Văn học là loại hình nghệ thuật là một kho tàng tri thức giữ vai trò lớn đối với con người nói chung và đặc biệt là đối với trẻ mầm non nói riêng. Dẫn dắt trẻ vào thế giới văn học là nhiệm vụ quan trọng của các cô giáo trong trường mầm non. Đó là sự mở cửa, là con đường đầu tiên đưa trẻ bước vào thế giới ngôn ngữ, tri thức, giá trị tinh thần phong phú chứa đựng trong tác phẩm văn học. Sự tiếp xúc thường xuyên của trẻ mẫu giáo với tác phẩm văn học sẽ kích thích ở trẻ sự nhạy cảm thẩm mỹ, sự phát triển trí tuệ hình thành tình cảm đạo đức phát huy tính tích cực cá nhân, tính độc lập sáng tạo.
Trang 1A ĐẶT VẤN ĐỀ
Văn học là loại hình nghệ thuật là một kho tàng tri thức giữ vai trò lớn đối với con người nói chung và đặc biệt là đối với trẻ mầm non nói riêng Dẫn dắt trẻ vào thế giới văn học là nhiệm vụ quan trọng của các cô giáo trong trường mầm non Đó là sự mở cửa, là con đường đầu tiên đưa trẻ bước vào thế giới ngôn ngữ, tri thức, giá trị tinh thần phong phú chứa đựng trong tác phẩm văn học Sự tiếp xúc thường xuyên của trẻ mẫu giáo với tác phẩm văn học sẽ kích thích ở trẻ sự nhạy cảm thẩm mỹ, sự phát triển trí tuệ hình thành tình cảm đạo đức phát huy tính tích cực cá nhân, tính độc lập sáng tạo
Văn học trong trường mầm non chính là ngôn ngữ nghệ thuật đầu tiên mở rộng nhận thức của trẻ về thế giới xung quanh, từng bước tích lũy kinh nghiệm sáng tạo và phát triển trí tuệ thoả mãn nhu cầu tinh thần của trẻ gợi cho trẻ những xúc cảm tình cảm đẹp góp phần giáo dục thẫm mỹ và là phương tiện quan trọng giúp trẻ khám phá thế giới xung quanh mình trong môi trường đó
* Về nhận thức: Nhờ có hoạt động làm quen tác phẩm văn học mà giúp trẻ khám phá
được thế giới xung quanh, từng bước tích luỹ kinh nghiệm sáng tạo và phát triễn trí tuệ thoã mãn nhu cầu tinh thần của trẻ
* Về thẫm mỹ: Trẻ nhận biết được cái đẹp và khám phá cái đẹp của thế giới xung
quanh qua các tác phẩm văn học góp phần giáo dục thẩm mỹ, trẻ biết cái hay cái đẹp
và hướng tới cái đẹp
* Về ngôn ngữ: Dạy trẻ làm quen với văn học là một trong những hoạt động quan
trọng, xác thực nhất giúp trẻ học ăn, học nói, đem đến cho trẻ những gì tốt đẹp nhất về phẩm chất đạo đức, mở rộng từ, cung cấp từ mới phát triển ngôn ngữ cho trẻ Dạy trẻ làm quen với văn học còn khuyến khích trẻ đưa ra những nhận xét đúng sai, những phán quyết xác thực từ hiểu biết của mình qua đó giúp trẻ cách dùng từ nói đúng câu
rõ ràng mạch lạc, diễn đạt một cách biểu cảm làm giàu ngôn ngữ
* Về tình cảm quan hệ xã hội: Giúp trẻ hình thành cảm xúc ban đầu trong tâm hồn trẻ
thơ, hiểu một cách sâu sắc về mối quan hệ xã hội Từ đó có thái độ tình cảm, các hành
vi ứng xử đúng đắn
* Về đạo đức: Hoạt động làm quen với tác phẩm văn học giúp hình thành ở trẻ có đức
tính tốt đẹp như yêu thích văn thơ, đặc biệt là có hành vi tốt với mọi người trong giao tiếp và ở thế giới xung quanh trẻ
* Về thể chất và lao động: Thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học giúp
trẻ phát triển thể chất biết lao động tự phục vụ mình, yêu lao động Biết cách lấy hơi, biết cường độ cao thấp trong khi đọc thơ, trẻ được hoạt động tích cực trong khi chơi đóng kịch Biết ăn uống đủ chất cho cơ thể khoẻ mạnh
Trang 2Vì vậy việc dạy trẻ làm quen với văn học là một việc làm quan trọng và cần thiết
có thể tận dụng ở mọi lúc mọi nơi khi ở nhà khi đến trường…Đặc biệt trường mầm non là một môi trường thuận lợi để cung cấp kiến thức cho trẻ qua văn học, có thể cho trẻ làm quen với văn học thông qua hoạt động góc, hoạt động đón trả trẻ, nhưng đặc biệt cho trẻ làm quen với văn học thông qua hoạt động có chủ định là cần thiết Vì ở hoạt động có chủ định mọi kiến thức đem đến cho trẻ phải chính xác, trẻ cảm nhận và truyền đạt lại kiến thức có hệ thống, lô gích, cô giáo chỉ là người cố vấn, đặt ra vấn đề
để trẻ tự giải quyết
Văn học là món ăn tinh thần không thể thiếu đối với trẻ Văn học đem lại cho trẻ hiểu biết đầu tiên về cuộc sống xung quanh, đồng thời là ngọn lửa khơi dậy trong tâm hồn trẻ những mơ ước khát vọng dạy trẻ đúng hướng để trẻ có ý chí vươn lên Xuất phát từ yêu cầu thực tế trong sự nghiệp giáo dục hiện nay là không nghừng nâng cao chất lượng chăm sóc giáo dục trẻ ở các dộ tuổi, để phù hợp với đòi hỏi sự phát triển kinh tế xã hội trong điều kiện phát triển nền kinh tế tri thức Trường mầm non phải vừa có nhiệm vụ bồi dưỡng phát triển khả năng ngôn ngữ, vừa phải xây dựng một cái
vốn ban đầu cho trẻ Với tất cả những lý do trên đã thôi thúc tôi chọn đề tài “Một số biện pháp hướng dẫn trẻ 4 – 5 tuổi phát triển ngôn ngữ thông qua làm quen với tác phẩm văn học trong hoạt động học có chủ định” làm đề tài nghiên cứu trong gần 1
năm qua
B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I CƠ SỞ LÝ LUẬN
Văn học là một hoạt động rất quan trọng đối với trẻ mầm non, là phương tiện phát triển ngôn ngữ cho trẻ có đủ vốn từ để nói năng lưu loát, diễn đạt gãy gọn biết sữ dụng từ đúng lúc, đúng chỗ, không những thế mà việc dạy trẻ làm quen với những từ ngữ nghệ thuật như từ tượng hình, từ tượng thanh giúp trẻ phát triển trí tưởng tượng,
óc quan sát, khả năng tư duy Thông qua nội dung các tác phẩm giáo dục trẻ biết yêu quý, biết ơn và kính yêu ông bà, bố mẹ, anh chị, bạn bè, biết nhường nhịn em nhỏ Xuất phát từ đặc điểm tâm sinh lý của trẻ mẫu giáo 4 – 5 tuổi và vai trò cụ thể của văn học, cho nên hoạt động dạy trẻ làm quen với văn học không thể thiếu trong chương trình chăm sóc giáo dục trẻ Vì vậy việc nâng cao chất lượng dạy trẻ làm quen với tác phẩm văn học là vấn đề quan trọng trong giáo dục mầm non mới
Cho trẻ 4 – 5 tuổi làm quen với tác phẩm văn học chỉ ra mức độ, giới hạn, yêu cầu của việc cho trẻ tiếp xúc với tác phẩm văn học qua nghệ thuật đọc và kể chuyện của cô giáo Hoạt động này nhằm dẫn dắt, hướng dẫn để trẻ cảm nhận những giá trị nội dung, nghệ thuật phong phú trong tác phẩm, khơi gợi ở trẻ sự rung động, hứng thú đối với
Trang 3văn học, có ấn tượng về những hình tượng nghệ thuật, cái hay cái đẹp của tác phẩm và thể hiện sự cảm nhận đó qua các hoạt động mang tính chất văn học nghệ thuật như đọc thơ, kể chuyện, chơi trò chơi đóng kịch, cao hơn là tiến tới sáng tạo ra những vần thơ, câu chuyện theo tưởng tượng của mình, góp phần hình thành và phát triển toàn diện nhân cách trẻ
Trong mỗi tác phẩm văn học, thế giới mới của cuộc sống thực tại bao gồm thiên nhiên, xã hội, con người được diễn tả, biểu đạt, truyền đạt trong những hình thức đa dạng độc đáo Văn học nói về thế giới loài vật, cỏ cây, hoa lá, mọi hiện tượng thiên nhiên, vũ trụ mà trẻ nhìn thấy được, cũng nói về những gì gần gũi trong môi trường sống của trẻ như làng quê, cánh đồng, dòng sông, phiên chợ, lớp học,…Qua tác phẩm văn học, trẻ bắt đầu nhận ra trong xã hội những mối quan hệ, những tình cảm gia đình, tình bạn, tình cô cháu,… Văn học có thể cần đề cập đến những lực lượng siêu nhiên như thần linh, ông bụt, cô tiên, phù thủy, quỷ sứ và cả những phép màu còn tồn đọng trong tâm thức dân tộc Đây cũng là đối tượng miêu tả của văn học làm nên sự phong phú, hấp dẫn của đời sống tinh thần
Nhờ được nghe, tiếp xúc với văn học, có những hiểu biết sơ đẳng về văn học, đó
là khả năng mô tả cuộc sống xung quanh phong phú, hấp dẫn Bước đầu trẻ sẽ nhận biết được sự khác nhau về nội dung và hình thức giữa các thể loại thơ, truyện Không những giúp trẻ cảm nhận được cái đặc sắc của cách diễn đạt hình tượng, còn giúp trẻ phân biệt được hình tượng nghệ thuật với hiện thực, hình thành một số khái niệm văn học như: Thơ, truyện, nhân vật, hình ảnh…, giúp trẻ trao đổi những điều đã được nghe
và bộc lộ những suy nghĩ của mình về tác phẩm, nhằm phát triển đời sống tinh thần của trẻ
Tác phẩm văn học là một chỉnh thể nghệ thuật, cần giúp trẻ nhận biết các mối quan hệ biểu hiện giữa hoàn cảnh, trạng thái, tình huống và nhân vật, giữa lời kể, lời thuật, giữa không khí, âm sắc, giọng điệu chung của tác phẩm văn học và hành động văn học
Khi cho trẻ làm quen với tác phẩn văn học góp phần mở rộng nhận thức, phát triển trí tuệ, giáo dục đạo đức, giáo dục thẩm mĩ, phát triển ngôn ngữ, phát
triển ở trẻ hứng thú kỹ năng đọc và kể tác phẩm
II THỰC TRẠNG
1 Thuận lợi
* Cơ sở vật chất
- Được sự quan tâm sâu sắc của lãnh đạo các cấp, các ban ngành, đoàn thể địa phương
và Ban chấp hành nhà trường luôn chăm lo và thường xuyên bồi dưỡng chất lượng trên cô và trẻ góp phần phát triển sự nghiệp giáo dục mầm non xã nhà Đặc biệt trong
Trang 4năm học 2011 – 2012 trường được xây dựng khang trang với đầy đủ phòng học, phòng chức năng đáp ứng công tác chăm sóc giáo dục trẻ
- Lớp có đầy đủ đồ dùng đồ chơi, trang thiết bị phục vụ cho hoạt động văn học
* Đối với giáo viên
- Bản thân là một giáo viên mới vào ngành nhưng không ngừng học hỏi, tham khảo tài liệu, dự giờ đồng nghiệp để rút ra kinh nghiệm cho bản thân tham gia đầy đủ lớp tập huấn kiến thức về các chuyên đề
* Đối với học sinh
- Các cháu đi học đều, ngoan, lễ phép
- Bên cạnh đó có hội phụ huynh luôn sát cánh cùng với nhà trường cho nên công tác phối kết hợp giữa gia đình trẻ và cô giáo đã đạt hiệu quả cao
2 Những khó khăn
* Về sơ sở vật chất:
- Mặc dù đồ dùng, đồ chơi tương đối đầy đủ nhưng chưa phong phú đa dạng về chủng loại mầu sắc, hầu hết là đồ dùng, đồ chơi tự làm nên tính khoa học và thẫm mỹ chưa cao
* Đối với giáo viên
- Năm học 2011 – 2012 tôi được nhà trường phân công chủ nhiệm lớp 4 – 5 tuổi với tổng số trẻ trong lớp là 32 trong đó có 11 cháu gái và 21 cháu trai, là một giáo viên trực tiếp đứng lớp nên tôi nắm vững được khả năng tiếp thu của từng cháu
Song nhìn chung mỗi cháu có mỗi đặc điểm mỗi cá tính khác nhau nhưng có một điểm chung là dễ nhớ chóng quên Vì thế để thực hiện đề tài này tôi đã gặp không ít khó khăn
- Trong phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan vẫn chưa khoa học đang còn hạn chế, lung túng, chưa có sáng tạo trong việc chuyển thể từ truyện kể sang kịch bản sân khấu, lời thoại còn dài dòng khó hiểu, chưa chủ động linh hoạt trong việc tổ chức các hoạt động đóng kịch
- Khả năng cảm nhận các tác phẩm văn thơ, truyện còn hạn chế giọng đọc và cách phối hợp ánh mắt, cử chỉ, điệu bộ, minh họa chưa bộc lộ cảm xúc hấp dẫn cuốn hút trẻ, phương pháp lồng ghép tích hợp chưa linh hoạt
* Đối với học sinh
- Sự phát triển khả năng văn học của mỗi trẻ tuy cùng một lứa tuổi nhưng lại ở mức độ khác nhau
- Đa số trẻ trong lớp đều là con em gia đình có bố mẹ làm nông nghiệp, nhận thức và hiểu biết của người dân còn rất hạn chế Một số trẻ chưa được bố mẹ cho đi học lớp nhà trẻ và mẫu giáo bé, mà vào học lớp nhỡ nên còn nhút nhát trong mọi hoạt động
Trang 53 Kết quả của thực trạng trên
Từ những khó khăn của thực trạng ban đầu nên qua khảo sát chất lượng đầu năm tôi thấy kết quả còn thấp cụ thể là:
S
T
T
Nội dung khảo sát
Tổng
số trẻ khảo sát
Kết quả khảo sát Đạt
Chưa đạt
bình Số
Số
Số trẻ
1 Khả năng hứng thú nghe
2 Khả năng trả lời câu hỏi đàm thoại 32 3 9.4 6 18.8 12 37.5 11 34.3
3 Khả năng cảm thụ tác phẩm
4 Khả năng đọc kể diễn cảm
Từ kết quả trên đã thôi thúc tôi tìm ra giải pháp tối ưu nhất để tìm ra giải pháp đạt hiệu quả nhất
III CÁC GIẢI PHÁP VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN
1 Gây hứng thú cho trẻ
Gây hứng thú để đưa trẻ vào các tác phẩm văn học là một phần rất cần thiết để trẻ
có hứng thú trước khi vào bài tôi đưa ra tình huống bất ngờ để trẻ có tâm thế cảm thụ tác phẩm tốt hơn tôi đã tạo cho trẻ hứng thú trong các tác phẩm văn học như trong
truyện “Cáo, thỏ và gà trống”
Giọng cô đọc hùng hồn lời thơ: “Cúc cù cu cu cu
Ta vác hái trên vai
Đi tìm cáo gian ác
Cáo ở đâu ra ngay ra ngay”
Đó là lời nói trong tác phẩm nào? Hay trong truyện Tích Chu:
- Giọng ồm ồm của bà khi biến thành chim “ Cúc cù cu u u
Muộn mất rồi cháu ơi
Bà khát nước quá
Bà biến thành chim, bay đi đây”
- Giọng của bà thể hiện sự yếu ớt chậm rãi “Tích Chu ơi rót cho bà cốc nước bà khát quá”
- Giọng của bà khi hóa thành chim thì cao “Bà không về nữa đâu, bà đi đây”
Trang 6Ví dụ: Hay trong bài thơ: “Hồ sen” Tôi có thể lấy một lá sen cho giọt nước vào và
làm cho giọt nước chạy và đàm thoại với trẻ về bài thơ
- Và trong bài thơ “Cây đào” tôi đã làm 1 cây đào cho trẻ quan sát và đàm thoại
- Trong bài thơ “Cây dây leo” tôi cho trẻ quan sát ở cửa sổ lớp tôi đã trồng một cây
dây leo và đàm thoại với trẻ
2 Đọc kể diễn cảm các tác phẩm văn học
Đọc kể diễn cảm cho trẻ nghe là một trong những cách tốt nhất để khuyến khích trẻ ham đọc sách, phát triển ngôn ngữ trí tưởng tượng và cách sáng tạo ở trẻ Trẻ mẫu giáo luôn thích tìm tòi khám phá về thế giới xung quanh bằng đôi mắt ngạc nhiên, thích thú qua các tác phẩm văn học để giúp trẻ đến cảm thụ các tác phẩm văn học đạt hiệu quả và làm thoả mãn nhu cầu ham hiểu biết, thì người đọc kể tác phẩm cần phải thể hiện giọng điệu một cách mượt mà, truyền cảm có khi du dương ướt át nhưng có khi cao giọng chua cay phù hợp với tính cách từng nhân vật hoặc giọng điệu của từng tác phẩm, Tùy cách sử dụng giọng đọc, lời kể kết hợp với cử chỉ, điệu bộ, nét mặt phù hợp để truyền đạt nội dung, chủ đề của tác phẩm đến với trẻ để tạo ra những rung cảm, xúc cảm, giúp trẻ làm quen với văn học giàu hình ảnh Muốn nội dung của tác phẩm đến với trẻ làm rung động lòng trẻ, gây hứng thú nghe hiểu cho trẻ thì cô giáo phải là người tìm ra thủ thuật đọc kể diễn cảm Trước tiên phải xác định loại tác phẩm văn học thơ hay truyện từ đó tìm hiểu nội dung truyện thơ, luyện giọng điệu, biến giọng điệu của mình thành giọng điệu của tác phẩm và kết hợp với cử chỉ, điệu bộ nét mặt Chính giọng điệu, cử chỉ, nét mặt đây là phương tiện hỗ trợ cho lời kể, giọng đọc thêm sinh động, hấp dẫn Phương pháp đọc kể diễn cảm cô cần tách biệt giữa đọc và
kể ở hoạt động có chủ định
2.1 Đọc thơ cho trẻ cần phải chú ý đến kỹ thuật thể hiện cách ngắt giọng, ngắt nhịp, đọc nhanh, đọc chậm hay còn gọi là ngữ điệu giọng và một số yếu tố biểu cảm khác
Thông qua giọng đọc diễn cảm sẽ nâng cao năng lực cảm thụ thơ của trẻ, trẻ làm quen với nhịp điệu và ngôn ngữ hình ảnh trong thơ biết liên kết với hình ảnh cuộc sống đem đến cho trẻ nhiều cảm xúc những tình cảm cao đẹp
“Hoa cà/ tim tím
Hoa mướp/ vàng vàng
Hoa lựu/ chói chang
Đỏ như/ đốm lửa…”
( Hoa kết trái)
Hay có thể là:
“Hoa đào/Trước ngõ
Cười vui/sáng hồng
Trang 7Hoa mai/trong vườn
Rung rinh/cánh trắng…”
(Tết đang vào nhà)
Để tiến hành một giờ dạy thơ tôi cần chuẩn bị kỹ lưỡng về nội dung, tư tưởng nghệ thuật của bài thơ, xác định giọng điệu, âm điệu, nhịp điệu của bài thơ, khi đọc thơ cho trẻ nghe tôi cần phải làm sáng tỏ tư tưởng của tác phẩm, thể hiện được cảm xúc của tác phẩm và sự hiểu biết của bản thân đối với tác phẩm Thơ có đặc điểm riêng, ngôn ngữ làm thơ giàu hàm súc âm hưởng, vẻ đẹp của bài thơ không chỉ do nhạc điệu, nhịp điệu mà còn do vần điệu nối các câu thơ thành một bài thơ Vì vậy cần trau dồi kỹ thuật đọc thơ thì mới có thể trình bày tác phẩm thơ một cách diễn cảm Một điều không thể thiếu được trong cách đọc thơ diễn cảm đó là sự kết hợp giữa giọng đọc và
cử chỉ điệu bộ, giúp trẻ tiếp nhận tác phẩm một cách dễ dàng hơn
2.2 Kể chuyện:
Để kể một câu chuyện một cách diễn cảm cho trẻ nghe không như cách đọc chuyện bình thường chỉ dùng giọng điệu của mình thành giọng điệu của tác phẩm mà trẻ nghe, cảm nhận như có sự hiện hữu của các nhân vật trong truyện biến nhân vật trong truyện thành hình ảnh sống động có cá tính
Ví dụ: Truyện “Cáo, Thỏ và gà trống”
- Giọng của Thỏ buồn ràu
- Giọng của cáo quát nạt (Cường độ to, mạnh) ở cuối giọng cáo vội vàng, run sợ
- Giọng chó nhanh nhảu
- Giọng gấu hiền từ, chậm rãi
- Giọng gà trống dõng dạc, mạnh mẽ
Lúc này không còn là giọng của cô nữa mà chính là giọng của các nhân vật Qua
đó trẻ sẽ cảm nhận được ngay tính cách của nhân vật và nội dung câu truyện sẽ
được làm sáng tỏ
Vì vậy tôi luôn phải là người tìm hiểu truyện, tìm ra tính cách của nhân vật để hòa mình vào nhân vật đó, cuốn mình vào câu truyện để truyền đạt đến trẻ nội dung câu truyện
Để kể diễn cảm một câu truyện không nhất thiết phải thuộc từng chữ như trong sách truyện hoặc thơ mà cần phải thể hiện như cuộc đối thoại giữa nhân vật này với nhân vật khác, nhiều khi lại trở về là người dẫn truyện, nhưng luôn phải lấy cốt truyện, nội dung truyện làm trọng tâm
Để làm được việc đó tôi cần có phương pháp kể chuyện hấp dẫn và sáng tạo để lôi cuốn trẻ, kết hợp với cử chỉ điệu bộ một cách phù hợp
Ví dụ : Kể chuyện “Dê con nhanh trí” Ngoài những lúc dùng hình ảnh (tranh truyện)
Tôi còn dùng tay của mình làm điệu bộ, ngoài ánh mắt, gương mặt giao
Trang 8lưu với trẻ tôi dùng tay gõ xuống bàn khi dê mẹ gõ cửa gọi dê con…
Như vậy đọc kể diễn cảm có thể nói là hòa trộn giọng đọc, cử chỉ điệu bộ, nét mặt, ánh mắt của mình với tác phẩm mà tôi sẽ truyền đạt đến trẻ
3 Sử dụng đồ dùng trực quan sinh động
Như chúng ta đã biết đưa một tác phẩm trọn vẹn đi vào lòng trẻ thơ để giáo dục trẻ còn rất nhiều yếu tố khác, mà sử dụng đồ dùng trực quan là yếu tố không thể thiếu trong hoạt động cho trẻ làm quen với văn học, nó xuất phát từ đặc điểm nhận thức của trẻ, từ tư duy trực quan cụ thể đến tư duy trừu tượng, từ cảm tính đến lý tính và khả năng chú ý của trẻ thiếu bền vững dễ phân tán, chóng chán, mệt mỏi Sử dụng đồ dùng trực quan sẽ khắc sâu tác phẩm một cách dễ dàng Đồ dùng trực quan phong phú có thể là tranh ảnh, các con rối, mô hình minh họa và phù hợp mới gây hứng thú cho trẻ
và khơi dậy những rung cảm thẩm mỹ ở trẻ
a Ứng dụng công nghệ thông tin.
- Để hoạt động cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học, dù là thơ hay truyện Muốn đạt kết quả cao thì việc đầu tiên tôi phải chuẩn bị tốt đồ dùng dạy học, đồ dùng đẹp hấp dẫn sẽ thu hút sự chú ý của trẻ Trước đây tôi và các đồng nghiệp thường sử dụng tranh minh hoạ làm đồ dùng chính trong hoạt động cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học Song với hình thức đổi mới hiện nay, thời đại ứng dụng công nghệ thông tin nên tôi đã biết ứng dụng để vào bài giảng mang lại kết quả rất cao Biện pháp này luôn gây
sự chú ý, tò mò cho trẻ Vì vậy tôi đã sử dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy để mang lại kết quả cao
- Với câu chuyện “Cáo, Thỏ và Gà Trống” tôi đã xây dựng đoạn phim hoạt hình về
nội dung câu chuyện đó tôi trình chiếu cho trẻ xem Ngoài ra tôi còn làm đoạn phim về các con vật kết hợp với nhạc đệm rất hứng thú làm cho trẻ dễ nhớ nội dung truyện và thấy được nét đặc trưng của các nhân vật
Trang 9- Với bài thơ “Hoa Kết trái” tôi đã chụp các loại hoa có trong bài thơ và in vào đĩa
CD Sau đó tôi trình chiếu cho trẻ xem trước khi cho trẻ đọc bài thơ “Hoa kết trái”.
Tôi còn mở cho trẻ xem vào hoạt động chiều để trẻ được củng cố ôn luyện và đọc lại bài thơ, trẻ thuộc và nhớ nội dung bài thơ rất nhanh
Các hình ảnh chụp minh hoạ cho bài thơ “ Hoa kết trái”
b Sử dụng nghệ thuật múa rối:
- Việc sử dụng rối trong tiết học gây được sự chú ý, tò mò của trẻ tạo điều kiện cho trẻ tiếp cận với nghệ thuật múa rối, một môn nghệ thuật truyền thống của dân tộc
- Với câu truyện “Chú thỏ thông minh” tôi sử dụng mô hình sân khấu là một khu đầm
lầy nhỏ, có hoa, cỏ, cây… nhân vật trong truyện được cách điệu hoá, thỏ mặc quần
áo, đi bằng 2 chân… Khi tôi dạy, tôi dùng cánh tay lồng vào con rối, điều khiển con rối bằng ba ngón tay: Ngón cái, trỏ, giữa sao cho những cử chỉ phù hợp với lời thoại trong truyện… Nhờ việc sử dụng nghệ thuật rối trong hoạt động học có chủ định mà
số trẻ có khả năng cảm thụ tác phẩm văn học đạt hiệu quả cao, đa số trẻ nhớ được nội dung câu truyện, lời thoại của các nhân vật trong truyện và qua đó trẻ biết nhận xét đánh giá tính cách của nhân vật trong truyện như ai là người xấu? Ai là người tốt?
c Sử dụng đồ dùng trực quan để tổ chức trò chơi đóng kịch:
- Là hoạt động giúp trẻ phát triển trí nhớ và giáo dục trẻ tinh thần tập thể Qua hoạt động đóng kịch trẻ truyền đạt lại nội dung câu truyện, làm sống lại tâm trạng, hành động ngôn ngữ hội thoại của các nhân vật trong truyện, đồng thời trẻ biết thể hiện tình
Trang 10cảm và đánh giá các nhân vật trong truyện Khi đóng kịch trẻ dễ dàng nắm được nội dung, ý nghĩa của tác phẩm, nắm được tính liên tục của câu truyện, điều này góp phần đẩy mạnh sự phát triển tư duy, cảm thụ tác phẩm một cách sâu sắc ở trẻ Nhằm giúp trẻ phân biệt được giọng điệu lời nói của các nhân vật Qua đó trẻ khắc hoạ được tính cách nhân vật Để trẻ nhớ được ngôn ngữ, lời thoại của các nhân vật trong truyện để đóng kịch thì trước hết cho trẻ nhắc lại lời thoại của nhân vật sau đó cho trẻ đóng vai theo tổ hoặc nhóm
Ví dụ trong truyện “Chú dê đen” cho tổ 1 làm dê trắng, tổ 2 làm dê đen, tổ 3 làm
chó sói để trẻ tự thể hiện hành động, điệu bộ của nhân vật cho quen và thành thạo Sau
đó phân vai cho từng trẻ theo vai của các nhân vật trong truyện và cho trẻ nhắc lại lời thoại của nhân vật trong truyện mà trẻ sẽ đóng Lúc này tôi là người dẫn truyện và trẻ
tự diễn theo nội dung câu truyện Khi trẻ diễn xong lên cho trẻ tự nhận xét về vai diễn của mình, của bạn, từ đó trẻ xác định được thái độ của trẻ đối với nhân vật trong truyện là yêu hay ghét
Sử dụng đồ dùng trực quan vào lúc nào? Có thể sử dụng lúc giới thiệu bài, có khi lại minh họa cho lời kể, khi trích dẫn làm rõ ý, có thể sử dụng 2 – 3 đồ dùng trực quan cho một câu truyện Với phương pháp đổi mới giáo dục không dừng lại ở tranh ảnh mà còn nên sử dụng mô hình sân khấu, phim ảnh…
Muốn sử dụng đồ dùng trực quan để đưa tác phẩm đến với trẻ cũng cần phải chau chuốt và điêu luyện tôi tìm hiểu cách sử dụng đồ dùng trực quan đó cho phù hợp Nếu dùng tranh minh họa thì khi đến nhân vật nào chỉ vào nhân vật đó, trẻ nhìn và biết nhân vật đó đang làm gì có giống với tính cách mà tôi vừa kể không Nếu dùng rối minh họa thì lại hòa giọng điệu của mình vào nhân vật rối và làm cho rối sống động hơn…Sử dụng đồ dùng trực quan nào cũng thế, luôn luôn phải theo trình tự của cốt truyện, hình ảnh nào có trước, hình ảnh nào có sau, tôi luôn phải linh hoạt, sáng tạo trong khi sử dụng đồ dùng trực quan
Trò chơi đóng kịch thực sự giúp trẻ cảm nhận tác phẩm văn học một cách sâu sắc
và để đạt được điều đó thì việc trang trí sân khấu và hoá trang cho trẻ rất quan trọng,
với câu truyện “Ba chú Lợn” tôi làm sân khấu có màn che, rồi trang trí cảnh phù hợp
với câu truyện
Bên cạnh việc làm mô hình sân khấu thì việc hoá trang cho trẻ đóng kịch cũng rất
cần thiết Với nhân vật “Ba chú Lợn” tôi cho trẻ mặc mặt nạ hình con lợn, bao tay,
giầy hình chân con lợn và áo quần màu sắc khác nhau phù hợp với tính cách của từng nhân vật
Việc hoá trang và bố trí sân khấu phù hợp, trang phục đẹp sẽ giúp trẻ tự tin khi nhập vai tạo cho trẻ hứng thú hơn với từng vở diễn
