong chuyển dịch cơcấu sản xuất những năm qua, nông nghiệp vẫn giữ vai trò quan trọng thúc đẩy kinh tếphát triển, đáp ứng đủ nhu cầu lương thực và một phần nhu cầu thực phẩm cho nhân

dân trong tỉnh, góp phần tăng thu nhập, cải thiện cuộc sống người dân, bảo đảm anninh lương thực, ổn định thị trường.

Năm 2009, Cà Mau đã triển khai Đề án “Nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quảsản xuất tôm - lúa Cà Mau năm 2009 - 2012 và định hướng đến 2015", góp phần nângcao sản lượng lúa và cải tạo môi trường nuôi trồng thủy sản

Các cơ chế, chính sách của Nhà nước đã tạo ra cơ sở pháp lí và là tiền đề, sự hỗ trợtích cực để người nông dân an tâm tiến hành hoạt động canh tác theo mô hình luâncanh tôm – lúa

CHƯƠNG 2: HIỆU QUẢ TỪ MÔ HÌNH LÚA TÔM Ở TỈNH CÀ MAU 2.1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN

Cà Mau là tỉnh có diện tích nuôi tôm lớn nhất khu vực ĐBSCL, với hơn 264.000 ha[14] nhưng chủ yếu là nuôi theo hình thức quảng canh, năng suất thấp Sau nhiều vụnuôi liên tiếp, con tôm vốn được xem là con làm giàu bắt đầu dở chứng, dịch bệnh vàchết hàng loạt khiến nhiều nông dân không còn vốn sản xuất Trước tình hình này,năm 2007, tỉnh Cà Mau đã quyết định chuyển dịch từ chuyên tôm sang mô hình tôm –lúa, đồng thời mở rộng sang những vùng làm lúa kém hiệu quả Từ vài ngàn ha ban đầu,đến năm 2012, diện tích luân canh tôm - lúa toàn tỉnh đã tăng lên trên 45.000 ha [13].Các địa phương phát triển mạnh mô hình này là Thới Bình, U Minh, Cái Nước,Trần Văn Thời, TP Cà Mau Về năng suất bình quân đạt từ 3.5-4,5 tấn lúa/ha và 400-

470 kg tôm/ha Đơn cử như huyện Thới Bình năm 2007, diện tích sản suất lúa trên nềnđất nuôi tôm tại huyện Thới Bình là 15.979 ha, năng suất bình quân là 3,2 tấn/ha Đếnnăm 2009, diện tích này đã tăng lên trên 24.000 ha, năng suất bình quân là 3,6 tấn/ha.Sản lượng tôm toàn huyện theo đó cũng tăng lên, từ hơn 10.000 tấn năm 2007, đếnnăm 2009 đã tăng lên trên 11.000 tấn [2]

Tại hội nghị sơ kết 3 năm thực hiện kế hoạch sản xuất luân canh tôm - lúa (giaiđoạn 2007 – 2009) do tỉnh Cà Mau tổ chức, hầu hết các nhà khoa học cũng như nôngdân tham gia mô hình đều khẳng định sản xuất luân canh tôm - lúa mang lại hiệu quảkinh tế cao và bền vững hơn hẳn so với mô hình chuyên canh (tôm hoặc lúa)

2.2 HIỆU QUẢ TỪ MÔ HÌNH TÔM - LÚA Ở TỈNH CÀ MAU

2.2.1 Mô hình giúp khai thác hiệu quả hơn điều kiện tự nhiên

Kết quả triển khai cho thấy, việc trồng lúa trên đất nuôi tôm không xảy ra xung độttrong quá trình sản xuất, mà là mô hình thông minh Cây lúa sau khi thu hoạch, phầngốc rạ còn lại chính là môi trường thuận lợi để các sinh vật phù du (nguồn thức ăn củatôm) và com tôm sinh sống Ngược lại, con tôm lại tạo ra môi trường dinh dưỡng chocây lúa sinh trưởng, phát triển.Việc sản xuất tôm - lúa không chỉ tuân thủ theo quyluật tự nhiên mà nó còn đem lại một cơ hội cho người nông dân khi thực hiện nó.Trong điều kiện hệ thống thủy lợi ở Cà Mau chưa đồng bộ, trình độ sản xuất của nôngdân còn hạn chế, trồng lúa chưa được cải thiện và nuôi tôm chuyên canh xảy ra dịchbệnh thì mô hình tôm - lúa chính là một bước ngoặt Khi thực hiện theo mô hình sảnxuất này, nông dân sẽ tận dụng được nguồn nước ngọt trong mùa mưa để trồng lúa,còn nước mặn thì phù hợp cho việc nuôi tôm Vào mùa khô, nước ngoài sông rạch