Trên thực tế đa số giáo viên đổi mới phương pháp giảng dạy nhưng còn chưaquan tâm khai thác kênh hình SGK hoặc dùng kênh hình như là hình ảnh minh họa mà quên đi chính đó là tư liệu khôn
Trang 1Nhằm thực hiện Nghị quyết của quốc hội về việc đổi mới công tác giáo dục
ở bậc THCS đối với các môn học nói chung và môn Lịch sử nói riêng Trong sựnghiệp đổi mới giáo dục việc đổi mới phương pháp dạy học là nhiệm vụ quantrọng, một yêu cầu bức thiết nhằm góp phần đào tạo những con người tích cực, tựgiác, năng động, sáng tạo, có năng lực mới nhằm đáp ứng nhu cầu xã hội và củachính bản thân mình trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đổi mới mạnh mẽphương pháp giáo dục, đào tạo từ lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tưduy sáng tạo của người học
Xuất phát từ những nhận định trên, việc dạy học nói chung và dạy Lịch sửnói riêng Việc đổi mới ở đây là thay đổi phương pháp truyền thụ của người giáoviên tác động đến học sinh, làm cho học sinh học tập tích cực chủ động sáng tạo,thay đổi thói quen thụ động ghi nhớ máy móc
Trên thực tế đa số giáo viên đổi mới phương pháp giảng dạy nhưng còn chưaquan tâm khai thác kênh hình SGK hoặc dùng kênh hình như là hình ảnh minh họa
mà quên đi chính đó là tư liệu không thể thiếu được trong việc dạy học Lịch sử Vìvậy việc khai thác nội dung kênh hình trong SGK là vấn đề quan trọng trong việcthực hiện vấn đề tái tạo Lịch sử, biểu tượng Lịch sử
Phương pháp học tập khai thác nội dung kênh hình trong SGK là một phầnphát huy tính tích cực học tập của học sinh Làm thế nào để học sinh tìm hiểu kiếnthức qua kênh hình, từ đó giúp các em nắm chắc, nhớ lâu được kiến thức
Trang 2Với phương pháp này, học sinh tự giác chủ động lĩnh hội kiến thức, tăngthêm sự hứng thú trong học tập
Để thực hiện ta phải nghiên cứu kỷ các kênh hình và hướng dẫn học sinhkhai thác nội dung, nếu chỉ dừng lại ở chỗ minh họa cho bài học thì học sinh khôngkhắc sâu, nắm chắc được kiến thức, không phát huy được tính tích cực, chủ độngsáng tạo của học sinh trong học tập Đó là lý do giúp tôi chọn đề tài
“ Khai thác nội dung kênh hình trong SGK môn Lịch sử”
2 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
Thực hiện giải pháp: “ Khai thác nội dung kênh hình trong SGK môn Lịchsử” đối với học sinh lớp 8 trên cơ sở tìm hiểu nội dung của tranh ảnh Lịch sử Kỹnăng và kỷ thuật khai thác ảnh trong SGK môn Lịch sử 8, lớp 8A1 thuộc đơn vịtrường THCS Nguyệt Ấn - Ngọc Lặc - Thanh Hóa
3 PHẠM VI NGHIÊN CỨU
Thực hiện qua việc giảng dạy và học tập môn Lịch sử 8 với học sinh lớp 8A1tại trường THCS Nguyệt Ấn - Ngọc Lặc - Thanh Hóa
- Phần mở đầu : Giới thiệu những bài học chung, sơ lược về môn Lịch sử.
- Phần một: Lịch sử thế giới, giới thiệu Lịch sử thế giới cận đại từ giữa thế
kỉ XVI đến năm 1917
- Phần hai : Lịch sử Việt Nam, giới thiệu Lịch sử Việt Nam từ năm 1858
đến năm 1918
4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
- Nghiên cứu tài liệu: Phương pháp dạy học Lịch sử, tài liệu bồi dưỡngthường xuyên cho giáo viên, SGK Lịch sử 8 và dạy học lấy học sinh làm trung tâm,
… đây là những tư liệu, nguồn Lịch sử để nghiên cứu, những nội dung cần sửdụng
Trang 3- Điều tra tìm hiểu đối tượng học sinh lớp 8A1 nhất là qua các lần kiểm tra,thống kê, so sánh đối chiếu kết quả, có được thông tin phản hồi thu hoạch để giảipháp phù hợp với thực tế và hiệu quả hơn trong dạy học Lịch sử.
- Khai thác kênh hình rèn luyện cho học sinh kỹ năng, kỹ xảo, quan sát, nhậnxét, mô tả, phân tích nhận định, đánh giá
- Khai thác kênh hình là một trong những hình thức làm việc cao của họcsinh, góp phần làm phát triển tư duy sáng tạo của học sinh, giúp học sinh khắc sâukiến thức hơn
- Thông qua việc khai thác kênh hình, giáo viên rèn cho học sinh kỹ năngphân tích, so sánh, đọc, trình bày diễn biến trên lược đồ
- Rèn kỹ năng tư duy cho học sinh trong việc khai thác kênh hình
- Học sinh tích cực suy nghĩ, phát huy tính tư duy, tự giác, chủ động, sángtạo của mình
B NỘI DUNG
1 CƠ SỞ LÝ LUẬN:
- Đặc trưng nổi bật nhất trong 3 đặc trưng của nhận thức Lịch sử là conngười không thể tri giác trực tiếp những gì thuộc về quá khứ Mặt khác, Lịch sử lànhững sự việc đã diễn ra, là hiện thực trong quá khứ, tồn tại một cách khách quan,không thể thông qua “phán đoán”, “suy luận”…để biết Lịch sử Vì vậy, nhiệm vụđầu tiên, tất yếu của bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông là tái tạo Lịch sử, tức làcho học sinh tiếp xúc với những chứng cứ vật chất, những dấu vết của quá khứ, tạo
ra ở học sinh những hình ảnh cụ thể, sinh động, chính xác về các sự kiện, hiệntượng Lịch sử, những biểu tượng về con người và hoạt động của con người trongbối cảnh thời gian, không gian xác định với những điều kiện Lịch sử cụ thể Vậy táitạo Lịch sử bằng phương thức nào? Để tạo ra những hình ảnh Lịch sử cụ thể, bêncạnh lời nói sinh động giáo viên sử dụng các phương tiện trực quan Căn cứ vào tài
Trang 4liệu học tập và mục tiêu lĩnh hội, có thể lựa chọn các phương tiện trực quan khácnhau như:
+ Tạo hình ảnh một sự vật cụ thể: dùng hiện vật, tranh, ảnh, phim đèn chiếu,video
+ Tạo biểu tượng về không gian, hoàn cảnh địa lí diễn ra các sự kiện Lịch sử:dùng tranh, ảnh, bản đồ, sa bàn
+ Trình bày diễn biến các sự kiện Lịch sử: dùng tranh, ảnh, phim đèn chiếu,phim màn ảnh rộng, video…
+ Tạo biểu tượng về thời gian: dùng sơ đồ, bảng niên biểu…
+ Tạo biểu tượng về sự phát triển: dùng sơ đồ, biểu đồ, tranh, ảnh, bảng sosánh…
So với lời nói của giáo viên, các phương tiện trực quan có ưu thế hơn, nhưtạo ra hình ảnh Lịch sử cụ thể, sinh động và chính xác hơn, giúp học sinh thuận lợihơn trong việc tạo biểu tượng Lịch sử Vì vậy cần quan tâm sử dụng các phươngtiện trực quan kết hợp với lời nói sinh động của giáo viên
Định hướng đổi mới phương pháp dạy và học Nghị quyết IV khóa VII đãxác định “ Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác,chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học.Bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thựctiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh Cốtlõi của đổi mới dạy và học là hướng tới hoạt động học tập chủ động, chống lại thóiquen học tập thụ động, học chay, học vẹt Nhằm tạo ra những con người năngđộng, có năng lực giải quyết vấn đề
Qua việc “ Khai thác nội dung kênh hình SGK môn Lịch sử” Nhằm phát huytính tích cực chủ động của học sinh trong cuộc chiếm lĩnh kiến thức Đồng thờithực hiện theo tinh thần đổi mới môn Lịch sử không ngừng chú trọng cải tiến
Trang 5phương pháp dạy học, học sinh phải được hướng dẫn phương pháp tự học thì hiệuquả chất lượng mới được nâng cao.
2 CƠ SỞ THỰC TIỄN:
Lịch sử là một trong những hệ thống các môn học trong nhà trường phổthông, nó giúp các em hiểu biết các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử đã xảy ratrong quá khứ và hiện tại Các sự kiện Lịch sử ấy thể hiện rõ qua hệ thống kênhhình SGK Thực tế, trong quá trình giảng dạy giáo viên chưa tạo cho học sinh sựtìm tòi và lòng say mê thật sự đối với bộ môn
Vì thế chúng ta phải làm như thế nào để thực sự tạo cho các em sự say mê,thích thú học tập với bộ môn Vì đã từ lâu ấn tượng đối với môn Lịch sử khôngđược tốt đẹp cho lắm Phần lớn quan niệm của phụ huynh và học sinh cho rằng đây
là môn phụ, không tham gia xét tuyển, cho nên các em chỉ học qua loa, chiếu lệ cho
có điểm thôi, chứ không học với niềm say mê thực sự Điều đó, chúng ta phải thừanhận rằng, việc học sinh không thích học bộ môn vẫn là bắt nguồn từ các phươngpháp giảng dạy của giáo viên, vẫn còn phần đông giáo viên chưa thực sự nắm chắcphương pháp, kỹ thuật dạy học Lịch sử có hiệu quả cao, chưa xác định cho mìnhquá trình dạy học rõ ràng, từ đó giáo viên chưa khơi dậy ở các em lòng đam mêhứng thú tìm tòi trong học tập môn Lịch sử và cũng vì thế đã làm cho chất lượngtiết dạy chưa cao và học sinh thật sự thích bộ môn
Vì vậy, để giúp các em có phương pháp học tập tốt đòi hỏi người giáo viênphải biết lựa chọn và vận dụng phương pháp hợp lý là khâu tổ chức hoạt động dạyhọc, nhằm phát huy tính tích cực chủ động, sáng tạo trong học tập của học sinh đểviệc giảng dạy đạt hiệu quả cao, tạo được sự hứng thú, say mê học tập của học sinh
Thực tế cho chúng ta thấy bộ môn Lịch sử có một vị trí, ý nghĩa quan trọngđối với việc giáo dục thế hệ trẻ giúp học sinh phát triển năng lực và trí tuệ, giáo dụchọc sinh tư tưởng đạo đức trong cuộc sống và trong lao động Do đó, để đạt mụctiêu trên cần hướng dẫn học sinh khai thác triệt để nội dung kênh hình trong SGK
Trang 6để học sinh khắc sâu, nắm chắc kiến thức qua nội dung bài học là phương tiệnthông tin có hiệu quả nhất về quá khứ Lịch sử vừa là phương tiện làm việc của họcsinh Tác dụng của việc khai thác kênh hình không chỉ dừng lại ở chổ kích thíchhứng thú học tập và làm học sinh dễ hiểu, mà còn góp phần trao dồi khả năng tưduy, kỹ năng, kỹ xảo cho các em thông qua việc sử dụng các kênh hình Việc sửdụng các kênh hình trong dạy học là rất cần thiết và quan trọng, giúp cho học sinhthuận tiện hơn trong việc suy luận so sánh các đối tượng trong quá trình phân tíchtổng hợp.
Việc khai thác kênh hình trong SGK sao cho đạt yêu cầu cao nhất trong việcthực hiện mục tiêu dạy học thể hiện rõ tư tưởng sư phạm, tuy nhiên nội dung kênhhình mỗi bài học rất đa dạng tùy theo yêu cầu của từng bài mà sử dụng các hoạtđộng khác nhau Nhưng trong một tiết học làm thế nào để học sinh hoạt động làchính, giáo viên chỉ là người tổ chức hướng dẫn các hoạt động của học sinh, lựachọn phương pháp phù hợp với nội dung bài dạy để truyền đạt thường xuyên traođổi học tập kinh nghiệm giảng dạy ở đồng nghiệp để tìm biện pháp hữu hiệu nhất,
Tuy nhiên, sử dụng thế nào có hiệu quả, phát triển tư duy cho học sinh thìkhông đơn giản Hiệu quả của việc sử dụng phương pháp trực quan do nhiều yếu tốquyết định như: nội dung của bài học, tranh ảnh Lịch sử, phương pháp sử dụng, kỹnăng và năng lực sư phạm của giáo viên
Trang 7Việc khai thác nội dung kênh hình trong SGK được thực hiện tốt sẽ huyđộng được sự tham gia của nhiều giác quan, sẽ kết hợp chặt chẽ được hai hệ thốngtín hiệu vơi nhau: tai nghe, mắt thấy, tạo điều kiện cho học sinh dễ hiểu, nhớ lâu,phát triển năng lực chú ý và hứng thú quan sát.
Ngược lại, nếu không thực hiện tốt dễ làm cho học sinh phân tâm sự chú ý, khôngtập trung
Do đó, trong quá trình sử dụng kênh hình trong SGK giáo viên không những
có vai trò định hướng cho học sinh quan sát hướng dẫn và gợi ý cách khai thác kiếnthức mà còn giúp học sinh tự thao tác, sử dụng, khám phá, tìm tòi kiến thức hoặccũng cố kiến thức và rèn kỹ năng quan sát cho học sinh Để khai thác nội dungkênh hình trong SGK giáo viên hướng dẫn học sinh quan sát tranh ảnh, sơ đồ, lượcđồ,… trong SGK và nêu câu hỏi để học sinh khai thác qua hoạt động cá nhân hoặchoạt động hợp tác tổ, nhóm, qua đó giáo dục tư tưởng cho học sinh sau mỗi tiếthọc, bài học Tạo điều kiện cho học sinh tích cực và hứng thú học tập tìm hiểu vềLịch sử, xác định rõ động cơ, phương pháp học tập Lịch sử không phải là học thuộclòng mà là một phương pháp luận sử học
3.2 Giải pháp chứng minh vấn đề được giải quyết:
Để việc khai thác nội dung kênh hình trong SGK có hiệu quả nhằm phát huytính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh trong học tập bộ môn Lịch sử theoquan điểm đổi mới phương pháp dạy học, giáo viên cần phải theo các hướng sau:
Trang 8- Các bước khai thác tranh ảnh Lịch sử Để việc khai thác tranh ảnh có hiệu quả,phát huy được tính tích cực của học sinh nhằm làm cho học sinh tự tìm hiểu nộidung của tranh ảnh dưới sự hướng dẫn tổ chức của giáo viên, xin nêu một số gợi ýviệc khai thác tranh ảnh Lịch sử trong SGK Trong việc dạy và học có hiệu quả nhưsau:
Bước 1: Cho học sinh quan sát tranh ảnh để xác định một cách khái quát nội
dung tranh ảnh cần khai thác
Bước 2: Giáo viên đặt câu hỏi, nêu vấn đề, tổ chức hướng dẫn học sinh tìm
hiểu nội dung từ tranh ảnh,lược đồ
Bước 3: Học sinh trình bày kết quả tìm hiểu nội dung tranh ảnh ,lược đồ, sau
khi đã quan sát và nhận xét, kết hợp gợi ý của giáo viên và tìm hiểu nội dung trongbài học
Bước 4: Giáo viên nhận xét, bổ sung nội dung trả lời của học sinh, hoàn
thiện nội dung khai thác tranh ảnh cung cấp cho học sinh
* Hướng dẫn học sinh khai thác từ kênh hình :
Kênh hình bao gồm bản đồ, lược đồ, tranh ảnh Lịch sử, là những phương tiệndạy học rất đặc trưng của bộ môn Lịch sử, giúp học sinh tái hiện lại những sự kiện,nhân vật, hiện tượng trong quá khứ Theo xu hướng hiện nay là giảm bớt thuyếttrình của giáo viên, tạo điều kiện để học sinh học tập tích cực, sử dụng kênh hìnhnhư là một nguồn cung cấp kiến thức giúp cho học sinh tự tìm tòi, phát hiện nhữngkiến thức và rèn luyện kĩ năng bộ môn chứ không chỉ minh họa cho lời giảng củagiáo viên Như vậy, kênh hình là đối tượng để học sinh chủ động, tự lực khai tháckiến thức dưới sự hướng dẫn của giáo viên
Để khai thác kênh hình có hiệu quả cần thực hiện một số yêu cầu sau:
-Về phía giáo viên:
+ Nắm chắc nội dung chương trình
Trang 9+ Xác định rõ kiến thức, nội dung trong bài mà học sinh cần lĩnh hội quakênh hình.
+ Chuẩn bị một số câu hỏi phù hợp với trình độ học sinh gợi ý để các em biết
tự giác khai thác kiến thức từ kênh hình
+ Giaó viên phải đặt ra tình huống có vấn đề, hướng dẫn, tổ chức học sinhkhai thác tìm ra
+ Kịp thời động viên, khuyến kích và đánh giá học sinh
- Về phía học sinh:
+ Rèn luyện một số kĩ năng khai thác kiến thức từ kênh hình
+ Tích cực chủ động tìm tòi, phát hiện kiến thức từ hệ thống kênh hình
* Các bước khai thác kênh hình :
- Hướng dẫn học sinh tham gia một chuyến du lịch bằng cách giới thiệu sơ lược vàhấp dẫn những hình ảnh trong hệ thống kênh hình
+ Nêu mục đích làm việc với kênh hình
+ Đưa ra những câu hỏi gợi ý để cho học sinh có cơ sở khai thác kiến thức từkênh hình
+ Tổ chức cho học sinh trả lời câu hỏi trên cơ sở các em tự phát hiện
+ Tạo cơ hội cho học sinh nhận xét, bổ sung trước khi đi đến kết luận
Dạy học tích cực thực chất là quá trình hướng dẫn học sinh cách học, quátrình đó không chỉ là do người truyền thụ mà quan trọng hơn phải là do chính các
em tìm tòi khám phá, giải quyết Việc khai thác vốn kiến kiến thức sẵn có của họcsinh trong dạy học Lịch sử có nhiều cách tùy thuộc vào khả năng của mỗi giáoviên, vào đối tượng học sinh, vào thiết bị và phương tiện dạy học Song có thể sửdụng một cách phổ biến sau:
* “ Đặt câu hỏi cho học sinh trả lời” với cách này câu hỏi đưa ra phải tạo cơ hộicho học sinh bộc lộ sự hiểu biết vốn có của mình, tránh trường hợp chỉ cần đọc tàiliệu là trả lời được
Trang 10*Hướng dẫn học sinh khai thác kiến thức từ kênh hình chính là cách khai thác vốnhiểu biết sẵn có của học sinh để các em tự nói lên những hiểu biết vốn có của mìnhlàm được như vậy học sinh sẽ hiểu bài sâu và nhớ lâu những kiến thức đã học.
* Ví dụ:
a Sử dụng bản đồ, lược đồ:
Sử dụng lược đồ trong sách giáo khoa hoặc bản đồ được cấp là một yêu cầucấp thiết trong dạy học Lịch sử, nhằm phát triển tư duy của học sinh Song, sử dụngnhư thế nào để phát huy hiệu quả của nó trong dạy học Lịch sử thì ít được chú ý
Sử dụng như thế nào mới đáp ứng được yêu cầu của chương trình thay sách theohướng học sinh chủ động nắm kiến thức chứ không phải để minh họa cho kiếnthức?
Trên bản đồ Lịch sử, các sự kiện luôn được thể hiện trong một không gian,thời gian, địa điểm cùng một số yếu tố địa lí nhất định Tất cả nội dung trên đãđược mã hóa bằng các kí hiệu: màu sắc, mũi tên hoặc nhiều kí hiệu khác đã đượcnêu rõ ở chú giải của bản đồ, lược đồ
Bản đồ, kí hiệu bản đồ, cách đọc bản đồ… là nội dung kiến thức đã đượcđưa vào trong chương trình giảng dạy của bộ môn Địa lí lớp 6 với 3 tiết nhằm cungcấp cho học sinh kĩ năng vẽ và đọc bản đồ nên học sinh từ lớp 6 đã biết sử dụng vàđọc bản đồ, lược đồ
Trong quá trình biên soạn sách giáo khoa, mức độ yêu cầu rèn luyện kĩ năng
sử dụng lược đồ và bản đồ cho học sinh trong bộ môn Lịch sử cũng được thể hiệnrất rõ trong sách giáo khoa Lịch sử ở từng khối lớp:
Ở lớp 6, yêu cầu rèn luyện kĩ năng điền kí hiệu thích hợp vào bản đồ, thìsang lớp 7, bản đồ - lược đồ đã có kí hiệu, có bản chú giải nên yêu cầu về kĩ năngcao hơn một bước, đầu tiên là “sử dụng lược đồ để trình bày tóm tắt diễn biến ”sau đó chuyển qua “Dựa vào lược đồ, em hãy trình bày diễn biến ” và tiếp tụcđược hoàn thiện thành kĩ năng ở lớp 8,9 Như vậy việc hướng dẫn, tổ chức cho học
Trang 11sinh lớp 8 dựa vào kênh hình để tự mình khai thác kiến thức là đảm bảo tính vừasức, khoa học, phù hợp với mục tiêu của chương trình giáo dục mới Khi tổ chứccác hoạt động dạy học có sử dụng lược đồ, bản đồ nhất thiết phải lưu ý sử dụng vàkhai thác các kĩ năng sau: vẽ lược đồ, tường thuật, miêu tả, quan sát, so sánh, nhậnđịnh đánh giá, rút ra quy luật, bài học Lịch sử Quá trình khai thác phải thực hiệncác bước như sau:
Bước 1: Giáo viên hướng dẫn học sinh đọc tên lược đồ, bản đồ; xác định
ranh giới, chú giải bản đồ, lược đồ
Bước 2: Giáo viên đặt câu hỏi nêu vấn đề nội dung tìm hiểu qua lược đồ, bản
Trang 12Bước 1: Giáo viên giới thiệu ( hay học sinh tự đọc) nội dung tên lược đồ,
chú giải của lược đồ, ranh giới Hình 10 Lược đồ lực lượng phản cách mạng tấn công nước Pháp năm 1793.
Bước 2: Hãy dựa vào lược đồ, nêu tình hình của nước Pháp năm 1793?
Bước 3: Học sinh dựa vào lược đồ, dung lời nói để tường thuật, miêu tả, cụ
thể hóa tình hình của nước Pháp như sau: “Năm 1793, quân Anh cùng quân cácnước châu Âu tấn công nước Pháp cách mạng từ nhiều hướng, trong nước bọn nổiloạn khắp nơi, nền độc lập bị đe dọa”
Bước 4: Giáo viên nhận xét, bổ sung ý kiến trả lời của học sinh và hoàn
chỉnh nội dung lược đồ cần cung cấp cho học sinh là: nước Pháp gặp khó khăn vềngoại xâm và nội loạn trong nước ngoài ra còn có thêm một số khó khăn trongnước nạn đầu cơ tích trữ hoành hành, giá cả tăng vọt, đời sống nhân dân đói khổ
Với cách sử dụng nêu trên giáo viên đã khắc phục những nhược điểm củacách dạy cũ như là (Giáo viên dựa vào lược đồ để trình bày diễn biến Lịch sử, họcsinh chỉ ngồi nghe), bây giờ thông qua quan sát bản đồ, đọc ký hiệu được biểu diễntrên bản đồ học sinh đã tự phát hiện được nội dung Lịch sử Như vậy từ vị trí thầy
là người chủ động, trò thụ động trong giờ học đã chuyển sang thầy là người hướngdẫn tổ chức thực hiện còn trò là người chủ động tự mình tìm kiếm, khai thác kiếnthức trong hoạt động học tập và trình bày trước tập thể lớp Việc sử dụng bản đồLịch sử đã góp phần phát triển khả năng quan sát, trí tưởng tượng, tư duy và ngônngữ, đặc biệt là kĩ năng đọc bản đồ, củng cố thêm kiến thức địa lí…cho học sinh
b Sử dụng tranh, ảnh Lịch sử :
Do hiện thực Lịch sử là hiện thực quá khứ nên học sinh không được tiếp xúcvới các sự kiện, hiện tượng, nhân vật, quá trình Lịch sử Mặt khác, do Lịch sử làquá khứ, gần hoặc xa, thậm chí rất xa và nội dung của những thời đại xa xưa ấy lại
có nhiều điều khác, thậm chí rất khác với thời đại hiện nay nên con người hiện naykhông dễ gì hình dung và cắt nghĩa được những gì đã từng xảy ra trước kia Vì
Trang 13những lý do nêu trên, tranh hay ảnh Lịch sử luôn luôn được xem là những tư liệuLịch sử quý Khai thác tranh, ảnh Lịch sử là một trong những cách tiếp cận Lịch sửtốt nhất, có khả năng đưa lại hiệu quả giáo dục cao nhưng lại không phải là mộtcông việc đơn giản, dễ thực hiện Ở đây, ngoài vấn đề nhận thức nội dung Lịch sửqua tư liệu tranh hay ảnh Lịch sử còn có vấn đề rèn luyện óc quan sát và khả năngvận dụng phương pháp mô tả Nhiều thầy, cô giáo có kinh nghiệm cho rằng, việcrèn luyện cho học sinh các kỹ năng vừa nêu thường đạt hiệu quả cao khi các emđược tiếp cận với các tư liệu tranh, ảnh dưới sự hướng dẫn có phương pháp, có kếhoạch của giáo viên Cụ thể như sau:
Trước tiên, GV phải xác định nội dung cần khai thác từ tranh nhân vật Lịch sử:
* Ở mức độ 1: Tiếp cận đầu tiên tranh các nhân vật Lịch sử, học sinh cần tìm hiểu:Ngày tháng năm sinh và mất, đặc điểm về nhận dạng
* Ở mức độ 2: Đi sâu hơn, học sinh cần tìm hiểu: Thái độ lập trường, quan điểmchính trị, tư tưởng… của nhân vật Lịch sử đang được tìm hiểu được thể hiện quanhững chi tiết nào?
Có rất nhiều nhân vật Lịch sử được đưa vào chương trình giảng dạy nêntrong quá trình giảng dạy giáo viên phải tùy theo nhân vật Lịch sử để xác định mức
độ khai thác kiến thức với từng tranh nhân vật Lịch sử cho phù hợp với yêu cầu củabài học chứ không nhất thiết phải thực hiện hết các yêu cầu đã nêu trên Riêng đốivới các anh hùng dân tộc, lãnh tụ cách mạng phải lưu ý làm nổi bật tính cách củanhân vật ấy thông qua việc miêu tả hình thức bề ngoài, hay nêu khái quát ngắn gọn