Quản lý Thuế thu nhập cá nhân ở Cục thuế tỉnh Hà Nam

Hệ thống các sắc thuế đang áp dụng ở Việt Nam hiện nay, gồm 2 loại cơ bản: thuế gián thu và thuế trực thu: thuế gián thu gồm các sắc thuế như thuế Giá trị gia tăng GTGT, thuế tiêu thụ đặ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

NGUYỄN VĂN NAM

QUẢN LÝ THUẾ THU NHẬP CÁ NHÂN

Ở CỤC THUẾ TỈNH HÀ NAM

Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng

Mã số: 60 34 02 01 LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS NGUYỄN VĂN HIỆU

XÁC NHẬN CỦA CÁN BỘ HƯỚNG DẪN

PGS.TS Nguyễn Văn Hiệu

XÁC NHẬN CỦA CHỦ TỊCH HĐ

CHẤM LUẬN VĂN

PGS.TS Trần Thị Thanh Tú

Hà Nội – 2016

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Error! Bookmark not defined DANH MỤC BẢNG Error! Bookmark not defined DANH MỤC HÌNH Error! Bookmark not defined

MỤC LỤC ii

MỞ ĐẦU 5

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu 5

2 Mục tiêu nghiên cứu 7

3 Câu hỏi nghiên cứu 7

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài 8

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của Luận văn 8

6 Kết cấu của luận văn 4

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ THUẾ THU NHẬP CÁ NHÂN 5

1.1 Tổng quan các công trình nghiên cứu về quản lý thuế TNCN 5

1.2 Những vấn đề cơ bản về thuế thu nhập cá nhân 7

1.2.1 Khái niệm và đặc điểm của thuế thu nhập cá nhân 7

1.2.2 Vai trò của thuế thu nhập cá nhân 14

1.3 Nội dung cơ bản của luật thuế thu nhập cá nhân ở Việt Nam 16

1.3.1 Người nộp thuế 16

1.3.2 Các khoản thu nhập chịu thuế 17

1.3.4 Kỳ tính thuế 23

1.3.5 Đăng ký thuế, kê khai, nộp thuế, quyết toán thuế và hoàn thuế 24

1.4 Nội dung công tác quản lý thuế thu nhập cá nhânError! Bookmark not defined

1.4.1 Khái niệm về quản lý thuế thu nhập cá nhânError! Bookmark not defined

1.4.2 Nội dung quản lý thuế thu nhập cá nhân Error! Bookmark not defined

1.4.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý thuế thu nhập cá nhânError! Bookmark not defined

Chương 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU THỰC HIỆN ĐỀ TÀIError! Bookmark not defined

2.1 Phương pháp luận nghiên cứu Error! Bookmark not defined

2.2 Phương pháp nghiên cứu cụ thể Error! Bookmark not defined

2.2.1 Phương pháp chọn điểm nghiên cứu Error! Bookmark not defined

2.2.2 Phương pháp thống kê, mô tả Error! Bookmark not defined

2.2.3 Phương pháp thu thập số liệu Error! Bookmark not defined

2.2.4 Phương pháp thu thập thông tin Error! Bookmark not defined

2.3 Phương pháp xử lý số liệu Error! Bookmark not defined

2.4 Khung nghiên cứu Error! Bookmark not defined

Chương 3 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ THUẾ TNCN TẠI CỤC

THUẾ TỈNH HÀ NAM GIAI ĐOẠN 2011-2015 Error! Bookmark not defined

3.1 Khái quát về Cục Thuế tỉnh Hà Nam Error! Bookmark not defined

3.1.1 Tổng quan điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến công

tác quản lý thuế TNCN trên địa bàn tỉnh Hà Nam Error! Bookmark not defined

3.1.2 Quá trình hình thành và phát triển của Cục Thuế tỉnh Hà NamError! Bookmark not defined

3.1.3 Kết quả công tác quản lý thu thuế giai đoạn 2011-2015 39

3.2 Thực trạng công tác quản lý thuế thu nhập cá nhân tại Cục Thuế Hà Nam Error! Bookmark not defined

3.3 Đánh giá thực trạng công tác quản lý thuế thu nhập cá nhân tại Cục Thuế tỉnh Hà Nam Error! Bookmark not defined

Chương 4 GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ THUẾ TNCN

TẠI CỤC THUẾ TỈNH HÀ NAM Error! Bookmark not defined

4.1 Định hướng hoàn thiện công tác quản lý thuế TNCN Error!

Bookmark not defined

4.1.1 Chiến lược cải cách công tác quản lý thuế TNCN của ngành Thuế đến năm 2020 Error! Bookmark not defined

4.1.2 Định hướng hoàn thiện công tác quản lý thuế TNCN thuộc Cục thuế tỉnh Hà Nam Error! Bookmark not defined

4.2 Những giải pháp tăng cường công tác quản lý thuế TNCN tại Cục thuế Hà Nam Error! Bookmark not defined

4.2.1 Nhóm giải pháp về công tác quản lý thuế TNCNError! Bookmark not defined

4.2.2 Nhóm giải pháp liên quan đến cơ sở vật chất, tổ chức bộ máy quản

lý và nâng cao năng lực, phẩm chất đạo đức của cán bộ thuếError! Bookmark not defined

4.3 Một số kiến nghị nhằm tăng cường công tác quản lý thuế TNCN Error! Bookmark not defined

4.3.1 Kiến nghị đối với cơ quan ban hành văn bản pháp luậtError! Bookmark not defined

4.3.2 Kiến nghị đối với cơ quan chính quyền địa phươngError! Bookmark not defined

4.3.3 Kiến nghị đối với người nộp thuế Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN 96 TÀI LIỆU THAM KHẢO 27 PHỤ LỤC 99

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Sự ra đời của thuế là một tất yếu khách quan gắn liền với sự ra đời, tồn tại và phát triển của Nhà nước Thuế là nguồn thu chủ yếu của ngân sách Nhà nước (NSNN) và

là công cụ hàng đầu đề điều tiết vĩ mô nền kinh tế, kích thích nền kinh tế phát triển và góp phần đảm bảo công bằng xã hội Do đó các quốc gia đều rất quan tâm đến thuế và đưa ra nhiều biện pháp nhằm không ngừng hoàn thiện công tác quản l{ thuế Quyết định số 732/QĐ-TTg ngày 17/5/2011 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt chiến lược cải cách hệ thống thuế giai đoạn từ 2011-2020 đã chỉ rõ mục tiêu: “Xây dựng hệ thống chính sách thuế đồng bộ, thống nhất, công bằng, hiệu quả , phù hợp với thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; mức động viên hợp l{ nhằm tạo điều kiện thúc đẩy sản xuất trong nước và là một trong những công cụ quản l{ kinh tế vĩ mô

có hiệu quả, hiệu lực của Đảng và Nhà nước Xây dựng ngành Thuế Việt Nam hiện đại, hiệu lực, hiệu quả; công tác quản l{ thuế, phí và lệ phí đồng nhất, minh bạch, đơn giản,

dễ hiểu, dễ thực hiện dựa trên ba nền tảng cơ bản: thể chế chính sách thuế minh bạch, quy trình thủ tục hành chính thuế đơn giản, khoa học phù hợp với thông lệ quốc tế, nguồn nhân lực có chất lượng, liêm chính; ứng dụng công nghệ thông tin hiện đại, có tính liên kết, tích hợp, tự động hóa cao”

Hệ thống các sắc thuế đang áp dụng ở Việt Nam hiện nay, gồm 2 loại cơ bản: thuế gián thu và thuế trực thu: thuế gián thu gồm các sắc thuế như thuế Giá trị gia tăng (GTGT), thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB), thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu và thuế trực thu như thuế thu nhập cá nhân (TNCN) và thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN)

Thuế TNCN là một trong những công cụ chủ yếu đề Nhà nước thực hiện chính sách công bằng xã hội thông qua việc điều tiết thu nhập từ tiền lương, tiền công và các khoản thu nhập khác của các cá nhân có thu nhập Về lâu dài, tỷ trọng của sắc thuế này

sẽ phải tăng dần, tiến tới chiếm tỷ trọng chính trong cơ cấu thu thuế Tuy nhiên, hiện tại

ở Hà Nam, thuế TNCN mới chiếm tỷ trọng rất nhỏ 5-8% tổng số thu, đó là do diện người nộp thuế TNCN ở Hà Nam còn nhỏ Mặt khác đây cũng là loại thuế khó quản l{ và khó thu dễ gây thất thu lớn, Hà Nam cũng không ngoại lệ của thực tiễn đó Tăng cường hiệu lực và hiệu quả của công tác quản l{ thuế TNCN đáp ứng các yêu cầu nên trên đang là vấn đề nan giải của Hà Nam và nhiều địa phương khác trên cả nước

Có thể nói, quá trình thực hiện Luật thuế TNCN trong 08 năm qua, đã phát huy tác dụng tích cực của công tác quản l{ và thu thuế trên nhiều mặt Luật thuế TNCN thể chế hóa thành công chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước về lĩnh vực tài chính, tăng cường công tác kiểm soát, phân phối và điều tiết thu nhập Bên cạnh đó, Luật thuế TNCN đã góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật về thuế, đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong điều kiện mới: hội nhập kinh tế khu vực

và quốc tế ngày càng sâu rộng

Mặc dù tỷ trọng thuế TNCN trong tổng số thu còn thấp nhưng cũng đã và đang góp phần thực hiện ngày một tốt hơn nhiệm vụ thu NSNN của tỉnh trong điều kiện tỉnh phải đối mặt ngày càng gay gắt với các thách thức của quá trình hội nhập kinh tế khu vực và quốc tế không ngừng tăng, khi mà việc chuyển đổi cơ cấu thuế theo hướng tăng dần tỷ trọng của các sắc thuế trực thu là không thể đảo ngược

Bên cạnh những kết quả bước đầu nên trên, công tác quản l{ thuế TNCN ở Hà Nam hiện còn nhiều bất cập, vướng mắc cả trong cụ thể hóa cơ chế chính sách lẫn trong

tổ chức thực hiện Tồn tại về cơ chế là ở chỗ, hiện chưa bao quát hết đối tượng nộp thuế Trong thực hiện, trình độ năng lực công chức thuế chưa đáp ứng yêu cầu, { thức chấp hành nghĩa vụ của NNT còn thấp Một số yếu kém bất cập, tiêu cực còn phổ biến như: Bố trí công chức thuế, quy trình xử l{ công việc quản l{ thuế TNCN ở cấp Cục và Chi cục thuế còn một số khâu chưa hợp l{, một số cá nhân NNT có nhiều nguồn thu nhập nhưng không kê khai đầy đủ các nguồn thu nhập đó, kê khai trùng người phụ thuộc; những người có 02 nguồn thu nhập trở lên đều ngại tự mình quyết toán thuế hoặc chưa

nắm rõ thủ tục tiến hành nên ủy quyền cho đơn vị chi trả thu nhập thực hiện hộ Điều

đó, có thể làm thất thu NSNN hoặc gây thiệt hai cho quyền lợi chính đáng của chính NNT

Những khó khăn, bất cập, yếu kém nêu trên đòi hỏi phải được nghiên cứu, phân tích, làm rõ thực trạng và đặc biệt là nguyên nhân, trên cơ sở đó kiến nghị các giải pháp hoàn thiện, góp phần tăng cường hiệu lực và hiệu quả của công tác quản l{ thuế TNCN

Đó là l{ do tác giả chọn đề tài “Quản lý Thuế thu nhập cá nhân ở Cục thuế tỉnh Hà

Nam” làm luận văn tốt nghiệp của mình

2 Mục tiêu nghiên cứu

2.1 Mục tiêu chung

Nghiên cứu thực trạng hoạt động quản l{ thuế thu nhập cá nhân tại Cục thuế tỉnh

Hà Nam để đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản l{ thuế thu nhập cá nhân trong giai đoạn hiện nay

2.2 Mục tiêu cụ thể

Luận văn hướng đến những mục tiêu cụ thể sau:

- Hệ thống hóa một số vấn đề cơ sở l{ luận về thuế TNCN và công tác quản l{ thuế TNCN đối với Cục thuế tỉnh Hà Nam

- Phân tích thực trạng công tác quản l{ thuế TNCN tại Cục Thuế tỉnh Hà Nam, nêu lên những kết quả đã đạt được và hạn chế trong công tác quản l{ thuế TNCN

- Đề ra các giải pháp để tăng cường công tác quản l{ thuế TNCN tại Cục Thuế tỉnh

Hà Nam để phát huy tốt vai trò của Luật thuế TNCN

3 Câu hỏi nghiên cứu

Xuất phát mục tiêu nghiên cứu, đề tài sẽ phải làm rõ và trả lời được các câu hỏi sau:

- Khái niệm, vai trò và mục tiêu của công tác quản l{ thuế TNCN?

- Thực trạng công tác quản l{ thuế TNCN trên địa bàn tỉnh Hà Nam trong thời gian qua như thế nào? Những giải pháp nào để thực hiện tốt hơn công tác quản l{ thuế thu nhập cá nhân ở Cục thuế Tỉnh Hà Nam

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

4.1 Đối tượng nghiên cứu

- Tập trung nghiên cứu công tác quản l{ thuế TNCN của Cục Thuế tỉnh Hà Nam

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi về nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu về tăng cường công tác quản l{ thuế TNCN tại Cục Thuế tỉnh Hà Nam

- Phạm vi về không gian: địa bàn tỉnh Hà Nam

- Phạm vi về thời gian: Từ năm 2011 đến năm 2015 Giải pháp đến năm 2020

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của Luận văn:

- Ý nghĩa khoa học: Kết quả nghiên cứu của đề tài đã hệ thống hóa cơ sở l{ thuyết, kinh nghiệm thực tế, xây dựng luận cứ cho việc đề xuất các giải pháp tăng cường quản l{ thuế TNCN tại Cục thuế Hà Nam, qua đó góp phần bổ sung, cụ thể hóa khoa học quản l{ thuế nói chung và quản l{ thuế TNCN nói riêng

- Ý nghĩa thực tiễn: Kết quả nghiên cứu của đề tài chỉ ra được thực trạng, hạn chế

và nguyên nhân, từ đó đề xuất các giải pháp tăng cường quản l{ thuế TNCN tại Cục thuế tỉnh Hà Nam Kết quả có giá trị tham khảo cho Cục thuế tỉnh Hà Nam và các Cục thuế khác trong cả nước

Luận văn cũng là nguồn tài liệu tham khảo cho Cục thuế tỉnh Hà Nam, các Chi cục Thuế cấp huyện và các cơ quan thuế khác trong cả nước tham khảo để hoàn thiện công tác quản l{ thuế TNCN của mình.

6 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục bảng biểu, danh mục từ viết tắt và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn bao gồm 04 chương:

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở l{ luận về công tác quản l{ thuế

thu nhập cá nhân

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu thực hiện đề tài

Chương 3: Thực trạng công tác quản l{ thuế TNCN tại Cục thuế tỉnh Hà Nam giai đoạn 2011-2015

Chương 4: Giải pháp tăng cường công tác quản l{ Thuế TNCN tại Cục thuế tỉnh Hà Nam

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ THUẾ THU NHẬP CÁ NHÂN

1.1 Tổng quan các công trình nghiên cứu về quản lý thuế TNCN

- Bert Brys and Chritopher Heady (2006) “Fundamental reform ofpersonal income tax in OECD countrles: trends and experiences” Bài nghiên cứu xem xét các xu thế hiện nay trong hẹ thống thuế thu nhập

cá nhân của các nước thành viên tổ chức OECD Bài viết đã cung cấp các hiểu biết sâu sắc đối với qua trình cải cách các hệ thống thuế thu nhập cá nhân

- John R Graham, Jana S Raedy, Douglas A Shackelford (2011), Research in

accounting for income taxes, Journal of Accounting and Economics: Bài báo nghiên cứu

về AFIT (Accounting for Income Taxes - Quyết toán thuế thu nhập) với việc chỉ ra 4 khía cạnh và các quy tắc của AFIT Bài nghiên cứu nhấn mạnh một số vấn đề nghiên cứu đã được giải quyết liên quan đến việc quyết toán thuế thu nhập để quản l{ các khoản thu

nhập và xem các khoản thuế được định giá bởi những người tham gia thị trường chứng khoán

-“Thuế thu nhập cá nhân ở Thái Lan - Những khía cạnh cần tham khảo” Tác giả:

PGS.TS Nguyễn Văn Hiệu, Tạp chí Nghiên cứu Tài chính - Kế toán, số tháng 8/2006;

- “Cơ chế tự kê khai, tự nộp thuế và những vấn đề đặt ra ở Việt Nam”, tác giả

Nguyễn Văn Hiệu, Nguyễn Việt Cường, Nxb Tài chính, Hà Nội, (2007);

-“Góp { vào dự thảo nghị định về thuế thu nhập cá nhân: Đơn giản, minh bạch và

phù hợp với thực tiễn” Ths Huznh Huy Quế, (2008) Đề tài nói về Luật thuế TNCN được

kz họp thứ 2 Quốc hội khóa XII thông qua và có hiệu lực thi hành từ 1/1/2009 Bài viết đưa ra những nội dung cần xem xét trong dự thảo Nghị định Luật thuế TNCN về đối tượng nộp thuế, các nguồn thu nhập…

-“Triển khai ứng dụng hỗ trợ kê khai thuế thu nhập cá nhân”, Tạp chí Thuế Nhà

nước, đã cho biết: Để hỗ trợ các doanh nghiệp, Tổng cục Thuế đã nâng cấp và phát triển phần mềm Hỗ trợ kê khai sử dụng công nghệ mã vạch phiên bản 2.0, nhằm đắp ứng yêu cầu nghiệp vụ kê khai thuế thu nhập cá nhân (2009)

-“Cải cách thuế theo hướng nâng cao hiệu lưc, hiệu quả công tác quản l{”, web

Tạp chí Thuế online, đăng ngày 28 tháng 1 năm 2013 Tác giả đã tóm tắt lược các hoạt động xây dựng và hoàn thiện hệ thống thể chế, chính sách thuế năm 2012 và 2013: tham mưu cấp thẩm quyền sửa đổi, bổ sung Luật Quản l{ thuế và các Luật thuế cùng các văn bản hướng dẫn, ban hành Tuyên ngôn ngành thuế Việt Nam;

-“Thực trạng pháp luật thuế thu nhập cá nhân ở Việt Nam hiện nay và phương

hướng hoàn thiện” ThS Trần Vũ Hải - Đại học Luật Hà Nội - Tạp chí Luật học số 10/2007

Bài báo đã đưa ra được các vấn đề còn vướng mắc đối với sắc thuế TNCN và đưa ra các giải pháp rất hữu ích đề hoàn thiện chính sách về thuế TNCN

Ngoài ra còn có một số đề tài nghiên cứu công tác quản l{ thuế thu nhập cá nhân

và đề ra các nhóm giải pháp nhằm thực hiện tốt các quy trình quản l{ thuế thu nhập cá nhân cụ thể như:

- “Hoàn thiện quy trình quản l{ thu thuế theo hướng hiện đại hoá ngành Thuế ở Việt

Nam”, Luận văn thạc sĩ kinh tế của Nguyễn Thu Thuỷ, Hà Nội (2006);

-“Hoàn thiện công tác quản l{ thuế TNCN của Tổng cục Thuế”, Luận văn thạc sĩ quản

l{ kinh tế của Trần Thị Tuyết, (2014);

-“Hoàn thiện công tác quản l{ thuế TNCN trên địa bàn tỉnh Trà Vinh” Luận văn

thạc sĩ kinh tế của tác giả Trần Công Thành, (2013);

-“Giải pháp hoàn thiện công tác quản l{ thuế TNCN” Luận văn thạc sĩ kinh tế của

Thạch Huznh Liêm, (2012);

-“Thực trạng và một số giải pháp hoàn thiện quản l{ thuế TNCN trên địa bàn tỉnh

Nghệ An” Luận văn cuối khóa của Nguyễn Thị Dung, (2011)

Các đề tài nghiên cứu đã chỉ ra những thành công và những hạn chế trong công tác quản l{ thuế TNCN, đồng thời cũng chỉ ra nhiều giải pháp nhằm hoàn thiện hoạt động quản l{ thuế và các kiến nghị với cơ quan cấp nhà nước để hoạt động quản l{ thuế ngày càng được hoàn thiện hơn Chính sách thuế TNCN được ban hành sửa đổi, bổ sung với nhiều điểm mới, phù hợp với tiến trình đổi mới quản l{ kinh tế, quá trình hội nhập và phù hợp với trình độ phát triển kinh tế xã hội của nước ta hiện nay Việc ban hành chính sách thuế này một cách cẩn trọng theo chiến lược phát triển của hệ thống thuế Việt Nam

đã và đang tìm đến sự phù hợp với hệ thống thuế các nước trên thế giới, đảm bảo tính công bằng trong điều tiết và hiện đại trong hành thu Để thực hiện tốt thuế TNCN, được người dân hưởng ứng thực hiện thì việc nâng cao hiệu quả trong công tác quản l{ thuế là hết sức cần thiết, vừa đảm bảo nguồn thu cho NSNN vừa đáp ứng yêu cầu trong công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Tuy nhiên cho đến nay, vẫn chưa có một

công trình nào tập trung nghiên cứu chuyên sâu , phân tích thực trạng công tác quản l{ thuế TNCN tại Cục Thuế tỉnh Hà Nam . Vì vậy đề tài luận văn tác giả đang nghiên cứu mang tính cấp thiết và có { nghĩa cả về l{ luận lẫn thực tiễn Luận văn sẽ kế thừa và vận dụng linh hoạt những kết quả của các công trình đã nghiên cứu có liên quan đến chủ đề nghiên cứu của luận văn nhằm hoàn thành mục tiêu nghiên cứu đã đề ra

1.2 Những vấn đề cơ bản về thuế thu nhập cá nhân

1.2.1 Khái niệm và đặc điểm của thuế thu nhập cá nhân

1.2.1.1 Khái niệm thuế thu nhập cá nhân

Khái niệm về thuế:

Thuế là một khoản đóng góp bắt buộc cho nhà nước do luật pháp qui định đối với các pháp nhân và thể nhân thuộc đối tượng chịu thuế nhằm đáp ứng nhu cầu chi tiêu của nhà nước Thuế là hình thức phân phối lại bộ phận nguồn tài chính của xã hội, không mang tính hoàn trả trực tiếp cho người nộp Do đó, tại thời điểm nộp thuế, người nộp thuế không được hưởng bất kz một lợi ích nào mà xem như đó là trách nhiệm và nghĩa

vụ đối với nhà nước - Trích Giáo trình Quản L{ thuế - Nhà xuất bản Tài Chính (2010)

- Căn cứ theo đối tượng đánh thuế, thuế được chia thành:

+ Thuế thu nhập trong đó có thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp

+ Thuế tài sản như thuế sử dụng tài sản nhà nước (thuế sử dụng đất nông nghiệp, thuế tài nguyên .), thuế chuyển nhượng tài sản (thuế chuyển giao quyền sử dụng đất, thuê mua, bán các tài sản như nhà, xe cộ )

+ Thuế tiêu dùng đánh vào hàng hóa, dịch vụ lưu thông trên thị trường trong nước

và xuất nhập khẩu như thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt

- Căn cứ theo tính chất chuyển giao của thuế thì thuế được chia thành hai loại là thuế trực thu và thuế gián thu:

+ Thuế gián thu là các thứ thuế mà người nộp thế gián tiếp nộp thuế cho người tiêu dùng, họ không phải là người chịu thuế Đặc điểm cơ bản của thuế gián thu là được cấu thành trong giá cả hành hóa, dịch vụ để bán ra Ở đây có sự chuyển giao gánh nặng thuế

từ người nộp thuế theo luật định sang người tiêu dùng qua cơ chế giá cả Ở nước ta, đó là các thứ thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu

+ Thuế trực thu là các thứ thuế trực tiếp huy động một phần thu nhập của các đối tượng có nghĩa vụ nộp thuế Đặc điểm cơ bản của thuế trực thu là đối tượng nộp thuế và đối tượng chịu thuế là một Nó đánh trực tiếp vào người nộp thuế, tức là người có thu nhập chịu thuế làm giảm phần thu nhập của họ Ở đây không có hiện tượng chuyển giao gánh nặng thuế cho người khác chịu, ở nước ta, đó là các thứ thuế như thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân, thuế sử dụng đất nông nghiệp

Trong các loại thuế trực thu, thuế thu nhập cá nhân ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nguồn thu đối với ngân sách nhà nước

Thuế TNCN là loại thuế trực thu đánh vào thu nhập của từng cá nhân trong một khoảng thời gian nhất định, thường là một năm hoặc từng lần phát sinh

Theo Giáo trình Nghiệp vụ thuế (2009) của Học viện Tài chính thì: “Thuế thu

nhập cá nhân là sắc thuế trực thu đánh vào thu nhập chịu thuế của cá nhân phát sinh trong kỳ tính thuế.”

Thuế thu nhập cá nhân là loại thuế trực thu đánh vào những người có thu nhập cao, bao gồm công dân Việt Nam ở trong nước hoặc đi công tác, lao động ở nước ngoài

có thu nhập, cá nhân là người không mang quốc tịch Việt Nam nhưng định cư không thời hạn ở Việt Nam có thu nhập và người nước ngoài có thu nhập tại Việt Nam

1.2.1.2 Đặc điểm của thuế thu nhập cá nhân:

+ Thuế thu nhập cá nhân là một hình thức động viên mang tính bắt buộc trên nguyên tắc theo luật định Phân phối khoản thu nhập qua thuế thu nhập cá nhân gắn với quyền lực, sức mạnh của Nhà nước;

+ Thuế thu nhập cá nhân là khoản đóng góp không hoàn trả trực tiếp cho người nộp Nó vận động một chiều, không phải là khoản thù lao mà người nộp thuế phải trả cho Nhà nước do được hưởng các dịch vụ Nhà nước cung cấp;

+ Thuế thu nhập cá nhân luôn gắn với chính sách xã hội của mỗi quốc gia Hầu hết

các quốc gia đều gắn chính sách thuế thu nhập cá nhân với một số chính sách xã hội khác (như phúc lợi công cộng, chăm sóc sức khỏe );

+ Thuế thu nhập cá nhân là thuế trực thu Do vậy, người nộp thuế cũng là người chịu thuế;

+ Thuế thu nhập cá nhân có diện thu thuế rất rộng, tất cả các cá nhân có thu nhập bao gồm: công dân nước sở tại và người nước ngoài cư trú thường xuyên hay không thường xuyên tại nước đó và hầu như tất cả số thu nhập có được của các cá nhân đều phải tính thuế không kể nguồn thu nhập phát sinh trong nước hay ngoài nước Chính vì vậy, khả năng tạo nguồn thu cho ngân sách của thuế thu nhập cá nhân rất cao;

+ Việc đánh thuế thu nhập cá nhân thường áp dụng theo nguyên tắc thuế suất lũy tiến từng phần Đặc điểm này xuất phát từ vai trò chủ yếu của thuế thu nhập cá nhân là điều tiết mạnh người có thu nhập cao, góp phần thực hiện công bằng xã hội Do vậy, việc sử dụng thuế suất lũy tiến tòng phần sẽ đáp úng được nhu cầu đó vì phần thu nhập tăng thêm càng cao thì sẽ phải tính thuế suất càng cao;

+ Xét về góc độ kinh tế, thuế thu nhập cá nhân có tính trung lập cao hơn so với các loại thuế khác vì việc tăng hay giảm thuế thu nhập cá nhân hầu như không kéo theo những biến đổi về cơ cấu kinh tế.

1.2.2 Vai trò của thuế thu nhập cá nhân

1.2.2.1 Đối với nền kinh tế - xã hội

a) Tạo lập nguồn tài chính cho ngân sách nhà nước

Thuế là nguồn thu chủ yếu của ngân sách nhà nước, trong đó thuế thu nhập cá nhân là một trong những bộ phận quan trọng cấu thành thuế nói chung nên cũng góp một phần quan trọng để tạo nguồn tài chính cho nhà nước Thuế thu nhập cá nhân được tính với diện rộng, khả năng tạo nguồn thu cho ngân sách rất lớn Bên cạnh đó, thuế thu nhập

cá nhân tác động trực tiếp vào thu nhập của dân cư mà người dân của bất kỳ quốc gia nào