Biện pháp vận dụng tích hợp liên môn trong bài “Bảo vệ môi trường và nguồn lợi thủy sản” – môn công nghệ 7 cho học sinh ở Trường THCS Nga Thủy

Xuất phát từ những lý do trên, trong năm học qua chúng tôi đã thử nghiệm và thực hiện nhiều giải pháp để nâng cao chất lượng dạy học, góp phần đổi mới PPDH đúc rút thành kinh nghiệm “Biện pháp vận dụng tích hợp liên môn trong bài “Bảo vệ môi trường và nguồn lợi thủy sản” – môn công nghệ 7 cho học sinh ở Trường THCS Nga Thủy” để chia sẻ với các đồng nghiệp tham khảo.

1 MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài

Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp học sinh phát triển toàn diện, chuẩn bịcho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động Để thực hiện mục tiêuđó, nội dung học vấn phổ thông thường bao gồm nhiều môn học khác nhau Tuynội dung và nhiệm vụ của các môn học thường là khác nhau, song chúng vẫn có cácmối quan hệ nhất định nhiều khi là rất chặt chẽ Chính đặc trưng này của học vấnphổ thông đã giúp phát triển toàn diện nhân cách của học sinh cũng là ciểu hiệnquan trọng của chất lượng giáo dục phổ thông Tuy nhiên trong thực tế dạy học cácmôn học nói chung, môn công nghệ nói riêng, việc thực hiện đầy đủ các nhiệm vụmôn học cũng như khai thác mối quan hệ giữa các môn học đã không được quantâm đúng mức Điều đó dẫn tới chất lượng giáo dục phổ thông mà biểu hiện cụ thểthường là năng lực vận dụng kiến thức vào thực tế cũng như năng lực giải quyết vẫnđề của học sinh bị hạn chế

Có thể nói dạy học tích hợp liên môn là hình thức dạy học tạo cơ hội cho họcsinh tổng hợp kiến thức từ nhiều lĩnh vực học tập và áp dụng một cách sáng tạo vàothực tế cuộc sống, vận dụng giải quyết nhiều tình huống xảy ra trong thực tiễn.Đồng thời giúp các em phát triển kĩ năng giao tiếp, hợp tác và học tập độc lập Khigiải quyết một vấn đề trong thực tiễn, bao gồm cả tự nhiên và xã hội, đòi hỏi họcsinh phải vận dụng kiến thức tổng hợp, liên quan đến nhiều môn học, như: tíchhợp giáo dục đạo đức, lối sống; giáo dục pháp luật; giáo dục chủ quyền quốc giavề biên giới, biển, đảo; giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, bảovệ môi trường, an toàn giao thông Tuy nhiên hiện nay việc dạy học theo chủ đềtích hợp liên môn còn rất mới mẻ và gặp nhiều khó khăn Do đó việc nghiên cứu vàáp dụng hình thức dạy học này ở nhiều nhà trường còn rất ít

Nga Thủy là một xã bãi ngang ven biển nền kinh tế chủ yếu của địa

phương là nông nghiệp với các ngành nghề chính là : Trồng trọt, chăn nuôi và thủy sản Vì vậy trong số các môn học ở trường THCS thì môn Công nghệ là một trong những môn học mang tính chất thực tế gần gũi với học sinh, cung cấp cho học sinh các kiến thức cơ bản về những ngành nghề trong tương lai của các

em đồng thời có thể góp phần nâng cao nhận thức của mọi người về vấn đề vệ sinh môi trường và an toàn thục phẩm trong nông nghiệp Là giáo viên dạy bộ môn công nghệ nông nghiệp, tôi luôn trăn trở về vấn đề làm thế nào vừa dạy họcsinh nắm bắt những kiến thức cơ bản của bộ môn, vừa lồng ghép những kiến thức của các môn học khác cho học sinh giúp các em có thể vận dụng linh hoạt

trong cuộc sống hằng ngày ở địa phương Đặc biệt là vấn đề vệ sinh môi

trường và nguồn lợi thủy sản

Xuất phát từ những lý do trên, trong năm học qua chúng tôi đã thử nghiệm vàthực hiện nhiều giải pháp để nâng cao chất lượng dạy học, góp phần đổi mới PPDH

đúc rút thành kinh nghiệm “Biện pháp vận dụng tích hợp liên môn trong bài

“Bảo vệ môi trường và nguồn lợi thủy sản” – môn công nghệ 7 cho học sinh ở Trường THCS Nga Thủy” để chia sẻ với các đồng nghiệp tham khảo.

1 2 Mục đích nghiên cứu:

Nghiên cứu để xác định tầm quan trọng của việc vận dụng dạy học tích hợp liênmôn trong giảng dạy môn công nghệ 7, góp phần đổi mới phương pháp dạy học đểnâng cao chất lượng học tập của học sinh đặc biệt vấn đề bảo vệ môi trường và an toànthực phẩm trong nông nghiệp

Góp phần định hướng nghề nghiệp trong tương lai cho các em học sinh để pháttriển kinh tế địa phương

Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường và nguồn lợi thủy sản cho học sinh thôngqua bài học

1 3 Đối tượng nghiên cứu:

Nghiên cứu cách thức, biện pháp vận dụng dạy học theo tích hợp liênmôn trong giảng dạy môn công nghệ 7 bài : ‘’Bảo vệ môi trường và nguồn lợithủy sản’’ cho học sinh lớp 7 ở Trường THCS Nga Thủy góp phần đổi mớiphương pháp dạy học ở Trường THCS Nga Thủy

1.4 Phương pháp nghiên cứu:

Trong phạm vi đề tài này tôi đã lựa chọn một số phương pháp sau:

- Phương pháp điều tra, khảo sát : Sử dụng câu hỏi sau bài học để điều travà khảo sát mức độ nhận thức của học sinh khối 7 ở Trường THCS Nga Thủy đểtìm ra phương pháp dạy học phù hợp

- Phương pháp nghiên cứu tổng kết kinh nghiệm giáo dục : Sau khi tiếnhành soạn giáo án và dạy thử nghiệm dự giờ chúng tôi tiến hành trao đổi, tổngkết và rút kinh nghiệm để phát huy những ưu điểm và khắc phục những mặt tồntại để bài dạy ngày càng tốt hơn

-Tích hợp kiến thức liên môn dưới nhiều hình thức : Dự giờ, nghiên cứutài liệu thông qua các môn học như sinh học, địa lí, hóa học, vật lí

- Tích hợp kiến thức bảo vệ môi trường và an toàn thực phẩm trong nôngnghiệp dưới dạng các trò chơi, kể chuyện , tự khám phá, thực tế, thi vẽ tranh… ởnhiều mức độ khác nhau

2 NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

Dạy học tích hợp liên môn là một trong những nguyên tắc quan trọng trongdạy học Đây được coi là một quan niệm dạy học hiện đại, nhằm phát huy tínhtích cực của học sinh, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục trong các nhàtrường Dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn là hình thức tìm tòi nhữngnội dung, khái niệm, tư tưởng chung, những chủ đề giao thoa giữa cácmôn học với nhau, tức là con đường tích hợp những nội dung từ một sốmôn học có liên hệ với nhau làm cho nội dung học trong chủ đề có ýnghĩa hơn, thực tế hơn và học sinh có thể tự hoạt động nhiều hơn đểtìm ra kiến thức và vận dụng vào thực tiễn

Tại diễn đàn giáo dục ngày 02/11/2013.Thứ trưởng Bộ GD-ĐT NguyễnVinh Hiển cho biết: "Dạy học tích hợp liên môn sẽ mang lại nhiều lợi ích nhưgiúp học sinh áp dụng được nhiều kỹ năng, nền tảng kiến thức tích hợp giúp việctìm kiếm thông tin nhanh hơn, khuyến khích việc học sâu và rộng, thúc đẩy tháiđộ học tập tích cực đối với học sinh”

Theo báo cáo kết quả của nhóm nghiên cứu thuộc Viện Khoa học Giáo dụcViệt Nam trong Hội thảo “Dạy học tích hợp - Dạy học phân hóa trong chươngtrình giáo dục phổ thông” được Bộ GD-ĐT tổ chức vào tháng 12/2012 Phươngán tích hợp đã được đề xuất cho việc phát triển chương trình giáo dục phổ thôngViệt Nam sau 2015 ở cả ba cấp học Đối với cấp trung học cơ sở, tương tự nhưchương trình hiện hành tăng cường tích hợp trong nội bộ môn học Toán, Ngữvăn, Ngoại ngữ, Công nghệ, Giáo dục công dân, Sinh học … và lồng ghép cácvấn đề như môi trường, biến đổi khí hậu, kĩ năng sống, an toàn thực phẩm ,…vào các môn học và hoạt động giáo dục Hai môn học mới được phát triển Mộtlà Khoa học tự nhiên được xây dựng trên cơ sở môn Vật lý, Hóa học, Sinh họctrong chương trình hiện hành Và môn Khoa học xã hội được xây dựng trên cơ

sở các môn học Lịch sử, Địa lý trong chương trình hiện hành và thêm một sốvấn đề xã hội

Để khuyến khích giáo viên, học sinh sáng tạo, thực hiện dạy và học theo chủđề, chủ điểm có nội dung liên quan đến nhiều môn học, tăng cường khả năng tựhọc, tự nghiên cứu và thúc đẩy việc gắn kiến thức lý thuyết, thực hành trong nhàtrường với thực tiễn đời sống Từ năm học 2013-2014, Bộ GD& ĐT đã tổ chứccuộc thi vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết các tình huống thực tiễndành cho học sinh trung học và Cuộc thi dạy học theo chủ đề tích hợp dành chogiáo viên trung học

Với những căn cứ nêu trên cho thấy dạy học tích hợp liên môn là một trongnhững hình thức dạy học tích cực, thiết thực, đem lại hiệu quả cao cho ngườihọc và người dạy

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

2.2.1 Thực trạng về nội dung chương trình SGK hiện nay

- SGK thiết kế nặng, không liên thông giữa các môn học, cấp học, dẫn đến

sự trùng lắp một số kiến thức giữa các cấp học, môn học

- Biên soạn theo hướng nặng về cung cấp kiến thức để thi cử, ít chú trọngvấn đề bồi dưỡng năng lực cho học sinh

- Thể hiện dưới hình thức một môn khoa học, nhiều bài học khô khan, mộtsố kiến thức hàn lâm không gắn liền với thực tiễn đời sống

2.2.2 Thực trạng về vấn đề dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn ở trường THCS Nga Thủy trong những năm học qua

Đối với nhà trường

- Trang thiết bị phục vụ cho công tác dạy học tích hợp liên môn còn thiếu

thốn: Tài liệu về tích hợp liên môn cho giáo viên chưa có; phòng học chức năngkhông đủ, lại đã xuống cấp

- Do chưa có văn bản hướng dẫn chi tiết về các nội dung liên quan đếndạy học theo chủ đề tích hợp liên môn nên nhà trường còn lúng túng trong khâuchỉ đạo chung

- Các tổ chuyên môn chưa mạnh dạn xây dựng thành chuyên đề, hoặc đềxuất phương pháp tổ chức hình thức dạy học này trong các buổi sinh hoạtchuyên môn cấp trường, cấp liên trường, cụm trường

Đối với GV:

- Tích hợp liên môn là nội dung cơ bản trong đề án thay đổi SGK hiệnnay Sự thay đổi này quá lớn, đòi hỏi người dạy cần phải có sự đầu tư, nghiêncứu nhiều môn học Trong khi đó GV lại chưa được chuyên sâu, bao quát toànchương trình Nên khi vận dụng hình thức dạy học đổi mới này còn nhiều lúngtúng

- Do thói quen còn ảnh hưởng bởi phương pháp truyền thụ kiến thức mộtchiều, cùng với tính bảo thủ, độc tôn một PPDH theo phân môn, nên một bộphận nhỏ giáo viên khó thay đổi và bắt kịp

- Chưa có sách giáo khoa, tài liệu hướng dẫn cụ thể về tích hợp liên mônnên giáo viên khó thoát ra khỏi thời khóa biểu thường nhật được lên theo khungchương trình của Bộ GD-ĐT

- Trình độ đào tạo GV không đồng đều, sự nhạy cảm và cách vận dụngtích hợp liên môn của mỗi GV khác nhau, nên có sự tranh luận nhiều về kiếnthức trong các lần góp ý, rút kinh nghiệm từ các giờ thao giảng

- GV chưa được tham gia lớp tập huấn chuyên đề về tổ chức PPDH theochủ đề tích hợp liên môn do đó việc vận dụng giảng dạy theo hình thức này cònnhiều lúng túng, chưa có hiệu quả

Đối với môn học :

- Bộ môn công nghệ 7 mang tính thực tế khá gần gũi với đời sống hằng ngàycủa học sinh Nga thủy như chăn nuôi, trồng trọt đặc biệt là ngành nuôi trồng thủysản Nếu kích thích được khả năng tự khám phá, tìm tòi của học sinh ngoài thực tếđể vận dụng vào bài học và ngược lại thì hiệu quả giáo dục sẽ rất cao

- Bộ môn công nghệ 7 dựa trên cơ sở kiến thức của nhiều môn học khácnhư môn sinh học để biết được đặc điểm sinh học và sự phát triển của tôm, cáthông qua lớp giáp xác, lớp cá của sinh học 7 Môn vật lí để biết công nghệ sụckhí hay tạo dòng chảy để tăng cường ôxi cho nước nuôi thủy sản môn hóa họcđể biết được tính chất hóa học của nước nuôi thủy sản

- Tuy nhiên có thể nói công nghệ được coi là một môn ‘’ phụ’’ trong mắthọc sinh nên học sinh có ý coi thường môn học, ngại học Trong các giờ học họcsinh thường không tập trung và hứng thú với môn học

Đối với HS :

Nhiều học sinh cảm thấy hứng thú, say mê với hình thức dạy học đổi mới này.Song bên cạnh đó một bộ phận HS có thái độ thờ ơ, ngại trau dồi kiến thức, họcđối phó, miễn cưỡng, tư tưởng ỉ lại, dựa vào các tài liệu có sẵn, các sách thamkhảo, điều này đã gây khó khăn cho giáo viên trong quá trình giảng dạy

Trên cơ sở tìm hiểu tình hình của nhà trường, thực trạng của GV và HS.Năm học 2013-2014, với PPDH cũ, khi dạy xong tiết học 29 “ Bảo vệ môitrường và nguồn lợi thủy sản” Chúng tôi tiến hành khảo sát 80 HS khối 7 vớinội dung câu hỏi như sau:

Nội dung câu hỏi: Nga Thủy là một trong ba xã bãi ngang ven biển của

Huyên Nga Sơn kinh tế phát triển chủ yếu là nghề trồng cây cói, chăn nuôi và nuôi thủy sản Trong những năm gần đây do tình trạng ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng của thiên tai ( bão, hạn hán, nước mặn xâm nhập…) làm cho nguồn lợi từ những ngành nghề trên bị giảm sút Bằng những hiểu biết của mình, em hãy viết một bài (hoặc vẽ tranh) tuyên truyền về nội dung trên?

Kết quả thu được:

Tổng số HS Thông hiểu

Biết sử dụngkiến thứcmôn học

Vận dụng tổng hợpkiến thức nhiều môn

điều rất cần thiết, hoàn toàn phù hợp với xu thế đổi mới nội dung SGK hiện nay

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

2.3.1 Tìm hiểu nguyên tắc và các bước xây dựng nội dung tích hợp liên môn

2.3.1.1 Tìm hiểu nguyên tắc xây dựng nội dung tích hợp liên môn

Trên quan điểm dạy học tích hợp liên môn thuộc về nội dung dạy

học, không phải là phương pháp dạy học Chúng tôi xác định cácnguyên tắc dạy học như sau:

- Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu giáo dục phổ thông, đảm bảomục tiêu giáo dục môn học, đặc biệt đảm bảo chuẩn kiến thức và kĩnăng cho từng môn học

- Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học

- Nguyên tắc đảm bảo tính nội dung: Không làm tăng tải nội dung chương trình, không tích hợp ngược Nội dung trong chủ đề yêu cầu học sinh khai thác, vận dụng kiến thức của môn Công nghệ với các môn liên quan phải tương đồng.

- Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi: Chủ đề tích hợp liên môn phảigắn với thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú họctập cho học sinh Đồng thời phù hợp với năng lực của học sinh, với điềukiện khách quan của từng trường

Với việc tìm hiểu nguyên tắc xây dựng nôi dung tich hợp đã giúptôi trong việc giảng dạy không tích hợp quá tải, khoa học gắn liền vớithực tiễn phù hợp với năng lực học sinh tạo hứng thú học tâp, tìm tòicủa học sinh đem lại hiệu quả dạy học cao

2.3.1.2 Tìm hiểu các bước xây dựng nội dung tích hợp liên môn

Để xây dựng được một chủ đề, sử dụng kiến thức liên môn với môn họckhác một cách chính xác, đảm bảo đúng nguyên tắc, thì điều quan trọng vàcần thiết đầu tiên là tìm hiểu kĩ các bước xây dựng chủ đề

Bước 1: Xác định nội dung tích hợp: Rà soát và phân tích nộidung chương trình của từng môn để tìm ra những nội dung chung cóliên quan, hỗ trợ và bổ sung cho nhau nhưng lại được trình bày riêngbiệt ở mỗi bộ môn

Bước 2: Xác định mục đích tích hợp: Đảm bảo đúng mục tiêu trongchuẩn kiến thức và kĩ năng của môn học và các môn liên quan khác

Bước 3: Tìm các nội dung tích hợp: Lựa chọn nội dung gắn vớithực tiễn đời sống và phù hợp với năng lực của học sinh, đồng thờiđảm bảo chuẩn kiến thức và kĩ năng cho từng môn học

Bước 4: Xác định mức độ tích hợp: Nội dung đạt được? thời lượngbao nhiêu? Có phù hợp với hoàn cảnh nhà trường, địa phương, nănglực của học sinh

Bước 5: Tổ chức dạy học theo nội dung tích hợp đã xác định Dựgiờ, rút kinh nghiệm, có thể điều chỉnh chủ đề sau khi thực nghiệm

Với việc tìm hiểu các bước xây dựng nội dung tích hợp sẽ xácđịnh rõ được mình sẽ tích hợp nội dung gì, với mục đích gì và tíchhợp như thế nào từ đótích hợp đúng lúc đúng chỗ không quá tải vớihọc sinh không lúng túng và phù hợp với các đối tượng học sinh vànội dung dạy học

2.3.2 Dạy thử nghiệm

Trong đề tài này chúng tôi xin được trình bày một giáo án dạy thử nghiệmcụ thể: “BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG VÀ NGUỒN LỢI THỦY SẢN”

A Phân phối tiết dạy:

Nội dung được phân phối trong 1 tiết theo đúng phân phốichương trình Công nghệ 7 Đánh giá năng lực vận dụng kiến thức liênmôn vào giải quyết nội dung bài học của học sinh thông qua 1 bài kiểmtra (lấy điểm 15 phút)

- Qua môn Sinh học 7- Bài 17 “ Vai trò của lớp cá” để giúp học sinh nắm

vững một số giống cá, có giá trị kinh tế lớn cho ngành thủy sản của nước ta

- Qua môn Hóa học lớp 8, học sinh biết được nguyên nhân về mặt hóahọc gây ra hiện tượng mưa a xít là: SO2 + H2O = H2SO4 Tác hại của mưa axít.Tầm quan trọng của nước đối với động vật thủy sản và nguồn lợi thủy sản

- Qua môn địa lí 7 để giúp học sinh hiểu rõ được: Nguyên nhân gây ônhiễm môi trường nói chung và môi trường nước nói riêng tại địa phương, từ đó giáo dục

ý thức bảo vệ môi trường thủy sản

- Qua môn Địa lí , giúp học sinh nắm được số liệu về diện tích rừng ở Việt nam hiện nay bị suy giảm đáng kể do tác động của con người

- Qua bộ môn âm nhạc: Giáo dục ý thức về chủ quyền biển đảo của địaphương và của quốc gia

- Qua môn công nghệ 7 bài 56 “Bảo vệ môi trường và nguồn lợi thủy sản” giúp họcsinh hiểu rõ được:

+ Nguyên nhân làm môi trường nước bị ô nhiễm và chỉ ra ý nghĩa của việc bảo vệmôi trường thủy sản

+ Cá c biện pháp bảo vệ môi trường nước và nguồn lợi thủy sản

+ Hiệu quả của việc phát triển môi trường và ngành nuôi trồng thủy sản bền vũng

+ Tìm ra được các nguyên nhân chính gây ra ô nhiễm môi trường thủy sảntại xã Nga Thủy Từ đó đề xuất các biện pháp khắc phục

+ Giúp các em hiểu rõ được vai trò của bản thân trong việc bảo vệ và cảitạo môi trường tự nhiên Từ đó nâng cao nhận thức của học sinh đối với công tácphòng chống ô nhiễm môi trường nói chung và môi trường thủy sản nói riêng

- Tích hợp kiến thức phòng chống thiên tai và BĐKH

- Giúp các em vận dụng được kiến thức liên môn để giải quyết các vấn đềvề ô nhiễm môi trường, đặc biệt ô nhiễm môi trường nước Đồng thời đưa ra cácbiện pháp thiết thực nhằm bảo vệ, chống ô nhiễm môi trường thủy sản tại địaphương nơi các em đang sinh sống.

- Giúp các em có kĩ năng phòng chống thiên tai

3 Về thái độ:

- Qua môn học nhằm lên án, đấu tranh, ngăn chặn các biểu hiện tiêu cực,

hành vi phá hoại làm ô nhiễm môi trường đặc biệt là môi trường nước

- Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường địa phương, đặc biệt là bảo vệ môitrường thủy sản nơi các em đang sinh sống

- Có ý thức vận dụng kiến thức được học vào vào thực tiễn, phát triển ngànhnuôi trồng thủy sản tại địa phương

II Chuẩn bị tài liệu - Thiết bị dạy học

a Chuẩn bị của giáo viên: Máy chiếu, máy vi tính; Sơ đồ xử lí nước thải;

Băng hình về các hoạt động gây ô nhiễm môi trường thủy sản; hậu quả của ô nhiễm môi trường thủy sản; tranh ảnh trồng rừng ngập mặn, Băng hình mô hình VAC

Phiếu học tập số 1:

So sánh ưu ngược điểm của 2 phương pháp lắng lọc và dùng hóa chất

Phương pháp

Ưu điểm

Nhược điểm

Bảng: Giới hạn cho phép của một số chất độc hại điển hình trong nguồn nước

STT Tên hóa chất Công thức Chỉ mức độ

Phiếu học tập số 2: Bài tập SGK: Hiện trạng nguồn lợi thủy sản

Dùng từ và cụm từ phù hợp để điền vào chỗ chấm:

- Các loài thủy sản quý hiếm có nguy cơ như cá lăng, cá chiên, cá

hô, cá tra dầu

- Năng suất của nhiều loài cá bị nghiêm trọng

- Các bãi đẻ và cá bột giảm sút đáng kể trên hệ thống sông Hồng, sôngCửu Long và năng suất khai thác của một số loài cá những năm gần đây giảm so với trước

b Chuẩn bị của học sinh: GV phân công nhiệm vụ cho 5 nhóm học sinh

chuẩn bị trước: Sưu tầm tạo slide các nội dung sau:

+ Nhóm 1 : Tìm hiểu lợi ích và tác hại của việc dùng nước thải nuôi thủy sản+ Nhóm 2: Các biện pháp bảo vệ môi trường nước

+ Nhóm 3 : Hiện trạng nguồn lợi thủy sản, nguyên nhân làm ảnh hưởng đếnnguồn lợi thủy sản

+ Nhóm 4: Biện pháp khai thác và bảo vệ nguồn lọi thủy sản

III Tiến trình tổ chức dạy - học.

Đặt vấn đề: GV cho HS nghe một đoạn cá khúc: “Tình ta biển bạc đồng

xanh” Bài hát gợi cho em điều gì?

GV chiếu hình ảnh: môi trường nước bị ô nhiễm Động vật thủy sản chếthàng loạt, sản phẩm thủy sản bị nhiễm độc Những hình ảnh trên cho chúng tabiết điều gì?

HS trả lời -> GV vào bài

Hoạt động 1: Tìm hiểu ý nghĩa của việc bảo

vệ môi trường và nguồn lợi thủy sản

GV: Yêu cầu HS nhóm 1 trình bày kết quả

thu thập của tổ mình gồm cả hình ảnh và

thông tin (Phụ lục)

HS : Trình bày những nội dung sau :

- Lợi ích của việc dùng nước thải để nuôi thủy

- Đảm bảo ngành chăn nuôithủy sản phát triển bền vữngcó hàng hóa xuất khẩu

học để giải thích những nội dung vừa nêu

- Kiến thức sinh học : Nguồn nước thải chứa

nhiều dinh dưỡng nên tảo phát triển mạnh là

thức ăn của tôm cá nên hạn chế cung cấp thức

ăn Nhưng nếu tảo và một số thức vật phát

triển quá mạnh làm tôm cá thiếu oxi dễ bị chết

Ngoài ra trong nước thải còn tiềm ẩn rất nhiều

vi sinh vật gây bệnh có thể có hại cho động vật

thủy sản

- Kiến thức hóa học : Trong nước thải đặc

biệt từ các khu công nghiệp, nông nghiệp chứa

nhiều hóa chất độc hại như : Asen, DDT,

anilin, thủy ngân gây độc cho sinh vật nước,

tiềm ẩn trong tôm cá và người ăn vào sẽ bị

nhiễm độc

Phương tiện giao thông khu công nghiệp thải

ra khí SO2 + H2O → H2SO4 ( Mưa axit làm

thay đổi PH của nước nuôi thủy sản

- Kiến thức vật lí : hạn chế sự hòa tan oxi

cho nước nuôi thủy sản

GV : Yêu cầu nhóm khác nhận xét, bổ sung

GV đánh giá nhận xét, chốt kiến thức

GV : Bảo vệ môi trường thủy sản nhằm mục

đích gì ?

- Hãy kể tên các xóm ở xã Nga Thủy hiện

nay bị ô nhiễm nặng, đặc biệt môi trường

nước mà em biết ? Nguyên nhân ?( HS chỉ

ra được xóm 6 nga thủy vì nơi đây tập trung

các trang trại chăn nuôi nhiều)

Hoạt động 2: Một số biện pháp bảo vệ môi

trường

GV : Yêu cầu HS nhóm 2 trình bày nôi dung

thu thập được ( Phụ lục)

HS : Đại diện nhóm báo cáo cả kênh hình và

- Quy định nồng độ các hóa chất

II Một số biện pháp bảo vệ môi trường

1.Các phương pháp xử lí nguồn nước

- Lắng lọc

- Dùng hóa chất dễ kiếm rẻ tiền

- Xử lí bằng kĩ thuật nuôi dưỡng chăm sóc thường xuyên

2 Quản lí :

- Ngăn cấm mọi hành động

- Sử dụng phân ủ hoai hợp lí

GV

:

- Nhận xét kết quả nhóm 2

- chiếu phiếu học tập 1 : So sánh ưu,

nhược điểm của 2 phương pháp xử lí

nguồn nước ?

HS

: Làm việc theo nhóm : thảo luận , đại diện

nhóm trình bày các nhóm khác nhận xét và bổ

sung

GV

: Nhận xét và chốt lại đáp án đúng

- Nếu đang nuôi tôm, cá mà môi trường nước

bị ô nhiễm thì phải xử lí như thế nào ? (Ngừng

cho ăn, tăng cường sục khí, Tháo bớt nước cũ

và thêm nước sạch)

+ Nếu bị ô nhiễm nặng phải đánh bắt hết tôm,

cá và xử lí nguồn nước

- Tại sao bón phân chuồng xuống ao lại phải ủ

hoai mục ?

(Để tiêu diệt các loại trứng giun, sán phân hoai

mục phân hủy nhanh giảm bớt mùi hôi thối)

GV

: Chiếu sơ đồ xử lí nước nuôi thủy sản thủ

công và hiện đại cho học sinh theo dõi đồng

thời sử dụng kiến thức liên môn để cung cấp

thêm chohocj sinh :

- Kiến thức hóa học : Dung dịch clo khi hòa

vào trong nước sẽ phân hủy thành axit

hypoclorit (OCl-) Cả hai chất này giết chết

các vi sinh vật và vi khuẩn bằng cách tấn

công vào lớp lipid của thành tế bào rồi phá

hủy các enzym và các cấu trúc bên trong tế

bào khiến chúng bị ôxi hóa, trở nên vô hại

Sau khi HOCl và OCl- đã hoàn tất quá trình

làm sạch nước, chúng sẽ kết hợp với hóa

chất khác, như một hợp chất có nitơ hay

amoniắc hoặc chia thành các nguyên tử đơn

và mất hoạt tính

GV :Chiếu bảng Giới hạn cho phép của một

số chất độc hại điển hình trong nguồn nước và

nêu nên một vài tác hại của chúng: Hợp chất

phenol không phân hủy, độc hại và không an

toàn về mặt sinh thái trong nước thải công

hủy hoại các sinh cảnh đặctrưng

- Quy định nồng độ tối đa các hóa chất( hạn chế chất độc hịa trong môi trường nước)

- Sử dụng phân hữu cơ đã ủ

nghiệp là một trong những mối nguy hại nhất.

Ví dụ, Chlorophenols là chất gây ung thư và

ảnh hưởng đến chức năng gan và thận, gây

chết đối với tôm cá

- Kiến thức sinh học : Giáo viên cho học sinh

xem băng hình về một số bãi đẻ, nơi sinh sống

của động vật đáy như rạn san hô

Hoạt động 3: Bảo vệ nguồn lợi thủy sản

Vấn đề 1 : Hiện trạng nguồn lợi thủy sản và

nguyên nhân ảnh hưởng đến nguồn lợi thủy

sản

HS

: Nhóm 3 trình bày kết quả tìm hiểu của

nhóm ( Phụ lục)

GV : Nhận xét cung cấp thông tin : theo

công bố của viện nghiên cứu hải sản : Tổng

trữ lượng hải sản của cả nước : 4.3tr tấn

giảm gần 1tr tấn so với cách đây 10 năm.

Cho phép khai thác 1.7tr tấn/năm nhưng

thực tế ngư dân khai thác 2.5tr tấn/năm

GV

: Yêu cầu học sinh độc lập suy nghĩ và

hoành phiếu học tập số 2 vào vở bài tập

- Em có nhận xét gì về hiện trạng nguồn lợi

thủy sản trong nước ?

GV : - Căn cứ vào vùng nước và nồng độ

muối, nguồn lợi thủy sản chia thành :

+ Thủy sản nước lợ

+ Thủy sản nước ngọt

+ Hải sản

- Căn cứ vào phân loại sinh vật, nguồn lợi

thủy sản chia thành :

+ Nguồn lợi động vật (cá, tôm, thân mềm)

+ Nguồn lợi thực vật( Rong, tảo)

- Có những nguyên nhân nào ảnh hưởng đến

môi trường và nguồn lợi thủy sản ?

- Thế nào là khai thác mang tính hủy diệt với

cường độ cao? ( Dùng điện, chất nổ hủy diệt

mọi sinh vật, khai thác từ cá con đến cá bố mẹ)

- Hậu quả của biện pháp khai thác này ? (Các

loài sinh vật bị tiêu diệt hết sạch không còn

khả năng tái tạo)

- Địa phương em người dân thường sử dụng

ngư cụ nào để đánh bắt hải sản ? Có chọn lọc

III Bảo vệ nguồn lợi thủy sản :

1 Hiện trạng nguồn lợi thủy sảntrong nước :

Nguồn lợi thủy sản trong nướchiện nay đang bị suy giảm mộtcách nghiêm trọng

1.Nguyên nhân ảnh hưởng đến môi trường thủy sản

- Khai thác với cường độ cao mang tính hủy diệt

- Phá hoại rừng đầu nguồn

- Đắp đập ngăn sông dây dựnghồ chứa

- Ô nhiễm môi trường nước

tôm cá để đánh bắt không ?

- Tại sao phá rừng đầu nguồn lại gây tổn thất

đến nguồn lợi thủy sản ?

HS dựa vào kiến thức vật lí gải thích : Khi

rừng đầu nguồn bị phá mất khả năng cản dòng

chảy vào mùa mưa lũ làm tốc độ dòng chảy

lớn làm vỡ ao hồ cuốn trôi hết tôm cá đồng

thời làm xói mòn đất hạn chế khả năng ngấm

của nước dễ dẫn đến hạn hán vào mùa khô hạn

mất môi trường sống tự nhiên của tôm cá

+ Chiếu hình ảnh về thiên tai, lũ lụt Số liệu

các vụ thiên tai xảy ra trong những năm gần

đây ở việt Nam, ở xã Nga Thủy-> GV lồng

ghép phòng chống thiên tai và BĐKH ở xã

Nga Thủy

- Hãy kể tên một số thiên tai thường xảy ra ở

xã Nga Thủy mà em biết ?

HS : Bão, Lụt, hạn hán, xâm thực mặn

- Bão gây ra những tác hại gì? Kể tên một số

cơn bão trong những năm gần đây đã đổ bộ về

xã Nga Thủy ? Hậu quả đối với nguồn lợi thủy

sản ?

- Hiện tượng xâm thực mặn ở xã Nga thủy gây

hậu quả gì ? (Tôm cá chết hàng loạt)

- Khi có thiên tai xảy ra (Bão, lụt, hạn hán,

xâm thực mặn…) em cần phải làm gì?

GV : Yêu cầu HS liên hệ với địa phương: Hiện

nay tại xã Nga Thủy đã và đang có những biện

pháp gì để chống ô nhiễm môi trường ?

HS:

- Trồng rừng ngập mặn

- Xây dựng hệ thống tưới tiêu nước hợp lí

- Làm đường nông thôn mới

- Liên hệ với công ty môi trường để vệ

sinh rác thải sinh hoạt

- Các trang trại chăn nuôi, xây dựng bể biôga

GV : Cung cấp thêm số liệu hình ảnh, thông

tin về trồng rừng ngập mặn ở xã Nga Thủy

- Xây dựng đê vững chắc để ngăn chặn lụt, sự

xâm mặn chủ động cung cấp nước cải thiện

môi trường sinh thái và phát triển thủy sản

- Đắp đập ngăn sông xây dựng hồ chứa ảnh

hưởng đến nguồn lợi và môi trường thủy sản