Một số biện pháp tổ chức trò chơi dân gian cho trẻ mẫu giáo bé 3 4 tuổi tại trường Mầm non Nga Mỹ

Vậy làm thế nào để tổ chức được các trò chơi dân gian cho trẻ mẫu giáo bé thực sự có hiệu quả, lôi cuốn và hấp dẫn được trẻ là một bài toán khó với các giáo viên, đặc biệt là các giáo viên mầm non. (Vì khả năng chú ý có chủ định của trẻ mầm non còn kém. Trẻ dễ dàng tham gia vào trò chơi nhưng cũng nhanh chán, nhanh bỏ cuộc ).

A MỞ ĐẦU

I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Hoạt động vui chơi là hoạt động chủ đạo của trẻ mẫu giáo, bởi vui chơi đã gây ra những biến đổi về chất, ảnh hưởng quyết định đến sự hình thành nhân cách và là tiền đề cho hoạt động học tập của trẻ ở lứa tuổi tiếp theo Trong hoạt động vui chơi có rất nhiều trò chơi, trong đó TCDG luôn được trẻ em nói chung

và trẻ mẫu giáo yêu thích

Từ xa xưa trẻ em Việt Nam đã có nhu cầu chơi, chúng nghĩ ra các trò chơi, truyền cho nhau cách chơi từ thế hệ này sang thế hệ khác nhờ đó mà TCDG được lưu truyền đến ngày nay TCDG với chức năng đặc biệt của nó đã mang lại cho thế giới trẻ thơ nhiều điều thú vị, bổ ích, đồng thời thể hiện nhu cầu giải trí, vui chơi, quyền được chia sẻ niềm vui với bạn bè, làm cho thế giới xung quanh các em đẹp và rộng mở hơn, tuổi thơ của các em sẽ trở thành những kỷ niệm quý báu theo suốt cuộc đời Chính vì vậy TCDG rất cần thiết được lựa chọn, giới thiệu trong nhà trường tuỳ theo lứa tuổi của trẻ Đúng như PGS TS Nguyễn

Văn Huy, giám đốc Bảo tàng dân tộc học Việt Nam đã nói: “Cuộc sống đối với trẻ em không thể thiếu những trò chơi Trò chơi dân gian không đơn thuần là trò chơi của trẻ con mà nó chứa đựng cả nền văn hóa dân tộc Việt Nam độc đáo và giàu bản sắc Trò chơi dân gian không chỉ chắp cánh cho tâm hồn trẻ, giúp trẻ phát triển tư duy, sáng tạo, mà còn giúp các em hiểu về tình bạn, tình yêu gia đình, quê hương đất nước Ngày nay, các em được sống ở một xã hội công nghiệp, chỉ quen với máy móc và không có khoảng thời gian chơi cũng là thiệt thòi Thiệt thòi hơn khi các em không được làm quen với những trò chơi của thiếu nhi ngày trước đang ngày càng bị mai một và lãng quên, không chỉ có ở các thành phố mà còn ở cả các vùng quê Vì thế giúp các em hiểu và quay về nguồn cội với các trò chơi dân gian là một việc làm cần thiết”.

TCDG được sử dụng nhiều trong các hoạt động vui chơi của trẻ ở trường

mầm non, đặc biệt là hoạt động có chủ đích Các TCDG không chỉ nhiều về số lượng mà còn phong phú về thể loại Việc kết hợp các TCGD trong các hoạt động chủ đích tại trường mầm non có ý nghĩa to lớn trong việc rèn luyện thể lực,

sự khéo léo, rèn luyện trí tuệ, sự nhanh trí, gợi xúc cảm thẩm mỹ, khả năng hoạt động nhóm, tập thể, sự gắn kết của tình bạn… đặc biệt nó góp phần xây dựng nhân cách mang đậm văn hóa dân tộc Việt Nam cho trẻ ngay từ khi còn nhỏ Trên thực tế, khi tôi nhận lớp mẫu giáo bé 3 - 4 tuổi tại trường mầm non Nga

Mỹ, thì việc tổ chức TCDG cho trẻ còn nặng về mục đích “học” nhẹ về “chơi”, hơn nữa nội dung dạy học chủ yếu là thực hiện đúng phương pháp, hình thức tổ

chức đơn điệu, sơ sài, gây sự nhàm chán đối với trẻ, dẫn đến trẻ nhút nhát càng nhút nhát hơn, không mạnh dạn tự tin tham gia hoạt động, không phát huy hết khả năng tích cực của mình

Vậy làm thế nào để tổ chức được các trò chơi dân gian cho trẻ mẫu giáo bé thực sự có hiệu quả, lôi cuốn và hấp dẫn được trẻ là một bài toán khó với các giáo viên, đặc biệt là các giáo viên mầm non (Vì khả năng chú ý có chủ định của trẻ mầm non còn kém Trẻ dễ dàng tham gia vào trò chơi nhưng cũng nhanh chán, nhanh bỏ cuộc )

Là một giáo viên mầm non tôi luôn trăn trở và tìm các biện pháp để tổ chức

các trò chơi dân gian một cách có hiệu quả nhất Vì vậy tôi đã chọn đề tài: “Một

số biện pháp tổ chức trò chơi dân gian cho trẻ mẫu giáo bé 3- 4 tuổi tại trường Mầm non Nga Mỹ” làm đề tài nghiên cứu cho mình.

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Nhằm tìm ra các biện pháp tốt nhất tổ chức các TCDG giúp trẻ phát triển toàn diện và bồi dưỡng truyền thống văn hóa dân tộc cho trẻ

III ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

- 30 trẻ lớp 3- 4 tuổi do tôi phụ trách

IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu

- Phương pháp quan sát

- Phương pháp đàm thoại

- Phương pháp thực nghiệm

- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế

B NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

I CƠ SỞ LÍ LUẬN

Vui chơi là hoạt động chủ đạo đối với sự phát triển của trẻ mẫu giáo, chi phối toàn bộ đời sống tâm lý và các hoạt động khác

TCDG là một trong những hình thức sinh hoạt văn hóa dân gian Trò chơi vừa thể hiện tính sáng tạo của người lao động vừa là giải trí thoải mái sau những ngày lao động mệt nhọc, bày tỏ niềm chiến thắng thiên nhiên Thông qua trò chơi giúp trẻ nắm được những tiêu chuẩn, hành vi chuẩn mực của con người, những phẩm chất của trẻ đuợc hình thành như lòng dũng cảm, tính kỷ luật, ý chí quyết thắng của trẻ Trong trò chơi trẻ nào cũng tỏ ra cố gắng hết sức mình, mối quan hệ tập thể mật thiết, ai cũng sẵn sàng hết sức mình để mang lại thành tích chung cho tập thể, cùng nhau tạo ra những đồ dùng đồ chơi phục vụ cho quá

trình chơi của tập thể…cùng nhau hát, đọc đồng dao khi chơi có tác giúp bồi dưỡng những cảm xúc thẩm mỹ cho trẻ

Tuy nhiên, trong nhịp sống công nghiệp hóa hiện nay thì việc các bậc phụ huynh lựa chọn và hướng dẫn một TCDG cho con mình còn nhiều hạn chế mà thay vào đó là những trò chơi hiện đại, những trò chơi mang tính bạo lực khiến cho tâm hồn trẻ thơ trở nên tàn bạo và hung hãn Đồ chơi hiện đại có sức thu hút đối với trẻ bởi màu sắc cũng như phong phú về chủng loại, không phủ nhận vai trò của những đồ chơi đó nhằm thõa mãn nhu cầu vui chơi, nhưng chính những

đồ chơi hiện đại đó làm nảy sinh tính ích kỷ ở trẻ, trẻ chỉ muốn độc chiếm chơi một mình, không thích chơi với bạn, trẻ dễ thu mình vào thế giới cô độc của riêng mình mất khả năng hòa đồng tập thể, đoàn kết, chia sẻ với bạn bè Do đó việc đưa TCDG vào giảng dạy, vui chơi trong trường mầm non sẽ làm làm nền móng cho trẻ khi học lên lên các bậc cao hơn, trẻ không những dễ thích nghi hơn mà còn rèn khả năng ứng xử văn hóa trong các hoạt động tập thể lành mạnh,

bổ ích, các hoạt động vui chơi giải trí phù hợp với lứa tuổi, không sa vào những trò chơi bạo lực

Từ những vấn trên tôi đã quyết định nghiên cứu và tìm ra “ Một số biện pháp tổ chức trò chơi dân gian cho trẻ mẫu giáo 3- 4 tuổi” tại trường mầm non Nga Mỹ.

II THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ TRƯỚC KHI ÁP DỤNG SÁNG KIẾN

1 Thuận lợi

Được ban giám hiệu nhà trường chỉ đạo sát sao về chuyên môn, cơ sở vật chất, tài liệu tham khảo cũng như đồ dùng đồ chơi đầy đủ cho cô và trẻ

Bản thân tôi là giáo viên có trình độ chuyên môn trên chuẩn, yêu nghề mến trẻ, nhiệt tình, hàng năm được tham gia các lớp bồi dưỡng chuyên môn do Phòng, Sở giáo dục tổ chức

Trẻ thích các trò chơi dân gian Việt Nam và bản thân tôi sưu tầm được rất nhiều TCDG thú vị và đặc sắc, phù hợp với trẻ mẫu giáo, phù hợp với mỗi vùng miền

Trẻ được phân chia đúng độ tuổi, nhận thức của trẻ tương đối đồng đều, các bậc cha mẹ cũng quan tâm đến việc học tập của con em mình

2 Khó khăn

Đa phần trẻ trong lớp mới đi học chưa qua độ tuổi nhà trẻ nên chưa có nề nếp trong học tập bên cạnh đó khả năng phát triển ngôn ngữ, khả năng ghi nhớ

có chủ định của trẻ còn hạn chế, trẻ dễ dàng tham gia trò chơi nhưng cũng dễ dàng bỏ cuộc

Thời gian tổ chức cho trẻ chơi rất hạn hẹp vì một trò chơi không thể diễn ra trong suốt cả một hoạt động của trẻ mà nó chủ yếu chỉ được lồng ghép và tích hợp vào các hoạt động

Số ít các bậc cha mẹ chưa quan tâm đến con mình chơi những trò chơi gì, chơi như thế nào nên chưa thường xuyên phối hợp với giáo viên trong việc thực hiện tốt các nội dung giáo dục ở lớp cũng như ở nhà

3 Kết quả điều tra thực tiễn

Ngay từ những ngày năm học tôi đã tiến hành khảo sát lớp với tổng số 30 trẻ, đa phần các cháu chưa chú ý vào nội dung cô hướng dẫn, chưa hứng thú với các TCDG, chưa nắm bắt được nội dung, cách chơi, luật chơi của các trò chơi dân gian, chưa hứng thú chơi các TCDG như sau:

Kết quả khảo sát ban đầu:

Nội dung

Số trẻ

Số trẻ

Tỷ lệ

%

Số trẻ

Tỷ lệ

%

Trẻ chú ý vào nội dung cô hướng dẫn 30 14 47 16 53 Trẻ hoạt động tích cực vào các trò

chơi dân gian

Trẻ nắm được kỹ năng chơi trò chơi

dân gian

Trẻ hứng thú tham gia trò chơi dân

gian

Từ kết quả trên bản thân tôi rất lo lắng, trăn trở, suy nghĩ tìm ra các biện pháp tối ưu để áp dụng nhằm kích thích tính tò mò, sự sáng tạo và lòng ham hiểu biết của trẻ để tạo sự hứng thú cho trẻ khi tham gia vào các TCDG và phát triển toàn diện cho trẻ Để làm được điều đó tôi đã sử dụng một số biện pháp sau:

III CÁC BIỆN PHÁP GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1 Biện pháp sưu tầm, lựa chọn các trò chơi dân gian phù hợp với trẻ, với chủ đề thực hiện.

Nét đặc biệt của TCDG trẻ em Việt Nam là hầu hết các trò chơi gắn liền với các bài đồng dao Đó là những câu vè ngắn gọn, có nhịp điệu, âm thanh được sử dụng trong khi chơi Trong trò chơi trẻ vừa được hát, đọc những bài

đồng dao mà chúng yêu thích và thực hiện những hành động chơi, do vậy TCDG càng hấp dẫn với trẻ

Với trẻ mẫu giáo 3 -4 tuổi thì không phải trò chơi nào cũng phù hợp, trẻ ở

độ tuổi này khả năng chú ý có chủ định và nhận thức của trẻ còn hạn chế, vì thế trẻ chỉ có thể chơi được các trò chơi ngắn và đơn giản

Ví dụ: Ở chủ đề : Trường mầm non tôi chọn trò chơi: “Tập tầm vông”, “Lộn cầu

vồng”, “Trốn tìm”

Ở chủ đề gia đình tôi chọn các trò chơi: “Chi chi chành chành”, “ Kéo co” Hay ở chủ đề: Thế giới động vật tôi chọn các trò chơi: “Mèo đuổi chuột”, “Bịt mắt bắt dê”, “Rồng rắn lên mây”

…

Tuy nhiên, khi lựa chọn các trò chơi dân gian cho trẻ mẫu giáo bé, tôi thực hiện theo các tiêu chí sau:

+ Trò chơi đơn giản không quá phức tạp

+ Đồ dùng đồ chơi phục vụ cho trò chơi dễ kiếm, dễ tìm

+ Giúp củng cố ngôn ngữ, vận động, kỹ năng cho trẻ Gây được hứng thú, thu hút sự chú ý của trẻ

+ Có sự tham gia của tập thể lớp hoặc nhóm trẻ trong lớp

Kết quả: Các TCDG tôi đã sưu tầm, lựa chọn cho trẻ chơi theo chủ đề không

những đã giúp tôi sử dụng các TCDG dạy trẻ một cách hiệu quả mà còn giúp trẻ hào hứng tham gia tích cực vào các TCDG

2 Biện pháp tổ chức thực hiện các trò chơi dân gian.

Để có thể truyền tải hết nội dung TCDG tôi đã xác định mục tiêu cần đạt khi cho trẻ tham gia chơi cũng như đầy đủ các các phương tiện chơi, dạy trẻ thuộc lời ca và chuẩn bị địa điểm chơi để tổ chức thực hiện TCDG

* Chuẩn bị trước khi chơi:

- Lập kế hoạch tổ chức trò chơi dân gian.

Trước hết để lập được kế hoạch tôi luôn bám sát chương trình mục tiêu chăm sóc và giáo dục trẻ, với những nội dung, công việc cụ thể, rõ ràng, nhằm đạt được các mục tiêu cần đạt như :

+ Rèn luyện kỹ năng lắp ghép, phát triển óc sáng tạo và trí tưởng tượng

+ Tạo không khí vui vẻ, hứng khởi cho trẻ

+ Dạy trẻ biết trao đỏi, bàn bạc với nhau, biết phối hợp cùng nhau hoạt động + Giáo dục trẻ thái độ thân thiện với các bạn

Ví dụ:

1 Trường mầm non Tập tầm vông, Lộn cầu vồng,

trốn tìm

2 Bản thân Nu na nu nống, nhảy dây,

chùm chụm

5 Thế giới động vật Mèo đuổi chuột, bịt mắt bắt

dê, rồng rắn lên mây

6 Thế giới thực vật Mít mật mít gai, chồng đống

chồng đe

7 Phương tiện giao thông Dung dăng dung dẻ, ném còn

8 Nước và một số hiện tượng thiên nhiên Đếm sao, hát chuyền sỏi,

chong chóng

9 Quê hương, Đất nước – Bác Hồ Ô ăn quan, thả đỉa ba ba

- Phương tiện chơi:

+ Chuẩn bị đồ dùng:

Đồ dùng đồ chơi của TCDG cũng thật sự phong phú và mang đặc thù riêng biệt, mỗi trò chơi có mỗi loại đồ dùng tương ứng mà khi thiếu nó thì chúng ta không thể thực hiện được Chính vì vậy, trước khi tổ chức cho trẻ chơi một TCDG nào đó tôi tìm hiểu trước về cách chơi và luật chơi,cũng như các đồ dùng trong trò chơi cần đến Để từ đó có thể chuẩn bị đầy đủ những thứ cần thiết cho một trò chơi và tổ chức được tốt

Ví dụ: Trò chơi “Bịt mắt bắt dê” không tổ chức được nếu không có dải vải hoặc

dải khăn bịt mắt

Hay như trò chơi kéo co cũng cần phải có dây kéo mới phân thắng bại cho đội chơi

+ Dạy trẻ đọc thuộc lời đồng dao trò chơi:

Khác với các trò chơi vận động và các trò chơi khác, TCDG trong qúa trình chơi trẻ vừa hát hoặc đọc bài đồng dao nào đó Các bài đồng dao mang đến sự vui tươi, nhí nhảnh và nhộn nhịp ở trẻ Mặc dù, không phải bài đồng dao nào cũng mang lại ý nghĩa cho trẻ, song bài nào cũng phù hợp với tư duy và hồn nhiên của trẻ

Ví dụ: Trò chơi “ Chi chi chành chành” trẻ hát

Chi chi chành chành Ba vương ngũ đế Cái đanh thổi lửa Bắt dế đi tìm

Con ngựa đứt cương Ù à ù ập

Câu hát chẳng có ý nghĩa rõ ràng nhưng khi thiếu đi câu hát thì trò chơi không thể diễn ra được

Trò chơi chỉ có thể được tổ chức khi trẻ đã thuộc lời đồng dao Chính vì vậy, tôi thường cho trẻ làm quen với lời đồng dao của các TCDG trước khi hướng dẫn trẻ chơi vào các thời điểm trong ngày của trẻ như: Hoạt động chiều, hoạt đông ngoài trời Khi trẻ đã thuộc lời dồng dao, tôi tổ chức cho trẻ chơi các trò chơi tương ứng với lời đồng dao đó Vì thế, trẻ chơi rất hứng thú và tích cực tham gia vào trò chơi

+ Chuẩn bị địa điểm:

Đồ dùng đã có và lời đồng dao đã thuộc rồi nhưng nếu thiếu đi một địa điểm để tổ chức trò chơi thì cũng không thể diễn ra Với loại hình TCDG mang tính tập thể cao, thì số lượng trẻ chơi đông nên đòi hỏi địa điểm phải có diện tích rộng như trò chơi “ Kéo co”… Nhưng lại có những trò chơi tĩnh, trẻ hay chơi theo các nhóm nhỏ như “ Chi chi chành chành”, “ tập tầm vông”, “ kéo cưa lừa xẻ”, tuy nhiên tôi cần nắm vững cách chơi, luật chơi, đặc điểm của từng trò chơi

để từ đó lựa chọn địa điểm cho phù hợp

*Tổ chức thực hiện:

Tạo cho trẻ hứng thú đến với trò chơi bằng nhiều cách khác nhau như: Lời gợi ý, đề nghị trẻ chơi, những câu hỏi ngắn gọn, câu đố, các tình huống chơi, cùng trẻ đàm thoại, trao đổi làm cho trẻ nhớ lại các trò chơi hoặc giới thiệu với trẻ về trò chơi sắp sữa chơi dẫn dắt trẻ vào cuộc chơi Sau đó tôi cùng trẻ thảo luận, bàn bạc và triển khai các góc chơi của nhóm và cho trẻ từng nhóm tự tìm kiếm đồ chơi, vật liệu chơi của mình mà cô đã chuẩn bị sẵn

Trò chơi: Nu na nu nống

Trò chơi này tôi tổ chức cho trẻ chơi theo nhóm

Luật chơi: Nếu dứt bài đến từ "rụt" đúng vào chân bạn nào thì bạn đó phải

rụt nhanh chân không thì bạn đó thua cuộc phải nhảy lò cò 1 vòng

Cách chơi: Cho nhóm trẻ ngồi thành hàng ngang, duỗi hai chân ra trước Một trẻ

ngồi đối diện, lấy tay đập vào từng bàn chân theo nhịp từng từ một của bài hát Lời ca như sau:

Nu na nu nống

Cái bống nằm trong

Con ong nằm ngoài

Củ khoai chấm mật

Phật ngồi phật khóc

Con cóc nhảy ra Ông già ú ụ

Bà mụ đồ xôi Nhà tôi nấu chè

Tè he chân rụt

Hình ảnh trẻ chơi trò chơi: Nu na nu nống ( H.1) Trò chơi: Mèo đuổi chuột

Tôi tổ chức cho trẻ chơi tập thể:

Luật chơi: Chuột chạy,mèo đuổi bắt Nếu chuốt chạy được hai vòng mà mèo

chưa bắt được là mèo thua cuộc

Cách chơi: Tôi cho trẻ xếp thành vòng tròn rộng và giơ tay cao để làm hang.

Chọn ra hai trẻ, một trẻ làm mèo, một trẻ làm chuột Ban đầu để mèo và chuột

đứng  cách nhau một khoảng 2m Khi nghe hiệu lệnh “đuổi bắt” thì chuột lo chạy luồn lách qua các ngách hang để trốn mèo Mèo phải nhanh chân rượt đuổi

và chạm tay vào chuột để bắt. Những trẻ đứng thành vòng tròn sẽ hát đề trẻ làm chuột chạy cho trẻ làm mèo đuổi bắt

Hình ảnh trẻ chơi trò chơi: Mèo đuổi chuột (H.2) Trò chơi: Rồng rắn lên mây

Cách chơi : Tôi tổ chức cho trẻ chơi theo nhóm khoảng 10 trẻ, cho một trẻ làm

thầy thuốc đứng một chỗ, các bạn còn lại nắm đuôi áo nhau làm con rồng, bạn đứng đầu làm đầu rồng Các bạn làm rồng vừa đi vừa hát :

Rồng rắn lên mây

Có cây xúc xắc

Có nhà điểm minh Thầy thuốc có nhà hay không Sau khi hát xong trẻ đến trước mặt thầy thuốc 

- Thầy thuốc hỏi : Cho xin khúc đầu Rồng trả lời : Cục sương cục sẩu

- Thầy thuốc hỏi : Cho xin khúc giữa, Rồng trả lời : Cục máu cục me

- Thầy thuốc hỏi : Cho xin khúc đuôi, Rồng trả lời : Tha hồ thầy đuổi

Khi trẻ hát xong câu cuối: “Xin khúc đuôi – Tha hồ thày đuổi”, lập tức trẻ làm

“đuôi” trẻ cuối cùng phải chạy thật nhanh, nếu không sẽ bị “thầy” tóm lấy

Luật chơi : Nếu rồng bị gẫy hoặc bạn cuối cùng bị thầy bắt có thể bị thay người

khác hoặc lại phải làm “thầy” để đi đuổi những trẻ khác

Hình ảnh trẻ chơi trò chơi: Rồng rắn lên mây( H.3)

Một điều có thể thấy rõ rằng đặc điểm nổi bật của TCDG là không quy định số người chơi, càng nhiều người chơi càng tốt Vì vậy, tôi luôn khuyến khích và động viên trẻ cùng chơi, bằng cách trao đổi, bàn bạc và thăm dò ý kiến với trẻ trước để tạo dựng tính tích cực chủ động của trẻ trong quá trình chơi, làm cho trò chơi mang tính tập thể cao hơn, lôi cuốn nhiều trẻ chơi Trong khi chơi, mọi trẻ đều bình đẳng như nhau Nếu trẻ nào ích kỷ, chơi không đúng luật chơi, chen lấn các bạn sẽ bị tập thể phê phán, loại trừ bằng cách không cho chơi chung

Kết quả: Qua áp dụng biện pháp trên tôi thấy trẻ hứng thú tích cực trong

các TCDG, tinh thần tập thể được nâng cao Đặc biệt trẻ có thể tự tổ chức chơi

được các trò chơi đơn giản

3 Biện pháp tổ chức các trò chơi dân gian lồng ghép vào các hoạt động

Thời điểm để trẻ chơi các TCDG thì ít và chỉ những khi có hoạt động, sự kiện có liên quan như: Hội khỏe, hội thi, các ngày lễ, tết…trẻ mới được chơi với thời gian và số lượng các trò chơi tương đối TCGD thể vận dụng linh hoạt vào trong các hoat động và tổ chức ở mọi thời điểm khác nhau trong ngày Tuy