Kiến thức: + Hiểu và biết xây dựng mô hình quan hệ thực thể (đơn giản) cho bài toán quản lý. (Được xem như là thuật toán của bài toán). + Hiểu vàbiếtxây dựng mô hình CSDL quan hệ. + Chuyển đổimô hình quan hệ sang mô hình CSDL quan hệ (Vớimối quan hệ nhị nguyên). + Định hướngsử dụng Access vào giải quyết bài toán quản lý trên. Kỷ năng: + Biết cách giải quyết một số bài toán quản lý trong thực tiễn. + Từ bài toán trong thực tiễn xây dựng được mô hình quan hệ thực thể và chuyển sang được mô hình CSDL từđó sử dụng Hệ quản trị CSDL Access vào để giải quyết bài toán đó.
Trang 1THIẾT KẾ CSDL
LỚP 12
Trang 2Bài toán quản lý trong thực tiễn
Phát biểu bài toán
Xây dựng mô hình quan hệ
Chuyển đổi từ mô hình quan hệ sang mô hình CSDL
Định hướng sử dụng Access vào giải quyết bài toán
Tạo lập, cập nhật + Tạo bảng + Tạo biểu mẫu + Liên kết bảng
Khai thác + Tạo biểu mẫu + Tạo mẫu hỏi + Tạo báo cáo
Chủ đề 1: (Thực hiện tháng 9/2016)
Tên chủ đề: Mô hình quan hệ thực thể; mô hình cơ sở dữ liệu quan hệ (CSDL)
Số tiết: Lòng ghép vào học kỳ I
Mụcđích:
Kiến thức:
+ Hiểu vàbiếtxây dựng mô hình quan hệthực thể (đơn giản) cho bài toán quản lý (Được xem như là thuật toán của bài toán)
+ Hiểu vàbiếtxây dựng mô hình CSDL quan hệ
+ Chuyển đổimô hình quan hệ sang mô hình CSDL quan hệ (Vớimối quan hệ nhị nguyên)
+ Định hướngsử dụng Access vào giải quyết bài toán quản lý trên
Kỷ năng:
+ Biết cách giải quyết một số bài toán quản lý trong thực tiễn
+ Từ bài toán trong thực tiễn xây dựng được mô hình quan hệ thực thể và chuyển sang được mô hình CSDL từđó sử dụng Hệ quản trị CSDL Access vào để giải quyết bài toánđó
Cách thực hiện:
Trang 3I Lý thuyết
1 Mô hình quan hệ thực thể(Dùng để thiết kế CSDL ở mức khái niệm)
1.1 Sơ đồ quan hệ thực thể (entity relationshipdiagram - ERD) là biểu diễn hình ảnh
của quanhệ thực thể
1.2 Các thành phần cơ bản
+ Tập thực thể (Entity collective)
+ Mối quan hệ (Relationship)
+ Các thuộc tính (Attribute)
a Thực thể(Ví dụ với bài toán cụ thể)
* Thực thể là đối tượng chính mà ta có thông tin vềchúng.Thực thể có thể là :
+ Chỉ người như nhân viên, sinh viên, học sinh,…
+ Chỉ nơi chốn như thành phố, đất nước,…
+ Chỉ sự kiện như đấu giá, thi
+ Chỉ khái niệm như môn học, tài khoản,…
* Mỗi kiểu thực thể phải có một tên gọi
+ Thể hiện (instance) là một trường hợp cụ thểcủa thực thể: Nguyễn văn A + Ký hiệu của kiểu thực thể được đặt trong hình chữ nhật
VD :
b Thuộc tính (Ví dụ với bài toán cụ thể)(Chỉ tìm hiểu về thuộc tính xácđịnh)
* Mỗi kiểu thực thể có 1 số thuộc tính
+ Thuộc tính là đặc tính của 1 kiểu thực thể hay mối liên kết
+ Ký hiệu thuộc tínhđặt trong hình ovan
VD :
* Ví dụ: thực thể HOCSINH có các thuộc tínhnhư :Idhocsinh ;Hoten, Ngaysinh…
* Thuộc tính làm khóa được gạch chân phía dưới
VD :
* Các thuộc tính được nối vào thực thể của mình
VD :
* Chú ý : Trong chương trình chỉ tìm hiểu thuộc tính không mang tính đa trị hay phức hợp.
c Mối quan hệ (Ví dụ với bài toán cụ thể)
HOCSINH
Hoten
IDhocsinh
HOCSINH
Hoten
Trang 4Hoctai HOCSINH LOPHOC
* Diễn tả sự liênquan giữa một hay nhiều kiểu thực thể vớinhau Tên quan hệ là một động từ có ý nghĩa
* Các loại mối quan hệ : Quan hệ 1 ngôi ; hai ngôi ; ba ngôi…
* Lượng số của mối quan hệ : Lượng số là số thể hiện của kiểu thực thể B màcó thể liên kết với mỗi thể hiện của kiểu thựcthể A
* Ký hiệu : Mối quan hệ được đặt trong hình thoi
VD :
* Chú ý : Trong chương trình chỉ tìm hiểu mối quan hệ nhi nguyên (1-1 ; 1-n ; 1 ; n-n) ; có vị dụ minh họa cụ thể để có thể đặt được mối quan hệ nhị nguyên
* Đường liên kết
VD : Học sinh học tại lớp nào ? -> mối quan hệ<hoctai>
Mỗi lớp có bao nhiêu học sinh ? -> nhiều học sinh ; Học sinh học tại mấy lớp ? -> 1 lớp :
Từ các câu hỏi và câu trả lớiđó ta vẽ được mối quan hệ như sau :
(Có ví dụ minh họa với bài toán cụ thể)
2 Mô hình CSDL quan hệ
Mô hình CSDL quan hệ là mô hình thể hiện các thuộc tính của một thực thểở dạng bảng
Cách thể hiện :
<Tên bảng> Ví dụ : Hocsinh
Thuộc tính 2
……
Thuộc tính n
* Mỗi bảng được đặt 1 tên và nằmở đầu tiên ; mỗi bảng được gọi là 1 CSDL
* Trước thuộc tính khóa đặt dấu # ; 1 CSDL có thể có 1 hoặc nhiều khóa tùy thuộc vào bài toán
3 Chuyển đổi từ Mô hình quan hệ sang mô hình CSDL quan hệ
Hoctai
Trang 5Chunhiem GIAOVIEN LOPHOC
IDGV
Hoten
Monday
Idlop
Tenlop
Sohocsinh
Hoctai HOCSINH LOPHOC
IDHS
Hoten
Ngaysinh
Idlop
Tenlop
Sohocsinh
(Ở trong chương trình chỉ tìm hiểu chuyển đổi mối quan hệ nhị nguyên)
a Chuyển đối mối quan hệ : 1 - 1
Bước 1 : Từ các thực thể xây dựng thành các thực thể ở dạng bảng
Bước 2 : Đặt khóa của 1 trong 2 bảng vào bảng kia (thuộc tính mới được gọi là khóa ngoại) ; đặt thuộc tính của mối quan hệ vào 1 trong 2 bảng
Bước 3 : Nốikhóa chính của bảng này với khóa ngoại của bảng kia
VD : Từ mô hình quan hệ thực thể sau :
* Chuyển sang mô hình CSDL quan hệ như sau :
Idlop
b Chuyển đổi mối quan hệ 1-n ; n-1
Bước 1 : Từ các thực thể xây dựng thành các thực thể ở dạng bảng
Bước 2 : Đặt khóa của bảngcómối quan hện vào trong bảngchứa mối quan hệ 1(thuộc tính mới được gọi là khóa ngoại) ; không được đặt ngược lại ; đặt các thuộc tính của mối quan hệ vào trong bảng có mối quan hệ n
Bước 3 : Nối khóa chính của bảng này với khóa ngoại của bảng kia
VD : Từ mô hình quan hệ thực thể sau :
Trang 6Hocmon HOCSINH MONHOC
IDHS
Hoten
Ngaysinh
Idmon
Tenmon
Sotiet
* Chuyển sang mô hình CSDL quan hệ
Idlop
c Chuyển đổi mối quan hệ n-n ; mối quan hệ 3 ngôi trở lên
Bước 1 : Từ các thực thể xây dựng thành các thực thể ở dạng bảng
Bước 2 : Xây dựng bảng mới gồm thuộc tính khóa của các bảng có mối quan hệ với nhau ; thuộc tính của mối quan hệ và tên của bảng chính là tên của mối quan hệ ; Khóa của bảng chính là tất cả các khóa của các bảngđó
* Một số trường hợp có thể bổ sung thêm vào tập thuộc tính làm khóa ;
Bước 3 : Nối khóa chính của bảng này với khóacủa bảng mới được tạo ra
VD : Từ mô hình quan hệ thực thể sau :
* Chuyển sang mô hình CSDL quan hệ
Idlop
HOCMON
# IDHS
Hocky
Trang 7#Idlop Hocky
* Với ví dụ mối quan hệ từ 3 ngôi trở lên làm tương tự nhưng xây dựng số bảng tương ứng.
4 Định hướng sử dụng hệ quản trị CSDL Microsoft Access vào giải quyết bài toán
+ Từ mô hình CSDL quan hệ ta dưng hệ quản trị Microsoft Access để giải quyết
+ Tạo lập, cập nhật bằng đối tượng bảng (Table) và liên kết bảng
+ Tạo các mẫu (Form) để có thể cập nhật và khai thác
+ Tạo mẫu hỏi (Query), báo cáo (Report) để khai thác thống kê…
* Trong quá trình giảng dạy các bài lòng ghép vào để giải quyết bài toán.
II Bài toán minh họa
Bài toán quản lý cây trồng và vật nuôi trong các hộ gia đình ở trên địa bàn xã Tà Rụt – Đakrông - Quảng Trị
1 Phát biểu bài toán : Xã Tà Rụt muốn tổ chức CSDL để quản lý cây trồng ; vật nuôi và
quỷ đất sử dụng của các hộ gia đình trên địa bàn nhằm mụcđích đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất trên địa bàn và có hướng quy hoạch về cây trồng và vật nuôi phù hợp để phát triển kinh tế
+ Mỗi hộ gia đình có 1 số sổ hộ khẩu khác nhau và thông tin cần quản lý là : tên chủ hộ ; số nhân khẩu
+ Mỗi loại vật nuôi được quản lý dước một mã vật nuôi và các thông tin : tên vật nuôi ; đặcđiểm
+ Mỗi loại cây trồng được quản lý dước một mã cây trồng và các thông tin : tên cây trồng ; đặcđiểm
+ Mỗithửa đất sử dụng được quản lý dưới mãthửa đất và các thông tin : tên thửa đất ; địa chỉ và chỉ có một hộ sở hữu sử dụng
Việc kê khai sử dụng đất ; cây trồng và vật nuôi đượcđưa vào máy,sau đó sử dụng cho việc thống kê, khai thác dữ liệuđó
2 Giải bài toán :(Trong chương trình chỉ giải quyết từ xây dựng mô hình quan hệ thực
thể và từđó chuyển sang mô hình CSDL quan hệ ; không đi vào khai thác dữ liệuđó mà lòng ghép vào các bài dạyở trong Access (Form ; Query và Report))
Trang 82.1 Xây dựng mô hình quan hệ thực thể
a Câu hỏi định hướng
Có những thực thể nào ? Mỗi thực thể có những thuộc tính nào ? Thuộc tính nào phân biệt được những đối tượng trong thực thể ?
Vẽ các thực thể và thuộc tính của nó ? Các thực thể có mối quan hệ với nhau như thế nào ?
* Trong từng trường hợp cụ thể có thể đưa ra thêm câu hỏi để phân tích.
Từđó học sinh xây dựngđược các thực thể như sau : (HOGIADINH ; CAYTRONG ; VATNUOI )
Trong các thực thểđó học sinh chỉ ra được các thuộc tính và thuộc tính khóa của nó
Từ những thực thể và thuộc tính có được học sinh hình thành mô hình quan hệ thực thể (Tuy nhiên có thể chưa đầyđủ ; tùy vào đối tượng giáo viên có thể đặt thêm câu hỏi để định hướng thêm)
Khi vẽ mô hình quan hệ thực thể cần phải chúý xếp các thực thể và thuộc tính phù hợp để các đường nối không cắt nhau
* Quá trình vẽ mô hình quan hệ thực thể giáo viên có thể hướng dẫn cụ thể và tỉ
mĩ hơn để học sinh có thể nắm bắt vàứng dụng với những bài toán khác.
b mô hình quan hệ thực thể
MaCT
MaVN
Sohokhau
Tencay Tenchuho
CAYTRONG
Sonhankhau
HOGIADINH
n
Sohuu
Duoctrong
Namtrong
n
n
Duocnuoi
MaTD
Tenthuadat Tenvatnuoi
THUADAT VATNUOI
Dacdiem
Trang 9Khi đi đặt mối quan hệ giáo viên có thể đặt các câu hỏi sau :
Một hộ gia đình có bao nhiêu thửa đất ? có nhiều
Một thửa đất được mấy hộ sở hữu ? có 1
Từđó mối quan hệ Sohuu (sở hữu) là 1 – n
* GV đặt câu hỏi tương tự với các mối quan hệ khác lúcđó ta được các mối quan
hệ như sau : HOGIADINH – THUADAT (1-n) ; THUADAT – VATNUOI (n-n) ; THUADAT – CAYTRONG (n-n)
* Xây dựng được mô hình quan hệ thực thể giống như xây dựng thuật toán cho một bài toán
2.2 Chuyển đối từ mô hình quan hệ thực thể sang mô hình CSDL quan hệ
a Câu hỏi định hướng
Xây dựng mấy bảng thể hiện mô hình CSDL quan hệ ?
Xácđịnh thông tinh trong từng bảng ?
Xácđịnh khóa cho từng bảng ?
* Khi vẽ các bảng chú ý sao cho các đường nối mối quan hệ không cắt nhau ; vẽ bảng có nhiều mối quan hệ nhiều nhất trước.
b Mô hình CSDL quan hệ
* Ở mô hình CSDL quan hệ trên xuất hiện 2 bảng mới là Duoctrong và Duocnuoi
do mối quan hệ của THUADAT – VATNUOI (n-n) ; THUADAT – CAYTRONG (n-n)
Namnuoi
Trang 10* Vai trò khóacủa bảng mới có thêm thuộc tính Namtrong và Namnuoi vì trên một thửa đất có thể trồng và nuôi một loại trong nhiều lần khác nhau
c Một số bài toán trong thực tế có thể áp dụng vào để hướng dẫn cho học sinh.
- Bài toán quản lý học sinh
- Bài toán quản lý thư viện
- Bài toán quản lýđoàn viên
- Bài toán quản lý thi
- Bài toán quản lý thời gian học tậpở nhà
- Bài toán quản lý chi tiêu trong gia đình
- Bài toán quản lý quầy tạp hóa
…………
* Trên đây là chủ đề tôi xây dựng nhằm mục đích cho học sinh có thể giải quyết được một số bài toán trong thực tế một cách có tiến trình và khoa học Các em hình dung, biết được cách giải quyết một bài toán quản lý Rất mong được quý thầy cô góp
ý để chủ đề được hoàn thiện hơn.