Kinh nghiệm dạy tích hợp trong giảng dạy văn bản Ngữ văn lớp 9 ở trường THCS

Người học không chỉ được chiếm lĩnh kiến thức, có kĩ năng đọc hiểu các kiểu văn bản thuộc các thể loại văn học mà các em thường đọc từ sách báo hàng ngày mà còn có khả năng tạo lập văn bản, hiểu thêm nhiều kiến thức về cuộc sống.

1.3 Đối tượng nghiên cứu

1.4 Phương pháp nghiên cứu

02030303

2

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh

nghiệm

2.3 Các biện pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm

0405

06193

1.1 Kết luận

1.2 Kiến nghị

2020

1 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài

Có thể nói: trong các môn học ở trường THCS thì môn Ngữ Văn đóng

vai trò hết sức quan trọng Đây là một môn học không những tạo tiền đề chohọc sinh có khả năng: nghe, nói, đọc, viết tiếng Việt thành thạo theo cáckiểu văn bản, mặt khác còn giúp các em tiếp nhận các môn khoa học khácmột cách tốt hơn Mác-xim Go-rơ-ki, nhà văn hóa lớn của nhân loại, đã từngnói: "Văn học là nhân học" hẳn ai trong chúng ta - những người đã từng ngồitrên ghế nhà trường - đều thấu hiểu tầm quan trọng đó Thế nhưng thực tếtrong xã hội hiện nay, một tình trạng đáng báo động đang xảy ra đối với thế

hệ trẻ - những mầm non tươi xanh của xã hội - đó là: học sinh không cònthích học môn văn Đây là vấn đề mà lâu nay đã trở thành nỗi niềm than thởcủa giáo viên trực tiếp giảng dạy môn văn và cũng là mối lo ngại của nhiềungười trong xã hội

Là giáo viên ra ngành khi xã hội đang trong giai đoạn chuyển mình ởtất cả mọi mặt, lại trực tiếp giảng dạy môn Ngữ văn ở thời điểm: học sinh đa

số không còn yêu thích môn văn nữa, tôi đã băn khoăn, trăn trở đi tìmnguyên nhân của tình trạng trên…Có rất nhiều phụ huynh đã định hướng chocon em mình con đường lập nghiệp bằng cách chăm chỉ và coi trọng cácmôn khoa học tự nhiên (Toán, Lí, Hóa, Sinh…) mà xem nhẹ các môn thuộckhoa học xã hội (Văn, Sử, Địa…) Cũng nhiều học sinh ngày nay tỏ vẻ say

mê, hào hứng học: Nhạc, Tin, Mĩ thuật (những môn mang tính chất hìnhảnh, thực hành….) và ngại học những môn mà các em vẫn quen gọi là líthuyết…Dạy và học là hai quá trình luôn song hành với nhau, học sinh đãngại học, phụ huynh đã định hướng sai, thế nhưng một khía cạnh khác làchúng ta - những giáo viên đang trực tiếp dạy môn Ngữ văn, đã làm gì để cảithiện điều đó

Trong những năm gần đây Bộ giáo dục và đào tạo đang nỗ lực đổi mớiphương pháp giảng dạy theo hướng phát huy tính tích cực chủ động của học sinhtrong hoạt động học tập để tạo ra những con người năng động, nhanh chóngthích ứng với đời sống xã hội và xu thế của nền kinh tế tri thức Để làm đượcđiều đó hơn bao giờ hết chúng ta cần tích cực đổi mới phương pháp dạy học, lấyhọc sinh làm trung tâm của quá trình, phát huy tối đa khả năng sáng tạo của cảthầy và trò, đặc biệt là trò trong giờ học Khi bàn về hiện trạng phương pháp dạyhọc, ta thấy rằng, trong một thời gian dài, người thầy được trang bị phương pháp

để truyền thụ tri thức cho học sinh theo quan hệ một chiều: Thầy truyền đạt, tròtiếp nhận Ở một phương diện nào đó, khi sử dụng phương pháp này thì các emhọc sinh - một chủ thể của giờ dạy - đã “bị bỏ rơi” giáo viên là người sốt sắng và

nỗ lực đi tìm chiếc chìa khoá mở cửa cái kho đựng kiến thức là cái đầu của họcsinh, và người thầy đem bất kỳ một điều tốt đẹp nào của khoa học để chất đầycái kho này theo phạm vi và khả năng của mình Còn học sinh là kẻ thụ động,ngoan ngoãn, cố gắng và thiếu tính độc lập Để chiếm được vị trí số một tronglớp, người học sinh phải có được không phải một tính ham hiểu biết khôn cùng

của một trí tuệ sắc sảo mà phải có một trí nhớ tốt, phải thật cố gắng để đạt đượcđiểm số cao trong tất cả các môn học Ngoài ra, phải chăm lo sao cho quan điểmcủa chính mình phù hợp với quan điểm của thầy cô giáo nữa.

Đặc điểm của phương pháp dạy học truyền thống là chú ý đến người giáoviên và ít quan tâm tới học sinh Tính thụ động của học sinh được bộc lộ rất rõràng Học sinh chỉ phải nhớ những gì người ta đã cung cấp cho nó ở trạng tháihoàn thành Trong phương pháp dạy học cũ, nguyên tắc thụ động biểu lộ ở hìnhảnh người giáo viên đứng riêng biệt trên bục cao trong lớp và cung cấp “cáimẫu”, còn phía dưới là hình ảnh các học sinh ngồi thành hàng trên ghế, cùnglàm một công việc giống nhau là sao lại cái mẫu mà thầy đang cung cấp cho họ

Để học sinh chủ động, tích cực, sáng tạo trong học tập thì tất yếu phải đổimới phương pháp giảng dạy Bản thân tôi nhận thấy: dạy học theo chủ đề tíchhợp là một trong những nguyên tắc quan trọng trong dạy học Ngữ văn nói chung

và dạy văn bản nói riêng Đây được coi là một quan niệm dạy học hiện đại,nhằm phát huy tính tích cực của học sinh, đồng thời nâng cao chất lượng giáodục Dạy học tích hợp làm cho người học nhận thức được sự phát triển xã hộimột cách liên tục, thống nhất, thấy được mối liên hệ hữu cơ giữa các lĩnh vựccủa đời sống xã hội, khắc phục được tính tản mạn rời rạc trong kiến thức

Dạy học tích hợp văn bản văn học là hình thức liên kết những kiến thứcgiao thoa với môn Ngữ văn như Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân; liên kết giữahọc Văn bản với kiến thức Tiếng việt và Tập làm văn Rèn luyện kĩ năng sống,giáo dục bảo vệ di sản văn hóa địa phương… để học sinh tiếp thu kiến thức, biếtvận dụng vào cuộc sống và ngược lại từ cuộc sống để giải quyết các vấn đề liênquan đến môn học…Dạy học tích hợp và khai thác văn bản dựa vào đặc trưngthể loại là phương pháp, đồng thời là nguyên tắc của bộ môn Ngữ văn ở chươngtrình THCS Là một giáo viên giảng dạy môn Ngữ văn, tôi thấy tính ưu việt củaphương pháp này hơn hẳn những phương pháp trước đây được vận dụng Tính

ưu việt của phương pháp thể hiện rõ qua thái độ, niềm say mê, kết quả tiếp nhậncủa học sinh trong từng văn bản Người học không chỉ được chiếm lĩnh kiếnthức, có kĩ năng đọc - hiểu các kiểu văn bản thuộc các thể loại văn học mà các

em thường đọc từ sách báo hàng ngày mà còn có khả năng tạo lập văn bản, hiểuthêm nhiều kiến thức về cuộc sống

Với vấn đề đặt ra như trên, tôi mạnh dạn chọn đề tài: Kinh nghiệm dạy

tích hợp trong giảng dạy văn bản Ngữ văn lớp 9 ở trường THCS Nga Yên, huyện Nga Sơn

1.2 Mục đích nghiên cứu

Nội dung nghiên cứu của đề tài mà tôi đưa ra nhằm mục đích để nâng cao

chất lượng giảng dạy văn bản môn Ngữ văn, nhằm phát huy tính tích cực, chủđộng sáng tạo cho học sinh lớp 9 trường THCS Nga Yên

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Các văn bản Ngữ văn lớp 9 và các phương pháp tích hợp trong giảng dạy

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Thông qua từng bài, cụm bài cụ thể để xây dựng hệ thống câu hỏi lồngghép những kiến thức tích hợp phân môn, liên môn,… vào nội bài, cụm bài đó.

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

Đổi mới phương pháp dạy học là phát huy tính tích cực chủ động sáng tạocủa học sinh, trong đó đổi mới phương pháp tích hợp là: giáo viên đứng lớp cầnphải biết thực hiện yêu cầu tích hợp, linh hoạt sáng tạo, suy ngẫm về mục tiêucủa bộ môn Ngữ văn, tìm ra yếu tố đồng quy giữa 3 phân môn, giữa các bộ môn;tích hợp trong từng thời điểm, từng vấn đề tạo mối liên kết khăng khít với nhau

Vì vậy việc giảng dạy theo hướng tích hợp có tác dụng lớn đối với học sinhtrong việc hấp thụ kiến thức Yếu tố đồng quy này chính là ngôn ngữ trong vănbản của mỗi bài Ngôn ngữ cần được hiểu theo nghĩa rộng không chỉ bao gồmngữ âm, từ vựng, cú pháp mà còn là kiểu văn bản, các quy tắc ngôn ngữ, các quytắc tổ chức không gian, thời gian của văn bản Tích hợp là hợp lại để thống nhấtcác mặt riêng lẻ thành một tổng thể, phối hợp tối ưu các hoạt động dạy học khácnhau, các kỹ năng phương pháp của môn học khác nhau, nhằm đáp ững mụctiêu, mục đích cụ thể, hướng đến một nội dung bao hàm cao hơn, sâu hơn

Môn Ngữ văn là một môn học rất quan trọng trong trường học, có ý nghĩatrong việc hình thành, phát triển và định hướng nhân cách cho học sinh Học văn

là học cách làm người, học các phép tắc ứng xử trong cuộc sống Mặt khác đâycũng là một bộ môn nghệ thuật kích thích trí tưởng tượng bay bổng, sức sáng tạocủa người học Nên để dạy và học môn Ngữ văn nói chung và văn bản văn họcnói riêng bản thân người dạy và người học phải không ngừng trau dồi vốn kiếnthức ngôn ngữ, từ vựng, các kiến thức liên quan về các hình thức nghệ thuật, cácnhà văn, nhà thơ, các câu ca dao tục ngữ Việc vận dụng kiến thức liên môn vớimôn Lịch sử, Địa lý , ứng dụng Công nghệ thông tin cũng như kiến thức Tiếngviệt và Tập làm văn làm cho hiệu quả của bài học văn bản được nâng cao Giúpcho học sinh học bài với niềm say mê, hứng thú đồng thời làm cho các em hìnhdung được một cách chân thực, sinh động về những cuộc đấu tranh của nhân dân

ta trong lịch sử gắn liền với truyền thống dựng nước và giữ nước của cha ông ta

từ xa xưa Qua đó giúp hình thành ở các em thái độ biết ơn, biết quý trọngnhững con người, những vị anh hùng dân tộc có công dựng nước và giữ nước;đồng thời tự hào hơn về truyền thống vẻ vang, hào hùng của dân tộc một thời

Phải phát huy tối đa tính tích hợp chủ động sáng tạo của học sinh Vì họcsinh là chủ thể học tập trong mọi khâu: từ việc chuẩn bị bài, sưu tập tài liệu, phátbiểu trong tổ, nhóm, đánh giá mình, đánh giá bạn… Đổi mới việc giảng dạy tíchhợp Ngữ văn 9: Tích hợp theo chiều dọc là tích hợp ở một đơn vị kiến thức và kĩnăng mới, những kiến thức và kĩ năng đã học trước đó theo nguyên tắc đồng trục(còn gọi là vòng tròn đồng tâm) hay vòng tròn xoáy trôn ốc Cụ thể là kiến thức

và kĩ năng hình thành ở bài học, lớp học bậc học sau bao hàm kiến thức, kĩnăng, bậc học trước nhưng cao hơn, sâu hơn trước Tích hợp theo chiều dọc làdựa trên nguyên tắc đồng trục càng lên cao thì yêu cầu nội dung càng cao, kiến

thức lớp trên, bậc trên cao hơn kiến thức bậc dưới, lớp dưới Tích hợp theo chiềungang: Tích hợp kiến thức Văn học với các mảng kiến thức về Tiếng Việt vàTập làm văn

2.2 Thực trạng vấn đề nghiên cứu trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

a) Giới thiệu khái quát về đơn vị

- Về phía nhà trường:

+ Trường THCS Nga Yên là một trong số ít trường THCS trong huyệnđược công nhận là trường chuẩn Quốc gia Trường có đội ngũ giáo viên giảngdạy vững vàng, tâm huyết với nghề Trong những năm học gần đây cùng chungvới sự vận động giáo dục của nước nhà, tập thể cán bộ giáo viên nhà trường đãtích cực thay đổi phương pháp dạy học và cũng đã đạt được những thành tíchđáng kể: số lượng giáo viên giỏi hàng năm tăng, chất lượng giảng dạy ổn địnhđặc biệt là chất lượng mũi nhọn có những bước tiến mới…

+ Tuy nhiên vấn đề cơ sở vật chất phục vụ cho giảng dạy của giáo viên vàhọc sinh trong trường còn nghèo nàn, số lượng hư hỏng nhiều

- Về phía học sinh:

+ Đa số học sinh còn nhiều hạn chế trong việc tiếp thu và cảm thụ vănbản văn học, chưa có tư duy sáng tạo Học sinh chưa nắm bắt được mối liên hệgiữa thời đại thông qua các bộ môn với giá trị phản ánh của tác phẩm văn học

+ Hiện nay một số học sinh sử dụng sách tham khảo nhưng không có sựchọn lựa, trong khi nhiều tài liệu bán trên thị trường chất lượng kém Do đó các

em lúng túng, thiếu tự tin, bị động, thiếu sự tìm tòi, đánh giá, phân tích chitiết khi vấp phải một vấn đề mang ý kiến trái chiều

+ Việc tiếp thu kiến thức của văn bản khi chưa hiểu hết ý nghĩa của cácyếu tố lịch sử, điển cố, điển tích các nội dung mang tính cổ xưa sử dụng trong

+ Đa số tích cực thay đổi phương pháp dạy học tích cực nhằm phát huytính tích cực chủ động của học sinh.

+ Chương trình sách giáo khoa có sự điều chỉnh, nhiều văn bản mới đưavào gây không ít khó khăn cho giáo viên khi tìm hiểu và truyền đạt kiến thứccho học sinh Việc tìm tòi, sưu tầm những kiến thức liên quan bổ sung cho nộidung bài dạy còn gặp nhiều bất cập dẫn đến khả năng tích hợp khi dạy còn hạnchế

Chính vì những lý do trên nên tôi đã chọn đề tài này để nghiên cứu vàthực hiện, hy vọng sẽ góp phần cùng với đồng nghiệp làm tăng dần chất lượngdạy và học Ngữ văn, từ đó sẽ gây được hứng thú với giáo viên và học sinh

b) Giải pháp, biện pháp trước khi làm

Trong những năm học trước tôi cũng đã trăn trở nhiều biện pháp nhằm

nâng cao chất lượng giảng dạy của mình cũng như khả năng tiếp nhận văn bảncủa học sinh nhất là học sinh khối 9 như: sử dụng sơ đồ tư duy trong giảng dạyvăn bản dưới nhiều hình thức (kiểm tra đánh giá, giảng bài mới,…) Khi thựchiện phương thức đó tôi cũng đã thu được một số hiệu quả nhất định như: họcsinh có hứng thú học tập, có khả năng khái quát kiến thức cơ bản, có tư duylôgic trước một chi tiết Tuy nhiên một vấn đề chưa thành công mà tôi nhận thấy

là học sinh nhớ, hiểu kiến thức song không có sự liên kết giữa các phân môn vớinhau, sự liên hệ thực tế giữa văn bản với các bộ môn khác không có, các em nhớnhưng không sâu sắc Chính vì thế trong năm học 2015 - 2016 tôi đã tìm tòi vàvận dụng phương pháp dạy văn bản mới đó là: phương pháp tích hợp

2.3 Các biện pháp đã sử sụng để giải quyết vấn đề

2.3.1 Xác định nội dung tích hợp

Giáo viên phải xác định đúng nội dung bài nào cần tích hợp Đây là khâuquan trọng giúp quá trình chuẩn bị và thực hiện phương pháp dạy trên lớp đạthiệu quả cao Bởi lẽ cũng là văn bản nhưng không phải tất cả các văn bản đều cóthể sử dụng mọi hình thức tích hợp nên giáo viên muốn định hướng tốt cho các

em công việc chuẩn bị bài ở nhà thì phải xác định nội dung tích hợp và hìnhthức tích hợp Qua sự tìm tòi nghiên cứu, tôi cho rằng các văn bản văn học lớp 9cần sử dụng phương pháp tích hợp bao gồm:

Stt Tiết Tên văn bản Địa chỉ tích hợp Nội dung tích hợp

Phong cách

Hồ ChíMinh

- Những hoạt động của Nguyễn

Ái Quốc Lối sống giản dị Tuyêntruyền chỉ thị 03…"Học tập vàlàm theo tấm gương đạo đức HồChí Minh"

- Cách làm bài văn nghị luậnchứng minh

2 16,17

Chuyệnngười congái NamXương

- Liên môn:

Sử, GDCD,Địa lí

- Phân môn:

Tập làm văn,Tiếng việt,Văn bản

Xác định được vị trí địa lí con sông Hoàng Giang, tỉnh Hà Nam, hoàn cảnh tác phẩm ra đời.Nắm bắt được tỉnh Hà Nam được tách

ra từ tỉnh nào Xác định được nghĩa vụ của công dân có liên quan đến tình huống trong tác phẩm

- Cách dẫn trực tiếp, cách dẫn gián tiếp; Tóm tắt tác phẩm tự sự;Hình ảnh người phụ trong truyện trung đại

3 23,24

Hoàng Lênhất thốngchí (hồi thứ14)

4 26,27 - Nguyễn DuTruyện Kiều Liên môn:Lịch sử Giới thiệu lịch sử Việt Nam cuốithế kỉ XVIII đầu thế kỉ XIX

Phân môn:

Tiếng việt,Tập làm văn

Rèn luyện cảm thụ giá trị cácphép tu từ; miêu tả, miêu tả nộitâm trong văn bản tự sự

- Liên môn:

Lịch sử, Âmnhạc, Mĩthuật, GDCD

- Phân môn:

Tiếng việt,Văn bản

- Lịch sử những năm đầu khángchiến chống Pháp, giáo dục lốisống yêu thương lễ độ biết ơn vàđức hi sinh Hát bài hát Đồng chí,

vẽ chân dung người lính theo cảmnhận của em

- Giá trị các phép tu từ, hình ảnhngười lính trong thơ hiện đại

Bài thơ vềtiểu đội xekhông kính

- Liên môn:

Lịch sử, Địa

lí, Mĩ thuật,GDCD

- Giá trị các phép tu từ, hình ảnhngười lính trong thơ hiện đại

lí, Mĩ thuật,

Âm nhạc,GDCD, Sinhhọc

- Phân môn:

Tiếng việt,Văn bản

Bắc, giới thiệu về Quảng Ninh, sựtrù phú của các loài cá, giáo dục ýthức bảo vệ môi trường Nghe vàhát những bài hát ca ngợi biển…

- Giới thiệu về nạn đói 1945, giáodục ý thức nếp sống văn minh,thanh lịch

- Giá trị các phép tu từ; yếu tốnghị luận trong thơ

- Giáo dục lối sống đạo đức: uốngnước nhớ nguồn

- Lịch sử những năm đầu khángchiến chống Pháp…giáo dục ýthức bảo vệ xây dựng quê hương

- Vai trò: đối thoại, độc thoại, độcthoại nội tâm trong văn tự sự;nhận thức của người nông trước

lí tưởng sống của nhà thơ ThanhHải trong "mùa xuân nho nhỏ" vàcủa thanh niên hiện nay

14 96,97

Tiếng nóicủa vănnghệ

Phân môn:

Tập làm văn

Hiểu sâu sắc phép lập luận phântích và tổng hợp trong văn nghịluận

sử, Địa lí, Âmnhạc

- Phân môn:

Tiếng việt,Văn bản

Huế, hoàn cảnh đất nước nhữngnăm đầu sau chiến tranh; Liên hệhạnh phúc và lí tưởng sống củaanh thanh niên trong "lặng lẽ SaPa" và của thanh niên hiện nay vàcủa thanh niên hiện nay Hát bàihát "mùa xuân nho nhỏ"

- Phân môn:

Tiếng việt

- Giới thiệu: khái quát về lăngChủ tịch Hồ Chí Minh…Giáo dụclối sống theo tư tưởng và tấmgương của Bác Sưu tầm bài hát,tranh ảnh về Bác

- Giá trị của các phép tu từ

17 121 Sang thu

- Liên môn:

GDCDPhân môn:

Tập làm văn,Văn bản

- Giới thiệu lịch sử dân tộc chống

Mĩ 1971 ác liệt., giáo dục tình yêunước, xây dựng lí tưởng sống tốtđẹp Sưu tầm tranh ảnh và nhữngbài hát về những nữ thanh niênxung phong trên tuyến đườngTrường Sơn

- Vai trò của ngôi kể trong văn tựsự

2.3.2 Hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài ở nhà

Bất kì bộ môn nào khâu hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài ở nhà vẫn làmột khâu quan trọng quyết định đến chất lượng giờ học trên lớp Việc học ở nhàcủa học sinh ngoài việc ôn lại kiến thức bài đã học thì học sinh còn phải đọc,chuẩn bị bài mới trước để có thể hình dung trước những khái niệm, kiến thức sẽlĩnh hội và khắc sâu theo yêu cầu của từng bài giảng Các em cần phải chuẩn bịmột cách chu đáo, cẩn thận thì mới có thể chủ động cùng với giáo viên xây dựngbài giảng

- Đọc văn bản (nếu là văn bản thơ thì học thuộc, văn bản tự sự thì tómtắt)

- Trả lời hệ thống câu hỏi trong phần đọc hiểu văn bản

2.3.3 Thiết kế bài dạy

- Để có thể truyền đạt cho học sinh dung lượng kiến thức đầy đủ, sâu sắc,

giáo viên phải có sự chuẩn bị chu đáo và thành thục bài dạy của mình Giáo áncủa một bài dạy tích hợp văn bản không chỉ đơn thuần là kiến thức mà còn làvấn đề kĩ năng truyền đạt của giáo viên và khả năng tiếp nhận của học sinh Vì

thế, giáo viên không chỉ chú trọng nội dung kiến thức tích hợp mà cần thiết phải

xây dựng một hệ thống việc làm, thao tác tương ứng nhằm tổ chức, dẫn dắt họcsinh từng bước thực hiện để chiếm lĩnh đối tượng học tập, nội dung môn học,đồng thời hình thành và phát triển năng lực, kĩ năng tích hợp, tránh áp đặt mộtcách làm duy nhất Giờ học Ngữ văn theo quan điểm tích hợp phải là một giờ họchoạt động phức hợp đòi hỏi sự tích hợp các kĩ năng, năng lực phân môn và liên môn

để giải quyết nội dung tích hợp, chứ không phải sự tác động các hoạt động, kĩ năngriêng rẽ lên một nội dung riêng rẽ thuộc nội bộ của văn bản

- Giáo viên phải ý thức được giáo án dạy học văn bản văn học không phải

là một bản đề cương kiến thức để giáo viên lên lớp giảng giải, truyền thụ áp đặtcho học sinh, mà là một bản thiết kế các hoạt động, thao tác nhằm tổ chức chohọc sinh thực hiện trong giờ lên lớp để lĩnh hội tri thức, phát triển năng lực vànhân cách theo mục đích giáo dục và giáo dưỡng của bộ môn

Đó là bản thiết kế gồm hai phần hợp thành hữu cơ: Một là, hệ thống các tìnhhuống dạy học được đặt ra từ nội dung khách quan của văn bản, phù hợp vớitính chất và trình độ tiếp nhận của học sinh Hai là, một hệ thống các hoạt động,thao tác tương ứng với các tình huống trên do giáo viên sắp xếp, tổ chức hợp línhằm hướng dẫn học sinh từng bước tiếp cận, chiếm lĩnh văn bản một cách tíchcực và sáng tạo Thiết kế giáo án giờ học văn bản văn học phải bám chặt vàonhững giá trị tư tưởng và nghệ thuật vốn có và ổn định của tác phẩm trong đờisống văn hoá - lịch sử đầy biến động của nó, có nghĩa là phải đặt tác phẩm vàothời điểm nó ra đời Đồng thời phải mở ra hướng thu nạp các nhu cầu, thị hiếu,

cá tính và khả năng diễn dịch của cá nhân học sinh

Ví dụ: Khi chuẩn bị bài "Làng" của Kim Lân, bên cạnh việc làm nổi bật nội dung nghệ thuật của tác phẩm tôi đã chuẩn bị hệ thống câu hỏi gợi mở có

sử dụng tích hợp liên môn với kiến thức lịch sử nhằm giúp học sinh tự liên hệ ý nghĩa của văn bản trong thời điểm hoàn cảnh lịch sử nó ra đời cũng như đời sống ngày nay:

? Em có suy nghĩ gì về chi tiết ông Hai khoe với mọi người việc nhà ông bị tây

đốt nhẵn sau khi nghe tin làng theo tây được cải chính Việc làm đó của ông có hợp lí không Tại sao.

? Bằng kiến thức lịch sử dân tộc những năm đầu kháng chiến chống Pháp, theo

em tình yêu làng, yêu nước, yêu kháng chiến của ông Hai có thể xem là một bước phát triển mới của cách mạng giải phóng dân tộc thời kì này hay không.

- Nội dung dạy học của thiết kế giáo án giờ học văn bản văn học phải làm

rõ những tri thức và kĩ năng cần hình thành, tích luỹ cho học sinh qua phân tích,chiếm lĩnh bài văn; mặt khác, phải chú trọng nội dung tích hợp giữa tri thức líthuyết và lịch sử văn học với Tiếng Việt, Làm văn, với hiểu biết lịch sử, văn hóa

và đời sống Để xây dựng các tình huống tích hợp và các hoạt động phức hợptương ứng nhằm giúp học sinh tích hợp tri thức và kĩ năng trong khi xử lí tìnhhuống Đó có thể là những từ ngữ, câu thơ, đoạn văn; những chi tiết, hình tượng,các sự kiện, quan hệ, tình huống mà muốn cảm hiểu, cắt nghĩa, đánh giá đòi hỏi

phải vận dụng tri thức liên văn bản, phải tổng hợp hiểu biết nhiều mặt về lịch sử,văn hóa, xã hội, văn học, ngôn ngữ…

2.3.4 Tổ chức dạy học trên lớp

Việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực đã nhanh chónglàm thay đổi mối quan hệ thầy - trò trong giờ học Giáo viên giữ vai trò, chứcnăng tổ chức, hướng dẫn, định hướng chứ không phải truyền thụ áp đặt mộtchiều Đồng thời học sinh được đặt vào vị trí trung tâm của quá trình tiếp nhận,đóng vai trò chủ thể cảm thụ, nhận thức thẩm mĩ, trực tiếp tiến hành hoạt độngtiếp cận, khám phá, chiếm lĩnh văn bản, chuyển tác phẩm của nhà văn vào trong

tư duy, cảm xúc của mình, biến tác phẩm thành thế giới tinh thần, tình cảm củariêng mình để tự nhận thức, tự giáo dục và phát triển theo mục đích, định hướnggiáo dục của giáo viên Giáo viên cần tạo mọi điều kiện khuyến khích để tất cảcác em chủ động tham gia xây dựng bài Trong quá trình dạy học người giáoviên cần phải tạo được bầu không khí thân mật, thoải mái giữa thầy và trò đểphát huy tối đa sự chủ động, tích cực, tự tin ở các em Giáo viên có thể nêu cáccâu hỏi liên hệ ngay những kiến thức của bài học với bản thân các em hoặc giađình, địa phương, một cách chân tình, cởi mở để các em mạnh dạn bộc lộnhững suy nghĩ, những hiểu biết của mình

Ví dụ: Nắm bắt được tâm lí sợ sai mỗi khi xây dựng bài của học sinh đặc biệt là học sinh yếu kém nên khi dạy văn bản tôi đã tạo điều kiện để những em

đó có cơ hội được phát biểu ý kiến bằng việc đưa ra những câu hỏi đơn giản mang tính gợi mở từ dễ đến khó, đồng thời có sự động viên khen ngợi kịp thời

để các em dần tạo được sự mạnh dạn, tự tin trong giờ học Bên cạnh đó hướng các em mạnh dạn bộc lộ suy nghĩ của mình trước một vấn đề văn học bằng câu hỏi liên hệ bản thân (sử dụng tích hợp liên môn: giáo dục công dân hoặc mĩ thuật, âm nhạc…)như: Khi dạy bài "Mùa xuân nho nhỏ" của Thanh Hải tôi đã hỏi:

? Em có yêu mùa xuân không Kể tên những bài hát viết về mùa xuân mà em biết Hãy hát một bài

Sau đó tôi nhấn mạnh với học sinh: bài thơ "Mùa xuân nho nhỏ" của Thanh Hải được phổ thành nhạc và tôi hát cho các em nghe bài hát này, rồi bắt nhịp để học sinh hát cùng tôi.

2.3.5 Kết hợp các phương pháp dạy học tích cực để phát huy tính chủ động sáng tạo của học sinh

Một trong những biện pháp để kích thích hứng thú học tập ở học sinh đó là sựtích cực đổi mới phương pháp giảng dạy của giáo viên Cần phải thừa nhận mộtthực tế là trong một lớp học, số “học sinh tích cực” thường rơi vào những em cóhọc lực và hạnh kiểm khá, giỏi Việc đổi mới phương pháp giảng dạy của giáoviên, vì thế phải hướng tới mục tiêu lôi cuốn sự tham gia của tất cả học sinh

a.Tích hợp qua giới hiệu bài mới

Đây là một thao tác nhỏ và ngắn không đáng kể trong một giờ dạy, songlại có ý nghĩa khá lớn trong việc chuẩn bị hứng thú cho học sinh trước khi vàobài mới, giúp các em có sự liên tưởng từ kiến thức cũ sang kiến thức mới Tuy