Từ những lý do trên, với những trăn trở trong quá trình quản lý hoạt động dạy học môn Toán làm thế nào để môn Toán phát huy hết tác dụng, giúp GV và các em HS có thể dạy tốt, học tốt môn
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC _
ĐẶNG LAN ANH
QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TOÁN ĐỐI VỚI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ QUẬN HOÀNG MAI, THÀNH PHỐ HÀ NỘI ĐÁP ỨNG YÊU CẦU
ĐỔI MỚI HIỆN NAY
LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
HÀ NỘI - 2016
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC _
ĐẶNG LAN ANH
QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TOÁN ĐỐI VỚI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ QUẬN HOÀNG MAI, THÀNH PHỐ HÀ NỘI ĐÁP ỨNG YÊU CẦU
ĐỔI MỚI HIỆN NAY
LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Chuyên ngành: Quản lý Giáo dục
Mã số: 60 14 01 14
Người hướng dẫn khoa học: GS.TS NGUYỄN HỮU CHÂU
HÀ NỘI - 2016
Trang 3i
LỜI CẢM ƠN
Tôi trân trọng cảm ơn Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc Gia Hà Nội, các nhà khoa học, các thầy/cô giáo đã tận tình giảng dạy và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu
Xin trân trọng cảm ơn các quý vị lãnh đạo của Phòng Giáo dục và Đào tạo quận Hoàng Mai, Ban Giám Hiệu và giáo viên của các trường trung học cơ sở trong quận đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi thu thập số liệu, tổ chức khảo sát trong quá nghiên cứu đề tài luận văn
Đặc biệt, xin chân thành cảm ơn sâu sắc tới GS.TS Nguyễn Hữu Châu đã
tận tình hướng dẫn nghiên cứu khoa học để tôi hoàn thành được luận văn này
Do hạn chế về thời gian, năng lực và kinh nghiệm nghiên cứu, cho nên luận văn này không thể tránh khỏi các thiếu xót Tôi xin trân trọng tiếp thu những góp ý quý báu của các nhà khoa học và bạn đọc để các công trình khoa học tiếp theo của bản thân có chất lượng hơn
Trân trọng cảm ơn!
Hà Nội, tháng 10 năm 2016
Tác giả
Đặng Lan Anh
Trang 5iii
MỤC LỤC
Lời cảm ơn i
Danh mục từ viết tắt ii
Mục lục iii
Danh mục bảng vi
Danh mục sơ đồ, biểu đồ vii
MỞ ĐẦU 1
Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TOÁN TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 5
1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 5
1.1.1 Các nghiên cứu ở ngoài nước 5
1.1.2 Các nghiên cứu ở trong nước 6
1.2 Một số khái niệm cơ bản 8
1.2.1 Quản lý, quản lý giáo dục, quản lý nhà trường 8
1.2.2 Hoạt động dạy học, quản lý hoạt động dạy học 12
1.2.3 Quản lý hoạt động dạy học môn Toán 13
1.3 Hoạt động dạy học môn Toán trong nhà trường trung học cơ sở trong bối cảnh đổi mới giáo dục 14
1.3.1 Trường trung học cơ sở trong hệ thống giáo dục quốc dân 14
1.3.2 Đặc điểm hoạt động dạy học môn Toán trong trường trung học cơ sở 19
1.4 Quản lý hoạt động dạy học môn Toán các trường trung học cơ sở của Phòng Giáo dục và Đào tạo 27
1.4.1 Phòng Giáo dục và Đào tạo trong việc quản lý hoạt động dạy học môn Toán ở trường trung học cơ sở 27
1.4.2 Quản lý hoạt động dạy học môn Toán các trường trung học cơ sở của Phòng Giáo dục và Đào tạo trong bối cảnh đổi mới giáo dục 29
1.5 Các yếu tố ảnh hưởng tới quản lý hoạt động dạy học môn Toán các trường trung học cơ sở của Phòng Giáo dục và Đào tạo trong bối cảnh đổi mới giáo dục 36
1.5.1 Hoàn cảnh lịch sử, kinh tế - xã hội 36
1.5.2 Đặc điểm tâm sinh lý học sinh trường trung học cơ sở 37
1.5.3 Đội ngũ giáo viên 38
1.5.4 Đặc thù môn Toán 40
Kết luận chương 1 41
Trang 6iv
Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TOÁN TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ QUẬN HOÀNG MAI, THÀNH
PHỐ HÀ NỘI 42
2.1 Vài nét về địa bàn nghiên cứu 42
2.1.1 Lịch sử phát triển và điều kiện tự nhiên 42
2.1.2 Điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội 43
2.1.3 Tình hình giáo dục và đào tạo 44
2.1.4 Tình hình phát triển giáo dục trung học cơ sở 44
2.2 Vài nét về hoạt động khảo sát 50
2.2.1 Mục tiêu khảo sát 50
2.2.2 Đối tượng khảo sát 51
2.2.3 Nội dung khảo sát 51
2.2.4 Phương pháp khảo sát 52
2.3 Thực trạng hoạt động dạy học môn Toán tại các trường trung học cơ sở quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội 53
2.3.1 Thực trạng thực hiện nội dung, chương trình dạy học môn Toán 53
2.3.2 Thực trạng thực hiện phương pháp dạy học môn Toán 56
2.3.3 Thực trạng việc sử dụng phương tiện dạy học môn Toán 58
2.3.4 Thực trạng kiểm tra-đánh giá kết quả dạy học môn Toán 60
2.4 Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Toán tại các trường trung học cơ sở quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội 62
2.4.1 Nhận thức về tầm quan trọng của quản lý hoạt động dạy học môn Toán 62
2.4.2 Thực trạng quản lý thực hiện mục tiêu, chương trình dạy học môn Toán 65
2.4.3 Thực trạng quản lý đổi mới phương pháp dạy học môn Toán 68
2.4.4 Thực trạng quản lý đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên môn Toán 71
2.4.5 Thực trạng quản lý việc sử dụng các phương tiện dạy học 74
2.4.6 Thực trạng quản lý kiểm tra-đánh giá và kết quả dạy học bộ môn Toán 77
2.5 Đánh giá chung về thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Toán tại các trường trung học cơ sở quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội 81
2.5.1 Điểm mạnh 81
2.5.2 Những tồn tại, hạn chế 81
2.5.3 Nguyên nhân của những mặt tồn tại, hạn chế 82
Kết luận chương 2 84
Trang 7v
Chương 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TOÁN TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ QUẬN HOÀNG MAI, THÀNH
PHỐ HÀ NỘI ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC HIỆN NAY 85
3.1 Nguyên tắc xây dựng các biện pháp 85
3.1.1 Đảm bảo tính hiệu quả 85
3.1.2 Đảm bảo tính hệ thống, đồng bộ 85
3.1.3 Đảm bảo tính thực tiễn, khả thi 85
3.1.4 Đảm bảo đặc trưng của bộ môn 86
3.2 Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Toán tại các trường trung học cơ sở quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay 86
3.2.1 Nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý về quản lý hoạt động dạy học môn Toán tại các trường trung học cơ sở quận Hoàng Mai 86
3.2.2 Đổi mới công tác chỉ đạo thực hiện chương trình, kế hoạch dạy học bộ môn Toán trong các trường trung học cơ sở 89
3.2.3 Quản lý đổi mới sinh hoạt chuyên môn nhằm đẩy mạnh đổi mới phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh 92
3.2.4 Tăng cường quản lý cơ sở vật chất, nâng cao hiệu quả sử dụng các phương tiện dạy học hiện đại 98
3.2.5 Quản lý đổi mới kiểm tra-đánh giá kết quả học tập bộ môn Toán trong trường trung học cơ sở 101
3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 104
3.4 Khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi của các biện pháp 105
3.4.1 Mục đích khảo nghiệm 105
3.4.2 Đối tượng khảo nghiệm 105
3.4.3 Phương pháp khảo nghiệm 106
3.4.4 Nội dung khảo nghiệm 106
3.4.5 Công thức tính toán 106
3.4.6 Kết quả khảo nghiệm 107
Kết luận chương 3 114
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 115
1 Kết luận 115
2 Khuyến nghị 116
TÀI LIỆU THAM KHẢO 117
PHỤ LỤC 120
Trang 8vi
DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1 Chương trình môn Toán cấp trung học cơ sở 22
Bảng 2.1 Quy mô phát triển giáo dục trung học cơ sở 46
Bảng 2.2 Chất lượng giáo dục đạo đức 46
Bảng 2.3 Chất lượng giáo dục toàn diện 47
Bảng 2.4 Chất lượng giáo dục mũi nhọn 47
Bảng 2.5 Đội ngũ CBQL các trường trung học cơ sở (tính đến tháng 5/2016) 48
Bảng 2.6 Đội ngũ GV các trường trung học cơ sở (tính đến tháng 5/2016) 49
Bảng 2.7 Đối tượng khảo sát 51
Bảng 2.8 Kết quả thực trạng thực hiện nội dung, chương trình dạy học môn Toán 53 Bảng 2.9 Kết quả thực trạng thực hiện phương pháp dạy học môn Toán 56
Bảng 2.10 Kết quả thực trạng sử dụng phương tiện dạy học môn Toán 58
Bảng 2.11 Kết quả thực trạng kiểm tra-đánh giá kết quả dạy học môn Toán 60
Bảng 2.12 Kết quả thực trạng nhận thức về tầm quan trọng của quản lý hoạt động dạy học môn Toán 62
Bảng 2.13 Kết quả thực trạng quản lý thực hiện mục tiêu, chương trình dạy học môn Toán 65
Bảng 2.14 Kết quả thực trạng quản lý đổi mới phương pháp dạy học môn Toán 69
Bảng 2.15 Kết quả thực trạng quản lý đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên môn Toán 71
Bảng 2.16 Kết quả thực trạng quản lý việc sử dụng các phương tiện dạy học 74
Bảng 2.17 Kết quả thực trạng quản lý kiểm tra-đánh giá và kết quả dạy học bộ môn Toán 77
Bảng 3.1 Kết quả khảo sát tính cần thiết của các biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Toán ở trường trung học cơ sở quận Hoàng Mai 107
Bảng 3.2 Kết quả khảo sát tính khả thi của các biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Toán ở trường trung học cơ sở quận Hoàng Mai 109
Bảng 3.3 Tổng hợp khảo nghiệm về tính cần thiết và tính khả thi 111
Trang 9vii
DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ
Sơ đồ 1.1 Mối quan hệ giữa Toán học và cuộc sống 18 Biểu đồ 3.1 Kết quả khảo sát tính cần thiết và khả thi của các biện pháp đã đề xuất 113
Trang 101
MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Giáo dục nước ta đang phát triển trong hoàn cảnh thế giới có nhiều thay đổi rất nhanh
và phức tạp Toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế về giáo dục đã trở thành xu hướng tất yếu, cách mạng khoa học và công nghệ tiếp tục phát triển mạnh mẽ đã tác động trực tiếp đến sự phát triển của các nền giáo dục trên thế giới CNTT và truyền thông được ứng dụng trên quy
mô rộng lớn Các trào lưu sư phạm và quản lý giáo dục bùng nổ và có tác động sâu rộng tới nhiều quốc gia
Ở Việt Nam, trong mọi giai đoạn cách mạng, Đảng ta luôn coi trọng vai trò của giáo dục và bằng thực tiễn hoạt động của của mình vẫn nêu cao được truyền
thống hiếu học, truyền thống “Tôn sư trọng đạo” của dân tộc Xuất phát từ quan điểm chỉ đạo: “Coi GD&ĐT là quốc sách hàng đầu, đầu tư cho giáo dục là đầu tư
cho phát triển Phát triển GD&ĐT vừa là nền tảng vừa là động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, là điều kiện để phát huy nguồn lực con người, yếu tố cơ bản để phát triển xuất khẩu, tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững” [1], Đảng và Nhà nước đã ưu tiên hàng đầu cho việc nâng cao chất lượng dạy
và học Đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học, nâng cao chất lượng đội ngũ GV và tăng cường cơ sở vật chất của nhà trường, phát huy khả năng sáng tạo và độc lập suy nghĩ của HS, sinh viên Coi trọng bồi dưỡng cho HS, sinh viên khát vọng mãnh liệt xây dựng đất nước giàu mạnh, gắn liền lập nghiệp bản thân với tương lai của cộng đồng, của dân tộc, trau dồi cho HS, sinh viên bản lĩnh, phẩm chất và lối sống của thế hệ trẻ Việt Nam hiện đại
Trong những năm qua, GD&ĐT cả nước nói chung đã đạt được những thành tựu nhất định.Tuy nhiên chất lượng giáo dục vẫn chưa đáp ứng được những yêu cầu của đất nước trong giai đoạn đổi mới Một trong những nguyên nhân đó được Hội
nghị Trung ương lần 2 khóa VIII chỉ ra: “Công tác quản lí GD&ĐT còn những mặt
yếu kém bất cập” Hội nghị Trung ương lần 8 khóa XI khẳng định thêm: “Năng lực quản lí nhà nước về giáo dục còn bộc lộ nhiều yếu kém, lúng túng trước những yêu cầu mới, thiếu tầm nhìn và giải pháp chiến lược, nặng nề về đối phó vụ việc Đội ngũ cán bộ quản lí còn nhiều bất cập, tư duy và phương thức quản lí giáo dục còn chịu nhiều ảnh hưởng của cơ chế hành chính, bao cấp” [1] Chính vì vậy, trong bối
Trang 112
cảnh hội nhập quốc tế, yêu cầu đổi mới giáo dục nói chung và yêu cầu đổi mới quản
lý giáo dục trở nên bức thiết hơn bao giờ hết
Trong nhà trường, hoạt động dạy học là hoạt động cơ bản nhất, trọng tâm nhất, là con đường chủ yếu để hình thành và phát triển nhân cách HS Hoạt động dạy học cũng là hoạt động chủ đạo chi phối các hoạt động khác trong nhà trường Mặt khác môn Toán trong nhà trường THCS là công cụ để học tập những môn học và vận dụng vào trong đời sống thực tế Cùng với tri thức, môn Toán ở trường THCS còn cung cấp cho HS những
kĩ năng Toán học Học tốt môn Toán sẽ giúp HS có khả năng tư duy một vấn đề tốt hơn, khúc triết, mạch lạc hơn, tính lôgic, chặt chẽ khả năng sáng tạo luôn được phát huy ở môn Toán Ngoài ra, nó còn góp phần phát triển nhân cách, năng lực trí tuệ, rèn luyện những đức tính, phẩm chất của người lao động mới cho HS trường THCS
Tuy nhiên, trong thực tế hiện nay nhiều người xác định được vai trò quan trọng của môn Toán nhưng việc dạy toán và học toán ở các trường THCS giúp các
em HS có một tư duy sắc bén về tự nhiên và xã hội vẫn chưa được phát huy Chất lượng môn học này còn còn nhiều hạn chế bởi các yếu tố khác nhau Về phía HS còn nhiều em chưa hứng thú học môn Toán, khả năng tự học còn nhiều hạn chế, chất lượng học tập chưa cao bởi vì Toán học là môn được đánh giá là khó Việc quản lý hoạt động dạy học môn Toán ở các trường THCS chưa đồng bộ, việc đầu tư chưa đúng mức và hiệu quả quản lý đối với môn Toán chưa mang lại tác dụng lớn
Từ những lý do trên, với những trăn trở trong quá trình quản lý hoạt động dạy học môn Toán làm thế nào để môn Toán phát huy hết tác dụng, giúp GV và các em
HS có thể dạy tốt, học tốt môn Toán tôi chọn đề tài: “Quản lý hoạt động dạy học
môn Toán đối với các trường THCS quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội đáp ứng yêu cầu đổi mới hiện nay” với mục đích để nghiên cứu nhằm nâng cao chất lượng dạy
học môn học này trong nhà trường THCS, với mong muốn góp sức mình trong việc đáp ứng được mục tiêu giáo dục trong giai đoạn hiện nay, giai đoạn mà Đảng và nhà nước ta đã chỉ rõ phải đổi mới giáo dục để hội nhập với các nước tiên tiến trong khu vực và trên thế giới góp phần thực hiện công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá của đất nước
2 Mục đích nghiên cứu
Trang 123
Từ kết quả nghiên cứu lý luận và thực trạng hoạt động dạy học môn Toán ở các trường THCS quận Hoàng Mai thành phố Hà Nội, luận văn đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Toán của Phòng GD&ĐT đối với các trường THCS trong quận Hoàng Mai góp phần nâng cao chất lượng giáo dục của toàn quận theo hướng đổi mới
3 Nhiệm vụ nghiên cứu
3.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý của Phòng GD&ĐT đối với hoạt dạy học của
các trường THCS nói chung và hoạt động dạy học môn Toán nói riêng
3.2 Khảo sát và đánh giá thực trạng của việc quản lý hoạt động dạy học môn Toán ở
các trường THCS trong quận Hoàng Mai
3.3 Đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Toán của Phòng
GD&ĐT đối với các trường THCS quận Hoàng Mai trong giai đoạn hiện nay
3.4 Tiến hành khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đã được
đề xuất
4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu
4.1 Khách thể nghiên cứu
Hoạt động dạy học môn Toán của các trường THCS
4.2 Đối tượng nghiên cứu
Quản lý hoạt động dạy học môn Toán của Phòng Phòng GD&ĐT đối với các trường THCS trong quận Hoàng Mai, Hà Nội
5 Câu hỏi nghiên cứu
Quản lý hoạt động dạy học môn Toán các trường THCS trong quận Hoàng Mai hiện nay đang khó khăn gì trước yêu cầu đổi mới trong giáo dục?
Phòng GD&ĐT cần có những biện pháp nào để giải quyết những khó khăn đó?
6 Giả thuyết khoa học
Chất lượng dạy học môn toán của trường THCS quận Hoàng Mai, thành phố
Hà Nội những năm gần đây đã thu được nhiều kết quả tốt Tuy nhiên bên cạnh đó vẫn còn những vướng mắc và bất cập trong quản lý hoạt này với nhiều nguyên nhân khác nhau Nếu xây dựng và áp dụng một cách linh hoạt, sáng tạo và đồng bộ các biện pháp quản lý mang tính hệ thống, có tính khả thi thì hiệu quả hoạt động dạy
Trang 13Các nghiên cứu khảo sát được tiến hành trong các trường THCS đại diện của quận Hoàng Mai với số liệu khảo sát từ năm học 2012 - 2013 trở lại đây
Đối tượng khảo sát: CBQL, GV
8 Phương pháp nghiên cứu
8.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận
Phân tích, tổng hợp các tài liệu lý luận (các văn bản, nghị quyết của Đảng, các văn bản pháp quỹ về GD&ĐT) của nhà nước, các công trình nghiên cứu…) Nhằm thu thập các thông tin khoa học làm cơ sở cho việc nghiên cứu đề tài
8.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực hiện
- Phương pháp quan sát, phỏng vấn
- Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi
- Phương pháp nghiên cứu các hoạt động của CBQL
- Phương pháp xin ý kiến chuyên gia
6.3 Nhóm các phương pháp thống kê sử lý số liệu
9 Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận - khuyến nghị và tài liệu tham khảo thì nội dung chính luận văn được cấu trúc thành 3 chương như sau:
Chương 1 Cơ sở lý luận của quản lý hoạt động dạy học môn Toán tại các
trường THCS
Chương 2 Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Toán tại các trường
THCS quận Hoàng Mai, Hà Nội
Chương 3 Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Toán tại các trường
THCS quận Hoàng Mai, Hà Nội đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay
Trang 145
Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
MÔN TOÁN TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu
1.1.1 Các nghiên cứu ở ngoài nước
Như chúng ta đã biết Toán học có nguồn gốc thực tiễn Số học ra đời trước hết
do nhu cầu đo đếm của con người trong lao động sản xuất Khi nói đến nguồn gốc
thực tiễn của Toán học cũng cần nhấn mạnh cả nguồn gốc thực tiễn của chính các quy luật của logic hình thức được sử dụng trong Toán học Lênin đã viết: “Những
hình thức và quy luật logic không phải là cái vỏ trống rỗng mà là sự phản ánh thế giới khách quan, thực tiễn của con người, được lặp đi lặp lại hàng nghìn triệu lần,
sẽ được củng cố vào ý thức người ta dưới những hình thức của logic học” [4]
Khổng Tử (551-479 trước công nguyên) với quan điểm dạy học gắn liền với
phương pháp dạy học môn Toán hiện nay là: “Dùng cách gợi mở, đi từ gần tới xa,
từ đơn giản đến phức tạp, nhưng vẫn đòi hỏi người học phải tích cực suy nghĩ Đòi hỏi học trò phải tập luyện, phải hình thành nề nếp, thói quen học tập” và “học không biết chán, dạy không biết mỏi” [33] Quan điểm của ông muốn mang lại hiệu
quả dạy học phải đề cao đến các quy định về nề nếp dạy học, nâng cao trình độ của người dạy để lựa chọn được những phương pháp dạy học theo hướng đề cao năng lực tự học, phát huy tinh thần độc lập suy nghĩ và sáng tạo của người học
J.A.Cômenxki (1592-1670) đã đưa ra những quan điểm về hoạt động dạy học
mà chúng ta có thể vận dụng trong hoạt động dạy học môn Toán Theo ông quá trình dạy học để truyền thụ và tiếp nhận tri thức là phải dựa vào sự vật hiện tượng
do HS tự quan sát, tự suy nghĩ mà hiểu biết, không nên áp đặt, gò ép người ta chấp nhận bất kì một điều gì và ông đã nêu ra một số nguyên tắc dạy học có giá trị rất lớn: nguyên tắc trực quan; nguyên tắc phát huy tính tự giác tích cực của HS; nguyên tắc hệ thống và liên tục; nguyên tắc củng cố kiến thức; nguyên tắc dạy học theo khả năng tiếp thu của HS (vừa sức); dạy học phải thiết thực và dạy học theo nguyên tắc
cá biệt [33]
Trang 156
Trong quản lý hoạt động dạy học nói chung và quản lý hoạt động dạy học môn Toán nói riêng cũng có không ít tác giả đề cập tới vấn đề này, như:
IvanPôlônôp với công trình “Quản lý hoạt động dạy học trong các nhà trường phổ
thông” xuất bản tại Mátxít-cơ-va, trong đó tác giả nhấn mạnh hoạt động dạy học là
hoạt động trung tâm của mỗi nhà trường, vì thế muốn hay không người đứng đầu trường học cần phải hiểu rõ quy luật của dạy và học, hiểu rõ cách GV dạy ra sao và
HS học như thế nào để có những tác động quản lý sư phạm hiệu quả [20]
Tác giả JojepCloming, bằng kinh nghiệm quản trị tại các nhà trường phổ
thông Mỹ đã viết cuốn “Cẩm nang quản lý nhà trường Mỹ” cho rằng môn Toán hay
bất cứ một môn học nào khác đều có một vị trí quan trọng trong cấu trúc chương trình dạy học ở nhà trường, nhà quản trị trường học cần tận dụng triệt để các lợi thế môn học, các đặc tính riêng cùng sự hỗ trợ của các công cụ quản lý để phát huy được năng lực người dạy và người học, như thế mới thành công trong công tác quản trị nhà trường [22]
1.1.2 Các nghiên cứu ở trong nước
Ở trong nước, hoạt động dạy học môn Toán được tổ chức trên lớp, đồng thời
có thể tổ chức những hoạt động thực hành Toán ngoài nhà trường như ở nhà máy, công xưởng…kể cả những hoạt động có tính chất tập dượt nghiên cứu bao gồm cả các khâu đặt bài toán, xây dựng mô hình, thu thập dữ liệu, xử lý mô hình để tìm lời giải, đối chiếu lời giải với thực tế để kiểm tra và điều chỉnh Nhờ đó, hoạt động dạy học môn Toán nói chung trở nên phong phú và đa dạng Điều này đặt ra nhiều vấn
đề to lớn cho các nhà lý luận nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học nói chung và quản lý hoạt động dạy học môn Toán nói riêng
Cho đến nay, phải kể đến các nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học có các tác giả như: Nguyễn Ngọc Quang, Phạm Viết Vượng, Nguyễn Văn Lê, Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt… [2,23,21,30,36] Các công trình khoa học trên với tầm vóc qui mô về giá trị lý luận và thực tiễn được ứng dụng rộng rãi và mang lại hiệu quả
to lớn trong phát triển sự nghiệp giáo dục nước nhà Tuy nhiên phần lớn các công trình trên chủ yếu đi sâu vào nghiên cứu về lý luận có tính chất tổng quan về quản
Trang 16Tiêu biểu có thể kể đến một số công trình nghiên cứu có giá trị như: “Phương trình
nhìn từ quan điểm phương pháp luận” của tác giả Nguyễn Hữu Châu (1985); “Cẩm nang dạy và học môn toán THCS” của tác giả Vũ Hữu Bình (2007); “Vận dụng lý luận vào thực tiễn dạy học môn toán ở trường phổ thông” của tác giả Bùi Văn Nghị
(2009); “Phương pháp dạy học đại cương môn Toán” của tác giả Nguyễn Bá Kim
(2010); các công trình về dạy học môn Toán của tác giả Trần Phương, Trần Văn Hạo, Võ Đại Mau… Nhìn chung công trình trên đã đi sâu nghiên cứu những vấn đề
lý luận về giảng dạy môn toán trong các nhà trường mà ít đề cập đến các giải pháp
cụ thể để quản lý chất lượng dạy học từng bộ môn đặc biệt chưa có công trình nào nghiên cứu một cách toàn diện về quản lý dạy học môn Toán ở các trường THCS Bên cạnh đó,đứng trước yêu cầu bức xúc của thực tiễn ở các trường THCS là đổi mới công tác quản lý hoạt động dạy học, trong đó có quản lý hoạt động dạy học môn Toán, nhiều học viên cao học, nghiên cứu sinh quản lý giáo dục đã đi vào nghiên cứu thực trạng quản lý hoạt động dạy học ở các trường phổ thông và đề xuất những biện pháp nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả trong công tác quản lý hoạt động dạy học như:
Tác giả Nguyễn Như Thắng với luận văn: “Một số biện pháp quản lý hoạt
động dạy học của các Hiệu trưởng các trường THCS quận Hai Bà Trưng thành phố
Hà Nội”
Tác giả Nguyễn Thị Phương với luận văn: “Biện pháp quản lý hoạt động dạy
học theo hướng đổi mới phương pháp dạy học ở các trường THCS huyện Ninh Giang – tỉnh Hải Dương”
Tác giả Nguyễn Như Minh với luận văn: “Một số biện pháp quản lý hoạt động dạy và
học môn Toán đối với các trường THPT của Sở GD&ĐT tỉnh Bắc Ninh”
Trang 178
Tác giả Phạm Đàm Thục Hạnh với luận văn: “Quản lý hoạt động dạy học ở
trường THCS trên địa bàn quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội trong bối cảnh đổi mới giáo dục”
Từ sự khái quát những nghiên cứu liên quan trực tiếp đến quản lý hoạt động dạy học môn Toán ở trường THCS chúng tôi rút ra một số kết luận như sau:
+ Một là, những tư tưởng, những nghiên cứu đều cho rằng hoạt động dạy học môn Toán ở trường THCS và quản lý hoạt động dạy học môn Toán giữ vai trò quan trọng, là giải pháp có hiệu quả nhất để nâng cao chất lượng giáo dục bộ môn nói riêng trong nhà trường THCS, phát huy vai trò điều khiển, tổ chức hoạt động dạy học của người giáo viên gắn với vị trí trung tâm của người học trong quá trình dạy - học hiện nay
+ Hai là, muốn nâng cao chất lượng dạy học môn Toán phải tích cực quản lý hoạt động dạy học bộ môn này theo hướng quản lý từng thành tố của quá trình dạy học Đặc biệt, chú trọng quản lý hoạt động dạy học chuyển từ truyền thụ kiến thức sang hình thành năng lực cho học sinh, đáp ứng đòi hỏi ngày càng cao của sự nghiệp giáo dục đào tạo, nhất là trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước
+ Ba là, mỗi công trình nghiên cứu đều đi sâu đã tập trung hệ thống hóa các vấn đề lý luận về quản lý hoạt động dạy học, biện pháp quản lý hoạt động dạy học của các nhóm chủ thể quản lý cụ thể, đồng thời dựa trên thực tiễn điều tra, nghiên cứu
mà tiến hành đề xuất các biện pháp nhằm khắc phục những hạn chế còn tồn tại trong công tác quản lý hoạt động dạy học ở các nhà trường phổ thông của địa phương Tuy nhiên, có thể dễ dàng nhận thấy rất ít công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học các bộ môn nói chung và môn Toán nói riêng ở các trường THCS quận Hoàng Mai thành phố Hà Nội và đây cũng là một trong những lý do tác giả viết bài luận văn này
1.2 Một số khái niệm cơ bản
1.2.1 Quản lý, quản lý giáo dục, quản lý nhà trường
1.2.1.1 Quản lý
Trang 189
Quản lý là một dạng lao động xã hội mang tính đặc thù, gắn liền và phát triển cùng với lịch sử phát triển của loài người Từ khi có sự phân công lao động trong xã hội đã xuất hiện một dạng lao động đặc biệt, đó là tổ chức, điều khiển các hoạt động lao động theo những yêu cầu nhất định Dạng lao động mang tính đặc thù đó còn được gọi là hoạt động quản lý Có nhiều quan niệm khác nhau về quản lý theo những cách tiếp cận khác nhau như:
Theo tác giả Fredenck, W.Taylor, tác giả của học thuật quản lý theo khoa học thì:
“Quản lý là biết được chính xác điều bạn muốn người khác làm và sau đó hiểu được
rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất” [25]
Còn tác giả Harold Koontz cho rằng: “Quản lý là một dạng thiết yếu, nó đảm
bảo phối hợp nỗ lực cá nhân nhằm đạt được mục tiêu của nhóm Mục tiêu của nhà quản lý là nhằm hình thành một môi trường mà trong đó con người có thể đạt được các mục đích của nhóm với thời gian, tiền bạc, và sự bất mãn cá nhân ít nhất Với
tư cách thực hành thì quản lý là một nghệ thuật, còn kiến thức có tổ chức về quản lý
là một khoa học” [25]
Theo tác giả Trần Kiểm cho rằng: “Quản lý là những tác hoạch định của chủ
thể quản lý trong việc huy động, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực trong và ngoài tổ chức một cách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất” [25]
Còn theo Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc: “Hoạt động quản lý là
tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt mục đích của tổ chức” [2]
Mặc dù có nhiều quan niệm khác nhau về quản lý như đã dẫn ở trên, nhưng chúng ta
có thể nhận thấy điểm chung của quản lý mà các khái niệm đó đã đề cập là:
- Quản lý bao giờ cũng có mục tiêu Hoạt động quản lý được thực hiện với một tổ chức hay một nhóm xã hội Đây là điểm hội tụ cho những hoạt động cùng nhau của nhiều người
Trang 1910
- Quản lý là thực hiện những tác động hướng đích từ chủ thể đến đối tượng Yếu tố con người, trong đó người quản lý và người bị quản lý, giữ vai trò trung tâm trong hoạt động quản lý
- Quản lý không chỉ thể hiện ý chí của chủ thể mà còn là sự nhận thức và thực hiện hoạt động theo quy luật khách quan Lao động quản lý là điều kiện quan trọng để làm cho xã hội loài người tồn tại, vận hành và phát triển
Từ những dấu hiệu đặc trưng nêu trên, có thể hiểu: Quản lý là sự tác động
hợp quy luật của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý bằng tổ hợp những cách thức, những phương pháp nhằm khai thác và sử dụng tối đa các tiềm năng, các
cơ hội của cá nhân cũng như của tổ chức, để đạt được những mục tiêu đã đề ra
1.2.1.2 Quản lý giáo dục
Quản lý giáo dục là một loại hình của quản lý xã hội bởi lẽ giáo dục là một hiện tượng xã hội, một chức năng của xã hội loài người được thực hiện một cách tự giác, cũng giống như mọi hoạt động khác của xã hội loài người, giáo dục cũng cần phải quản lý Dưới góc độ coi giáo dục là một hoạt động chuyên biệt thì quản lý giáo dục là quản lý các hoạt động của một cơ sở giáo dục như trường học,các đơn vị phục vụ đào tạo Dưới góc độ xã hội, quản lý giáo dục là quản lý mọi hoạt động giáo dục trong xã hội Định nghĩa về quản lý giáo dục đã được đề cập và phân tích trong một số công trình khoa học
Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang thì: “Quản lý giáo dục là hệ thống những
tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý nhằm làm cho
hệ vận hành theo đường lối và nguyên lý giáo dục của Đảng, thực hiện được các tính chất của nhà trường xã hội chủ nghĩa Việt Nam, mà tiêu điểm hội tụ là quá trình dạy học vàgiáo dục thế hệ trẻ, đưa giáo dục tới mục tiêu dự kiến, tiến lên trạng thái mới về chất” [30]
Theo tác giả Đặng Quốc Bảo: “Quản lý giáo dục là hệ thống tác động có kế
hoạch và có mục đích của chủ thể quản lý ở các cấp khác nhau đến tất cả các khâu, các bộ phận của hệ thống nhằm đảm bảo các cơ quan trong hệ thống giáo dục vận hành tối ưu, đảm bảo sự phát triển cả về mặt số lượng cũng như chất lượng để đạt được mục tiêu giáo dục” [2]
Trang 2011
Qua các định nghĩa trên chúng ta có thể rút ra: Quản lý giáo dục là hệ thống
những tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý đến tập thể giáo dục và HS, đến những lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường làm cho quá trình này hoạt động để đạt những mục tiêu dự định, nhằm điều hành phối hợp các lực lượng xã hội thúc đẩy mạnh mẽ công tác giáo dục thế hệ trẻ, theo yêu cầu phát triển xã hội Trong quản lý giáo dục, quan hệ cơ bản là quan
hệ giữa người quản lý với người dạy và người học, ngoài ra còn các mối quan hệ khác như quan hệ giữa các cấp bậc khác, giữa GV với HS, giữa nhân viên phục vụ với công việc liên quan đến hoạt động giảng dạy và học tập
1.2.1.3 Quản lý nhà trường
Vấn đề cơ bản của QLGD là quản lý nhà trường vì nhà trường là cơ sở giáo dục, nơi tổ chức thực hiện mục tiêu giáo dục Khi nghiên cứu về nội dung khái niệm QLGD thì khái niệm trường học được hiểu là tổ chức cơ sở mang tính Nhà nước - xã hội, trực tiếp làm công tác giáo dục - đào tạo thế hệ trẻ cho tương lai của đất nước
Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý nhà trường là tập hợp những
tác động tối ưu của chủ thể quản lý đến tập thể GV, HS và cán bộ khác, nhằm tận dụng các nguồn dự trữ do nhà nước đầu tư, lực lượng xã hội đóng góp và do lao động xây dựng vốn tự có Hướng vào việc đẩy mạnh mọi hoạt động của nhà trường
mà điểm hội tụ là quá trình đào tạo thế hệ trẻ Thực hiện có chất lượng mục tiêu và
kế hoạch đào tạo, đưa nhà trường tiến lên trạng thái mới” [30]
Còn theo tác giả Phạm Viết Vượng thì “Quản lý trường học là lao động của
các cơ quan quản lý nhằm tập hợp và tổ chức lao động của GV, HS và các lực lượng giáo dục khác, cũng như huy động tối đa các nguồn lực giáo dục để nâng cao chất lượng GD&ĐT trong nhà trường” [36]
Mặc dù mỗi tác giả nêu lên những định nghĩa khác nhau nhưng vẫn nổi bật lên
cái chung, cái bản chất của quản lý trường học Vì thế, có thể hiểu: Quản lý nhà
trường là hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý nhằm làm cho trường học vận hành theo đường lối và nguyên lý giáo dục của Đảng để thực hiện thắng lợi mục tiêu đào tạo của ngành giáo dục giao phó cho nhà trường
Trang 21trường Trong cuộc sống đời thường, chúng ta hay nói: “Dạy ăn, dạy nói, dạy gói, dạy
mở” đây là cách truyền đạt những kinh nghiệm cuộc sống của thế hệ trước cho thế hệ
sau Điều này tất nhiên cũng đem lại những hiểu biết nhất định, song nó không thể giúp cho thế hệ trẻ lĩnh hội được hệ thống tri thức của nhân loại và giúp cho sự phát triển toàn diện
Hoạt động dạy học bao gồm hai hoạt động thống nhất biên chứng, hoạt động dạy của GV và hoạt động học của HS Dạy học là một chức năng xã hội, nhằm truyền đạt và lĩnh hội kiến thức, kinh nghiệm xã hội đã tích lũy được, nhằm biến kiến thức, kinh nghiệm xã hội thành phẩm chất và năng lực cá nhân Hoạt động dạy
và học có mối quan hệ chặt chẽ với nhau tồn tại song song và phát triển trong cùng một quá trình thống nhất kết quả hoạt động dạy của thầy và ngược lại [36]
Hoạt động dạy học được thực hiện trong một thiết chế chuyên biệt, đó là nhà trường Ở đó có tổ chức bộ máy, có mục tiêu, có nội dung, chương trình đã được chọn lọc tối ưu phù hợp với từng lứa tuổi, có cơ sở vật chất, tài chính riêng phù hợp với điều kiện địa phương, có đội ngũ GV, CBQL được đào tạo bài bản và có kinh nghiệm trong quản lý, điều hành nhà trường
Tóm lại có thể hiểu: Hoạt động dạy học là hoạt động truyền thụ tri thức,
giúp cho người học phát triển nhân cách Hoạt động này được tiến hành chủ yếu trong nhà trường, GV giữ vai trò tổ chức, điều khiển, hướng dẫn người học cách chiếm lĩnh tri thức và phát triển tâm lý
1.2.2.2 Quản lý hoạt động dạy học
Hoạt động dạy học là hoạt động trung tâm chi phối tất cả các hoạt động khác trong nhà trường Hoạt động dạy học làm cho HS nắm vững tri thức khoa học một cách có hệ thống cơ bản, có những kỹ năng, kỹ xảo cần thiết trong học tập, lao động
Trang 2213
và đời sống Hoạt động này làm phát triển tư duy độc lập sáng tạo, hình thành những năng lực cơ bản về nhận thức và hành động của HS, hình thành ở HS thế giới quan khoa học, lòng yêu tổ quốc, yêu CNXH, đó chính là động cơ học tập trong nhà
trường và định hướng hoạt động của HS Theo tác giả Phạm Viết Vượng “Nói đến
dạy học là nói đến hoạt động dạy và học của thầy và trò trong nhà trường, với mục tiêu là giúp HS nắm vững”hệ thống kiến thức khoa học, hình thành hệ thống kỹ năng, kỹ xảo và thái độ tích cực đối với học tập và cuộc sống”.[36]
Quản lý hoạt động dạy học còn là quản lý một quá trình xã hội, một quá trình
sư phạm đặc thù, nó tồn tại như là một hệ thống, bao gồm nhiều thành tố như: Mục đích và nhiệm vụ dạy học, nội dung dạy học, phương pháp và hình thức dạy học, phương tiện và điều kiện dạy học, thầy với hoạt động dạy, trò với hoạt động học tập
và kiểm tra - đánh giá kết quả dạy học để điều chỉnh cho hiệu quả ngày càng tốt hơn
Từ những phân tích trên có thể khẳng định: Quản lý hoạt động dạy học là hệ
thống những tác động có mục đích của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý trong nhà trường, nhằm khai thác và tận dụng tốt nhất năng lực và các điều kiện, làm cho hoạt động dạy học trong nhà trường hướng tới việc đạt mục tiêu giáo dục
Quản lý hoạt động dạy học thực chất phải quản lý tốt hoạt động dạy của GV thể hiện ở việc như: Thực hiện chương trình, các loạt hồ sơ, bài soạn, giảng bài, dự giờ thăm lớp, rút kinh nghiệm, đánh giá kết quả dạy học thông qua việc chấm, chữa bài, cho điểm theo các văn bản hướng dẫn của Bộ GD&ĐT Đồng thời quản lý tốt hoạt động học của HS là tạo ra ý thức tốt trong học tập để lĩnh hội kiến thức, hình thành kĩ năng, kỹ xảo trên cơ sở đó xây dựng nền nếp học tập và phương pháp học tập đúng đắn nhằm đạt chất lượng và hiệu quả cao nhất
1.2.3 Quản lý hoạt động dạy học môn Toán
Hoạt động dạy học môn Toán là hoạt động thống nhất giữa GV dạy môn Toán và HS Trong đó dưới tác động chủ đạo của GV, HS tự giác, tích cực, tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động học nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ dạy học môn Toán đặt ra
Đối với GV cần phải: Tăng cường các hoạt động học tập đa dạng của HS trên
lớp, phương pháp tìm tòi nghiên cứu, phát hiện và khả năng giải quyết vấn đề
Trang 2314
Người GV cần sáng tạo để tìm ra những phương pháp phù hợp với trình độ nhận thức của mặt bằng HS mà mình giảng dạy, để làm sao các em hứng thú, yêu thích môn học từ đó kết quả học tập sẽ được nâng cao Cần đặc biệt kết hợp học tập cá nhân và học tập theo nhóm Cần phối hợp kiểm tra giữa trắc nghiệm tự luận và trắc nghiệm khách quan, tuỳ theo mục đích của việc kiểm tra kiến thức của HS
Đối với HS cần phải: Có thái độ nghiêm túc, chăm chỉ, hứng thú trong việc
học Toán, luôn có xu hướng không được bằng lòng với việc giải được một bài Toán
là đủ mà cần phải sáng tạo tìm ra nhiều hướng giải quyết khác nhau, hoặc có thể khái quát hoá thành một vấn đề có tính tổng quát hơn, phức tạp hơn Có tinh thần hợp tác trong học tập, đồng thời có ý thức bảo vệ những suy nghĩ và việc làm đúng, luôn tìm hiểu liện hệ giữa những vấn đề của Toán học với cuộc sống xung quanh Quản lý hoạt động dạy học môn Toán chính là tập hợp những tác động tối ưu (cộng tác, tham gia hỗ trợ phối hợp, huy động, can thiệp) của chủ thể quản lý đến tập thể GV, HS… nhằm huy động và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực vốn có, tạo động lực đẩy mạnh quá trình dạy học môn Toán của nhà trường nhằm thực hiện có chất lượng, mục tiêu và chất lượng dạy học môn Toán, góp phần đưa nhà trường tiến lên trạng thái mới
Từ những phân tích trên có thể kết luận: Quản lý hoạt động dạy học môn
Toán là quản lý hoạt động dạy và hoạt động học môn Toán nhằm thực hiện chức năng bộ môn, đồng thời góp phần hoàn thành mục tiêu giáo dục Quản lý hoạt động dạy học môn Toán nằm trong toàn bộ quá trình quản lý các hoạt động dạy
và học nói chung Tuy nhiên do đặc thù bộ môn nên cần có cách quản lý riêng cho phù hợp
1.3 Hoạt động dạy học môn Toán trong nhà trường trung học cơ sở trong bối cảnh đổi mới giáo dục
1.3.1 Trường trung học cơ sở trong hệ thống giáo dục quốc dân
1.3.1.1 Vị trí và chức năng
Giáo dục THCS là cấp học cơ sở của bậc trung học, là cầu nối giữa bậc tiểu học với giáo dục THPT, trung học chuyên nghiệp, trung học nghề, chuẩn bị cho HS khả năng thích ứng với sự phân hoá: hoặc tiếp tục học lên cấp THPT, hoặc học nghề để
Trang 2415
bước vào cuộc sống lao động THCS là bậc học phổ cập nhằm nâng cao mặt bằng dân trí, chuẩn bị đào tạo nguồn nhân lực cho công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Chính vì thế, tại điều 2 - Điều lệ trường THCS, THPT và trường phổ thông có
nhiều cấp học quy định vị trí của trường THCS như sau: “Trường THCS là cơ sở
giáo dục phổ thông của hệ thống giáo dục quốc dân Trường có tư cách pháp nhân
và có con dấu riêng” [8]
Từ vị trí và chức năng của trường THCS trong hệ thống giáo dục quốc dân, chúng ta thấy rõ những yêu cầu đạt ra đối với việc quản lý trường THCS Có thể nói quản lý trường THCS, trước hết là quản lý các hoạt động dạy và học của thầy và trò, giữa người dạy và người học có mối quan hệ hữu cơ với nhau Trong đó, người thầy đóng vai trò hết sức quan trọng, không có thầy giỏi thì không thể có trò giỏi, không
có trò giỏi thì không thể hoàn thành được mục tiêu của cấp học nói riêng và của ngành giáo dục nói chung
d) Thực hiện kế hoạch phổ cập giáo dục trong phạm vi cộng đồng;
e) Huy động, quản lý, sử dụng các nguồn lực cho hoạt động giáo dục; phối hợp với gia đình HS, tổ chức và cá nhân trong hoạt động giáo dục;
f) Quản lý, sử dụng và bảo quản cơ sở vật chất, trang thiết bị theo quy định của nhà nước;
g) Tổ chức cho GV, nhân viên, HS tham gia hoạt động xã hội;
h) Tự đánh giá chất lượng giáo dục và chịu sự kiểm định chất lượng giáo dục của cơ quan có thẩm quyền kiểm định chất lượng giáo dục;
i) Thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn khác theo quy định của pháp luật [8]
Trang 2516
1.3.1.3 Trường trung học cơ sở trong bối cảnh đổi mới giáo dục
Những vấn đề trọng tâm của đổi mới và phát triển giáo dục THCS trong giai đoạn hiên nay được thể hiện rõ ở các quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp đổi mới và phát triển giáo dục trong Nghị quyết số 29/NQ-TW của Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT, cũng như trong Chiến lược phát triển giáo dục 2011 - 2020 của Chính phủ Cụ thể hóa các quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp đổi mới và phát triển giáo dục vào giáo dục phổ thông, trong đó có giáo dục THCS; cho thấy có các vấn đề trọng tâm dưới đây
* Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát
triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học
“Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát
triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học” là một trong những quan điểm
của Đảng ta về đổi mới GD&ĐT, trong đó có giáo dục THCS Quan điểm này mang
tính tổng quát để chỉ đạo “đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố cơ bản của
GD&ĐT theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của người học” Đó
là phải đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố cơ bản như mục tiêu, chương trình,
nội dung, phương pháp giáo dục và đánh giá kết quả giáo dục theo định hướng phát triển năng lực người học [1]
Để thực hiện được quan điểm đổi mới đó, trong mỗi cơ sở giáo dục nói chung và trong các trường THCS nói riêng phải có đội ngũ GV có đủ trình độ chuyên môn và nghiệp vụ sư phạm để triển khai hoạt động dạy học và giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất HS
* Đổi mới chương trình và sách giáo khoa giáo dục phổ thông từ sau năm
2015 theo định hướng phát triển năng lực học sinh
Đổi mới chương trình và sách giáo khoa giáo dục phổ thông (trong đó có giáo dục THCS) từ sau năm 2015 theo định hướng phát triển năng lực HS là giải pháp để thực hiện quan điểm chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học Điều này thể hiện ở quan điểm, mục tiêu, nhiệm và giải pháp đổi mới chương trình, nội dung và phương pháp giáo dục theo định hướng phát triển năng lực người học được ghi rõ trong
Trang 26hiện có hiệu quả đổi mới chương trình và sách giáo khoa giáo dục THCS từ sau
năm 2015 theo định hướng phát triển năng lực HS, cần phải có đội ngũ GV THCS
đáp ứng các yêu cầu đổi mới đó Trong đó, các yêu cầu cụ thể như sau:
- Xây dựng được kế hoạch dạy học (giáo án) trong đó: nêu rõ trong mục tiêu là
HS phải có được các năng lực nào đối với từng tiết học, từng bài học, từng chương của môn học và cả môn học Tương tự như vậy đối với yêu cầu xây dựng kế hoạch tổ chức các hoạt động giáo dục Mặt khác, trong các kế hoạch đó phải chỉ ra sự lựa chọn tối ưu các nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức để đạt tới các mục tiêu năng
lực HS Các năng lực mà HS cần đạt được trong học tập và rèn luyện bao gồm:
+ Các năng lực chung: năng lực tự học; năng lực giải quyết vấn đề và
sáng tạo; năng lực thẩm mỹ; năng lực thể chất; năng lực giao tiếp; năng lực hợp tác; năng lực tính toán; năng lực CNTT và truyền thông) Các năng lực chung là năng lực cơ bản, thiết yếu mà bất kì một người nào cũng cần có để sống, học tập và làm việc Các hoạt động giáo dục (bao gồm các môn học và hoạt động trải nghiệm sáng tạo), với khả năng khác nhau, nhưng đều hướng tới mục tiêu hình thành và phát triển các năng lực chung của HS
+ Các năng lực đặc thù môn học: thể hiện vai trò ưu thế của môn học
được nêu ở các chương trình môn học Các năng lực đặc thù môn học có ưu thế
hình thành và phát triển do đặc điểm của môn học đó Một năng lực có thể là năng lực đặc thù của nhiều môn học khác nhau Đối với môn Toán thì cần thực hiện cần hướng hình thành các năng lực Toán học gắn liền với các yêu cầu của cuộc sống hằng ngày xảy ra xung quanh đời sống HS, hình thành các năng lực toán học thực chất hình thành những ứng xử trước các lời giải giải về cuộc sống cho các em, có thể mô tả bằng sơ đồ sau:
Trang 2718
Sơ đồ 1.1 Mối quan hệ giữa Toán học và cuộc sống
- Triển khai các bước của quá trình lên lớp (giảng dạy) và quá trình tổ chức các hoạt động giáo dục (ngoài giờ lên lớp) theo nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức đã
có trong kế hoạch dạy học và kế hoạch giáo dục để nhằm vào mục tiêu phát triển năng lực HS đã đề ra
* Đổi mới phương pháp dạy học, đánh giá kết quả học tập, rèn luyện theo hướng phát huy tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo và năng lực tự học của học sinh
Một trong những nhiệm vụ và giải pháp đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT trong
Nghị quyết số 29/NQ-TW của Ban chấp hành Trung ương Đảng là “đổi mới mạnh mẽ
phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo
và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ
sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực”[1] Mặt
khác phải “Đổi mới căn bản hình thức và phương pháp thi, kiểm tra-đánh giá kết quả
GD&ĐT, bảo đảm trung thực, khách quan” [1] Điều đó cũng là một trong những giải
pháp phát triển giáo dục trong Chiến lược phát triển giáo dục 2011-2020 “Tiếp tục đổi
mới phương pháp dạy học và đánh giá kết quả học tập, rèn luyện theo hướng phát huy tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo và năng lực tự học của người học”
Để thực hiện có hiệu quả đổi mới phương pháp dạy học, đánh giá kết quả học tập,
rèn luyện của HS trường THCS, cần phải có đội ngũ GV THCS đạt chuẩn về phẩm
chất, năng lực dạy học và giáo dục để đáp ứng được các yêu cầu đổi mới phương pháp
Lời giải của
cuộc sống
Vấn đề toán học Vấn đề thực
Giải bài toán
Mathematical Life Real Life
Trang 2819
dạy học, đánh giá kết quả học tập, rèn luyện theo hướng phát huy tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo và năng lực tự học của HS
1.3.2 Đặc điểm hoạt động dạy học môn Toán trong trường trung học cơ sở
1.3.2.1 Vị trí và vai trò môn Toán
Môn Toán là một môn khoa học tự nhiên, là một môn học chiếm vị trí đặc biệt quan trọng và không thể thiếu trong chương trình giáo dục phổ thông Môn Toán có vai trò, vị trí và ý nghĩa hết sức quan trọng trong nhà trường phổ thông và trường THCS nói riêng bởi những lý do cơ bản sau:
Thứ nhất, môn Toán có vai trò quan trọng trong việc thực hiện mục tiêu chung giáo dục phổ thông, góp phần phát triển nhân cách người học Cùng với việc giúp cho HS hình thành những tri thức và kĩ năng rèn luyện tư duy khoa học cơ bản thì môn Toán có tác dụng góp phần phát triển năng lực trí tuệ chung như phân tích, tổng hợp, trừu tượng hóa, khái quát hóa,… rèn luyện phẩm chất, những đức tính của người lao động như óc thẩm mỹ và tính phê phán, tính chính xác, tính sáng tạo, tính
kỉ luật,… Đây là những đức tính, phẩm chất rất cần thiết của người lao động trong thời đại ngày nay
Thứ hai, môn Toán cung cấp vốn văn hóa Toán học phổ thông cho HS một cách có hệ thống và tương đối hoàn chỉnh bao gồm kiến thức, kĩ năng, thái độ và tư duy
Thứ ba, môn Toán còn là môn “công cụ” giúp cho việc dạy học và học các môn
học khác Do tính trừu tượng cao và tính thực tiễn phổ dụng nên những kiến thức và kĩ năng Toán học cùng với những phương pháp làm việc trong Toán học đã trở thành công cụ để học tập các môn học khác trong nhà trường, là công cụ của nhiều ngành khoa học khác nhất là các ngành khoa học tự nhiên, là công cụ vận dụng vào hoạt động thực tiễn trong cuộc sống hiệu quả hơn
1.3.2.2 Xu hướng dạy học môn Toán trong bối cảnh đổi mới giáo dục
Để nâng cao chất lượng học tập, việc đổi mới dạy và học cần được thực hiện theo định hướng hoạt động hoá người học, tức là tổ chức cho học sinh học tập trong hoạt động và bằng hoạt động tự giác, tích cực và sáng tạo, được thực hiện độc lập hoặc trong giao lưu Trong bối cảnh đó thì đã hình thành một số xu hướng dạy học môn Toán như sau:
Trang 2920
Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề: Khi vận dụng xu hướng dạy học này
thì giáo viên cần phải đưa học sinh vào tình huống có vấn đề giúp học sinh tiến hành hoạt động để giải quyết vấn đề đặt ra Trong bối cảnh hiện nay, cần hình thành năng lực thực tiễn cho người học thì đây là xu hướng dạy học tân tiến Bằng cách
đó học sinh vừa nắm vững được tri thức mới, vừa nắm được phương pháp đi tới tri thức đó, lại vừa phát triển tư duy tích cực, sáng tạo và có tiềm năng vận dụng tri thức mới vào tình huống mới Tình huống có vấn đề là tình huống mà ở đó gợi cho người học những khó khăn về lí luận hay thực tiễn mà họ thấy cần thiết phải vượt qua và có khả năng vượt qua nhưng không phải ngay tức thời nhờ một thuật giải mà cần phải có quá trình tư duy tích cực, vận dụng, liên hệ những tri thức cũ liên quan
Dạy học phân hóa: Trong dạy học Toán trong trường phổ thông nói chung
và trường THCS nói riêng, việc kết hợp giữa giáo dục hiện đại trà với giáo dục diện mũi nhọn, giữa phổ cập với nâng cao cần được tiến hành theo tư tưởng chủ đạo sau: Lấy trình độ phát triển chung của học sinh trong lớp làm nền tảng; Sử dụng những biện pháp nhân hóa đưa diện học sinh yếu kém lên trình độ chung; Có những nội dung bổ sung và biện pháp phân hóa giúp HS khá, giỏi đạt được những yêu cầu nâng cao trên cơ sở đã đạt được những yêu cầu cơ bản Đó cũng là xu hướng cần thực hiện nhất là với đặc thù của môn Toán nhằm hình thành các kiến thức toán học cho nhiều đối tượng với nhiều trình độ khác nhau:
Dạy học dự án: Dạy học dự án được hiểu như là một xu hướng dạy học hay
một trào lưu dạy học hiện đại, nếu được sử dụng trong dạy học Toán nói riêng thì
đó là biểu hiện của đổi mới dạy và học Khi được áp dụng trong dạy học môn Toán người học thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lý thuyết
và thực hành, có tạo ra các sản phẩm có thể giới thiệu Nhiệm vụ này được người học thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, từ việc xác định mục đích, lập kế họach, đến việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện Điểm cốt lõi của học tập dựa trên dự án là: học qua làm (Learning by doing) tức là thông qua làm việc (hành động có chủ định) mà hiểu biết
và lĩnh hội giá trị
Ngoài ra còn các xu hướng dạy học chương trình hóa, dạy học với công cụ máy tính điện tử, lý thuyết kiến tạo, dạy theo góc, dạy theo hợp đồng, dạy học trải
Trang 3021
nghiệm Những xu hướng này cần phù hợp với yêu cầu và bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay, đáp ứng các thay đổi trong dạy và học các môn nói chung và môn Toán nói riêng
1.3.2.3 Mục tiêu của môn Toán cấp trung học cơ sở
Theo Dự thảo “Đề án đổi mới chương trình giáo dục phổ thông sau 2015”
môn Toán là môn học bắt buộc đối với tất cả HS từ lớp 1 đến lớp 12 vì vậy nó được
diễn ra theo hai giai đoạn là “cơ bản” và “sau cơ bản”, tuy nhiên có thể xem khi
hoàn thành giai đoạn cơ bản cũng là lúc người học có được học vấn Toán học phổ thông cần thiết cho các hướng phát triển sau đó của mỗi người [dẫn theo 20]
Luật Giáo dục nước ta cũng quy định mục tiêu, giáo dục cụ thể cho cấp học THCS như sau:
“Giáo dục THCS nhằm giúp HS củng cố và phát triển những kết quả của
giáo dục tiểu học, có học vấn phổ thông ở trình độ cơ sở và những hiểu biết ban đầu về kỹ thuật và hướng nghiệp để tiếp tục học THPT, trung cấp, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động” (Luật giáo dục 2009, chương II điều 27, mục 3) [31]
Xuất phát từ mục tiêu của giáo dục, yêu cầu cụ thể đối với cấp học THCS, từ đặc điểm, vai trò, vị trí và ý nghĩa của môn Toán trong nhà trường phổ thông thì môn Toán ở trường THCS phải thực hiện được các mục tiêu cụ thể sau đây:
Một là cung cấp cho HS những kiến thức, phương pháp Toán học phổ thông
cơ bản, thiết thực, cụ thể là:
- Những kiến thức mở đầu về số (số tự nhiên đến số thực), về các biểu thức đại số, về phương trình bậc nhất, bậc hai, về hệ hai phương trình bậc nhất hai ẩn, bất phương trình, tương quan hàm số và vẽ được một vài đồ thị hàm số bậc nhất, bậc hai dạng đơn giản
- Một số hiểu biết ban đầu về thống kê mô tả
- Những kiến thức mở đầu về hình học phẳng: điểm, đường thẳng, mặt phẳng, tam giác, tứ giác, đường tròn, một số yếu tố về lượng giác và một số vật thể trong không gian
- Những hiểu biết ban đầu về một số phương pháp Toán học: Dự đoán và chứng minh, quy nạp và suy diễn, phân tích và tổng hợp
Trang 3122
Hai là hình thành và rèn luyện các kĩ năng: Tính toán và sử dụng bảng số, máy tính bỏ túi, thực hiện các phép biến đổi các biểu thức đại số, giải được phương trình, bất phương trình bậc nhất một ẩn, phương trình bậc hai một ẩn, hệ hai phương trình bậc nhất hai ẩn, vẽ hình, đo đạc, ước lượng, bước đầu hình thành khả năng vận dụng kiến thức Toán học vào đời sống và môn học khác
Ba là rèn luyện kỹ năng suy luận hợp lý và logic, khả năng quan sát, dự đoán, phát triển trí tưởng tượng không gian Rèn luyện khả năng sử dụng ngôn ngữ chính xác, bồi dưỡng các phẩm chất và tư duy linh hoạt, độc lập và sáng tạo Bước đầu hình thành thói quen tự học, diễn đạt chính xác và rõ ràng suy nghĩ của mình và hiểu được ý tưởng của người khác, góp phần hình thành các phẩm chất lao động khoa học cần thiết của người lao động mới (Chương trình THCS)
1.3.2.4 Nội dung và chương trình dạy học môn Toán
Chương trình toán THCS hiện nay căn cứ vào Chương trình Giáo dục phổ thông cấp THCS, ban hành kèm theo Quyết định số 16/2006/QĐ-BGG- ĐT ngày
05 tháng 05 năm 2006 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Công văn số: 7608/BGD&ĐT
- GDTrH V/v:Khung phân phối chương trình THCS, THPT năm học 2009-2010 ngày 31 tháng 08 năm 2009 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT; Công văn số 5682/BGD&ĐT - VP ngày 01 tháng 9 năm 2011 của Bộ GD&ĐT về việc hướng dẫn điều chỉnh nội dung dạy học giáo dục phổ thông, Hướng dẫn thực hiện nhiệm
vụ năm học của các năm từ 2014 đến năm 2016 của Phòng GD&ĐT Hà Nội,
Phòng GD&ĐT quận Hoàng Mai về kế hoạch giảng dạy
Bảng 1.1 Chương trình môn Toán cấp trung học cơ sở
học kì
Nội dung
Số tiết theo môn của chương trình bắt buộc
Lý thuyết
Luyện tập
Kiểm tra Bài tập Thực
Trang 32kĩ năng để phù hợp với giảm tải nội dung chương trình theo sự chỉ đạo của Bộ GD& ĐT Từ năm học 2014 - 2015, thực hiện công văn số 5555/BGD&ĐT-GDTrH V/v hướng dẫn sinh hoạt chuyên môn về đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra-đánh giá, tổ chức và quản lý các hoạt động chuyên môn của trường trung học, trung tâm giáo dục thường xuyên qua mạng Ngày 08 tháng 10 năm 2014 của
Bộ trưởng Bộ giáo dục yêu cầu: Thay cho việc dạy học đang được thực hiện theo từng bài/ tiết trong sách giáo khoa như hiện nay, các tổ/ nhóm chuyên môn căn cứ vào chương trình và sách giáo khoa hiện hành, lựa chọn nội dung để xây dựng các chuyên đề dạy học phù hợp với việc sử dụng phương pháp dạy học tích cực trong điều kiện thực tế của nhà trường Trên cơ sở rà soát chuẩn kiến thức, kĩ năng, thái
độ theo chương trình hiện hành và các hoạt động học dự kiến sẽ tổ chức cho HS theo phương pháp dạy học tích cực, xác định các năng lực và phẩm chất có thể hình thành cho HS trong mỗi chuyên đề đã xây dựng
1.3.2.5 Phương pháp dạy học môn Toán
Phương pháp dạy học (phương pháp dạy học) môn Toán đổi mới theo hướng
phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo, tự học, kĩ năng vận dụng vào
Trang 3324
thực tiễn, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, tạo được hứng thú học tập cho HS, tận dụng được công nghệ mới nhất; Khắc phục lối dạy truyền thống truyền thụ một chiều các kiến thức có sẵn,
phát huy cao năng lực tự học, học suốt đời trong thời đại bùng nổ thông tin; Tăng
cường học tập cá thể phối hợp với hợp tác… Theo hướng đổi mới nói trên, nên quan tâm tới một số phương pháp dạy học tích cực trong môn Toán dưới đây:
Phương pháp vấn đáp, đàm thoại: Vấn đáp, đàm thoại là phương pháp trong
đó GV đặt ra những câu hỏi để HS trả lời, hoặc có thể tranh luận với nhau và với cả
GV, qua đó HS lĩnh hội được nội dung bài học môn Toán Phương pháp này là tăng cường hình thức hỏi - đáp, đàm thoại giữa GV và HS, rèn cho HS bản lĩnh tự tin, khả năng diễn đạt một vấn đề trước tập thể Muốn thực hiện điều đó, đòi hỏi GV phải xây dựng được hệ thống câu hỏi phù hợp với yêu cầu bài học, hấp dẫn, sát đối tượng, xác định được vai trò chức năng của từng câu hỏi, mục đích hỏi, các yếu tố
kết nối các câu hỏi, thứ tự hỏi GV cũng cần dự kiến các phương án trả lời của HS
để có thể chủ động thay đổi hình thức, cách thức, mức độ hỏi, có thể dẫn dắt qua các câu hỏi phụ tránh đơn điệu, nhàm chán, nặng nề, bế tắc; tạo hứng thú học tập của HS và tăng tính hấp dẫn của giờ học môn Toán Có ba mức độ: vấn đáp tái hiện, vấn đáp giải thích - minh họa và vấn đáp tìm tòi
Phương pháp nêu tình huống: phương pháp nêu tình huống trong dạy học
môn Toán, vừa giúp HS nắm được tri thức mới, vừa giúp HS nắm được phương pháp chiếm lĩnh tri thức đó, phát triển tư duy tích cực sáng tạo, được chuẩn bị một năng lực nhằm phát hiện kịp thời và giải quyết hợp lý các tình huống có vấn đề
Phương pháp nêu tình huống không chỉ giới hạn ở phạm trù phương pháp dạy học
môn Toán, nó đòi hỏi cải tạo nội dung, đổi mới cách tổ chức quá trình dạy học môn Toán trong mối quan hệ thống nhất với phương pháp dạy học môn Toán Vấn đề cốt yếu của phương pháp là thông qua quá trình gợi ý, dẫn dắt, nêu câu hỏi, giả định,
GV tạo điều kiện cho HS tranh luận, tìm tòi, phát hiện vấn đề thông qua các tình huống có vấn đề Các tình huống này có thể do GV chủ động xây dựng, cũng có thể
do logic kiến thức của bài học môn Toán tạo nên Cần trân trọng, khuyến khích những phát hiện của HS, tạo cơ hội, điều kiện cho HS thảo luận, tranh luận, đưa ra ý
Trang 3425
kiến, nhận định, đánh giá cá nhân (có thể không đúng hoặc khác với sự chuẩn bị của GV), giúp HS tự giải quyết vấn đề để chủ động chiếm lĩnh kiến thức
Phương pháp thảo luận nhóm: phương pháp này giúp các thành viên trong
nhóm chia sẻ các băn khoăn, kinh nghiệm của bản thân, cùng nhau xây dựng nhận thức mới Bằng cách nói ra những điều đang nghĩ, mỗi người có thể nhận rõ trình
độ hiểu biết của mình về chủ đề nêu ra, thấy mình cần học hỏi thêm những gì Bài học trở thành quá trình học hỏi lẫn nhau không phải chỉ là sự tiếp nhận thụ động từ
GV Thành công của bài học phụ thuộc vào sự nhiệt tình tham gia của mọi thành viên, vì vậy phương pháp này còn được gọi là phương pháp cùng tham gia, nó như một phương pháp trung gian giữa sự làm việc độc lập của từng HS với sự việc chung của cả lớp Trong hoạt động nhóm, tư duy tích cực của HS phải được phát
huy và quan trọng là phương pháp này rèn luyện năng lực hợp tác giữa các thành
viên Cần tránh khuynh hướng hình thức và đề phòng lạm dụng, cho rằng tổ chức hoạt động nhóm là dấu hiệu tiêu biểu nhất của đổi mới phương pháp dạy học môn Toán, hoạt động nhóm càng nhiều thì chứng tỏ phương pháp dạy học môn Toán càng đổi mới…
1.3.2.6 Phương tiện dạy học môn Toán
Các phương tiện dạy học khác nhau có những chức năng sư phạm khác nhau nhưng hỗ trợ lẫn nhau, nếu được sử dụng đúng đắn thì hiệu quả dạy học có thể được nâng cao rõ rệt Nhờ sự phát triển của khoa học kĩ thuật, trong quá trình dạy học môn Toán cần quan tâm đến các PTDH sau đây: Phim chiếu để giảng bài môn Toán với đèn chiếu Overhead Phần mềm hỗ trợ bài giảng, minh họa trên lớp với LCD - projector (máy chiếu tinh thể lỏng) hay còn gọi là video - projector Phần mềm dạy học môn Toán giúp HS học trên lớp và ở nhà như: GEOMETRIS, SKETCHAPD, MAPLE, VIOLET… Công nghệ kiểm tra-đánh giá bằng trắc nghiệm trên máy tính Sử dụng mạng
Internet để dạy học toán
Dạy học môn Toán với phương tiện dạy học hiện đại trên sẽ có các ưu thế
sau: GV chuẩn bị bài dạy một lần thì sử dụng được nhiều lần Các phần mềm dạy học môn Toán có thể hỗ trợ cho GV, tăng tính năng động cho người học, cho phép
HS học theo khả năng Các phương tiện dạy học hiện đại sẽ tạo ra khả năng để GV
Trang 3526
trình bày bài dạy môn Toán sinh động hơn Các PTDH sẽ hỗ trợ, chuẩn hóa các bài giảng mẫu, đặc biệt đối với những phần khó giảng, những khái niệm phức tạp của môn Toán
1.3.2.7 Kiếm tra, đánh giá kết quả môn Toán
Kiểm tra-đánh giá kết quả dạy học môn Toán là một nội dung cần thiết trong quá trình dạy học Kết quả học tập môn Toán của HS là cơ sở phản ánh chất lượng dạy học môn Toán của GV Trên những cơ sở đó quản lý công tác kiểm tra-đánh giá kết quả học tập môn Toán của HS cần chú ý rằng hình thức kiểm tra có thể khác
nhau, song đều phụ thuộc vào các yếu tố của quá trình dạy học môn Toán, đó là
mục đích, nội dung, phương pháp, phương tiện và hình thức tổ chức dạy học môn Toán
Do đó, việc kiểm tra-đánh giá kết quả học tập môn Toán của HS phải đảm bảo các yêu cầu sau:
Kiểm tra-đánh giá kết quả học tập môn Toán của HS phải căn cứ vào mục đích dạy học môn Toán mà HS đạt được ở mức độ nào Đồng thời căn cứ vào kết quả học tập môn Toán của HS để có thể đánh giá được hiệu quả dạy học môn Toán của GV
Nội dung kiểm tra phải phù hợp với đặc trưng nội dung, chương trình của môn Toán
Kiểm tra-đánh giá kết quả học tập môn Toán của HS phải căn cứ vào điều kiện cụ thể về đối tượng HS, về cơ sở vật chất, PTDH
Kết quả học tập toán của HS phải được thể hiện ở mức độ nhận thức (nhận biết, thông hiểu, vận dụng, phân tích, tổng hợp và đánh giá) của HS đạt được qua bài làm
Đánh giá kết quả học tập môn Toán của HS phải dựa trên mức tối thiểu (còn gọi là chuẩn) cần đạt theo mục tiêu môn Toán về những kiến thức, kỹ năng và thái
độ cơ bản được cụ thể hoá trong môn Toán
Kiểm tra-đánh giá kết quả học tập môn Toán phải thực hiện một cách nghiêm túc, đảm bảo tính công bằng, khách quan, chính xác và toàn diện đúng theo nguyên tắc đánh giá xếp loại của Bộ GD&ĐT quy định
Trang 3611/2015/TTLT-BGD&ĐT-Phòng GD&ĐT là cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp quận, huyện (sau đây gọi chung là UBND huyện); giúp UBND cấp huyện thực hiện chức năng quản
lý nhà nước về GD&ĐT ở địa phương và thực hiện một số nhiệm vụ, quyền hạn theo phân công hoặc ủy quyền của UBND cấp huyện, Chủ tịch UBND cấp huyện và theo quy định của pháp luật
Phòng GD&ĐT có tư cách pháp nhân, có con dấu và tài khoản riêng; chịu sự chỉ đạo, quản lý về tổ chức, biên chế và công tác của UBND cấp huyện, đồng thời chịu sự chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra về chuyên môn, nghiệp vụ của Phòng GD&ĐT
1.4.1.2 Nhiệm vụ và quyền hạn
Theo Điều 7, chương II - Thông tư liên tịch số:
11/2015/TTLT-BGD&ĐT-BNV, thì Phòng GD&ĐT có nhiệm vụ sau:
1 Trình UBND huyê ̣n các văn bản hướng dẫn thực hiê ̣n cơ chế chính sách, pháp luâ ̣t, các quy đi ̣nh của UBND tỉnh và Sở GD&ĐT về hoạt đô ̣ng giáo dục trên đi ̣a bàn và chịu trách nhiê ̣m tổ chức thực hiê ̣n sau khi được ban hành;
2 Trình UBND huyê ̣n quyết đi ̣nh kế hoạch 5 năm, hàng năm và chương trình cải cách hành chính nhà nước về lĩnh vực GD&ĐT trên đi ̣a bàn; tổ chức thực hiê ̣n sau khi đươ ̣c phê duyê ̣t;
3 Về quản lý giáo dục phổ thông, mầm non;
- Trình UBND huyê ̣n về quy hoạch mạng lưới các trường THCS, tiểu học, trường mầm non và cơ sở giáo dục mầm non trong huyê ̣n
Trang 3728
- Thẩm đi ̣nh và chịu trách nhiê ̣m nô ̣i dung thẩm đi ̣nh các đề án, hồ sơ thành
lâ ̣p, sáp nhâ ̣p, chia tách, đình chỉ hoạt đô ̣ng giải thể các trường THCS, trường tiểu học, trường mầm non và cơ sở giáo dục mầm non trong huyê ̣n trình Chủ tịch UBND huyê ̣n quyết đi ̣nh
- Hướng dẫn kiểm tra UBND cấp xã thực hiê ̣n kế hoạch phát triển sự nghiê ̣p giáo dục trên đi ̣a bàn xã; viê ̣c thành lâ ̣p, sáp nhâ ̣p, chia tách, giải thể, đình chỉ hoạt đô ̣ng các cơ sở giáo dục mầm non thực hiê ̣n theo các quy đi ̣nh của pháp luâ ̣t
- Quản lý cán bô ̣, công chức, viên chức ngành giáo dục trên đi ̣a bàn huyê ̣n theo phân cấp của UBND tỉnh và phân công của UBND huyê ̣n; chịu trách nhiê ̣m thực hiê ̣n các quy đi ̣nh về tiêu chuẩn giáo viên, quy chế thi cử, cấp phát văn bằng chứng chỉ theo quy đi ̣nh của pháp luâ ̣t
4 Hướng dẫn, kiểm tra các cơ sở GD&ĐT công lâ ̣p thuô ̣c phạm vi quản lý của huyê ̣n, xây dựng kế hoạch biên chế hàng năm Tổng hợp kế hoạch biên chế sự nghiê ̣p giáo dục hàng năm để UBND huyê ̣n trình cấp có thẩm quyền quyết đi ̣nh; tổ chức đào tạo bồi dưỡng về chuyên môn, nghiê ̣p vụ đối với cán bô ̣ công chức, viên chức ngành giáo dục thuô ̣c đi ̣a phương quản lý;
5 Tổ chức lâ ̣p dự toán ngân sách giáo dục, dự toán chi các chương trình mục tiêu quốc gia hàng năm về giáo dục của huyê ̣n gửi cơ quan chuyên môn của UBND huyê ̣n theo quy đi ̣nh của pháp luâ ̣t Sau khi được giao dự toán ngân sách, phối hợp với cơ quan đó phân bổ ngân sách giáo dục, hướng dẫn, kiểm tra viê ̣c thực hiê ̣n;
6 Tổ chức thực hiê ̣n công tác phổ câ ̣p giáo dục và tổ chức thực hiê ̣n xã hô ̣i hóa các hoạt đô ̣ng giáo dục và đào tạo trên đi ̣a bàn huyê ̣n theo chỉ đa ̣o của UBND huyê ̣n và Sở GD&ĐT;
7 Tổ chức ứng dụng các kinh nghiê ̣m, thành tựu khoa học công nghê ̣ tiên tiến trong giáo dục, tổng kết kinh nghiê ̣m, sáng kiến của đi ̣a phương; hướng dẫn chỉ
đa ̣o phong trào thi đua của ngành, xây dựng và nhân điển hình tiên tiến về giáo dục trên đi ̣a bàn huyê ̣n;
8 Phối hơ ̣p với các cơ quan liên quan kiểm tra và thanh tra viê ̣c thi hành pháp luâ ̣t về lĩnh vực GD&ĐT; giải quyết khiếu nại, tố cáo về lĩnh vực GD&ĐT thuô ̣c thẩm quyền theo quy đi ̣nh của pháp luâ ̣t;
Trang 3829
9 Thực hiê ̣n chế đô ̣ báo cáo đi ̣nh kỳ và đô ̣t xuất về tình hình thực hiê ̣n nhiê ̣m
vụ đươ ̣c giao với UBND huyê ̣n và Sở GD&ĐT;
10 Quản lý về tổ chức bô ̣ máy, biên chế, cán bô ̣, công chức, viên chức và tài chính, tài sản đươ ̣c giao theo quy đi ̣nh của pháp luâ ̣t và phân cấp của UBND huyê ̣n;
11 Thực hiê ̣n những nhiê ̣m vụ khác do Chủ tịch UBND huyê ̣n giao
Tóm lại, Phòng GD&ĐT là cơ quan chuyên môn thuộc UBND huyện tham mưu giúp UBND huyện thực hiện các chức năng quản lý Nhà nước về lĩnh vực GD&ĐT trong phạm vi địa phương Chịu trách nhiệm trước UBND huyện công tác dạy học và giáo dục trong các cơ sở giáo dục trên địa bàn
1.4.2 Quản lý hoạt động dạy học môn Toán các trường trung học cơ sở của Phòng Giáo dục và Đào tạo trong bối cảnh đổi mới giáo dục
1.4.2.1 Quản lý xây dựng kế hoạch dạy học
Việc lập kế hoạch dạy học là chức năng cơ bản, rất quan trọng của quản lý hoạt động dạy học và là một trong các nguyên tắc của quản lý hoạt động dạy học Tính kế hoạch là cơ sở của quản lý hoạt động dạy học
Người quản lý chuyên môn của Phòng GD&ĐT có vai trò quan trọng trong việc hướng dẫn GV xây dựng kế hoạch giảng dạy theo quy định chung và đánh giá được mức độ khả thi của kế hoạch giảng dạy với từng cá nhân Muốn thế, người quản lý chuyên môn phải căn cứ vào năng lực chuyên môn của người lập kế hoạch, căn cứ vào kế hoạch năm học và điều kiện thực tế của nhà trường, từ đó sẽ đưa ra những góp ý giúp người lập kế hoạch giảng dạy hoàn chỉnh kế hoạch của mình, góp phần vào việc hoàn thành nhiệm vụ năm học của nhà trường
1.4.2.2 Quản lý thực hiện mục tiêu và chương trình môn học
Thực hiện chương trình dạy học là yêu cầu bắt buộc để đảm bảo kế hoạch đào tạo theo đúng mục tiêu, đây là pháp lệnh của nhà nước do Bộ GD&ĐT ban hành Chương trình Môn Toán quy định nội dung, phương pháp, hình thức và thời gian thực hiện thông qua khối lượng kiến thức mà GV cần làm cho HS lĩnh hội được Thực hiện chương trình môn Toán phải đúng theo quy định của Bộ GD&ĐT mang tính pháp lệnh do đó đòi hỏi mỗi nhà trường, mỗi GV phải nghiêm túc thực hiện Nhà quản lý cần phải thông qua tổ, nhóm chuyên môn cho GV Toán nắm vững chương trình từ đó để cho
Trang 3930
họ xây dựng chương trình riêng của mình trên cơ sở chương trình chung phù hợp với lớp giảng Thực hiện tiến độ chương trình là việc rất quan trọng, đôi khi khó thực hiện trong các tiết ngoại khoá, thực hành, ôn tập Quản lý việc thực hiện chương trình đối chiếu phân phối chương trình môn Toán THCS của Phòng GD&ĐT biên soạn trên căn cứ khung chương trình của Bộ GD&ĐT với các loại sổ sách của GV sau:
- Kiểm tra kế hoạch giảng dạy
- Theo dõi lịch báo giảng
- Theo dõi GV thực hiện thời khoá biểu, sổ đầu bài
Căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ của mình, Phòng GD&ĐT cần quản lý việc thực hiện mục tiêu, nội dung và chương trình bằng các mặt sau:
- Phổ biến hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ môn Toán của Phòng GD&ĐT; Xác định mục tiêu dạy học môn Toán
- Đôn đốc tổ/nhóm chuyên môn các trường lập kế hoạch dạy học chi tiết theo tuần, tháng, học kì và năm học BGH duyệt kế hoạch
- Chỉ đạo về thực hiện nội dung giảng dạy
- Kiểm tra việc thực hiện chương trình giảng dạy của GV qua sổ báo giảng và
sổ ghi đầu bài và có biện pháp xử lý GV thực hiện chưa đúng
- Thanh, kiểm tra định kì, đột xuất việc thực hiện mục tiêu, chương trình và nội dung dạy học bộ môn Toán trong các trường THCS
1.4.2.3 Quản lý đổi mới phương pháp dạy học
Xã hội ngày càng phát triển, trí thức nhân loại không ngừng tăng lên, sự bùng
nổ của truyền thông khiến lượng thông tin tác động lên mỗi con người ngày càng đa dạng và có nhiều chiều Chính vì vậy, mỗi GV phải không ngừng học hỏi, tích lũy kiến thức và phải tìm ra cho mình một phương pháp truyền đạt thích hợp Chính vì vậy việc thay đổi phương pháp dạy học hiện nay ở các trường THCS vừa do yêu cầu của xã hội, của các cấp quản lý, vừa là yêu cầu tự thân của các trường học triển khai chủ trương thay sách giáo khoa Đặc biệt, việc đổi mới đối với môn Toán mang tính cấp thiết vì nó là môn học mang tính mũi nhọn, góp phần làm thay đổi tư duy, nhận thức của mỗi con người Cụ thể khi đổi mới phương pháp đối với bộ môn Toán ở trường THCS cần thực hiện việc đổi mới cần thể hiện các đặc trưng cơ bản sau:
Trang 4031
+ Dạy học thông qua các hoạt động của học sinh Bởi vì dạy học toán thực
chất là dạy hoạt động toán học Học sinh là chủ thể của hoạt động học, cần phải được cuốn hút vào những hoạt động học tập do giáo viên tổ chức và chỉ đạo, qua
đó, học sinh tự lực khám phá điều mình chưa biết chứ không phải thụ động tiếp thu những tri thức đã được sắp đặt Giáo viên không cung cấp, áp đặt kiến thức có sẵn
mà hướng dẫn học sinh phát hiện và chiếm lĩnh tri thức, rèn luyện kĩ năng thông qua các hoạt động, hình thành thói quen vận dụng kiến thức toán học vào học tập các môn học khác và vào thực tiễn
+ Dạy học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học Trong hoạt động dạy
học theo phương pháp đổi mới, giáo viên giúp học sinh chuyển từ thói quen học tập thụ động sang tự học chủ động Muốn vậy, cần truyền thụ những tri thức phương pháp để học sinh biết cách học, biết cách suy luận, biết cách tìm lại những điều đã quên, biết cách tìm tòi để phát hiện kiến thức mới Trong Toán học, các tri thức phương pháp thường là những quy tắc, quy trình, nói chung là các phương pháp có tính chất thuật toán Tuy nhiên, cũng cần coi trọng các phương pháp có tính chất tìm đoán (ví dụ phương pháp tổng quát của Polya để giải bài tập toán học) Học sinh cần được rèn luyện các thao tác tư duy: phân tích, tổng hợp, đặc biệt hóa, khái quát hóa, tương tự, quy lạ về quen, Việc nắm vững các tri thức phương pháp nói trên tạo điều kiện cho học sinh có thể tự đọc hiểu được tài liệu, tự làm được bài tập, nắm vững và hiểu sâu các kiến thức cơ bản đồng thời phát huy được tiềm năng sáng tạo của bản thân
+ Tăng cường dạy học phân hóa phối hợp với việc học tập hợp tác Phương
pháp dạy học đổi này mới yêu cầu học sinh ”nghĩ nhiều hơn, làm nhiều hơn, thảo luận nhiều hơn” Điều đó có nghĩa là học sinh phải có sự cố gắng trí tuệ và nghị lực cao trong quá trình tự lực tiếp cận tri thức mới, phải thực sự suy nghĩ và làm việc một cách tích cực, độc lập, đồng thời phải có mối quan hệ hợp tác giữa các cá nhân Lớp học là môi trường giao tiếp: thầy-trò, trò-trò, do đó cần phát huy tích cực của mối quan hệ này bằng các hoạt động hợp tác, tạo điều kiện cho mỗi người nâng cao được trình độ qua việc vận dụng vốn hiểu biết và kinh nghiệm của từng cá nhân và tập thể
