Một số biện pháp rèn luyện kĩ năng làm văn biểu cảm nhằm nâng cao chất lượng học tập cho học sinh lớp 7 ở trường THCS

Nó là thể loại khó nhưng cũng là thể loại hướng tới của những người giàu tình cảm, mang tính nhân văn sâu sắc. Làm thế nào để giúp học sinh làm tốt bài văn biểu cảm, biết sống nhân ái và luôn hướng tới cái “chân, thiện, mĩ” đó là điều khiến tôi trăn trở. Tôi quyết định chọn đề tài “Một số biện pháp rèn luyện kĩ năng làm văn biểu cảm nhằm nâng cao chất lượng học tập cho học sinh lớp 7 ở trường THCS

2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm 2

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng SKKN 3

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 7

1

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài

Trong cuộc sống, bộc lộ tình cảm là một vấn đề thiết yếu Đó là cách đểmọi người thể hiện, bộc lộ tình cảm với nhau Có nhiều cách bộc lộ cảm xúc,một trong những cách bộc lộ cảm xúc phổ biến đó là văn biểu cảm

Văn biểu cảm là kiểu văn bản có nội dung biểu đạt tư tưởng, tình cảm củangười viết Tình cảm trong văn biểu cảm có khi bộc lộ thầm kín mà sâu sắc, cókhi bộc trực mà thẳng thắn, mạnh mẽ Nó khơi dậy ở con người một tình yêuthương mãnh liệt Nó đánh thức sự trào dâng của con tim trước sự việc, biếtrung động trước hoàn cảnh hay cái đẹp Nhưng không phải tình cảm nào cũng

có thể viết ra Những tình cảm nhỏ nhen tầm thường ích kỷ, tham lam, thói đốkỵ…viết ra chỉ làm người ta chê cười không có ai đồng cảm Những tình cảmtrong văn biểu cảm phải là tình cảm đẹp, nhân ái,vị tha, cao thượng Nó gópphần nâng cao phẩm giá con người Văn biểu cảm giúp chúng ta thêm yêu thiênnhiên, con người, đất nước và biết ý nghĩa của cuộc sống Có thể nói văn biểucảm là một trong các phương thức biểu đạt hay nhất và thấm thía nhất, dạt dàocảm xúc nhất trong các phương thức biểu đạt Nó là thể loại khó nhưng cũng làthể loại hướng tới của những người giàu tình cảm, mang tính nhân văn sâu sắc.Làm thế nào để giúp học sinh làm tốt bài văn biểu cảm, biết sống nhân ái vàluôn hướng tới cái “chân, thiện, mĩ” đó là điều khiến tôi trăn trở Tôi quyết định

chọn đề tài “Một số biện pháp rèn luyện kĩ năng làm văn biểu cảm nhằm nâng

cao chất lượng học tập cho học sinh lớp 7 ở trường THCS Nga Trường, Nga Sơn”

1.2 Mục đích nghiên cứu

Hiện nay có một thực trạng mà ai cũng thấy đó là các phương tiện thôngtin giải trí tràn ngập thu hút giới trẻ rất lớn Các em thưởng thức rất say mê,thậm chí cuồng nhiệt nhưng tự mình diễn tả một cách sâu sâc nội dung ngườiviết muốn truyền đạt là gì thì các em rất lúng túng Mặt khác văn hóa đọc củacác em rất hạn chế bởi vậy trong bài viết của học sinh thiếu tư duy sâu sắc, tìnhcảm hời hợt, thiếu chân thực Các em không biết phối hợp giữa các phương thứcbiểu đạt trong một bài văn bởi vậy bài văn rất cộc lốc Một bộ phận giới trẻ cólối sống hưởng thụ, vô cảm, ích kỉ Lối sống ấy biểu hiện của tâm hồn khô cằn.Giáo dục học sinh biết sống nhân ái, biết cảm thụ tính nhân văn từ các hiện

tượng trong đời sống, các tác phẩm văn chương là nhiệm vụ của người giáo viêndạy văn Từ những rung động thực sự các em sẽ biết biểu cảm sống sẽ có chiềusâu và biết hành động theo những cái tốt đẹp Tâm hồn các em sẽ rộng mở hơn.

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Trong quá trình giảng dạy môn ngữ văn 7, tôi nhận thấy học sinh thích thểloại này nhưng khi làm bài các em chưa biết phân biệt rõ văn biểu cảm với cácloại văn khác Bài viết của các em thường sa vào miêu tả và kể, chưa bộc lộđược cảm xúc của mình hoặc bộc lộ một cách gượng gạo, khuôn sáo khiến bàilàm rất khô khan.Trong trường phần lớn các năm trước học sinh cũng ở tìnhtrạng như hiện nay tôi đang dạy Từ trước tới nay chưa có giáo viên nào áp dụng

đề tài này Bởi vậy tôi mạnh dạn áp dụng một số phương pháp dạy văn biểu cảmcho đối tượng lớp 7 và thấy rõ sự chuyển biến rõ rệt trong bài viết cũng nhưtrong nhận thức của các em

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Với đề tài này tôi vận dụng các phương pháp nghiên cứu như sau: nghiên cứuthực trạng làm văn biểu cảm của học sinh lớp 7 trong trường qua một tiết làmbài và các bài tập cảm thụ mà giáo viên ra ở trên lớp.Tiếp theo là nghiên cứu tàiliệu tham khảo, chắt lọc những phương pháp hiệu quả để vận dụng phù hợp vớihọc sinh Phân tích, tổng hợp vấn đề và rút ra bài học kinh nghiệm

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

Văn biểu cảm là thể loại văn chiếm số lượng khá nhiều trong chương trìnhngữ văn nói chung và ngữ văn 7 nói riêng Trong thực tế giảng dạy người ta đưakiểu văn này thành những bài học riêng để bước đầu hình thành kỹ năng biểucảm cho học sinh còn nó sẽ theo suốt các em lên các bậc học cao hơn, các em sẽcòn phải tiếp cận với những kiểu bài khó hơn, đòi hỏi cảm xúc tốt hơn Ngồitrước trang giấy, nếu tâm hồn trống rỗng không cảm xúc, đầu óc mông lungkhông rõ ý nghĩ gì thì người viết không thể có được một bài văn biểu cảm cóhồn Lúc đó, bài văn hoặc khô khan, nhạt nhẽo, ngắn ngủi hoặc giả tạo, vay tìnhmượn ý Hoặc đọc một tác phẩm mà người khác phải mất bao nước mắt màmình thì không mảy may xúc động thì làm sao có khả năng biểu cảm viết vănbiểu cảm cũng giống như công việc của các nhà thơ mà bí quyết đơn giản chỉ là

“Hãy gõ vào tim anh – Thiên tài ở đó” Cho nên dạy văn cũng như học văn biểu

3

cảm người giáo viên, ngoài nắm kiến thức, phương pháp lên lớp còn cần có mộttâm hồn, một trái tim yêu nghề, sẵn sàng dốc bầu nhiệt huyết vì học sinh và họcsinh phải sẵn sàng đón nhận bài học với thái độ say mê, yêu thích thì hiệu quảmới cao

Với đề tài này tôi vân dụng các phương pháp nghiên cứu như sau: nghiêncứu thực trạng làm văn biểu cảm của học sinh lớp 7 trong trường qua một tiếtlàm bài và các bài tập cảm thụ mà giáo viên ra ở trên lớp.Tiếp theo là nghiêncứu tài liệu tham khảo, chắt lọc những phương pháp hiệu quả để vận dụng phùhợp với học sinh Tăng cường thực hành qua một số giờ dạy thêm trên lớp,chohọc sinh đọc nhiều, đọc kĩ một số tác phẩm để các em có tác phong ham đọc.Khinhận xét bài làm cần khuyến khích hơn là nặng về nêu khuyết điểm

Để dạy và học tốt văn biểu cảm người dạy và người học cần nắm vững hệthống 6 bài học và luyện tập về văn biểu cảm (trong số 14 tiết học văn biểu cảm

ở lớp 7 – học kì I ) gồm :

- Tìm hiểu chung về văn biểu cảm

- Đặc điểm của văn biểu cảm

- Đề văn biểu cảm và cách làm bài văn biểu cảm

- Cách lập ý của bài văn biểu cảm

- Các yếu tố tự sự và miêu tả trong văn biểu cảm

- Cách làm bài văn biểu cảm về tác phẩm văn học

Ngoài các bài học trên giáo viên cần cho các em cần tham khảo các tàiliệu nâng cao khác như rèn luyện viết đoạn văn, bài văn hay, cảm thụ vẻ đẹp củacác tác phẩm văn chương, bình giảng văn Trong quá trình dạy giáo viên sửdụng công nghệ thông tin để truyền tải hình ảnh cho bài học mang tính trựcquan

2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

a Thực trạng chung:

Văn biểu cảm làm rung động tâm hồn người đọc, rất được đông đảo ngườiđọc yêu thích và đồng cảm Nhưng đó là khi ta đọc Còn việc viết thì không phải

ai cũng có thể làm người khác đồng cảm được, đó là một thực trạng chung Đa

số học sinh chưa có khả năng biểu cảm sâu sắc những vấn đề mà các em nhìnthấy, cảm thấy mà chỉ viết cho xong nhiệm vụ Bởi vậy, tâm hồn các em chưanhạy cảm, chưa có nhiều bài viết đặc sắc, ấn tượng đối với người đọc Mặt khác

vì tính đồng cảm chưa cao, các em chưa thực sự thấm nhuần tư tưởng nhân văn

mà một số tác phẩm văn học đem lại nên học sinh chưa biết cảm thông với một

số hiện tượng nhạy cảm trong xã hội như coi thường người bất hạnh, thờ ơ vớinhững nỗi đau của người khác Chẳng hạn các em hay trêu ghẹo những bạnkhông có bố, trêu bạn bị khuyết tật bằng những hành vi đáng lên án làm các bạn

bị tổn thương sâu sắc Đây cũng là một phần lỗi của giáo viên dạy văn chưa cósức cảm hóa và lôi cuốn học sinh vào bài học nên học sinh còn có lối ứng xửchưa đẹp với bạn bè và người khác

b Thực trạng đối với giáo viên.

Đối với giáo viên việc giảng dạy văn biểu cảm từ trước tới nay đều tuânthủ theo các mục quy định sẵn, ít có người muốn thử thay đổi phương pháp,cách truyền thụ vì vậy đôi khi tiết học nhàm không gây hứng thú đối với họcsinh Mặt khác để học sinh biết biểu cảm rất khó vì nó thuộc năng khiếu vănchương Vì vậy muốn đạt được hiệu quả trong kiểu bài này đòi hỏi sự công phutrong giảng dạy của giáo viên Đặc biệt phải cảm hóa học sinh bằng chính tâmhồn của mình, là gương cho học sinh noi theo

c Đối với học sinh

Qua nhiều năm giảng dạy chương trình ngữ văn lớp 7, tôi nhận thấy kĩnăng nhận diện các phương thức biểu đạt trong văn bản, kĩ năng viết, bộc lộ cảmxúc trong bài tập làm văn của một bộ phận học sinh còn yếu Văn biểu cảm cónhiều dạng như biểu cảm về sự vật, biểu cảm về tác phẩm văn chương Khôngchỉ có vậy hầu như chỉ có văn bản hành chính là không sử dụng tới yếu tố biểucảm còn hầu hết các kiểu văn ban khác đều sử dụng phương thức này Điều đó

đủ chứng minh văn biểu cảm hết sức quan trọng Thế nhưng học sinh làm bàicòn khá sơ sài chưa có sự quan sát tinh tế, chưa biết vận dụng các phương tiệnngôn từ mang tính biểu cảm và quan trọng hơn là các em thiếu cảm xúc chânthực bởi cuộc sống của các em được bao bọc quá nhiều Các em chưa phải nếmtrải nhưỡng khó khăn cay đắng trong cuộc đời mà con người thường trải qua

Chẳng hạn khi biểu cảm về mẹ các em chỉ tả mẹ, ca ngợi công lao của mẹ

và hứa sẽ chăm ngoan học giỏi để mẹ vui Kiểu làm này thực sự gây cho giáoviên cảm giác nhàm chán khi chấm bài, các em không biết cần biểu cảm ở điềunào

5

Hoặc khi làm bài văn “Loài cây em yêu” học sinh chưa biết biểu cảm nhưthế nào mà chỉ sa vào tả lại loại cây đó một cách sơ sài Bài văn của hai học sinhsau đây thể hiện rõ điều đó.

Những bài văn như vậy khá phổ biến và không gây được dấu ấn đối vớingười đọc, cảm xúc không có, chung chung mà ai cũng có thể nói được Điều đóchứng tỏ các em chưa biết biểu cảm như thế nào và biểu cảm điều gì Vì vậy màbài viết của các em đạt điểm thấp, hiếm có điểm giỏi, điểm khá cũng hạn chế.Kết quả thống kê điểm trung bình môn văn học kì I năm học 2015-2016 nhưsau:

Tỉ lệ học

sinh giỏi

Tỉ lệ học sinh khá

Tỉ lệ học sinh trung bình

Tỉ lệ học sinh yếu

Tỉ lệ học sinh kém

1,75% 14,1% 58,75% 20,1% 5,3%

3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

a Đối với giáo viên: Từ quá trình giảng dạy của các năm học trước, bản

thân tôi đã rút ra một số giải pháp để nâng cao chất lượng giảng dạy văn biểu cảm.

* Giúp học sinh nắm chắc kiến thức cơ bản về đặc điểm của văn biểucảm, đề văn biểu cảm Có nắm được kiến thức cơ bản học sinh mới biết vậndụng và mở rộng dần

* Giao bài tập về nhà cho học sinh Bước đầu là những bài tập nhỏ nhưcảm nhận một đoạn thơ, đoạn văn hay một chi tiết nhỏ trong tác phẩm để họcsinh tập cảm thụ, sau đó giáo viên chấm và nhận xét, sửa chưỡ chu đáo cho họcsinh

* Vận dụng linh hoạt các phương pháp dạy học trong từng tiết dạy Vì đây

là môn tập làm văn nên nó có phần khô khan hơn văn bản Giáo viên cần tổ chứcmột số hình thức học tập khác như: phương pháp trực quan, hình thức vấn đáp,tập độc thoại nội tâm Ngoài ra giáo viên còn dành thời gian cho việc ngoạikhóa, giao đề tài cho học sinh để cho các em tập làm thơ, bình thơ Hiện naycông nghệ thông tin được ứng dụng rộng rãi nên khi dạy một số tác phẩm vềthiên nhiên đất nước giáo viên nên sử dụng công nghệ thông tin để các em tậnmắt nhìn và cảm nhận được vẻ đẹp của thiên nhiên, đất nước qua một số tác

phẩm như “Qua Đèo Ngang”, các bài ca dao về tình yêu quê hương đất nước,con người, “Sài Gòn tôi yêu” Giáo viên đưa vào bài dạy cảnh đèo Ngang, cảnh

xứ Huế, phong cảnh Hà Nội, Sài Gòn…(Minh chứng ở phụ lục)

Những bức tranh phong cảnh mà giáo viên giới thiệu sẽ hấp dẫn học sinh

từ đó các em mới có ấn tượng sâu sắc về đất nước nơi mà hầu như các em chưatừng đặt chân tới

* Hướng dẫn học sinh phương pháp làm văn biểu cảm cần phải vận dụngcác yếu tố sau:

- Biết quan sát và suy ngẫm

- Liên tưởng, tưởng tượng

- Hồi tưởng quá khứ, liên hệ với hiện tại, Yếu tố hồi tưởng giúp bài văn

có chiều sâu là mạch ngầm để cho cảm xúc hiện tại tuôn trào

-Tưởng tượng tình huống, hứa hẹn, mong ước Tuy nó có tính chất giảđịnh nhưng có yếu tố này học sinh sẽ thoải mái bộc lộ được những dự định, ước

mơ khát vọng của bản thân và cảm xúc của các em được bộc lộ hết sức chânthật, trong trắng hồn nhiên do đó dễ đi vào lòng người Chẳng hạn khi viết về

mẹ, giáo viên nhắc học sinh cách quan sát, suy ngẫm để biểu cảm về mẹ Khiquan sát mẹ cần chú ý những nét tiêu biểu, dễ gây cảm xúc như gương mặt, đôimắt, nụ cười, giọng nói, việc làm khiến em xúc động và khâm phục Khi viếtchú ý so sánh, đánh giá, vận dụng một số những nét đặc sắc trong nghệ thuậtnhư từ ngữ, câu văn biểu cảm, các biện pháp tu từ… để đạt hiệu quả cao Khibiểu cảm về tác phẩm văn học tránh sa vào kể lại tác phẩm hay diên xuôi thơ màcần phát hiện những điểm sáng về nội dung và nghệ thuật để cảm nhận Đặc biệtchú ý phân tích sâu vẻ đẹp của ngôn từ, hình ảnh, các biện pháp nghệ thuật đặcsắc có giá trị thể hiện nội dung thì bài viết mới thành công

* Đổi mới cách ra đề : Đề bài giáo viên ra không chỉ đảm bảo kiến thức

cơ bản mà còn mang tính mở để phát huy tính sáng tạo của học sinh Đề ít mangcâu lệnh nhưng học sinh vẫn hiểu được yêu cầu và có hứng thú hơn Ví dụ một

số đề bài như: Kỉ niệm tuổi thơ tôi, Người em yêu dấu, món quà kì diệu…Khi ra

đề cảm nhận về tác phẩm nên chọn những đoạn văn, đoạn thơ đặc sắc cho họcsinh cảm thụ, nên tránh việc cảm nhận cả tác phẩm khiến các em sa vào lối diễnlại văn bản

*Đổi mới cách đánh giá:

- Cần đánh giá cao những bài viết mang tính đổi mới với những pháthiện mang tính thời đại, không gò bó khuôn sáo

- Lời phê của giáo viên mang tính động viên nhiều hơn là nhận xétkhuyết điểm

- Khuyến khích học sinh bày tỏ cảm xúc theo cảm nhận riêng của bảnthân ngoài những điều trong sách vở và giáo viên dạy nhưng cảm xúc đó phảiphù hợp với xu thế chung và được sự đồng tình ủng hộ của mọi người

9

- Yêu cầu bài viết dù sáng tạo đến đâu cũng phải đảm bảo tính chân thựcbởi đó là nguồn gốc tạo nên sự đồng cảm.

* Dù dạy văn biểu cảm về sự vật và con người hay văn biểu cảm về tác phẩmvăn học, giáo viên luôn phải định hướng và hướng dẫn các em nắm vững quytrình để làm một bài văn biểu cảm tốt Quy trình đó bao gồm :

Tìm hiểu đề và tìm ý

- Tìm hiểu đề

Một đề bài thường ra dưới dạng khái quát nhằm thích hợp với tất cả đốitượng học sinh Do đó, quá trình tìm hiểu đề bài sẽ diễn ra như một hoạt độngnhằm cá thể hóa đề bài cho từng học sinh Kết quả của quá trình này là mỗi họcsinh có một đề bài cho riêng mình Trong đề bài văn biểu cảm, giáo viên cầnđịnh hướng cho các em tìm hiểu đề bằng cách tìm ra lời giải cho các câu hỏi sau:

- Em định phát biểu cảm nghĩ, tình cảm, mong muốn về đồ vật (con vật, loàicây, cảnh vật ) nào? Về người nào? Về tác phẩm nào ?

- Em viết bài biểu cảm đó nhằm mục đích gì? (giãi bày cảm xúc, tình cảm nào?)

- Em viết bài biểu cảm đó để ai đọc? (cô giáo, thầy giáo, bố mẹ , bạn bè…) Lời giải đáp cho ba câu hỏi trên sẽ quyết định nội dung bài viết (trình bàycảm xúc gì ?), giọng điệu bài viết (viết cho bạn bè phải là giọng văn thân mật ,cóthể suồng sã; còn viết cho thây cô hoặc bố mẹ phải thân thiết nhưng nghiêmtrang)

- Tìm ý

Tìm ý cho bài văn biểu cảm chính là tìm những chi tiết để biểu cảm Đây

là sườn cơ bản của bài văn nếu không tìm ý chính học sinh sẽ dễ bỏ sót các ýdẫn đến bài viết thiếu hoặc lại làm thừa ý khiến bài văn không có sự mạch lạc

Để tạo ý cho bài văn biểu cảm ,khơi nguồn cảm xúc người viết có thể hồi tưởngquá khứ, suy nghĩ về hiện tại, tưởng tượng tương lai

Đối với bài văn biểu cảm về sự vật học sinh cần xác định xem mình biểucảm những ý nào, vì sao mình lại xúc cảm trước điều đó Chẳng hạn biểu cảm

về loài vật: Tại sao em lại yêu quý chú chó chứ không phải là mèo hay là chúgà? Chú chó có đặc điểm gì nổi bật, những hoạt động nào của chú khiến em yêuquý chú Giáo viên gợi cho học sinh hình dung ra nét đáng yêu của chú chónhư đôi mắt tinh nghịch, dáng hình cân đối, những kỷ niệm buồn vui giữa em vàchú, tình cảm của chú dành cho mọi người

Đối với văn biểu cảm về tác phẩm văn học,cảm xúc và suy nghĩ về tácphẩm văn học được nảy sinh từ bản thân tác phẩm Tìm ý trong trường hợp nàychính là đọc kĩ , đọc đi đọc lại nhiều lần tác phẩm, ngẫm nghĩ tìm ra vẻ đẹp, tìm

ra triết lí của nội dung, tìm ra cái mới ,cái độc đáo của các yếu tố hình thức nghệthuật

Lập dàn ý

Đây là khâu học sinh thường hay bỏ qua vì thấy khó Giáo viên cần tạocho các em có thói quen lập dàn ý để các ý được sắp xếp liền mạch, đầy đủ vềnội dung tránh tình trạng nghĩ đâu viết đấy.

Phần mở bài giáo viên khuyến khich học sinh làm theo khả năng Đối vớihọc sinh khá giỏi nên mở bài theo chách gián tiếp, học sinh trung bình mở theocách trực tiếp Giáo viên định hướng mở trực tiếp là giới thiệu thẳng vào vấn đề

mà ta biểu cảm Ví dụ khi biểu cảm về loài cây hoặc con vật nào thì ta sẽ vàothẳng vấn đề đó là loài cây ,con vật mà ta yêu quý nhất Đối với mở bài gián tiếpthì có nhiều cách Các em có thể dẫn dắt vấn đề từ nhiều hướng như trích nhữngcâu thơ gần gũi với đối tượng biểu cảm

Ví dụ: Nếu biểu cảm về mẹ học sinh có thể mở bài như sau :

Con dù lớn vẫn là con của mẹ

Đi suốt đời lòng mẹ vẫn theo con

- Hai câu thơ của nhà thơ Chế Lan Viên cho ta thấy được tấm lòng bao larộng lớn, tình yêu thương, sự quan tâm sâu sắc của mẹ đối với mỗi đứa con

- Mẹ của chúng ta thật tuyệt vời, đối với tôi, mẹ luôn là điểm tựa, lànguồn động lực lớn cho tôi vững bước vào đời

Phần thân bài giáo viên hướng dẫn học sinh sắp xếp các ý chính theo trình

tự hợp lý.Chú ý không để học sinh viết tràn lan không có ý lớn ý nhỏ Phải lựachọn các sự việc để biểu cảm, cần tìm các chi tiết khơi gợi nhiều cảm xúc

- Bận rộn nhưng mẹ thích trồng hoa đặc biệt là hoa hồng, mẹ đã truyền sởthích này sang chị em tôi

- Chúng tôi luôn muốn ở bên mẹ, thích được làm cho mẹ cười, mong mẹluôn khỏe mạnh và cố gắng ít khi làm mẹ buồn lòng

Phần kết bài lưu ý học sinh viết hô ứng với mở bài và khếp lại vấn đề, nên

mở rộng một chút

- Mẹ là nguồn sống, nguồn hạnh phúc của tôi, công lao của mẹ không gìsánh nổi

11

- Tôi ước mong mẹ mãi sống bên tôi để chúng tôi được chăm sóc, nuôidưỡng mẹ như ngày nào mẹ đã nuôi chúng tôi.

Viết câu, dựng đoạn: Văn biểu cảm mà từ ngữ khô khan, câu lủng củng, đoạn

văn thiếu liên kết thì dù có chân tình đến mấy cũng khó tạo được sự đồng cảmcủa người đọc.Do đó một yêu cầu quan trọng đối với học sinh là phải biết viếtcâu, dựng đoạn Câu văn phải trong sáng giàu yếu tố biểu cảm thể hiện qua việcdùng từ ngữ biểu cảm hoặc hình ảnh khơi gợi cảm xúc Ví dụ khi viết về mùaxuân nhà văn Vũ Bằng có viết: Đẹp quá đi mùa xuân ơi - mùa xuân của Hà Nộithân yêu, của Bắc Việt thương mến Hoặc nhà văn Minh Hương trong bài SàiGòn tôi yêu lại viết: Tôi yêu Sài Gòn da diết như người đàn ông vẫn ôm ấp bóngdáng mối tình đầu chứa nhiều ngang trái Bên cạnh dùng các từ ngữ và câu vănbiểu cảm người viết còn sử dụng linh hoạt các kiểu câu, từ láy, điệp từ ngữ hoặccác biện pháp tu từ Ví dụ:

- U tôi đã già từ đi bao giờ ? U tôi đã già đi từ lúc nào? Tôi thực không hay(Duy Khán)

- Mùa xuân của tôi - mùa xuân của Bắc Việt, mùa xuân của Hà Nội- là mùaxuân có mưa riêu riêu, có gió lành lạnh ( Vũ Bằng)

- Nghỉ hè hoa phượng nhớ nhung mong đợi học trò Suốt ba tháng trờiphượng buồn, phượng băn khoăn không biết trò có nhớ phượng không ?

Trong dựng đoạn yêu cầu các câu văn phải có sự liên kết chặt chẽ cả về nộidung và hình thức Giữa các đoạn vừa có sự liên kết nhưng lại có sự mạch lạcđảm bảo cho bài văn thông suốt

Viết bài

Viết bài văn biểu cảm là việc viết các đoạn văn và nối chúng với nhau ,tạothành chỉnh thể thống nhất Khi viết bài cần thực hành thành thạo kĩ năng hànhvăn, đặt câu, sử dụng từ, chọn giọng điệu, cách bộc lộ cảm xúc phù hợp Khiviết bài, kết nối các đoạn trong bài văn biểu cảm cần chú ý đến lôgíc phát triểncủa cảm xúc, của tình cảm Theo lôgíc này, mỗi đoạn trong bài đều phải hướngvào làm nổi rõ lên cảm xúc chính, tình cảm chính Giáo viên hướng dẫn học sinhviết như thế nào để không lẫn lộn với văn tả hoặc kể mà hai yếu tố này chỉ có tácdụng hỗ trợ cho đối tượng biểu cảm được cụ thể sinh động hơn Giáo viên đưa

ra những bài văn trước đây học sinh đã làm chỉ cho các em thấy hạn chế trongcách biểu cảm là sa vào kể tả từng đoạn rồi sau đó mới biểu cảm Những bài nhưvậy rất đơn điệu và ít cảm xúc Giáo viên làm mẫu cho các em những đoạn cầnthiết, dạy các em khi làm bài nên lồng kể tả, biểu cảm xen kẽ nhau

Ví dụ: Mẹ tôi không đẹp rực rỡ như bao người phụ nữ khác nhưng lại cónét duyên thầm.nhưng cái duyên thầm ấy lại lăn sâu bởi bao những thăng trầm

lo âu của gánh nặng cuộc đời Chỉ những khi thật vui tôi mới thấy rõ được nétduyên dáng của mẹ ẩn trong nụ cười thật tươi và một đôi mắt đẹp luôn ánh lên

sự hiền từ, nhân hậu Những khi tôi bị ốm nặng nằm miên man khi tỉnh lại điềutôi bắt gặp đầu tiên là đôi mắt ấy nhưng là đôi mắt nặng trĩu lo âu và đong đầy

nước mắt vì lo lắng Tôi chỉ muốn ôm chầm lấy mẹ mà kêu lên “Con thương

mẹ quá !” mà chẳng nói nên lời, nước mắt cứ thế trào ra.

Từng bước một giáo viên luyên cho các em cách biểu cảm tự nhiên màkhông sáo rỗng gượng ép Cần kiên trì sửa chữa và khích lệ để các em mạnh dạnbộc lộ tình cảm suy nghĩ không phụ thuộc nhiều vào văn mẫu.

- Khi chấm bài làm văn biểu cảm của học sinh, giáo viên nên coi trọngtính cá biệt, sự độc đáo trong suy nghĩ, rung động có trong nội dung hơn là độdài của bài Nếu bài văn biểu cảm của các em chỉ cần có được một, hai cảmnhận hoặc một, hai nội dung có sắc thái tình cảm riêng, các thầy cô giáo nên trântrọng, biểu dương và tỏ thái độ đánh giá cao qua cách cho điểm, lời phê thậtkhéo léo khen nhiều hơn chê để các em phấn khởi và tự tin hơn sẽ viết tốt hơntrong các bài sau

- Đọc sách cũng là một thao tác cần thiết giúp học sinh có kiến thức và cảmxúc để làm bài Những tình cảm tốt đẹp trong các tác phẩm văn chương khiếntâm hồn các em rung động, bị lôi cuốn và từ đó các em sẽ biết cảm, biết nghĩ sau

đó vận dụng vào bản thân Giáo viên cần hướng dẫn, khuyến khích và khuyếnkhích hơn nữa việc học sinh đọc sách ,bắt đầu từ việc đọc các văn bản trongSGK Thực tế cho thấy học sinh rất lười đọc sách dẫn đến đọc yếu, gây khókhăn cho việc cảm thụ văn bản Chính vì thế, giáo viên cần khơi nguồn và nuôidưỡng thói quen đọc sách của học sinh bằng cách : trong mỗi tiết dạy giáo viênlấy dẫn chứng, ví dụ ,trích các câu nói, đoạn thơ, đoạn văn hay từ các sách thamkhảo, sách nâng cao, các tác phẩm văn học và cho các em trực tiếp nhìn thấy.Khi GV làm được như thế, không cần phải “Khua chiêng gõ mõ”, tự các em sẽtìm đến với sách, làm bạn với sách

- Một học sinh muốn học tốt văn biểu cảm cần phải có kĩ năng diễn đạt trôichảy, hấp dẫn Giáo viên nên giao các bài tập rèn viết ở nhà cho học sinh saumỗi tiết học Đặc biệt, giáo viên nên hướng dẫn các em cách viết nhật kí để giúpcác em nuôi dưỡng tình cảm đẹp khi còn ngồi trên ghế nhà trường

13