Quản lý rủi ro gian lận thẻ tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam - Chi nhánh Tây Hà Nội

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ --- ĐINH THỊ ĐỊNH QUẢN TRỊ RỦI RO GIAN LẬN THẺ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM - CHI NHÁNH TÂY HÀ NỘI Chu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-

ĐINH THỊ ĐỊNH

QUẢN TRỊ RỦI RO GIAN LẬN THẺ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN ĐẦU TƯ

VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM - CHI NHÁNH TÂY HÀ NỘI

Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh

XÁC NHẬN CỦA CÁN BỘ HƯỚNG DẪN

XÁC NHẬN CỦA CHỦ TỊCH HĐ CHẤM LUẬN VĂN

TS Đinh Văn Toàn PGS.TS Trần Anh Tài

Hà Nội – 2016

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT i

DANH MỤC BẢNG ii

DANH MỤC HÌNH iv

LỜI MỞ ĐẦU 6

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO GIAN LẬN THẺ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 10

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu 10

1.2 Cơ sở lý luận về quản trị rủi ro thẻ tại Ngân hàng thương mại 11

1.2.1 Khái niệm rủi ro và quản trị rủi ro 11

1.2.2 Khái niệm rủi ro thẻ tại Ngân hàng thương mại 13

1.2.3 Các loại rủi ro trong kinh doanh dịch vụ thẻ tại Ngân hàng thương mại 14

1.2.4 Thành phần tham gia hoạt động thẻ và hậu quả của rủi ro gian lận thẻ 17

1.2.5 Tình hình rủi ro gian lận thẻ trên thế giới 22

1.3 Nội dung và yêu cầu của quản trị rủi ro thẻ 23

1.3.1 Nhận diện rủi ro 25

1.3.2 Đánh giá rủi ro 27

1.3.3 Kiểm soát rủi ro 30

1.3.4 Tài trợ rủi ro 31

1.4 Các nhân tố ảnh hưởng đến quản trị rủi ro thẻ tại Ngân hàng thương mại 32

1.4.1 Bộ máy quản lý, nhân sự 32

1.4.2 Quy trình nghiệp vụ 32

1.4.3 Công nghệ thông tin 33

1.4.4 Môi trường kinh doanh : 34

CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 35

2.1 Mô hình nghiên cứu 35

2.2 Thiết kế nghiên cứu 35

2.3 Các phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong đề tài 36

2.3.1 Phương pháp thống kê 36

2.3.2 Phương pháp phân tích tổng hợp: 36

2.3.3 Phương pháp so sánh: 36

2.3.4 Phương pháp định tính: 37

2.3.5 Phương pháp định lượng 37

2.3.6 Phương pháp điều tra 37

CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUÁN TRỊ RỦI RO GIAN LẬN THẺ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM - CHI NHÁNH TÂY HÀ NỘI 39

3.1 Tổng quan về Ngân Hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam - Chi nhánh Tây Hà Nội 39

3.1.1 Giới thiệu chung về BIDV 39 3.1.2 Giới thiệu về Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam – Chi

nhánh Tây Hà Nội Error! Bookmark not defined

3.2 Quy trình tác nghiệp phát hành thẻ và kết quả hoạt động kinh doanh thẻ tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Tây

Hà Nội Error! Bookmark not defined

3.2.1 Quy trình tác nghiệp phát hành thẻ tại BIDV chi nhánh Tây Hà Nội Error! Bookmark not defined

3.2.2 Kết quả hoạt động kinh doanh thẻ giai đoạn 2012- 2015 Error! Bookmark not defined

3.3 Tình hình rủi ro gian lận thẻ tại BIDV Error! Bookmark not defined

3.3.1 Tình hình rủi ro gian lận trong mảng phát hành thẻError! Bookmark not defined

3.3.2 Tình hình rủi ro gian lận trong mảng thanh toán thẻError! Bookmark not defined

3.4 Thực trạng công tác quản trị rủi ro gian lận thẻ tại BIDV Chi nhánh Tây Hà nội Error! Bookmark not defined

3.4.1 Tình hình thực hiện các nội dung quản trị rủi ro gian lận thẻ tại BIDV

Tây hà nội Error! Bookmark not defined Giai đoạn đánh giá rủi ro Error! Bookmark not defined Giai đoạn kiểm soát rủi ro Error! Bookmark not defined Giai đoạn tài trợ rủi ro Error! Bookmark not defined

3.4.2 Đánh giá công tác quản trị rủi ro gian lận thẻ tại BIDV Chi nhánh Tây

Hà Nội Error! Bookmark not defined 3.4.3 Một số hạn chế trong công tác quản trị rủi ro gian lận thẻ Error! Bookmark not defined

3.4.4.Nguyên nhân của những hạn chế trong công tác quản trị rủi ro gian

lận thẻ tại BIDV Chi nhánh Tây Hà Nội Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN TRỊ RỦI

RO GIAN LẬN THẺ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM - CHI NHÁNH TÂY HÀ NỘI Error! Bookmark not defined 4.1 Mục tiêu và định hướng của Ngân hàng Thương mại cổ phần Đầu tư

và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Tây Hà nội trong hoạt động kinh doanh thẻ Error! Bookmark not defined

4.1.1 Đánh giá chung về xu hướng phát triển của thị trường thẻ Việt Nam Error! Bookmark not defined

4.1.2 Định hướng và mục tiêu hoạt động kinh doanh 5 năm tiếp theo của

BIDV chi nhánh Tây Hà nội ( từ 2017 -2022) Error! Bookmark not defined

4.2 Một số giải pháp hoàn thiện công tác quản trị rủi ro, gian lận thẻ tại BIDV chi nhánh Tây Hà nội Error! Bookmark not defined

4.2.1 Nhóm giải pháp về quản trị điều hành, nhân lựcError! Bookmark not defined

4.2.2 Nhóm giải pháp về sản phẩm dịch vụ thẻ Error! Bookmark not defined

defined

4.2.4 Nhóm giải pháp khác Error! Bookmark not defined

4.3 Kiến nghị Error! Bookmark not defined

4.3.1 Kiến nghị với Ngân hàng nhà nước Error! Bookmark not defined 4.3.2 Kiến nghị với Hiệp hội thẻ Error! Bookmark not defined 4.3.3 Kiến nghị với Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam Error! Bookmark not defined

4.3.4 Kiến nghị với Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam – Chi

nhánh Tây Hà Nội Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 40

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

triển Việt Nam

DANH MỤC BẢNG

DANH MỤC HÌNH

1 Hình 1.1 Phân loại rủi ro thẻ tại Ngân hàng thương mại 9

Hình 3.2 Quy trình phát hành thẻ tại BIDV Tây Hà Nội 34

3 Hình 3.3 Tỷ lệ rủi ro gian lận/tổng doanh số mảng phát

4 Hình 3.4 Tỷ lệ rủi ro gian lận/tổng doanh số mảng phát

5 Hình 3.5 Tỷ lệ rủi ro gian lận/tổng doanh số mảng thanh

6 Hình 3.6 Tỷ lệ rủi ro gian lận/tổng doanh số mảng thanh

LỜI MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Ngày nay khoa học kỹ thuật phát triển với nhiều thành tựu to lớn cùng với

sự hội nhập kinh tế thế giới thì phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt đang ngày càng phổ biến Theo số liệu thống kê của hội thẻ, tính đến cuối năm 2014 có 47/200 tổ chức tín dụng phát hành thẻ, với số lượng phát hành là 80 triệu thẻ/91 triệu dân trong đó gồm 70 triệu thẻ ghi nợ nội địa, 3.3 triệu thẻ ghi nợ quốc tế, 2.8 triệu thẻ tín dụng quốc tế và 3.9 triệu các loại thẻ khác Doanh số sử dụng thẻ trung bình là 1.4 triệu đồng/tháng, mạng lưới máy rút tiền tự động (ATM) trong

cả nước là 15.996 máy với doanh số rút tiền trung bình 82.154 tỷ đồng/tháng Số lượng thiết bị thanh toán thẻ (POS) là 175.830 máy với doanh số thanh toán trung bình 8.877 tỷ đồng/tháng Con số này cho thấy lĩnh vực kinh doanh thẻ đóng góp một phần không nhỏ vào doanh thu của các Ngân hàng thương mại (NHTM) và đang được các NHTM chú trọng phát triển Thị trường thẻ Việt nam hiện nay còn khá màu mỡ, vẫn còn nhiều cơ hội để các NHTM khai thác do Việt nam là nước có dân số đông, cơ cấu dân số trẻ ,…Điều này cũng khiến cho các NHTM cạnh tranh nhau phát hành thẻ một cách ồ ạt, chạy theo số lượng mà không kiểm soát được rủi ro

Khoa học công nghệ hiện đại cũng có mặt trái của nó là làm gia tăng loại tội phạm công nghệ cao , đặc biệt là tội phạm thẻ với thủ đoạn ngày càng tinh vi

Và Ngân hàng Thương mại cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt nam (BIDV) cũng không nằm ngoài quy luật trên Theo số liệu thống kê trong năm 2014 BIDV đã xảy ra các loại hình gian lận trong các mảng phát hành thẻ, thanh toán thẻ qua

ATM, thanh toán thẻ qua POS với các thủ đoạn như : lợi dụng thông tin bề mặt thẻ để làm thẻ giả, cài đặt phần mềm đánh cắp thông tin thẻ trên ATM, tấn công phá máy ATM để lấy tiền, lừa đảo đối với giao dịch không xuất trình thẻ tại các đơn vị chấp nhận thẻ kinh doanh dịch vụ lữ hành, khách sạn, du lịch (đây là trường hợp kẻ gian sử dụng thẻ giả để đặt vé máy bay, đặt phòng khách sạn, tuor du lịch…sau đó có thể sử dụng để bán lại cho người khác hoặc hủy lệnh đã đặt để lấy tiền) Các Ngân hàng thương mại để xảy ra tình trạng trên một phần là do công tác quản trị rủi ro chưa được chú trọng Chính vì vậy

mà các Ngân hàng thương mại Việt nam đang là miếng mồi béo bở cho bọn tội phạm quốc tế tấn công và lĩnh vực thẻ là một trong những mảng hoạt động của chúng Trong quá trình kinh doanh dịch vụ thẻ các Ngân hàng thương mại không nhận biết được hết các dấu hiệu rủi ro cũng như các thiệt hại do chúng mang lại để đưa ra các cảnh báo thích hợp cũng như các biện pháp kiểm soát

và tài trợ rủi ro để giảm bớt thiệt hại khi chúng xảy ra Khi những rủi ro xảy ra làm ảnh hưởng không nhỏ tới doanh thu và uy tín của các Ngân hàng phát hành thẻ cũng như quyền lợi của khách hàng

Hơn nữa tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt nam - Chi nhánh Tây hà nội hiện nay công tác quản trị rủi ro gian lận thẻ chưa được thực hiện theo đúng quy trình và chưa được quan tâm đúng mức Câu hỏi đặt

ra là làm thế nào để vừa tăng trưởng dịch vụ tốt vừa quản trị rủi ro tốt ? Chính

vì vậy mà tác giả chọn đề tài « Quản trị rủi ro gian lận thẻ tại Ngân hàng

Thương mại cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt nam - Chi nhánh Tây hà nội »

làm đề tài nghiên cứu của mình

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

- Tìm ra những nguyên nhân dẫn đến rủi ro từ đó đề xuất các biện pháp hoàn thiện công tác quản trị rủi ro gian lận thẻ tại BIDV nói chung, BIDV Tây Hà Nội nói riêng

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hóa cơ sở l{ luận về quản trị rủi ro nói chung, rủi ro gian lận thẻ nói riêng

- Phân tích thực trạng rủi ro gian lận thẻ tại BIDV Tây Hà Nội

- Đề xuất các giải pháp hoàn thiện công tác quản trị rủi ro gian lận thẻ

- Trả lời những câu hỏi nghiên cứu đó là: Những nhóm nguyên nhân nào ảnh hưởng tới công tác quản trị rủi ro gian lận thẻ tại BIDV chi nhánh Tây Hà nội? Làm thế nào

để hạn chế rủi ro gian lận thẻ tại BIDV chi nhánh Tây Hà nội?

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

- Hoạt động quản trị rủi ro gian lận thẻ tại BIDV Tây Hà Nội

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Không gian nghiên cứu : Hoạt động quản trị rủi ro gian lận thẻ tại BIDV Tây Hà Nội

- Thời gian nghiên cứu : Từ năm 2012-2015

- Nội dung : Hoạt động quản trị rủi ro gian lận thẻ

4 Dự kiến đóng góp của luận văn

- Về mặt l{ luận: Hệ thống hóa cơ sở l{ luận về quản trị rủi ro trong kinh

doanh thẻ tại NHTM

- Về mặt thực tiễn: Đề xuất các giải pháp hoàn thiện công tác quản trị rủi ro gian lận thẻ tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Tây Hà nội

5 Kết cấu của luận văn

- Lời mở đầu

- Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở l{ luận về quản trị rủi

ro gian lận thẻ tại Ngân hàng thương mại

- Chương 2: Phương pháp nghiên cứu

- Chương 3: Thực trạng quản trị rủi ro gian lận thẻ tại Ngân hàng Thương mại

cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Tây Hà nội

- Chương 4: Giải pháp hoàn thiện công tác quản trị rủi ro gian lận thẻ tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Tây Hà nội

- Kết luận

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ RỦI

RO GIAN LẬN THẺ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu

Gần đây hoạt động quản trị rủi ro đã được các NHTM trên thế giới quan tâm đầu tư và đã xây dựng chiến lược quản trị rủi ro trong chiến lược phát triển chung của mình Đặc biệt hoạt động quản trị rủi ro gian lận thẻ cũng được quan tâm chú trọng do sự gia tăng tội phạm công nghệ cao trên toàn thế giới Đã có nhiều bài viết, công trình khoa học có giá trị được công bố trên các tạp chí khoa học, các hội thảo, cũng như trong các sách chuyên đề tham khảo có liên quan Trong phạm vi

đề tài luận văn, tác giả thấy có các vấn đề đã được nhiều cá nhân và tổ chức tập trung nghiên cứu Đó là:

Đối với các công trình nghiên cứu trong nước: Đề tài “ Những giải pháp hạn

chế rủi ro trong hoạt động kinh doanh thẻ tại các Ngân hàng thương mại Việt nam” của Tác giả Lê Hữu Nghị (2007) , Trường Đại học Kinh tế TP.HCM đã chỉ ra các nguyên nhân dẫn đến rủi ro và các giải pháp để hạn chế rủi ro trong dịch vụ thẻ, tuy nhiên các tác giả chưa chỉ ra được nội dung quá trình quản trị rủi ro thẻ gồm những bước nào để từ đó hoàn thiện công tác quản trị rủi ro thẻ một cách toàn diện

Còn theo tác giả Hà Thị Anh Đào trong đề tài luận văn Thạc sỹ « giải pháp hạn chế rủi ro trong hoạt động kinh doanh thẻ tại Ngân hàng Công Thương Việt Nam »

năm 2009 của Trường Đại học Kinh Tế TP HCM đã chỉ ra được quá trình quản trị rủi ro gồm những bước nào nhưng đối với giai đoạn nhận diện rủi ro chỉ là thu

thập các dấu hiệu rủi ro để đưa ra cảnh báo mà chưa đặt nó trong môi trường kinh tế, xã hội cụ thể để từ đó tìm ra nguyên nhân, xu thế vận động, phát triển của nó Nếu theo { kiến của tác giả Hà Thị Anh Đào thì công tác phòng ngừa rủi ro

sẽ chưa được triệt để bởi chúng ta sẽ không biết được nguồn gốc, nguyên nhân của những rủi ro đó để đề ra những biện pháp quản trị rủi ro phù hợp, từ đó giảm được đáng kể mức độ nghiêm trọng và hạn chế tần suất xuất hiện của chúng

Đối với các công trình nghiên cứu nước ngoài : Tiến sĩ S L Srinivasulu, Chủ tịch

tập đoàn KESDEE Inc – nơi cung cấp các giải pháp tài chính trực tuyến có trụ sở tại California, Hoa Kz đã từng có bài nghiên cứu và phát biểu được đăng trên tạp chí thời báo Kinh tế Sài gòn năm 2013 đã chỉ ra tầm quan trọng của quản trị rủi ro trong hoạt động của các NHTM, đặc biệt ông nhấn mạnh tầm quan trọng của giai đoạn kiểm soát và tài trợ rủi ro Tuy nhiên ông không nói rõ giai đoạn nhận diện rủi ro và

đánh giá rủi ro các NHTM cần phải làm những công việc cụ thể nào Đề tài « Quản trị rủi ro gian lận thẻ tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt nam - Chi nhánh Tây hà nội » được viết dựa trên sự kế thừa những ưu việt của các

công trình nghiên cứu nói trên và dựa trên cơ sở vận dụng kiến thức đã học tại trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội và những kinh nghiệm trong

những năm công tác tại BIDV Tây Hà Nội

1.2 Cơ sở lý luận về quản trị rủi ro thẻ tại Ngân hàng thương mại

1.2.1 Khái niệm rủi ro và quản trị rủi ro

Rủi ro là một điều không may mắn, không lường trước được về khả năng

xảy ra, về thời gian và không gian xảy ra, cũng như mức độ nghiêm trọng và hậu quả của nó

Những hậu quả mà rủi ro mang lại có thể là hậu quả vật chất hoặc phi vật chất, đó là những kết quả ngoài mong đợi mà các NHTM không đoán định trước được về thời gian và không gian có thể xảy đến trong quá trình hoạt động kinh doanh Nguyên nhân dẫn đến rủi ro có thể là do khách quan như rủi ro do môi trường kinh tế, chính trị, xã hội mang lại hoặc có yếu tố chủ quan như rủi ro đạo đức nghề nghiệp của cán bộ,…và nhiệm vụ của các nhà quản trị rủi ro là tìm ra nguyên nhân đó để tìm cách khắc phục, giảm nhẹ hậu quả mà những rủi ro mang lại

Trong bài phát biểu của mình với Thời báo kinh tế Sài gòn năm 2013, tiến sĩ

S L Srinivasulu, Chủ tịch tập đoàn KESDEE Inc – nơi cung cấp các giải pháp tài chính

trực tuyến có trụ sở tại California, Hoa Kz đã từng nói : “ hãy nói cho tôi biết bạn quản lý rủi ro ra sao, tôi sẽ nói cho bạn biết ngân hàng của bạn như thế nào” Như

vậy những tổn thất mà những rủi ro mang lại có ảnh hưởng lớn tới kết quả hoạt động kinh doanh của các Ngân hàng thương mại và chất lượng ngân hàng đó thế nào phụ thuộc vào trình độ quản l{ rủi ro của chính ngân hàng đó Một ngân hàng quản l{ rủi ro tốt nghĩa là ngân hàng đó ít bị ảnh hưởng bởi những tác động do rủi ro không lường trước

Cũng theo Tiến sĩ S L Srinivasulu: “quản trị rủi ro là một hợp đồng bảo hiểm mà chúng ta chưa nhìn thấy ngay lợi ích của nó cho đến khi rủi ro xảy ra” và ông khuyên các Ngân hàng thương mại “hãy nghĩ đến những điều bạn chưa bao giờ nghĩ tới và hãy lên kịch bản chi tiết về mọi thứ”

Như vậy rủi ro là điều không mong muốn nhưng phải chấp nhận trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp nói chung, của các Ngân hàng thương mại nói riêng Những điều không mong muốn ấy chính là những điều mà “bạn chưa bao giờ nghĩ tới” nhưng có thể dự đoán được thông qua các dấu hiệu nhận biết riêng,

và việc “lên kịch bản” chính là chiến lược quản trị rủi ro hay chính là việc đưa ra các biện pháp kiểm soát nhằm giảm bớt thiệt hại của mỗi nhóm rủi ro Một ngân hàng có chiến lược quản trị rủi ro tốt sẽ ít bị ảnh hưởng bởi những rủi ro không mong muốn xảy ra

Rủi ro trong hoạt động của các NHTM được chia thành 4 nhóm là rủi ro tín dụng, rủi ro tác nghiệp, rủi ro thị trường, rủi ro tỷ giá

Quản trị rủi ro là quá trình tiếp cận rủi ro một cách khoa học và có hệ thống

nhằm nhận dạng, kiểm soát, phòng ngừa và giảm thiểu những tổn thất, mất mát, những ảnh hưởng bất lợi của rủi ro

Quản trị rủi ro là một môn khoa học phức tạp đòi hỏi các nhà quản trị phải

có kinh nghiệm và trình độ mới có thể nhìn thấy trước những bất ổn có thể xảy đến trong tương lai và lên kế hoạch để né tránh, kiểm soát mức độ thiệt hại của chúng

Quá trình quản trị rủi ro bao gồm 4 bước, đó là: nhận diện rủi ro - đánh giá rủi ro - kiểm soát rủi ro - tài trợ rủi ro Giữa chúng có mối liên hệ mật thiết với nhau, kết quả của giai đoạn trước là tiền đề, cơ sở cho giai đoạn sau tiến hành được chính xác

1.2.2 Khái niệm rủi ro thẻ tại Ngân hàng thương mại

Rủi ro trong hoạt động kinh doanh thẻ là các tổn hại vật chất hoặc phi vật

chất có liên quan tới hoạt động kinh doanh thẻ bao gồm : phát hành thẻ, sử dụng thẻ, thanh toán thẻ Rủi ro thẻ là một loại rủi ro trong hoạt động tác nghiệp của mỗi NHTM mà đối tượng phải chịu rủi ro là Ngân hàng, chủ thẻ và đơn vị chấp nhận thẻ

1.2.3 Các loại rủi ro trong kinh doanh dịch vụ thẻ tại Ngân hàng thương mại

Rủi ro trong kinh doanh thẻ

- Thẻ bị thất lạc

-Không thu hồi được nợ đối với thẻ tín dụng

-Rủi ro của những giao dịch qua mạng internet -Rủi ro đạo đức của nhân viên ĐVCNT

Hình 1.1 :Phân loại rủi ro thẻ tại Ngân hàng thương mại

(Nguồn: Tác giả tự tổng hợp)

1.2.3.1 Rủi ro trong phát hành thẻ

Giả mạo thông tin phát hành thẻ :

Là trường hợp khách hàng cung cấp thông tin giả mạo về bản thân, về thu nhập, về khả năng tài chính cho Ngân hàng để phát hành thẻ, nếu Ngân hàng không thẩm định thông tin đầy đủ chính xác sẽ dẫn đến rủi ro tín dụng cho Ngân hàng khi chủ thẻ không có khả năng thanh toán hoặc chủ thẻ lợi dụng để lấy tiền của Ngân hàng

Hoặc trường hợp một người lấy thông tin cá nhân của người khác đến Ngân hàng đề nghị phát hành thẻ, sau đó lấy thẻ chi tiêu trên tài khoản của người khác Trường hợp này xảy ra khi nhân viên Ngân hàng không kiểm soát chặt chẽ hồ sơ của khách hàng, không đối chiếu thông tin trên hồ sơ với thông tin của người đề nghị phát hành thẻ Những trường hợp thường gặp là phát hành thẻ hàng loạt để trả lương cho nhân viên khi một người đại diện của tổ chức đến ngân hàng đề nghị làm thẻ và họ tự k{ sau đó nhận thẻ mà không đưa cho chủ thẻ thực sự

Rủi ro về đạo đức của nhân viên ngân hàng :

Trường hợp này cũng thường xuyên xảy ra khi nhân viên Ngân hàng đã có thông tin của một số khách hàng và tự { phát hành thêm thẻ để chi tiêu từ tài khoản của khách hàng mà khách hàng không biết

1.2.3.2 Rủi ro trong sử dụng thẻ

Thẻ bị đánh cắp thông tin : Hiện nay việc mua hàng trên mạng trở nên phổ

biến, khi mua hàng khách hàng phải nhập số thẻ, thông tin cá nhân và bọn tội phạm mạng đã đánh cắp thông tin này để làm một thẻ giả khác rút tiền hoặc chúng gắn các thiết bị ăn cắp trên máy ATM để đánh cắp thông tin khi khách hàng

rút tiền, sau đó chúng lấy các thông tin này làm giả một thẻ khác để lấy tiền

Thẻ bị thất lạc không đến tay chủ thẻ thực sự :Trường hợp này xảy ra khi

thẻ đã phát hành xong mà chủ thẻ thực sự không nhận được thẻ do bị thất lạc trong quá trình giao nhận giữa Ngân hàng và khách hàng Nguyên nhân là do khách hàng đổi địa chỉ khác so với địa chỉ đã đăng k{ ban đầu, hoặc do Ngân hàng giao nhầm cho khách hàng khác ( do trùng tên…) hoặc cố { không giao cho khách

hàng để chiếm đoạt tiền

Không thu hồi được nợ đối với thẻ tín dụng : Thẻ tín dụng là hình thức Ngân

hàng cấp cho khách hàng một khoản tín dụng để chi tiêu Khi khách hàng chi tiêu

mà không trả được nợ hoặc không đúng thời hạn thì Ngân hàng đứng trước nguy

cơ không thu hồi được nợ, lúc này Ngân hàng sẽ xử l{ bằng quỹ dự phòng rủi ro

1.2.3.3 Rủi ro trong thanh toán thẻ

Rủi ro về đạo đức của nhân viên đơn vị chấp nhận thanh toán thẻ :Đây là

trường hợp nhân viên của đơn vị chấp nhận thẻ liên kết với tội phạm làm thẻ giả để lấy tiền của Ngân hàng mà không hề có giao dịch mua bán hàng hóa nào, hoặc trường hợp nhân viên của đơn vị chấp nhận thẻ lợi dụng sơ hở của

khách hàng để quẹt thẻ nhiều lần cho một hóa đơn thanh toán

Rủi ro trong giao dịch qua mạng : Đồng thời với xu hướng thanh toán

không dùng tiền mặt và giao dịch qua mạng hiện nay thì loại tội phạm công nghệ

cao cũng ngày càng gia tăng Bọn tội phạm công nghệ cao thường lấy cắp thông tin cá nhân và thông tin số tài khoản mà chủ thẻ cung cấp trên những trang mua sắm online để làm một thẻ giả sau đó lấy tiền của khách hàng Vì vậy các NHTM phải thường xuyên khuyến cáo khách hàng của mình không nên đăng nhập vào những đường link lạ ở đó thường có virus đánh cắp thông tin, hoặc không nên cung cấp thông tin cá nhân trên những trang web không đáng tin cậy

1.2.4 Thành phần tham gia hoạt động thẻ và hậu quả của rủi ro gian lận thẻ

1.2.4.1 Thành phần tham gia hoạt động thẻ

Hoạt động phát hành, sử dụng và thanh toán thẻ ngân hàng trong nước có

sự tham gia chặt chẽ của 4 thành phần cơ bản là: ngân hàng phát hành thẻ, ngân hàng thanh toán thẻ, chủ thẻ và các ĐVCNT Đối với thẻ quốc tế còn thêm một thành phần nữa là các Tổ chức thẻ quốc tế Mỗi chủ thể đóng vai trò quan trọng khác nhau trong việc phát huy tối đa tính năng phương tiện thanh toán hiên đại không dùng tiền mặt của thẻ ngân hàng

Tổ chức thẻ quốc tế: là Hiệp hội các Tổ chức tài chính, tín dụng tham gia phát

hành và thanh toán thẻ quốc tế, là đơn vị đứng đầu quản l{ mọi hoạt động và thanh toán thẻ trong mạng lưới của mình Đây là hiệp hội các tổ chức tài chính, tín dụng lớn

có mạng lưới hoạt động rông khắp và đạt được sự nổi tiếng với thương hiệu và sản phẩm đa dạng như: thẻ MasterCard, thẻ Visa, thẻ American Express, JCB, thẻ Diners Club, công ty Mondex… Tổ chức thẻ quốc tế đưa ra những quy định cơ bản về hoạt động phát hành, sử dụng và thanh toán thẻ, đóng vai trò trung gian giữa các tổ chức

và các công ty thành viên trong việc điều chỉnh và cân đối các lượng tiền thanh toán giữa các công ty thành viên Hiện nay tại Việt Nam và trên thế giới có hai tổ chức thẻ