Trong hệ thống tổ chức của các trường phổ thông, đơn vị cơ bản được thành lập để tổ chức giảng dạy và giáo dục học sinh là lớp học. Để quản lí lớp học, nhà trường phân công một trong những giáo viên đang giảng dạy làm công tác chủ nhiệm lớp. Giáo viên chủ nhiệm (GVCN) được Hiệu trưởng lựa chọn từ những giáo viên có kinh nghiệm giáo dục, có uy tín với học sinh, được Hội đồng giáo dục nhà trường nhất trí phân công chủ nhiệm lớp học để thực hiện mục tiêu giáo dục. Như vậy khi nói đến GVCN là đề cập đến vị trí, vai trò, chức năng của người làm công tác chủ nhiệm lớp, còn nói đến công tác chủ nhiệm lớp là đề cập đến những nhiệm vụ, nội dung công việc mà người GVCN phải làm, cần làm và nên làm.
Trang 1
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ GIẢI PHÁP CÓ HIỆU QUẢ
TRONG CÔNG TÁC QUẢN LÍ VÀ GIÁO DỤC HỌC SINH LỚP CHỦ NHIỆM
Ở TRƯỜNG THPT
A MỞ ĐẦU:
I ĐẶT VẤN ĐỀ:
1 Thực trạng của vấn đề đòi hỏi phải có giải pháp mới:
Trong hệ thống tổ chức của các trường phổ thông, đơn vị cơ bản được thành lập để tổ chức giảng dạy và giáo dục học sinh là lớp học Để quản lí lớp học, nhà trường phân công một trong những giáo viên đang giảng dạy làm công tác chủ nhiệm lớp Giáo viên chủ nhiệm (GVCN) được Hiệu trưởng lựa chọn từ những giáo viên có kinh nghiệm giáo dục,
có uy tín với học sinh, được Hội đồng giáo dục nhà trường nhất trí phân công chủ nhiệm lớp học để thực hiện mục tiêu giáo dục Như vậy khi nói đến GVCN là đề cập đến vị trí, vai trò, chức năng của người làm công tác chủ nhiệm lớp, còn nói đến công tác chủ nhiệm lớp là đề cập đến những nhiệm vụ, nội dung công việc mà người GVCN phải làm, cần làm
và nên làm
Đối với giáo dục phổ thông, người giáo viên chủ nhiệm lớp có vai trò quan trọng trong việc giáo dục học sinh Ngoài việc trực tiếp giảng dạy ở lớp chủ nhiệm, GVCN trước hết phải là nhà giáo dục, là người tổ chức các hoạt động giáo dục, quan tâm tới từng học sinh, chăm lo đến việc rèn luyện đạo đức, hành vi, những biến động về tư tưởng, nhu cầu, nguyện vọng của các em Giáo viên chủ nhiệm lớp bằng chính nhân cách của mình, là tấm gương tác động tích cực đến việc hình thành các phẩm chất đạo đức, nhân cách của học sinh Mặt khác, GVCN còn là cầu nối giữa tập thể học sinh với các tổ chức xã hội trong và ngoài nhà trường, là người tổ chức phối hợp các lực lượng giáo dục, Có thể nói vai trò xã hội của người giáo viên chủ nhiệm trở nên lớn hơn nhiều so với chức năng của giáo viên giảng dạy bộ môn
Xác định rõ vai trò của người giáo viên chủ nhiệm lớp, trong những năm qua, trường THPT Nguyễn Du nói riêng và các nhà trường nói chung đã quan tâm nhiều hơn đến công
Trang 2tác chủ nhiệm Tuy nhiên để có một giải pháp tối ưu cũng như hiệu quả của hoạt động chủ nhiệm lại là vấn đề chúng ta cần trao đổi
Là một giáo viên đã nhiều năm làm công tác chủ nhiệm, với chút ít kinh nghiệm tích lũy được qua thực tế công việc, tôi xin được trao đổi cùng các đồng nghiệp về: “Một số giải pháp có hiệu quả trong công tác quản lí và giáo dục học sinh lớp chủ nhiệm ở
lớp, góp phần cùng nhà trường hoàn thành tốt mục tiêu giáo dục trong giai đoạn đổi mới đất nước hiện nay
2 Ý nghĩa và tác dụng của giải pháp mới:
Công tác chủ nhiệm lớp ở trường THPT có ý nghĩa rất quan trọng, tác động đến sự phát triển và hình thành nhân cách, lối sống,…cho học sinh Vì ngoài công tác giảng dạy các em kiến thức về môn học thì GVCN còn giáo dục cho các em về đạo đức lối sống, về cách học để làm người
Ở lứa tuổi học sinh THPT sự tò mò, hiếu thắng là không thể tránh khỏi Đặt biệt là
về mặt tâm sinh lý của các em có nhiều thay đổi lớn Vì vậy, công tác chủ nhiệm lớp và tiết sinh hoạt lớp không nên theo khuynh hướng đơn thuần, máy móc,….gây cho các em sự mệt mỏi, nhàm chán, căng thẳng dẫn đến phản tác dụng giáo dục mà phải kích thích, tác động đến hoạt động toàn diên cả về mặt tâm sinh lý ở các em
Ý nghĩa và tác dụng của đề tài này là góp phần nâng cao hiệu quả trong công tác chủ nhiệm và tạo nên sự hưng phấn, thoải mái của học sinh trong quá trình học tập, rèn luyện đạo đức, tác phong cũng như rèn luyện kỹ năng sống ở trường THPT
3 Phạm vi nghiên cứu của đề tài:
Đề tài này đã tập trung vào một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả trong công tác quản lí và giáo dục học sinh lớp chủ nhiệm ở trường THPT Nguyễn Du
II.PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH:
1 Cơ sở lí luận và thực tiễn:
Trong những năm gần đây, sự phát triển kinh tế - xã hội đã mang lại không ít những thuận lợi cho công tác chủ nhiệm trong nhà trường Sự quan tâm đầu tư của Đảng, nhà nước cùng với sự hỗ trợ tích cực từ phía xã hội Cơ sở vật chất, trang thiết bị giáo dục của nhà trường ngày một khang trang, đầy đủ, đảm bảo cho việc dạy và học Mô hình ít con, kinh tế ngày càng được cải thiện đã tạo thuận lợi cho các em được quan tâm và chăm sóc tốt hơn Bên cạnh đó, sự phát triển như vũ bão của khoa học công nghệ, đặc biệt là công nghệ thông tin đã hỗ trợ cho giáo viên và phụ huynh trong việc liên lạc, trao đổi, nắm bắt nhanh những thông tin cần thiết trong phối hợp giáo dục; đồng thời hỗ trợ tích cực cho hoạt động dạy của giáo viên trong những giờ lên lớp, trong những hoạt động tập thể khiến
Trang 3học sinh thấy hứng thú hơn Sự phối kết hợp giữa các tổ chức đoàn thể trong và ngoài nhà trường ngày càng trở nên chặt chẽ
Tuy nhiên, bên cạnh những thuận lợi kể trên, công tác chủ nhiệm lớp còn gặp không ít những khó khăn, thách thức Trong thời đại khoa học công nghệ và kinh tế thị trường hiện nay, ngoài những tiện ích to lớn mà nó mang đến cho nhân loại thì kèm theo đó là hàng loạt các tác động tiêu cực đến đối tượng học sinh: xu hướng đua đòi chưng diện theo trang phục, mái tóc của các ca sĩ, diễn viên trong phim ảnh không lành mạnh và đặc biệt là game online Chính những vấn đề này ảnh hưởng không ít đến việc học tập, việc hình thành nhân cách, đạo đức của học sinh và gây ra rất nhiều khó khăn cho giáo viên chủ nhiệm trong công tác giáo dục đạo đức, quản lí học sinh
Nguyên nhân chủ yếu là do nhiều công nghệ kinh doanh chỉ chú ý đến lợi nhuận Hầu hết các điểm truy cập Internet đều trang bị những trò chơi bạo lực thu hút học sinh Vì thế, hiện tượng trốn tiết, giấu tiền học phí,…để chơi game là điều không thể tránh khỏi Không những thế, hậu quả do những tác động của những trò chơi nguy hiểm này dẫn đến các hành
vi bạo lực học đường khôn lường
Mặt khác, nhiều gia đình do quá bận rộn với công việc làm ăn nên thời gian dành cho việc giáo dục con cái không nhiều, gần như phó mặc cho nhà trường và xã hội, thậm chí cung cấp tiền bạc dư thừa không nghĩ đến hậu quả Nhiều phụ huynh chỉ gặp gỡ trao đổi với GVCN trong 3 buổi họp phụ huynh trong một năm học, còn chủ yếu là trao đổi qua điện thoại trong những trường hợp cần thiết Học sinh thiếu thốn tình cảm, thiếu sự quan tâm của gia đình, dễ bị kẻ xấu lôi cuốn sa ngã Một số em do được chiều chuộng và chăm sóc quá chu đáo nên nảy sinh tính ích kỉ, ương bướng, khó bảo
Hơn nữa, công tác chủ nhiệm chủ yếu là kiêm nhiệm, thực tế hiện nay chưa có một khoá đào tạo chính thức nào cho GVCN Chính vì vậy, không nhiều GVCN thực sự có năng lực, làm chủ nhiệm chủ yếu bằng kinh nghiệm của bản thân, cộng với trao đổi học hỏi đồng nghiệp trong nhà trường Bên cạnh đó, số tiết dành cho GVCN còn quá ít, chỉ 4 tiết trên tuần, chưa tương xứng với công sức giáo viên đầu tư vào công tác chủ nhiệm, dẫn đến nhiều giáo viên chưa hăng say với công tác chủ nhiệm Nội dung chương trình giảng dạy còn nặng về kiến thức thuần tuý, số tiết giành cho giáo dục công dân, giáo dục đạo đức học sinh còn quá ít, trong khi xã hội ngày càng phát triển Hơn nữa ở lứa tuổi này, tâm sinh lí của các em đang phát triển mạnh, các em ngày càng có nhiều nhu cầu hiểu biết, tìm tòi, bắt chước, thích giao lưu, đua đòi, thích sự khẳng định mình , trong khi kiến thức về xã hội, gia đình, sự hiểu biết về pháp luật còn hạn chế, nên chiều hướng học sinh hư, lười học, hiện tượng bỏ giờ, trốn tiết, vi phạm pháp luật, vi phạm đạo đức ngày càng nhiều Đó là khó khăn về mặt khách quan gây cản trở cho những người làm công tác chủ nhiệm lớp Tuy nhiên, cũng phải nhìn nhận những thiếu sót về phía đội ngũ giáo viên chủ nhiệm Một bộ phận giáo viên chủ nhiệm chưa thật nhiệt tình, một phần do công việc giảng dạy chiếm nhiều thời gian, hiệu quả công tác chủ nhiệm ít nhiều bị ảnh hưởng Một thiếu sót
Trang 4khác là nhiều giáo viên chủ nhiệm tiến hành công việc khá cảm tính, chưa có phương pháp chủ nhiệm sáng tạo thích hợp Có người quá nghiêm khắc, có người quá dễ dãi Người nghiêm khắc gò ép học sinh theo khuôn khổ một cách máy móc Và như thế, về mặt tâm lí thì cả giáo viên và học sinh đều như bị áp lực Người dễ dãi thì lại buông lỏng công tác quản lí, thiếu quan tâm sâu sát Thực tế, nhiều khi giữa thầy cô chủ nhiệm và học sinh không phải bao giờ cũng tìm được tiếng nói chung
Để khắc phục những khó khăn trên trong công tác chủ nhiệm không phải là điều dễ dàng và đơn giản Tuy nhiên, tôi xin được đưa ra một số giải pháp để các đồng nghiệp cùng chia sẻ
2 Các giải pháp tiến hành, thời gian tạo ra giải pháp
2.1 Các giải pháp tiến hành:
Để thực hiện tốt công tác tổ chức lớp, ngoài việc thực hiện đầy đủ, có chất lượng cao chức năng, nhiệm vụ của công tác chủ nhiệm, giáo viên chủ nhiệm còn phải có “Nghệ
Xuất phát từ nhu cầu bức thiết như đã trình bày ở phần lí do chọn đề tài Bên cạnh đó
là sự động viên, hỗ trợ tích cực của đồng nghiệp, của tổ chuyên môn, Ban giám hiệu nhà trường, tôi đã mạnh dạn tiến hành nghiên cứu đề tài này
Cơ sở cụ thể nhất là qua nhiều năm giảng dạy và làm công tác chủ nhiệm, tôi đã đúc kết được kinh nghiệm về đề tài này Như vậy, trên cơ sở lí thuyết soi đường, thực tế kiểm chứng, từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm
Cụ thể các giải pháp và biện pháp được tiến hành là:
- Xây dựng kế hoạch chủ nhiệm từ đầu năm học
- Tìm hiểu và nắm vững đối tượng giáo dục
- Giáo dục học sinh tính tự giác, thực hiện nội quy của trường của lớp
- Duy trì và phát huy tính tự quản của học sinh
- Cụ thể hóa các phong trào thi đua của Đoàn Thanh Niên và của trường
- Giáo dục học sinh bằng sức mạnh tâm lí
- Chú trọng đến hiệu quả của tiết sinh hoạt lớp
- Phối hợp với các lực lượng giáo dục khác
- Chú trọng đến việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh
2.2 Thời gian tạo ra giải pháp:
Thời gian tiến hành nghiên cứu đề tài từ năm 2011 đến nay
Trang 5
B NỘI DUNG
I MỤC TIÊU:
Mục tiêu của đề tài này là nhằm giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kỹ năng cơ bản, góp phần hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa
Tùy theo từng đối tượng học sinh, từng tuần học, từng tháng học, từng năm học cụ thể
mà GVCN sử dung phương pháp phù hợp để công tác quản lí, giáo dục học sinh lớp chủ nhiệm có hiệu quả và tiết sinh hoạt chủ nhiệm hấp dẫn, tạo sự hưng phấn, kích thích các
em hứng thú trong tiết sinh hoạt lớp, tạo nên tiết sinh hoạt lớp có chất lượng đồng thời nâng cao hiệu quả giáo dục
II MÔ TẢ GIẢI PHÁP CỦA ĐỀ TÀI:
1.Thuyết minh tính mới:
1.1 Nội dung các giải pháp:
a Thông thường khi nhận chủ nhiệm một lớp nào đó, giáo viên chủ nhiệm phải xây dựng kế hoạch chủ nhiệm lớp ngay từ đầu năm học:
Giáo viên chủ nhiệm có nội dung công tác phong phú, đa dạng, phức tạp, toàn diện liên quan đến tất cả các mặt hoạt động của học sinh trong lớp Vì vậy muốn đạt kết quả cao cần phải có kế hoạch đúng đắn và phù hợp
Trên cơ sở nắm được mục tiêu, nhiệm vụ của nhà trường trong năm học, đặc điểm tình hình lớp, địa phương, cơ sở vật chất của nhà trường, GVCN tiến hành xây dựng kế hoạch giáo dục Trong kế hoạch giáo dục phải xác định rõ ràng mục đích, chỉ tiêu phấn đấu và các biện pháp chính Đặc biệt chú trọng chiến lược phối hợp giữa các lực lượng giáo dục
để đạt được mục đích đề ra, cần có phương hướng phát triển lớp, sự thực hiện tuần tự hợp
lí nhằm đi đến mục đích Kế hoạch phải phát huy được mặt mạnh, khắc phục được hạn chế của lớp Biện pháp thực hiện cần thể hiện tính phong phú, đa dạng Tuy nhiên các biện pháp đề ra trong kế hoạch chỉ là “phần cứng” Trong quá trình thực hiện cần phải vận dụng, điều chỉnh một cách linh hoạt các biện pháp giáo dục sao cho phù hợp với tình hình thực tế của lớp của trường để công việc đạt hiệu quả cao
b Tìm hiểu và nắm vững đối tượng giáo dục:
Nhà giáo dục Nga K.D Usinski từng nói: “Muốn giáo dục con người về mọi mặt thì
phải hiểu con người về mọi mặt” Để làm tốt công tác chủ nhiệm lớp cũng như công tác
quản lí và giáo dục học sinh, giáo viên chủ nhiệm phải nắm vững tâm - sinh lí, nhu cầu, nguyện vọng, ước mong, khả năng trình độ của học sinh, nắm vững hoàn cảnh sống, những
Trang 6tác động của gia đình, mối quan hệ xã hội, bạn bè của học sinh Tôi đã cố gắng tìm hiểu học sinh thông qua nhiều biện pháp Cụ thể như sau:
- Tìm hiểu học sinh qua các tài liệu liên quan: Xem học bạ, sơ yếu lí lịch, bản tự nhận xét của học sinh, nhận xét của GVCN cấp THCS hoặc của GVCN cũ Đây là tài liệu đáng tin cậy ban đầu giúp tôi nhận biết và phân loại học sinh
- Tìm hiểu học sinh thông qua quan sát trực tiếp: Quan sát trực tiếp học sinh hằng ngày trong các hoạt động trên lớp, ngoài lớp để biết hành vi thái độ học sinh Đây là tài liệu sống, qua đó tôi cố gắng tìm ra những nét cá tính nhất của từng em Tôi quan sát lớp chủ nhiệm cả trong giờ ra chơi xem em nào nghịch thái quá, em nào từ tốn, hiền lành, có khi trên đường vào dạy lớp khác tôi cũng ngang qua lớp chủ nhiệm Nếu thấy những sai phạm của học sinh thì phải nhắc nhở ngay
- Có thể tiến hành những thử nghiệm tìm hiểu học sinh Đây là cách làm giúp cho người giáo viên chủ nhiệm có thể thu được thông tin về một hay nhiều vấn đề cần làm sáng
tỏ Những thử nghiệm này là những bài tập tình huống đã được xây dựng về một vấn đề
nào đó để học sinh có dịp bộc lộ mình Chẳng hạn có thể đưa ra tình huống: Thầy đang rất
cần một số em chiều nay tham gia trang trí lại lớp học cho đẹp mắt hơn; hoặc cho học sinh
trả lời nhanh vào phiếu in sẵn một số câu hỏi về vấn đề định tìm hiểu (ví dụ: tìm hiểu về thái độ của học sinh đối với cha mẹ và anh chị em trong gia đình bằng những câu hỏi đơn giản), Những thử nghiệm nhỏ này có thể áp dụng linh hoạt sao cho phù hợp với học sinh
ở từng vùng dân cư Kết quả thử nghiệm sẽ giúp giáo viên chủ nhiệm lớp có thể nắm bắt được thêm những thông tin mới, bổ sung cho những nhận định của mình về học sinh
c Giáo dục học sinh tính tự giác, thực hiện nội quy của trường của lớp:
Công việc này ban đầu khá vất vả, GVCN có thể phải thường xuyên đến lớp vào đầu buổi học, giữa các tiết và cuối buổi học
Để rèn cho học sinh tính tổ chức kỷ luật, phải giúp các em nhận thức đúng vấn đề, trên cơ sở đó các em sẽ thực hiện một cách tự giác
Ví dụ: Giờ tập trung đầu tuần của khối lớp học buổi chiều là vào tiết 5 - tiết cuối cùng
trong ngày Học sinh ra tập trung chào thường mang theo cặp để sau buổi chào cờ có thể ra
về được ngay Việc này tuy có tiện nhưng ảnh hưởng đến tác phong của các em Ngoài ra những công việc nhà trường triển khai trong giờ chào cờ, do tác động của ngoại cảnh, học sinh ngồi nghe chắc chắn không lĩnh hội được hết mọi vấn đề Do đó tôi đã quy định học sinh phải để cặp tại lớp, sau giờ chào cờ học sinh trở lại lớp lấy cặp và nghe thầy giáo quán triệt lại những công việc nhà trường vừa triển khai Trong thực tế các lớp do tôi chủ nhiệm
thực hiện rất tự giác qui định này
Có những việc tưởng chừng như rất nhỏ nhưng hiệu quả lại lớn Chẳng hạn: thống nhất
sử dụng một loại giấy kiểm tra (học sinh nộp tiền và lớp đặt mua) cũng tạo cho các em tác phong học tập tốt
Trang 7
d Khi lớp đã có nền nếp rồi, để duy trì được cần phải phát huy khả năng tự quản của học sinh:
Việc này phải dựa vào ban cán sự lớp và Ban chấp hành chi đoàn Điều quan trọng là phải chọn được những học sinh nhiệt tình và có năng lực công tác Song dù có năng lực tốt thế nào thì các em vẫn đang ở lứa tuổi học trò, do đó GVCN phải giáo dục cho học sinh ý thức được đầy đủ vai trò, nhiệm vụ của người cán bộ lớp để các em thực sự có trách nhiệm
và nâng cao tinh thần trách nhiệm đối với công tác được giao
Khi xây dựng đội ngũ tự quản cần xuất phát từ đặc điểm, nhiệm vụ từng năm học và tính chất phát triển của tập thể học sinh Nhiều GVCN chỉ căn cứ vào một số tiêu chuẩn cán bộ lớp như học giỏi, đạo đức tốt, rất ít GVCN dựa vào đặc điểm của quá trình phát triển của tập thể để xây dựng cấu trúc đội ngũ tự quản Nên căn cứ vào 3 giai đoạn phát triển của tập thể lớp mà lựa chọn đội ngũ tự quản Ví dụ: ở giai đoạn đầu (tập thể mới hình thành) rất cần có một lớp trưởng, bí thư chi đoàn (thủ lĩnh) biết hi sinh, có uy tín, biết quan tâm đến người khác, gương mẫu, biết cảm hoá các bạn , không nhất thiết phải là học sinh học giỏi nhất lớp Nhưng sang giai đoạn 2 và 3 (khi tập thể đã phát triển) rất cần có “thủ lĩnh” năng động, sáng tạo, luôn tìm tòi nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức hoạt động mọi mặt để cuốn hút các bạn Giáo viên chủ nhiệm nên lấy hoạt động chiều sâu của nội dung học tập, hoạt động ngoại khoá, văn hoá xã hội làm phương tiện giáo dục tập thể, rèn luyện năng lực tự quản, thái độ, tình cảm và hành vi của học sinh Để phát huy vai trò
cố vấn, GVCN cần có năng lực dự báo chính xác khả năng của học sinh trong lớp, biết khêu gợi tiềm năng sáng tạo của các em trong việc đề xuất các nội dung hoạt động, xây dựng kế hoạch hoạt động toàn diện phù hợp với nhiệm vụ và điều kiện của mỗi tuần, mỗi tháng, mỗi học kì của từng năm học Giáo viên chủ nhiệm chỉ là người giúp học sinh tự tổ chức các hoạt động đã được kế hoạch hoá Điều đó không có nghĩa là GVCN khoán trắng, đứng ngoài hoạt động của tập thể lớp học mà nên cùng hoạt động, điều chỉnh hoạt động, kịp thời giúp các em tháo gỡ những khó khăn trong quá trình hoạt động
Ngoài ra cần tạo hứng thú trong công việc, tạo sự đoàn kết nhất trí cao trong ban cán
sự lớp để làm sao các em cũng phải biết làm việc “hết mình”, biết phấn đấu vì tập thể và biết tự giác, chủ động điều hành lớp ngay cả khi không có giáo viên chủ nhiệm Sử dụng phiếu giao việc cũng là một hình thức tạo cho học sinh phát huy tính tự giác, tự quản, tinh thần trách nhiệm trong công việc Trên cơ sở được giao việc học sinh phải tự lập kế hoạch
và giáo viên chủ nhiệm hẹn thời gian để duyệt Nhìn chung được giao việc và nhất là được thầy cô tin tưởng, phát huy tính dân chủ và tự quản các em rất phấn khởi và tất nhiên phải rút kinh nghiệm, khen chê kịp thời (trong một năm học, ban cán sự ít nhất được động viên, khen thưởng hai lần vào dịp sơ kết học kỳ I và tổng kết năm học)
Trang 8
e Cụ thể hoá các đợt thi đua do Đoàn thanh niên phát động cũng là một biện pháp tích cực thúc đẩy phong trào đi lên của tập thể lớp:
Phong trào thi đua học tập và các hoạt động khác trong nhà trường được Đoàn thanh niên phát động và duy trì thường xuyên suốt năm học Trên cơ sở đó, lớp lại đề ra các hình thức thi đua giữa các tổ, nhóm và các cá nhân Kết thúc mỗi đợt thi đua lại chọn ra những tập thể (tổ, nhóm) và các cá nhân xuất sắc để biểu dương khen thưởng Để tạo hứng thú cho học sinh trong việc xây dựng bài học ở trên lớp, tôi gợi ý các em tính điểm thi đua cho mỗi lượt phát biểu Kết quả nhiều giờ học diễn ra sôi nổi và có chất lượng, giáo viên dạy rất phấn khởi
f Giáo dục học sinh bằng sức mạnh tâm lí
Trong một lớp học bao giờ cũng có học sinh ngoan ngoãn, học sinh nghịch ngợm, cá biệt Do đó tìm hiểu nắm vững từng đối tượng học sinh sẽ giúp GVCN sử dụng vũ khí tâm
lí để giáo dục học sinh có hiệu quả
Đối với những học sinh ngoan, có ý thức thì chỉ cần nhắc nhở chung Nhưng đối với những học sinh có cá tính, có hoàn cảnh khó khăn thì lại phải vừa nghiêm khắc khi xử lý những sai phạm của các em, vừa phải tình cảm, động viên, thậm chí phải dỗ dành Giáo dục những học sinh cá biệt điều quan trọng là phải tạo được mối quan hệ gần gũi, cảm thông giữa thầy và trò Muốn vậy GVCN không chỉ đứng ở cương vị người thầy mà phải biết nhập vai, biết lắng nghe các em nói, tìm hiểu tâm tư của các em, tạo cho các em có cảm giác mình được chia sẻ, cảm thông, được giúp đỡ thì các em sẽ tự giác sửa chữa khuyết điểm, tự giác phấn đấu hơn Có những học sinh khi mắc khuyết điểm đã nói với bạn
bè rằng: không sợ bị kỷ luật, bị phạt mà chỉ sợ làm ảnh hưởng đến thành tích thi đua của lớp, sợ làm thầy buồn…
Có em học sinh đầu năm học lớp 10 thường xuyên đi học muộn, nhiều hôm không vào được trường lại ra quán Internet Tôi đã sắp xếp thời gian đến thăm gia đình học sinh này, mới hay em ở với ông bà nội (bố em mất từ khi em mới được 5 tuổi, mẹ đi lấy chồng khác) Vì ít được quan tâm nên em cũng sao nhãng chuyện học hành Được thầy đến thăm nhà, động viên nên em tiến bộ rất nhanh, chấm dứt hiện tượng đi học muộn và tham gia rất tích cực vào các hoạt động của lớp
Qua trường hợp cụ thể vừa nêu, tôi thấy việc sắp xếp thời gian đến thăm gia đình học sinh (đặc biệt là những học sinh cá biệt) cũng đem lại nhiều hiệu quả trong công tác chủ nhiệm
Ngoài ra, để tạo không khí cởi mở trong tập thể lớp và cũng là để giúp cho mình hiểu học sinh hơn, tôi thường động viên các em ghi nhật ký lớp hằng ngày Thi thoảng tôi lại cho học sinh viết cảm nhận về lớp mình Có những điều thường ngày có khi khó nói ra được, nhưng khi viết cảm nhận hoặc ghi nhật kí lớp các em lại có dịp để giãi bày Qua
Trang 9những bài cảm nhận và những trang nhật ký lớp, thầy trò, bạn bè hiểu nhiều về nhau hơn
và đương nhiên tập thể lớp ngày càng thêm gắn bó
g Phối hợp với các lực lượng giáo dục khác:
Phối hợp với Ban giám hiệu nhà trường: Giáo viên chủ nhiệm là cầu nối giữa Hiệu trưởng với học sinh, truyền đạt chủ trương chính sách của ngành, nội quy của nhà trường đến học sinh không phải bằng mệnh lệnh mà bằng sự thuyết phục cảm hoá, gương mẫu của bản thân mình Bên cạnh đó GVCN phát hiện kịp thời các hành vi xấu của học sinh, đề nghị nhà trường xét kỷ luật nghiêm khắc nhằm ngăn chặn hành vi xấu khác có thể xảy ra tiếp
Phối hợp với giáo viên bộ môn: Biết lắng nghe những nhận xét của giáo viên bộ môn thậm chí là những phê phán cá nhân, tập thể lớp mình sau đó chọn lọc, phân tích thông tin
để phối hợp tác động giáo dục cùng chiều, khắc phục khó khăn, vướng mắc của học sinh trong quá trình học tập, đề đạt nguyện vọng của học sinh với giáo viên bộ môn để nâng cao chất lượng giáo dục
Phối hợp với ban nề nếp: thường xuyên theo dõi sổ trực của ban nề nếp để biết được tình hình thực hiện nội qui của lớp chủ nhiệm để có biện pháp giáo dục kịp thời
Phối hợp với cha mẹ học sinh: Giáo viên chủ nhiệm và cha mẹ học sinh phải thống nhất được phương hướng phấn đấu của lớp đặt trong kế hoạch chung của nhà trường, đặc biệt là thống nhất được các biện pháp quản lí, giáo dục học sinh khi đến trường cũng như ở nhà Đây là điều kiện đầu tiên để giáo viên chủ nhiệm có được sự ủng hộ của phụ huynh trong công tác chủ nhiệm lớp Đặc biệt với những học sinh vi phạm nội quy của trường, lớp, tuỳ theo mức độ vi phạm GVCN thông báo với phụ huynh bằng văn bản (giấy thông báo), bằng điện thoại hoặc trực tiếp gặp để thống nhất biện pháp giáo dục Trong thực tế biện pháp này tôi và nhiều giáo viên đã làm và có hiệu quả: học sinh tiến bộ và phụ huynh cũng cảm thấy thoải mái mỗi khi được mời đến gặp GVCN
Nhìn chung nếu biết kết hợp các lực lượng giáo dục, chắc chắn công tác quản lí và giáo dục học sinh lớp chủ nhiệm sẽ đạt hiệu quả cao hơn
h Việc thực hiện nghiêm túc các giờ sinh hoạt lớp cần được coi trọng:
Tuy nhiên cách thức tổ chức các giờ sinh hoạt trên lớp cũng nên linh hoạt Giờ sinh hoạt lớp không nên chỉ kiểm điểm học sinh hoặc có kiểm điểm thì cũng không nên máy móc Đôi khi có thể biến giờ sinh hoạt thành những hội thảo nhỏ với những chủ đề phù hợp với học sinh như: chọn nghề cho tương lai, sự lạc quan trong cuộc sống, những mơ ước tuổi trẻ, làm thế nào để sống đẹp mỗi ngày, văn minh trong cách tặng quà, Có thể thay những lời phê bình gay gắt bằng một câu chuyện nào đó Chẳng hạn:
Trước đây khi chủ nhiệm lớp Hệ công lập tự chủ, có tuần lớp có nhiều cá nhân vi
phạm nội quy, nhiều giờ học xếp loại trung bình, yếu…Giờ sinh hoạt của tuần đó thay vì kiểm điểm tôi cho các em được phép phát biểu thoải mái Tôi gợi ý để các em nói ra những
Trang 10dự định trong tương lai về việc chọn ngành nghề, chọn trường học Nhìn chung các em rất cởi mở và tỏ ra hưng phấn với đề tài này Sau khi nghe các em nói, tôi mới đặt vấn đề:
“Mọi dự định, mọi ước mơ của các em đều đẹp cả, điều quan trọng là cần phải cố gắng thực hiện cho bằng được Song nếu các em học hành như thế này thì liệu có đạt được mục đích của mình không?”
Như vậy không kiểm điểm mà lại hoá ra kiểm điểm nhưng giờ sinh hoạt rõ ràng đỡ căng thẳng hơn và lại có hiệu quả
k Chú trọng việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh
Kĩ năng sống của con người nói chung đó là sự tự ý thức vai trò trách nhiệm của bản thân mình trong việc ứng xử với mọi người xung quanh và môi trường tự nhiên trong đó con người đang tồn tại Từ những ngày học đầu tiên ở trường phổ thông, học sinh đã được bồi dưỡng cả hai mặt đức và tài Sự phát triển của mỗi người nói chung và học sinh nói riêng được hình thành thông qua việc tiếp thu tri thức hằng ngày trong cuộc sống như kĩ năng làm việc hợp tác, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng thích nghi, kĩ năng xử lí tình huống, kĩ năng giữ gìn bảo vệ môi trường… Những kĩ năng này không chỉ đòi hỏi cho một giai đoạn
nào đó mà nó cần thiết cho cả đời người đặc biệt là chuỗi ngày đi học Khẩu hiệu “Mỗi
ngày đến trường là một ngày vui” xuất hiện ở các trường cũng vì lẽ đó Kĩ năng sống được
biểu hiện đa dạng tuỳ từng người, từng sự việc và từng hoàn cảnh cụ thể Nhưng dù trong trường hợp nào, đối với ai thì kĩ năng sống nhất thiết phải vươn tới chân lý tốt đẹp: nhân ái,
vị tha, bản lĩnh tự tin, khiêm tốn, văn minh lịch sự, dám nghĩ dám làm, hoà đồng và tôn trọng người khác Thực tiễn ngày nay cho thấy đôi khi kiến thức uyên bác, học vị cao lại không làm nên sự thành đạt của con người bằng chính kĩ năng sống của họ Cuộc sống ngày càng phát triển, đất nước đang hội nhập với thế giới, cơ hội có được vị trí trong xã hội
và khẳng định bản thân của người lao động đang rộng mở, nhưng số lượng người thất nghiệp vẫn không ngừng gia tăng Một trong những nguyên nhân quan trọng là do họ chưa được trang bị những kĩ năng sống cơ bản của một người lao động Chính vì vậy, kĩ năng sống cần được mỗi người chúng ta rèn luyện ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường Trong bốn trụ cột của giáo dục được Unesco nêu ra là “học để biết, học để làm việc, học để làm người (để tồn tại), học để cùng chung sống” đã có ba nội dung hàm chứa các yêu cầu
kĩ năng sống Điều này càng khẳng định hơn nữa tầm quan trọng và cần thiết của nhà trường trong việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Đành rằng hình thành kĩ năng sống phải qua cả trường học và trường đời nhưng trường học vẫn giữ vị trí nền móng vì hầu hết mọi người đều được đi học và nội dung học ở trường phổ thông gồm nhiều lĩnh vực tự nhiên, xã hội, văn hóa, thể dục thẩm mỹ,… cùng nhiều bài học về lối sống tốt đẹp của những bậc tiền nhân mà học sinh cần học tập noi theo
Có thể tiến hành giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp chủ nhiệm bằng các hình thức như: