Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 24 – 36 tháng – Trường Mầm non

Trẻ 24 đến 36 tháng, ngôn ngữ của trẻ phát triển rất nạnh trên các bình diện: Vốn từ tăng lên rất nhanh, từ vài chục từ lên hàng trăm từ, đây là “ thời kỳ phác cảm ngôn ngữ”. Do tốc độ phát triển nhanh về ngôn từ, ngữ pháp, giọng điệu…trẻ dễ vấp phải những tật ngôn ngữ nói như : nói ngọng, nói lắp… nên rất ảnh hưởng đến sự phát triển tâm lý, thái độ của trẻ. Trong xã hội hiện nay, nhiều gia đình bố mẹ còn bận mải lo làm ăn ít quan tâm đến nhu cầu gắn bó của trẻ.

A ĐẶT VẤN ĐỀ

Trẻ em là hạnh phúc của gia đình, là tương lai của đất nước, là lớp người kế tục cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Ch ính vì thế mà nhiệm vụ và mục tiêu của giáo dục Mầm non là làm tốt công tác nuôi dưỡng, giáo dục trẻ nhằm bồi dưỡng các cháu trở thành những người công dân tốt cho xã hội sau này Như đồng chí Lê Duẩn đã nói “ Xây dựng con người mới là một trong các mục tiêu quan trọng hàng đầu của cách mạng XHCN, song con người phải được xây dựng từ bây giờ, từ những dòng sữa tươi mát của người mẹ, từ những sự chăm sóc đầu tiên của gia đình và xã hội”

Tại đại hội cô nuôi dạy trẻ tiên tiến toàn Miền Bắc lần II Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã nói “…Hãy giành những gì tốt đẹp nhất cho trẻ em” Như vậy, chúng ta phải nuôi dạy trẻ một cách tốt nhất bằng tất cả các khả năng có thể có được của gia đình và xã hội, phải làm thật tốt việc nuôi dạy trẻ trong nhà trường Trẻ em như mầm non của giống tốt, giống được ươm đúng kỹ thuật thì sau này

sẽ bội thu, nuôi dạy tốt thì sau này sẽ có một đội quân hùng hậu về mọi mặt để xây dựng và bảo vệ tổ quốc ta giàu đẹp, hùng cường

Ngôn ngữ là một hiện tượng xã hội có vai trò vô cùng quan trọng Đối với con người ngôn ngữ vừa là phương tiện để giao tiếp, vừa là phương tiện để tư duy, đó chính là bản chất của ngôn ngữ Hoạt động giao tiếp không chỉ được hiểu đơn giản là quá trình trao đổi, truyền đạt và thu nhận thông tin, mà đó chính

là sự tác động qua lại giữa con người với con người Nhờ có hoạt động giao tiếp con người mới có thể lao động tạo ra sản phẩm xã hội Như vậy có thể nói nếu không có ngôn ngữ con người không thể lao động chung, không thể có sản phẩm

xã hội và không có xã hội Như vậy ngôn ngữ là phương tiện hình thành bảo tồn

và phát triển của xã hội loài người

Ở lứa tuổi Mầm non, nhân cách của trẻ được hình thành và phát triển rất nhanh Ngôn ngữ chính là một trong những phương tiện thúc đẩy trẻ trở thành một thành viên xã hội loài người Ngôn ngữ là một công cụ hữu hiệu để trẻ có thể bày tỏ những nguyện vọng của mình từ khi còn rất nhỏ để người lớn có thể

chăm sóc, điều khiển, giáo dục trẻ là một điều kiện quan trọng để trẻ tham gia vào mọi hoạt động và trong hoạt động hình thành nhân cách trẻ

Trẻ 24 đến 36 tháng, ngôn ngữ của trẻ phát triển rất nạnh trên các bình diện: Vốn từ tăng lên rất nhanh, từ vài chục từ lên hàng trăm từ, đây là “ thời kỳ phác cảm ngôn ngữ” Do tốc độ phát triển nhanh về ngôn từ, ngữ pháp, giọng điệu…trẻ dễ vấp phải những tật ngôn ngữ nói như : nói ngọng, nói lắp… nên rất ảnh hưởng đến sự phát triển tâm lý, thái độ của trẻ Trong xã hội hiện nay, nhiều gia đình bố mẹ còn bận mải lo làm ăn ít quan tâm đến nhu cầu gắn bó của trẻ

Nó thể hiện ở mối quan hệ, nếu trẻ không được đối sử tốt trẻ sẽ ngại giao tiếp

mà giao tếp với người lớn là điều kiện quết định để trẻ lớn lên và trưởng thành Đối với trường tôi, nằm trên địa bàn xã Nga Hưng, trẻ lứa tuổi 24 – 36 tháng còn nói ngọng, nói sai nhiều, nhiều bố mẹ mải lo làm ăn nên chưa chú ý đến việc dạy nói đúng khoa học Là giáo viên trực tiếp nuôi dạy trẻ, tôi được chứng kiến và là người khơi nhuồn “ Vốn ngôn ngữ của trẻ” Vậy tôi đã nghiên cứu và

thực hiện đề tài “Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 24 – 36 tháng – Trường Mầm non Nga Hưng - Nga Sơn”.

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ I: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI

Trẻ từ 24 đến 36 tháng tuổi hoạt động chủ đạo là hoạt động với đồ vật, nhờ đồ vật này mà trẻ khám phá ra các thuộc tính, nắm được những chức năng

và phương thức sử dụng đồ vật “theo kiểu người lớn” có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển tâm lý của trẻ Trong quá trình giao tiếp với người lớn, những tiền đề đầu tiên của ngôn ngữ xuất hiện và trẻ bắt đầu hiểu được lời nói của người lớn

và phát âm được những từ đầu tiên Trẻ tiếp xúc với thế giới bên ngoài một cách độc lập và tự do hơn, thay đổi cả hình thức giao tiếp với người lớn Thế giới đồ vật đã trở thành đối tượng nhận thức của trẻ, nhu cầu nhận thức tò mò, ham hiểu biết được phát triển hết sức mạnh mẽ Hứng thú họat động với đồ vật ngày một tăng lên, kích thích trẻ hướng đến người lớn để nhờ giúp đỡ Từ đó nảy sinh nhu

cầu giao tiếp bằng ngôn ngữ, đây là thời kỳ chuyển từ tiền phát triển ngôn ngữ sang phát triển ngôn ngữ và là thời kỳ phát triển ngôn ngữ nhanh nhất Trẻ học nói nhanh, vốn từ tăng nhanh, trẻ nắm được ngôn ngữ của mẹ đẻ Trẻ đã biết bắt chước người lớn những âm chưa chuẩn Nhiều chức năng ngôn ngữ như thông báo, khuyến khích, xin phép được trẻ tập và sử dụng chính xác, hay đặt câu hỏi với người lớn Một điều quan trọng phải chú ý luyện và rèn phát âm đúng, chuẩn các phụ âm đầu, phụ âm cuối, nguyên âm và các dấu thanh để giúp trẻ nói chuẩn ngay từ khi trẻ biết nói

Phát triển sự định hướng vào thế giới xung quanh có ý nghĩa rất to lớn đối với phát triển lời nói Cần phát triển ở trẻ năng lực quan sát, nhận biết các đồ vật, hiện tượng khác nhau, đồng thời cho chúng làm quen với những hoạt động của người lớn Kết quả là sẽ phát triển được mặt hiểu ý nghĩa của lời nói, khả năng phát âm, các chức năng giao tiếp và khái quát hóa

Nói tóm lại, việc rèn luyện cho trẻ 24 - 36 tháng tuổi phát âm, phát triển vốn từ, nói có ngôn ngữ mạch lạc, chính xác, đúng ngữ pháp, mang tính biểu cảm là nhiệm vụ rất quan trọng, cấp thiết của cô giáo Mầm non nói chung và bản thân tôi nói riêng Đây chính là mục đích của tôi khi nghiên cứu, thực hiện

đề tài này

II THỰC TRẠNG CỦA ĐỀ TÀI

1 Thuận lợi

Trường nằm trên địa bàn xã Nga Hưng huyện Nga Sơn, tổng số trẻ 24

-36 tháng là 31 trẻ

Khi nghiên cứu đề tài, tôi được Nhà trường phân công trực tiếp chăm sóc, giáo dục trẻ ở độ tuổi 24 - 36 tháng, có ít nhiều kinh nghiệm nuôi dạy trẻ, với kinh nghiệm làm mẹ đã giúp tôi thuận lợi trong công việc hơn Bản thân tôi cũng nhận được sự động viên giúp đỡ của Ban giám hiệu Nhà trường, bạn bè đồng nghiệp, sự ủng hộ của gia đình, phụ huynh, đặc biệt là tình cảm yêu quý của các bé dành cho tôi Cơ sở vật chất, môi trường học tập đầy đủ giúp tôi hoàn thiện trong công việc nghiên cứu phát triển ngôn ngữ của trẻ

2 Khó khăn

Tuy nhiên tôi vẫn còn gặp một số khó khăn như: Trẻ còn bé và nhút nhát, chưa quen với môi trường có nhiều người và xa gia đình nên khi trẻ đến trường trẻ hay khóc thậm chí còn không nói khi các cô hỏi Lần đầu tiên đi học nên chưa có nề nếp thói quen, hay bắt chước, dễ nhớ nhưng lại chóng quên Trẻ được tiếp xúc với các cô ở trường, với cha mẹ và mọi người xung quanh khi ở nhà, xong người dạy đúng cũng có, người dạy chưa đúng cũng có, chưa chú ý đến phát triển ngôn ngữ chuẩn cho trẻ Do đặc điểm của trẻ là tư duy trực quan hành động nên dạy trẻ nói và làm đi liền với nhau, cha mẹ trẻ chưa có nhiều kinh nghiệm, có ít kiến thức trong việc nuôi dạy con theo khoa học (như dạy con chơi với đồ vật, dạy con phát âm chuẩn, tình cảm với con, )

3 Thực trạng học sinh

Năm học 2012 - 2013 tôi nhận chăm sóc, giáo dục trẻ 24 - 36 tháng với tổng số là 31 trẻ, tôi tiến hành nghiên cứu qua ba giai đoạn:

+ Giai đoạn 1: Tháng 9 tiến hành điều tra khả năng phát triển ngôn ngữ của trẻ qua điều tra kết quả khảo sát đầu năm được phản ánh như sau:

Số

trẻ

Nội dung

các mặt

của ngôn

ngữ

yêu cầu

cháu

%

31 Về phát

triển vốn

từ

Về lời

nói mạch

lạc

Về ngữ

pháp

Về ngôn

ngữ biểu

cảm

+ Giai đoạn 2: Tháng 10, 11, 12, 1, 2, 3, 4 tiến hành áp dụng các biện pháp đưa

ra giúp phát triển ngôn ngữ cho trẻ như trò chuyện, đàm thoại, thông qua các hoạt động hàng ngày và phối hợp, trao đổi với phụ huynh,

+ Giai đoạn 3: Tháng 5 tiến hành đánh giá kết quả sự phát triển ngôn ngữ của trẻ khi đã được áp dụng các biện pháp mà tôi đề ra

Khi nghiên cứu đề tài này tôi đưa ra một số nhiệm vụ cụ thể sau:

- Phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua trò chuyện và đàm thoại với trẻ

- Phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua hoạt động chơi tập có chủ định

- Phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua hoạt động góc

- Xây dụng môi trường giáo dục kích thích trẻ phát triển ngôn ngữ

- Phối hợp với các bậc phụ huynh giúp ngôn ngữ của trẻ phát triển

III CÁC BIỆN PHÁP TỔ CHỨC THỰC HIỆN

Một đứa trẻ khi mới sinh ra chưa có ngôn ngữ, trong qúa trình chăm sóc, giáo dục thì ngôn ngữ của trẻ dần được phát triển.Ở trường Mầm non cô giáo là người “khơi nguồn” vốn ngôn ngữ cho trẻ Với tôi trong quá trình chăm sóc -giáo dục trẻ đã tích lũy cho bản thân một số kỹ năng, kỹ xảo giúp cho trẻ hoàn thiện ngôn ngữ Sau đây là một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 24 - 36 tháng mà tôi đã nghiên cứu và thực hiện

1 Biện pháp 1: Phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua trò truyện và đàm thoại với trẻ.

Trò chuyện với trẻ là biện pháp tốt nhất để giúp trẻ hoàn thiện ngôn ngữ,

có thể đề ra câu hỏi nhằm kích thích, để tham gia vào các câu chuyện, điều đó giúp trẻ tập nói cả câu Trong qúa trình đặt câu hỏi tôi luôn chú ý đến sự nâng dần của câu hỏi để phù hợp với khả năng của trẻ

Ví dụ: Hôm nay, ai đưa con đi học? Đi bằng phương tiện gì?

Hôm qua con đi đâu?

Đi cùng với ai? Con thấy cái gì?

Tôi tranh thủ mọi lúc, mọi nơi để trò chuyện với trẻ, đặc biệt chú ý những trẻ yếu về ngôn ngữ Khi trò chuyện với trẻ phải dựa vào kinh nghiệm có sẵn

của cô và sự hiểu biết của trẻ để sử dụng câu hỏi cho phù hợp và khuyến khích trẻ được nói Khi tiến hành trò chuyện với trẻ phải tạo điều kiện và bầu không khí tự do, thoải mái, nói chuyện tự nhiên, cô thật sự thu hút hấp dẫn trẻ thông qua giọng nói, nét mặt, cử chỉ, hành động

Đối với trẻ nhà trẻ, trẻ mới đến trường còn lạ cô, lạ bạn nên hay sợ sệt, hoảng sợ nên cô phải âu yếm, vuốt ve để biểu hiện cảm xúc yêu thương, gần gũi, khi trò chuyện với trẻ tôi thường bế và nựng trẻ rồi hỏi “Hôm nay ai đưa con tới trường?”, trẻ thường chỉ trả lời “Bố” hoặc “Mẹ” tôi phải sửa ngay cách nói “Bố con ạ” hoặc “Mẹ con ạ” Chẳng hạn hỏi “Trường con tên gì?”, “Cô giáo con là ai?”, Khi chơi với trẻ tôi gọi tên trẻ, tên bạn để trẻ nhận biết được tên các bạn trong lớp

Ngoài việc dạy trẻ biết nói và trả lời các câu hỏi, các hiện tượng, đồ vật xung quanh trẻ tôi còn luôn chú ý đến giáo dục lễ phép cho trẻ

Ví dụ: Cháu mời cô ăn cơm ạ! Tôi mời các bạn ăn cơm ạ! Dạy trẻ biết cám ơn khi đựoc người khác giúp đỡ hay biết xin lỗi khi bị mắc khuyết điểm

Khi tiến hành đàm thoại cần cung cấp cho trẻ những hiểu biết về chủ để sắp đàm thoại Mục đích của đàm thoại là củng cố và hệ thống hóa những biểu tượng và kiến thức mà trẻ đã thu lượm được

Ví dụ: Đàm thoại về “quả cam”

Cô phải có tranh quả cam và quả thật, vì tư duy của trẻ là tư duy trực quan hành động, nói đến quả cam trẻ cần được nhìn, sờ, ngửi hoặc nếm quả cam thì những ấn tượng, biểu tượng của quả cam sẽ đi sâu và gắn liền với trẻ

Do đó đàm thoại thích ứng với lợi ích và tâm lý trẻ phải được tiến hành nhẹ nhàng, thoải mái, tự nhiên đáp ứng với những yêu cầu của trẻ Câu hỏi đàm thoại cần đơn giản, dễ hiểu, phù hợp với đặc điểm ngôn ngữ và tâm lý lứa tuổi

Thông qua trò chuyện và đàm thoại không chỉ giúp trẻ phát triển ngôn ngữ mạch lạc, chính xác, sử dụng câu đúng ngữ pháp mà còn góp phần rèn luyện cho trẻ thói quen mạnh dạn trong giao tiếp

2 Biên pháp 2: Phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua hoạt động chơi tập có chủ định.

Tạo điều kiện cho trẻ được hoạt động với đồ vật một cách tích cực Cô nói tên đồ vật cho trẻ để trẻ biết và nói tên các đồ vật đó, giúp trẻ rèn luyện ngôn ngữ

Ví dụ: “Đây là cái gì?” - “Đây là khối gỗ”

“Con đang xếp gì đấy?” - “Con xếp ngôi nhà”

“Con xếp như thế nào?” - “Con xếp chồng lên”

Qua câu hỏi của cô giúp trẻ hiểu được lời nói và hình thành được ngôn ngữ tích cực điều đó giúp trẻ phát triển tư duy

Hình 1: Giờ hoạt động với đồ vật Qua những tác phẩm văn học, cô phải kể và đọc cho trẻ nghe để trẻ hiểu được nội dung, nắm được tình tiết của tác phẩm Cô phải cho trẻ xem tranh, đồ dùng trực quan, thông qua giọng đọc, giọng kể của cô để trẻ có thể nhận biết được cách sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật

Ví dụ: Đọc, kể truyện, thơ “Cháu chào ông ạ!” cho trẻ nghe, cô sử dụng tranh thơ để đọc, sau đó cô đàm thoại, gợi nhớ để trẻ kể tên các nhân vật và trẻ được ghi nhớ và đọc lại Cô phải sửa sai từ ngọng như: “Nhỏ xíu, lông vàng” Qua tác phẩm còn giáo dục trẻ lễ phép với người lớn

Hình 2: Tranh thơ “Cháu chào ông ạ”

Ngoài ra cô hướng dẫn trẻ sắc thái, biểu cảm của các nhân vật trong tác

phẩm

Ví dụ: Kể truyện “Thỏ ngoan”

Trẻ phải biết thể hiện giọng bác Gấu ồm ồm, điềm đạm thể hiện sự nhân

từ, giọng Cáo gắt thể hiện sự bạc ác, giọng Thỏ con trong trẻo thể hiện sự ngoan ngoãn

Qua thơ ca, đồng giao, mang nhịp điệu, vần điệu nên cô đọc với âm điệu vui tươi,êm dịu, giúp trẻ cảm nhận được vần điệu của tiếng Việt

Thông qua môn nhận biết tập nói trẻ được tri giác biểu tượng, được gắn với từ, những câu tương ứng để giúp trẻ chính xác hóa biểu tượng Trẻ được luyện phát âm, luyện nói câu đúng ngữ pháp

Ví dụ: Nói “Ô tô khách”

Cô phải luyện phát âm chính xác cho trẻ Có trẻ nói ngọng là “Ô tô hách”

Cô phải nhắc lại cho đúng là “Ô tô khách”

Cô luyện cho trẻ nói câu đúng ngữ pháp “Ô tô dùng chở khách” Muốn trẻ nói thật chính xác thì cô phải là người phát âm chuẩn, không ngọng, nói đúng ngữ pháp

Công việc phát triển ngôn ngữ được tiến hành trong cả chế độ sinh hoạt Với lời nói của cô giáo trẻ học cách cầm thìa, ăn uống gọn gàng, lau mồm, nghĩa là không chỉ học các hành động mà học cả những qui tắc hành vi

Kết quả là trẻ nhận được số lượng lớn những mẫu lời nói và hiểu nội dung của chúng Trên cơ sở đó hình thành nên lời nói tích cực

Đối với trẻ từ 24 - 36 tháng khi được đưa vào tổ chức hoạt động chơi tập

có chủ định thì đã tạo điều kiện rất lớn cho trẻ phát triển ngôn ngữ Trẻ được phát âm, tập nói từ, ngữ, câu đúng ngữ pháp mang tính biểu cảm giúp cho ngôn ngữ trẻ mạch lạc và chính xác hơn

3 Biện pháp 3: Phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua hoạt động góc.

Ở lứa tuổi 24 - 36 tháng, giữa phát triển lời nói và trò chơi có mối liên hệ chặt chẽ với nhau.Trong quá trình hoàn thiện trò chơi thì lời nói cũng được hoàn thiện Cô thường sử dụng biện pháp câu hỏi và trẻ sẽ phản ứng lại theo mức độ, khả năng của trẻ

Ví dụ: “Hoa này con để làm gì?” - “Con xâu vòng”

Hình 3: Bé xâu vòng - Góc hoạt động với đồ vật Nếu trẻ chưa nói được tên các đồ chơi cô cần nhắc lại cho trẻ vài ba lần và sau

đó tổ chức trò chơi cho trẻ ghi nhớ biểu tượng hơn và sau đó để trẻ thể hiện bằng ngôn ngữ tương ứng

Thông qua góc “Thao tác vai” không những trẻ được thao tác với đồ vật

mà còn được giao lưu với đồ vật

Ví dụ: Trẻ chơi trò chời “bế em” trẻ bế búp bê, trẻ biết ru em ngủ, cho em ăn khi ru ngủ trẻ vỗ về “Em ngủ nào”, ru em à ơi Khi cho em ăn trẻ nói “Chị cho em ăn nhé”, “Em ăn ngoan nào”

Trẻ chơi trò chơi bán hàng” trẻ được giao lưu với bạn Trẻ có thể hỏi “Bác mua gì ạ ?” - “Tôi mua quả cà chua”.

Hình 4: Bé chơi bán hàng - Góc chơi thao tác vai Muốn trẻ chơi thành thạo, biết giao tiếp với bạn, tôi luôn phải hòa nhập, đóng vai chơi cùng với trẻ để hướng dẫn trẻ chơi, gợi ý để trẻ trả lời, tạo điều kiện cho trẻ giao tiếp với bạn chơi, tạo ra những tình huống chơi để trẻ xử lý

Thông qua góc “Bé xem tranh, truyện” tôi đã tạo môi trường gây nhiều sự chú ý,hấp dẫn cho trẻ Trẻ được gài ô tô, xem album, xem tranh truyện Khi trẻ hoạt động trẻ được gọi tên, nói đặc điểm, đặc trưng của các sự vật, hiện tượng

Ví dụ: “Đây là con gì?” - “Đây là con gà”

“Con gà trống có gì đây?” - “Cái mào con gà trống”