Tuy nhiên, hiện nay “tích hợp liên môn” trong day học nói chung và trong chương trình Ngữ Văn nói riêng chưa được giáo viên nhận thức đúng đắn và sử dụng nhiều trong giờ dạy học. Đồng thời cũng chưa có tài liệu nào hướng dẫn chi tiết, cụ thể về mặt phương pháp và cách tổ chức dạy học liên môn.
Trang 1TÍCH HỢP LIÊN MÔN TRONG DẠY HỌC PHẦN TRUYỆN NGẮN VIỆT NAM HIỆN ĐẠI - NGỮ VĂN 9
Nằm trong lộ trình đòi hỏi đồng bộ phương pháp dạy học và kiểm trađánh giá ở các trường phổ thông theo định hướng phát triển năng lực của họcsinh trên tinh thần “nghị quyết 29 - NQ/TƯ về đổi mới căn bản, toàn diện giáodục và đào tạo”, sau khi Quốc hội thông qua “Đề án đổi mới chương trình sáchgiáo khoa giáo dục phổ thông, Bộ giáo dục tiếp tục chỉ đạo các cơ sở giáo dụctăng cường bồi dưỡng nâng cao năng lực cho đội ngũ giáo viên sẵn sàng đápứng mục tiêu đổi mới, trong đó tăng cường năng lực dạy học theo hướng “tíchhợpliên môn” là một trong những vấn đề cần ưu tiên
Trong nhà trường phổ thông, Ngữ văn là một môn học có mối quan hệ vớicác môn học khác (Lịch sử, Địa lí, GDCD, Âm nhạc, Mĩ thuật….) có vai tròcung cấp kiến thức khoa học cơ bản cho học sinh đồng thời giáo dục tư tưởng,tình cảm cho học sinh Đồng thời để thực hiện mục tiêu giáo dục xã hội đang dặt
ra những yêu cầu cấp thiết phải giải quyết đối với môn Ngữ văn: không chỉ cungcấp những kiến thức về bộ môn mà còn hình thành nhân cách con người, trang
bị cho học sinh những kĩ năng sống để giải quyết những tình huống trong thựctiễn Cho nên, vận dụng “tích hợp liên môn” trong học Ngữ văn sẽ giúp chogiáo viên và học sinh chủ động trong quá trình dạy và học đem lại hiệu quả tíchcực nâng cao chất lượng giáo dục bộ môn Mặt khác còn tránh được những biểuhiện cô lập, tách rời từng phương diện kiến thức - tăng cường khả năng thônghiểu và vận dụng kiến thức vào thực tế của học sinh
Tuy nhiên, hiện nay “tích hợp liên môn” trong day học nói chung vàtrong chương trình Ngữ Văn nói riêng chưa được giáo viên nhận thức đúng đắn
và sử dụng nhiều trong giờ dạy học Đồng thời cũng chưa có tài liệu nào hướngdẫn chi tiết, cụ thể về mặt phương pháp và cách tổ chức dạy học liên môn
Vì thế, từ thực tiễn giảng dạy, qua thời gian tìm hiểu, nghiên cứu tôi đã
mạnh dạn thực hiện đề tài “Tích hợp liên môn trong dạy học phần truyện ngắn Việt Nam hiện đại - Ngữ văn 9 ở trường THCS Nga Vịnh”.
- Mục đích của sáng kiến kinh nghiệm:
Xuất phát từ thực tế việc dạy - học Ngữ Văn 9 ở THCS, tôi nghiên cứu đềtài này nhằm mục đích:
Trang 2Cùng đồng nghiệp nhìn nhận, đánh giá đúng, tích cực, và hiểu được ýnghĩa của dạy học tích hợp liên môn cũng như tích hợp chủ đề trong dạy họcNgữ Văn nói chung và dạy phần truyện ngắn Việt Nam hiện đại nói riêng
Giáo viên giúp học sinh có ý thức tích cực, chủ động, sáng tạo trong khảnăng tổng hợp kiến thức của của các môn học một cách có hệ thống để giảiquyết các tình huống đặt ra Đồng thời rèn luyện tư duy độc lập, sáng tạo vànăng lực cảm thụ tác phẩm văn chương cho học sinh
- Đối tượng nghiên cứu:
Với đề tài này, phạm vi nghiên cứu chủ yếu của tôi là: vận dụng dạy họctích hợp liên môn khi dạy phần truyện ngắn Việt Nam hiện đại trong ch¬ng trìnhNgữ Văn 9 và ứng dụng thực nghiệm cho một văn bản cụ thể trong ch¬ng trìnhNgữ Văn 9
Đồng thời đối tượng học sinh đều được thể nghiệm trong 2 năm hoc: 2lớp 9A, 9B (2014-2015) và lớp 9 (2015-2016) ở trường THCS Nga Vịnh
- Phương pháp nghiên cứu:
Trong quá trình giảng dạy, nghiên cứu và viết sáng kiến kinh nghiệm này,tôi đã sử dụng một số phương pháp cơ bản sau:
Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lí thuyết: Đọc nghiên cứu tổnghợp lí thuyết rút kinh nghiệm trong quá trình thực hiện, nghiên cứu các văn bảnhướng dẫn chỉ đạo phương pháp dạy học “tích hợp liên môn” làm cơ sở lí luận,mục tiêu đề tài, đề xuất biện pháp thực hiện
Phương pháp điều tra khảo sát thực tiễn, thu nhập thông tin: khảo sát thựctrạng trước và sau khi áp dụng cách thức “tích hợp liên môn” trong dạy học vàrút ra nguyên nhân hạn chế, hiệu quả trước và sau khi áp dụng phương pháp Thu thập thông tin: lắng nghe ý kiến đồng nghiệp, ý kiến của HS, phổbiến trong sinh hoạt chuyên môn, lắng nghe phản hồi hoàn thiện bài viết
Phương pháp thống kê, xử lí số liệu: thu thập kết quả, tính toán, so sánh,phân tích, tổng hợp nhận xét và đánh giá hiệu quả phương pháp áp dụng
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ
Đối với quan điểm dạy học “ Tích hợp liên môn” thì Phó Vụ trưởng Vụ giáo dục Trung học (Bộ GD - ĐT) Nguyễn Xuân Thành đã cho rằng“Dạy học tích
hợp” là lồng ghép những nội dung giáo dục có liên quan vào quá trình dạy học một
môn học như: Tích hợp giáo dục đạo đức, lối sống; giáo dục pháp luật, giáo dục chủquyền quốc gia về biên giới hải đảo, giáo dục bảo vệ môi trường, sử dụng năng
lượng tiết kiệm và hiệu quả Còn “Dạy học liên môn” là phải xác định những chủ
đề có nội dung kiến thức liên quan đến nhiều môn để dạy học thể hiện sự ứng
Trang 3dụng của chúng trong giải quyết các tình huống thực tiễn, tránh việc học sinhphải học lại nhiều lần cùng một nội dung kiến thức ở các môn học khác nhau.Đối với những kiến thức liên môn nhưng có một môn học chiếm ưu thế thì cóthể bố trí dạy trong chương trình của môn đó và không dạy lại ở các môn khác.
Như vậy,“ Tích hợp liên môn” không phải là hai khái niệm tách rời nhau
mà chỉ một khái niệm duy nhất Đó là dạy học những nội dung kiến thức liên
quan đến hai hay nhiều môn học.“Tích hợp” thì chắc chắn phải dạy “liên môn”
và ngược lại để đảm bảo hiệu quả dạy học liên môn thì phải bằng cách và hướng tới mục tiêu tích hợp
2.2 THỰC TRẠNG CỦA DẠY HỌC THEO HƯỚNG “TÍCH HỢP LIÊN MÔN”TRONG MÔN NGỮ VĂN 9
2.2.1.Khảo s¸t chất chất lượng đầu năm môn Ngữ Văn cña häc sinh líp 9 t¹i trêng THCS Nga VÞnh, kết quả của hai năm học như sau:
2.2.2 Thùc tr¹ng d¹y d¹y häc hiÖn nay trong nhµ trêng
Cấu trúc nội dung chương trình Ngữ Văn nói chung và phần truyện ngắnViệt Nam hiện đại nói riêng được biên soạn đổi mới từ năm học 2004 – 2005,nói là giảm tải song vẫn còn nặng nề số tiết, nhiều văn bản có tư tưởng chưa phùhợp với mức độ nhận thức của học sinh S¸ch gi¸o khoa míi vÉn cßn kh¸ nÆng,dung lîng kiÕn thøc lín, nhiÒu kiÕn thøc khã, sù ph©n bè kiÕn thøc vµ lîng thêigian ë nhiÒu bµi cßn cha hîp lÝ
Mặt khác do “xu thế” hiện nay các em thích học các môn khoa học tựnhiên nhiều hơn, nên niềm say mê với bộ môn Ngữ Văn không còn nhiều nhưtrước đây, các em tiếp thu một cách thụ động, đối phó Do đó, để một tác phẩmđến gần với học sinh, tạo niềm say mê yêu văn học và giúp các em tiếp cận đúng tác
Trang 4phẩm văn chương thì giáo viên phải cung cấp, rèn luyện cho các em có thói quen học
đa chiều, tích hợp kiến thức liên môn để giải quyết vấn đề đặt ra trong tác phẩm.
Hơn nữa, khó khăn của giáo viên khi dạy tích hợp liên môn trong mônNgữ văn 9 và phần truyện ngắn Việt Nam hiện đại không phải nằm ở phần nộidung kiến thức mà ở vấn đề phương pháp dạy học Cho đến nay vẫn chưa có vănbản, tài liệu hướng dẫn cụ thể, chi tiết về phương pháp dạy học tích hợp liênmôn cho giáo viên
Mặt khác, phong trào học tập của học sinh còn hạn chế, ý thức thi đua vềmôn học chưa cao Tài liệu phục vụ việc học của các em còn ít, không phongphú Đại đa số học sinh trong khối 9 có sức học trung bình chiếm tỉ lệ cao
Xuất phát từ thực tế trên, khi dạy phần truyện ngắn Việt Nam hiện đại,giáo viên cần tìm cho mình một hướng đi, một phương pháp tổ chức dạy họctheo hướng “tích hợp liên môn” sao cho có hiệu quả nhất không chỉ nâng caochất lượng dạy học mà còn mở rộng kiến kiến cho các em ở nhiều môn học mộtcách có hệ thống
2.3 CÁC GIẢI PHÁP ĐÃ SỬ DỤNG ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
Nội dung của Văn học Việt Nam hiện đại nói chung và truyện ngắn ViệtNam nói riêng phản ánh cuộc sống, đất nước và con người Việt Nam trong giaiđoạn lịch sử (1945 - 1975) với những biến động dữ dội qua đó thể hiện phẩm chất,
vẻ đẹp của một dân tộc anh hùng trong một “thời đại anh hùng” Chính vì thế vậndụng kiến thức Lịch sử, Địa lí, GDCD, Âm nhạc, Hội hoạ cũng rất phong phúvới nhiều khía cạnh khác nhau phù hợp với từng thể loại, phù hợp với từng bàigiảng
Sau khi nghiên cứu nội dung chương trình và những nội dung kiến thứccác môn học liên quan, để tiến hành một giờ dạy học tích hợp liên môn thànhcông thì giáo viên phải kết hợp nhuần nhuyễn giữa những kiến thức liên mônvới các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực Từ những kiến thức đó tôi đãđịnh hướng được các giải pháp khi ứng dụng “tích hợp liên môn” để sắp xếp, tổchức các hoạt động dạy học theo một trình tự hợp lí như sau:
2.3.1 Giải pháp 1: Xây dựng các chủ đề tích hợp liên môn.
Mỗi một tác phẩm văn học đều phản ánh hiện thực xã hội; thể hiện nhữngquan hệ xã hội Và ý thức hệ tư tưởng của thời đại đó Cho nên giáo viên xácđịnh được chủ đề đặt ra trong mỗi tác phẩm có kiến thức liên quan đến các môn:Lịch sử, Địa lí, Âm nhạc, GDCD… là rất cần thiết Và ứng dụng những kiếnthức bộ môn khác để giải quyết những vấn đề đặt ra trong từng tác phẩm Chủ
đề tích hợp liên môn trong phần tuyện ngắn:
1 Giáo dục lòng yêu “Làng”, “Lặng lẽ Sa Lịch sử: Tinh hình lịch sử
Trang 5quê hương đất nước:
- Hoàn cảnh ra đời
- Nội dung tác phẩm
Pa”, “Chiếc lược ngà”
“Những ngôi sao xaxôi”
- Phim ảnh: Tư liệu liênquan đến giai đoạn lịch
- Phim ảnh: Tư liệu liêụ
về cuộc sống và conngười Nam Bộ trongkháng chiến
- Nhớ một số chi tiết đặc sắc trong truyện
b Kỹ năng: Rèn luyện năng lực phân tích, cảm thụ, viết bài nghị luận
Trang 6c Thái độ: Bồi dưỡng tình cảm nhân văn cao đẹp: Tình yêu nước, yêu làng, yêu
gia đình, yêu lao động, tinh thần hi sinh vì tổ quốc… Xác định mục đích học tập
Khi dạy tiết 66, 67: “Lặng lẽ SaPa” tích hợp với môn GDCD 7: bài 1
“Sống giản dị”, Bài 12: “Sống và làm việc có kế hoạch” GDCD 8 - Bài 11:
“Lao động tự giác và sáng tạo” để giáo dục tư tưởng sống cho lớp trẻ hiện nay
Đối với tiết 71,72: “Chiếc lược ngà” giáo viên tích hợp với môn Lịch Sử
9 (Hoàn cảnh miền Nam - Việt Nam trong những năm 1965-1972) Tích hợp vớichủ đề: tình cảm gia đình, tình yêu quê hương đất nước (GDCD 6)
Với văn bản “Những ngôi sao xa xôi” tích hợp: Đặc điểm vị trí địa lí vàđịa hình của dãy Trường Sơn - tuyến đường Trường Sơn (Địa Lí 9) Tầm quantrọng, vị trí chiến lược của tuyến đường Trường Sơn trong cuộc kháng chiếnchống Mĩ (Lịch Sử 9.) GDCD 9 bài 13+14: “Về lí tưởng sống của thanh niên,trách nhiệm của thanh niên trong thời kì CNH, HĐH đất nước”
2.3.3 Giải pháp 3: Xác định cách thức và mức độ tích hợp liên môn có hiệu quả trong tiết dạy:
2.3.3.1 Tích hợp liên môn khi giới thiệu bài mới.
Dạy học, đặc biệt là dạy Văn việc dẫn dắt vào bài rất quan trọng giúp các
em bị cuốn hút vào bài, tạo tâm thế tinh thần phấn khởi, say mê để tiếp thu kiếnthức mới Giáo viên có thể vận dụng kiến thức Âm nhạc: Cho học sinh nghe mộtbài hát có nội dung liên quan đến giờ học Hoặc giáo viên có thể vận dụng kiếnthức Hội hoạ bằng cách cho học sinh xem tranh ảnh về phong cảnh hoặc conngười Tất cả thể hiện trong lời dẫn vào bài của giáo viên sẽ làm cho học sinhchú ý, bị lôi cuốn và mở rộng thêm kiến thức cho các em
Khi dạy tiết 71, 72: “Lặng lẽ Sa Pa” giáo viên cho học sinh xem nhữngphóng sự, tư liệu, tranh ảnh du lịch về vẻ đẹp thơ mộng của mảnh đất SaPa(những rặng đào, đàn bò lang cổ, dinh thự cũ kĩ lâu đời của người Pháp xâydựng…) thì học sinh sẽ bị cuốn hút vào bài học đồng thời có thêm những kiếnthức về Địa lí - du lịch SaPa)
Trang 7Khi dạy tiết 141- 142: “Những ngôi sao xa xôi” giáo viên cho HS nghe bàihát “Cô gái mở đường”, thơ của Phạm Tiến Duật phổ nhạc thành bài hát; chiếunhững hình ảnh bom đạn chiến tranh ác liệt trên tuyến đường Trường Sơn - từ đógợi dẫn vào bài học Qua lời giới thiệu, minh họa bằng các video học sinh đã mộtphần hiểu được nội dung chủ đề của bài học, đồng thời bằng những hình ảnh chânthực học sinh có thể hình dung được sự ác liệt của chiến tranh chống Mĩ gian khổcủa dân tộc - điều mà các em khó hình dung trong cuộc sống hoà bình hiện nay.
Có được những tác dụng như thế là do giáo viên đã khéo léo tích hợp với môn:
“Hội hoạ” hay “Âm nhạc” đã mang lại hiệu quả cao cho giờ học
2.3.3.2 Tích hợp kiến thức liên môn trong các hoạt động văn học theo các chủ đề.
Sau mỗi học kì, hay sau mỗi phần thơ hoặc truyện thường có các giờ hoạtđộng Ngữ Văn Trong giờ dạy học này chủ yếu rèn luyện kĩ năng vận dụng thựchành cho học sinh từ những nội dung đã học Giúp các em vừa mở rộng vừanâng cao kiến thức Đặc biệt trong các hoạt động ngoại khoá, giáo viên khéo léotích hợp nội dung kiến thức ở các môn học khác nhau sẽ là một điều kiện rất tốt
để phát huy tư duy, khả năng sáng tạo của học sinh cũng như rèn luyện ở các emnhững kĩ năng sống cần thiết để giải quyết những tình huống thực tế trong cuộcsống
Ví dụ: Ngoại khoá về đề tài người lính và chiến tranh trong văn học khángchiến chống Pháp và chống Mĩ Để thực hiện tốt cho giờ học ngoại khoá nàygiáo viên cần thực hiện:
Giao nhiệm vụ cho học sinh: Sưu tầm thơ ca, truyện kháng chiến ngoàinhững bài đã học Tìm hiểu Lich sử Việt Nam trong giai đoạn lịch sử (1945 -1975) Những bài học rút ra từ những tác phẩm văn chương (GDCD) Tìm hiểucác địa danh, các vùng đất cách mạng trong hai cuộc kháng chiến (Địa lí,…).Hay những bài thơ đã được phổ nhạc thành bài hát (Âm nhạc) Hoặc các em vẽtranh về đề tài người lính (Mĩ thuật)
Như vậy, để giải quyết được những yêu cầu giáo viên đặt ra trong giờngoại khóa thì học sinh – giáo viên cần huy động tất cả kiến thức liên môn cóliên quan Và chỉ có những kiến thức liên môn ấy mới làm cho nội dung bài họcsâu sắc hơn, bao quát hơn, và những vấn đề đặt ra giải quyết dễ dàng hơn.Thông qua đó giúp học sinh bổ sung thêm kiến thức liên môn còn thiếu
2.3.3 Khai thác các kiến thức liên môn để giáo dục tư tưởng, tình cảm, lòng yêu thương quê hương đất nước, cộng đồng cho học sinh.
Ví dụ: Khi dạy truyện: “Chiếc lược ngà” – Nguyễn Quang Sáng, giáo
viên vận dụng môn GDCD lớp 8 bài 12: “Quyền và nghĩa vụ của công dântrong gia đình” để tích hợp:
Trang 8Qua truyện ngắn này em hiểu gì về cuộc sống của các gia đình Việt Namtrong chiến tranh chống Mĩ? Từ đó em rút ra bài học gì về trách nhiệm của đốivới gia đình của mình?
Khi dạy bài “Những ngôi sao xa xôi”, vận dụng kiến thức trong bài “Biết
ơn” (GDCD lớp 7) giúp cho việc giáo dục tư tưởng - tình cảm cho học sinh sốngtheo đạo lí “Uống nước nhớ nguồn”
2.3.4 Giải pháp 4: Xác định các năng lực cho học sinh kết hợp xây dựng biên soạn hệ thống câu hỏi tích hợp liên môn.
2.3.4.1 Xác định các năng lực cho học sinh:
- Về năng lực chung: Học sinh tự học, giải quyết vấn đề, hợp tác, trao đổi đàm
thoại…
- Về năng lực riêng: Đọc hiểu văn bản, phân tích tình huống, tư duy sáng tạo,
thưởng thức văn học, giao tiếp Tiếng Việt
Ví dụ: Dạy học tiết 48: Văn bản Làng (Kim Lân), giáo viên cần xác định năng
lực học sinh cụ thể cần thực hiện:
+ Năng lực chung: Học sinh tự tóm tắt văn bản, thảo luận trong nhóm: diễn biến
tâm lí của nhân vật ông Hai trong các tình huống của truyện ( học sinh hợp tác,trao đổi để phát hiện ra vấn đề)
+ Năng lực riêng: Học sinh trả lời các câu hỏi trong phần đọc hiểu văn bản;
phân tích được tình huống truyện; Tích hợp ở: Sự chuyển biến trong tư tưởngcủa người nông dân (Lão Hạc, Chị Dậu: trước cách mạng) để thấy được những
nét mới trong nhân vật ông Hai ( Làng - Kim Lân) Để học sinh phát triển các
năng lực này giáo viên vận dụng tích hợp liên môn: Lấy một đọan phim tư liệu
về đời sống của người nông dân Việt nam trước cách mạng (phim“Chị Dậu”
hoặc “Làng Vũ Đại ngày ấy”) cho học sinh xem để cung cấp những hình ảnh
trực quan, tư liệu “sống”, học sinh sẽ có cái nhìn cụ thể về lịch sử dân tộc mà
thấu hiểu hơn nội dung trong văn bản Làng:“sự chuyển biến tư tưởng” của
người nông dân
Sau khi xác định các năng lực của học sinh, giáo viên lập bảng mô tả các mức độ đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực:
Xác định được nội dung khái quát của tác phẩm
Trang 9Hiểu được những thành côngnghệ thuật đặc sắc của truyện.
Phân tích diễn biến tâm lí nhân vật
về vùng đất miềm lãnh thổ(THLM: Địa Lí)
Hiểu tính cách, phẩm chất nhân vật trong tác phẩm (THLM:
GDCD)
- Giải thích nhan đề
- Phân tích chitiết đặc sắc của truyện
- Cảm nhận vềnhân vật
- Phân tích hìnhảnh tuổi trẻ Việt Nam trongthời chống Mĩ (THLM: Lịch Sử)
- Giáo dục lối sống đẹp, sống cống hiến cho
tổ quốc
- Giáo dục trách nhiệm bản thân
Như vậy, khi dạy vào từng bài cụ thể, giáo viên nhận thức được các mức độđánh giá học sinh theo hướng tiếp cận năng lực chính là giáo viên đã thực hiện
được chủ đề: “Tích hợp liên môn” một cách hệ thống mà không trùng lặp.
2.3.4.2 Xây dựng hệ thống câu hỏi theo chủ đề tích hợp liên môn:
Từ việc mô tả các mức độ năng lực của học sinh, giáo viên sẽ có cơ sở biênsoạn hệ thống câu hỏi theo các mức độ thích hợp
Ví dụ: Khi dạy văn bản: “Chiếc lược ngà” giáo viên có thể soạn hệ thống câu
hỏi như sau:
- Em hãy trình bày hoàn cảnh ra đời của truyện ngắn? Hoàn cảnh trong truyệnngắn chính là hoàn cảnh lịch sử của đất nước ta lúc bấy giờ Em hãy cho biếthoàn cảnh đất nước trong năm (1965 – 1969) như thế nào?
Với câu hỏi này học sinh vận dụng kiến thức lịch sử để trả lời
Trang 10- “Chiếc lược ngà” viết về vùng đất nào trên lãnh thổ nước ta? Thiên nhiên và
con người vùng đất Nam Bộ có đặc điểm gì? (học sinh vận dụng kiến thức Địa lí
để trả lời)
- Em hãy khái quát chủ đề truyện ngắn “Chiếc lược ngà”? Sau khi học truyện
ngắn này em rút ra bài học gì, trách nhiệm của bản thân mình với quê hương đất
nước như thế nào? (Học sinh vận dụng kiến thức GDCD trả lời về trách nhiệm
của bản thân)
Từ việc biên soạn hệ thống câu hỏi vận dụng kiến thức liên môn vừa có tácdụng khắc sâu nội dung kiến thức bài học đồng thời vừa củng cố, bổ sung, hoàn
thiện kiến thức ở các môn học Lịch Sử, Địa lí, GDCD…
2.3 5 Giải pháp 5: Thiết kế tiến trình dạy học các hoạt động của học sinh
2.3.5.1 Cách thức tổ chức các hoạt động dạy học theo hướng tích hợp liên
môn:
* Bước 1: Giáo viên xây dựng, thiết kế bài học theo phân phối chương trình
Giáo viên giao nhiệm vụ cho HS: Chuẩn bị, sưu tầm, tìm hiểu kiến thức liên
môn có liên quan
* Bước 2: Triển khai các hoạt động dạy học trên lớp:
- Theo tiến trình, cấu trúc bài học đặc trưng bộ môn
- Lồng ghép, tích hợp kiến thức liên quan các môn khác
- Khuyến khích HS tìm tòi, sáng tạo thể hiện nội dung bài học (vẽ tranh, sáng
tác thơ, kịch )
* Bước 3: Tổng kết, rút kinh nghiệm, củng cố nội dung-kiến thức-kĩ năng
* Bước 4: Giao nhiệm vụ cho bài học tiếp theo
2.3.5.2 Thiết kế giáo án minh họa dạy học tích hợp liên môn
Ngữ Văn 9: Tiết 66 + 67: Văn bản : LẶNG LẼ SA PA
(Trích)
- Nguyễn Thành Long -
A MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT
- Có hiểu biết thêm về tác giả và tác phẩm truyện Việt Nam hiện đại vết về
những người lao động mới trong thời kỳ kháng chiến chống Mĩ cứu nước
- Hiểu, cảm nhận được giá trị nội dung và nghệ thuật của truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa.
B TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KỸ NĂNG
1 Kiến thức
- Vẻ đẹp của hình tượng con người thầm lặng cống hiến quên mình vì Tổ quốc
trong tác phẩm
Trang 11- Nghệ thuật kể chuyện, miêu tả sinh động, hấp dẫn trong truyện.
- Học sinh cần có năng lực vận dụng kiến thức liên môn như Lịch sử, Địa lí,GDCD để giải quyết các vấn đề đặt ra trong bài học
- Học sinh học tốt môn GDCD để thể hiện lòng biết ơn với những người có côngvới nước; kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc; bảo vệ di sảnvăn hóa, di tích lịch sử, nghĩa vụ bảo vệ Tổ Quốc
2 Kỹ năng:
- Nắm bắt diễn biến truyện và tóm tắt được truyện
- Phân tích được nhân vật trong tác phẩm tự sự
- Cảm nhận được một số chi tiết nghệ thuật độc đáo trong tác phẩm
3 Thái độ: Giáo dục học sinh có ý thức vươn lên trong cuộc sống, lấy công việc
làm niềm vui, làm mục tiêu sống
B CHUẨN BỊ:
GV: Nghiên cứu SGK, SGV, chuẩn kiến thức giáo dục kĩ năng sống và tài liệu
có liên quan, bảng phụ, phiếu học tập, tranh ảnh về vẻ đẹp Sa Pa, máy chiếu.HS: Đọc SGK, soạn bài theo định hướng SGK và sự hướng dẫn của GV Tập vẽbản đồ tư duy bài học Sưu tầm tranh ảnh, tài liệu liên quan đến bài học Nắmchắc kiến thức các môn Lịch sử, Địa lí, GDCD để giải quyết các tình huống màgiáo viên đặt ra trong bài học
C TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY - HỌC:
* Ổn định lớp:
* Kiểm tra bài cũ:
(?) Nêu nội dung, nghệ thuật của văn bản “Làng” ?
(?) Nhân vật ông Hai trong truyện “Làng” gợi cho em những suy nghĩ gì vềngười nông dân Việt Nam trong kháng chiến?
* Giới thiệu bài mới: Sa Pa- mảnh đất đẹp nên thơ, là nơi thiên nhiên kì thú mà tạo hoá ban tặng cho con người Không những thế, Sa Pa còn đẹp bởi nơi đây
có những con người ngày đêm cống hiến cho đất nước Nguyễn Thành Long trong một chuyến đi đã ghi lại vẻ đẹp đó….
Hoạt động của thầy và trò
(?) Nêu những hiểu biết của em về tác giả
Nguyễn Thành Long?
- HS: trình bày theo sự hiểu biết
- GV: chiếu chân dung nhà văn
Trang 12GV: tích hợp với môn Lịch Sử Việt Nam
huống cơ bản của truyện ngắn?
+ Đơn giản: tập trung vào cuộc gặp gỡ tình
cờ của 4 nhân vật (bác lái xe, ông hoạ sĩ
già, cô kỹ sư trẻ, anh thanh niên trên một
trạm nghỉ chân tại Lào Cai)
(?) Tình huống này có ý nghĩa gì?
+Tạo cho sự xuất hiện của nhân vật chính
(qua các nhân vật)
+Khắc hoạ nhân vật khách quan, góp phần
thể hiện sâu sắc và chủ đề nội dung của tác
phẩm
(?) Truyện ngắn này là “một bức chân
dung tự hoạ” Đó là chân dung ai? Hiện ra
trong cái nhìn và suy nghĩ của những nhân
(tích hợp – Địa Lí Việt Nam về “Địa hình –
thiên nhiên - khí hậu vùng Tây Bắc”)
HS: SaPa thuộc tỉnh Lào Cai, nằm trong
khu vực dãy núi Hoàng Liên Sơn, có thị
trấn Sa Pa nghỉ mát nổi tiếng Dãy núi
Hoàng Liên Sơn có đỉnh Pan-xi-păng cao
nhất nước ta 3142m - “nóc nhà Đông
Dương”
? Vị trí địa cầu Sa Pa có ý nghĩa gì?
(GV: tích hợp với Địa Lí Việt Nam)
HS: Khoa học nghiên cứu những tính chất
vật lí xảy ra trong trái đất và khí quyển
? Khung cảnh thiên nhiên Sa Pa được hiện
Trang 13lên qua những chi tiết nào?
HS: suy nghĩ độc lập, phát hiện và trả lời:
+ Mây cuộn tròn từng cục, lăn trên vòm lá,
rơi xuống đường, luồn và gầm xe
HS: Sa Pa - bức tranh đẹp và nên thơ
GV: chiếu tranh ảnh về vẻ đẹp của Sa Pa.
(Tích hợp với Mĩ thuật)
Buổi sáng ở Sa Pa
(?) Tìm những chi tiết giới thiệu nhân vật
anh thanh niên?
-HS: 27 tuổi, làm công tác khí tượng thuỷ
(?) Nhận xét cách miêu tả của tác giả về
nhân vật này? Dụng ý nghệ thuật của cách
miêu tả này?
HS: Nhân vật hiện lên rõ nét, đáng mến và
- Nghệ thuật: nhân hóa, ẩn dụ, sosánh miêu tả, lời văn giàu chất trữtình, hình ảnh mềm mại, ngôn ngữgiàu chất thơ
=> Thiên nhiên thơ mộng, hữutình
Trang 14khách quan hơn.
GV: Qua câu chuyện 3 người, em hiểu gì
về hoàn cảnh sống và làm việc của anh
GV: tích hợp ở môn Địa Lí Việt Nam: “
Đặc điểm thiên nhiên, địa hình, khí hậu và
đặc điểm sự phân bố dân cư vùng Tây Bắc
(Sa Pa): để thấy được hoàn cảnh sống và
lam việc của anh thanh niên vô cùng“cô
đơn” và “hoang vắng”ở vùng đất này.
(?) Điều gì đã giúp anh vượt qua được
*/Những nét đẹp của nhân vật:
- Hoàn cảnh sống và làm việc:+ Sống: Một mình trên đỉnh Yên Sơn (cao 2600m) “bốn bề cây cỏ
và mây mù lạnh lẽo”
+ Công việc: đo gió, đo mưa, đo nắng, đo mây, đo chấn động… đòi sự tỉ mỉ, chính xác, có tinhthần trách nhiệm cao
=>Hoàn cảnh sống cô đơn, gian khổ, khắc nghiệt
- Anh đã vượt qua hoàn cảnh vì:+ Ý thức về công việc và lòng yêu
