Hoàn thiện văn hóa doanh nghiệp tại công ty viễn thông quốc tế VNPT i

Văn hóa doanh nghiệp là các giá trịvật chất và tinh thần được xây dựng và phát triển trong quá trình hoạt độngcủa doanh nghiệp, hướng dẫn suy nghĩ và hành vi ứng xử của các cá nhântrong

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-o0o -TRẦN HẢI NINH

HOÀN THIỆN VĂN HÓA DOANH NGHIỆP

Ở CÔNG TY VIỄN THÔNG QUỐC TẾ VNPT-I

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN TRỊ KINH DOANH

CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH

Hà Nội – 2016

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-o0o -TRẦN HẢI NINH

HOÀN THIỆN VĂN HÓA DOANH NGHIỆP

Ở CÔNG TY VIỄN THÔNG QUỐC TẾ VNPT-I

Chuyên ngành: Quản trị Kinh doanh

PGS.TS HOÀNG VĂN HẢI

Hà Nội – 2016

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn “Hoàn thiện Văn hóa doanh nghiệp ở Công

ty Viễn thông Quốc tế VNPT-I” là do tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn của

TS Nguyễn Viết Lộc thuộc Trường Đại học Quốc gia Hà Nội Mọi trích dẫn

và tài liệu tham khảo mà tôi sử dụng đều có ghi rõ nguồn gốc

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan trên

Hà Nội, ngày 12 tháng 8 năm 2016

Học viên

Trần Hải Ninh

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy giáo, cô giáo ở Trường Đại họcKinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội đã truyền đạt những kiến thức quý báucho tôi trong thời gian tôi học tập, nghiên cứu tại trường Đặc biệt, tôi xin gửilời cảm ơn sâu sắc đến TS Nguyễn Viết Lộc, người thầy đã tận tình hướngdẫn và giúp đỡ tôi để tôi có thể hoàn thành luận văn này

Qua đây tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến các cán bộ, nhân viên Công tyViễn thông Quốc tế VNPT-I đã tận tình giúp đỡ, cung cấp cho tôi các tài liệutham khảo quý giá liên quan đến lĩnh vực văn hóa doanh nghiệp của Công ty

và tham gia trả lời các câu hỏi khảo sát trong suốt quá trình nghiên cứu nhằmgiúp tôi thực hiện luận văn này

Mặc dù luận văn này đã được hoàn thành với tất cả sự cố gắng của bảnthân, nhưng luận văn không thể tránh khỏi những sai sót, hạn chế Kính mongnhận được sự nhận xét, góp ý của các thầy cô giáo và các bạn để tôi có thểkhắc phục những thiếu sót của luận văn

Hà Nội, tháng 8 năm 2016

Học viên

Trần Hải Ninh

TÓM TẮT

Trong bối cảnh thị trường viễn thông công nghệ thông tin phát triểnbùng nổ như hiện nay, việc có lợi thế cạnh tranh khác biệt so với đối thủ làđiều hết sức quan trọng và cấp thiết đối với Công ty Viễn thông Quốc tếVNPT-I Và văn hóa doanh nghiệp phát triển là một trong những lợi thế ấy

Đề tài ”Hoàn thiện Văn hóa doanh nghiệp ở Công ty Viễn thông Quốc tế VNPT-I” được tiến hành nghiên cứu nhằm tìm hiểu thực trạng việc xây dựng

và thực thi văn hoá doanh nghiệp tại Công ty Viễn thông Quốc tế VNPT-I.Qua đó đánh giá việc xây dựng và thực hiện văn hoá doanh nghiệp tại Công

ty hiện tại có phù hợp không, những hạn chế của văn hóa doanh nghiệp tạiCông ty là gì và mô hình văn hóa doanh nghiệp mong muốn trong tương laicủa Công ty như thế nào Trên cơ sở đó đề xuất một số giải pháp nhằm hoànthiện văn hoá doanh nghiệp tại Công ty Viễn thông Quốc tế Đây là nền tảng

để tập hợp, phát huy trí và lực của cán bộ công nhân viên góp phần vào sựphát triển bền vững của Công ty

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT i

DANH MỤC CÁC HÌNH ii

DANH MỤC CÁC BẢNG iii

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài 3

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài 3

4 Những đóng góp mới của luận văn 3

5 Kết cấu luận văn 4

CHƯƠNG 1 5

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VĂN HÓA DOANH NGHIỆP 5

1.1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ VĂN HÓA DOANH NGHIỆP 5

1.1.1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới 5

1.1.2 Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam 6

1.2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VĂN HÓA DOANH NGHIỆP 11

1.2.1 Một số khái niệm cơ bản 11

1.2.2 Nội dung văn hóa doanh nghiệp 12

1.2.3 Cấu trúc văn hóa doanh nghiệp 16

1.2.4 Nhân tố ảnh hưởng đến văn hóa doanh nghiệp 24

1.2.5 Xây dựng và phát triển văn hóa doanh nghiệp 27

1.2.6 Đánh giá văn hóa doanh nghiệp 31

CHƯƠNG 2 37

PHƯƠNG PHÁP VÀ THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU 37

2.1 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 37

2.1.1 Phương pháp thu thập dữ liệu 37

2.1.2 Phương pháp tổng hợp, phân tích dữ liệu 38

2.2 QUÁ TRÌNH TRIỂN KHAI NGHIÊN CỨU 39

2.2.1 Lựa chọn đối tượng nghiên cứu: 39

2.2.2 Lựa chọn chỉ tiêu nghiên cứu và xây dựng công cụ nghiên cứu 40

2.2.3 Mô tả quá trình thu thập, tính toán, lựa chọn đơn vị phân tích 41

2.2.4 Địa điểm và thời gian thực hiện nghiên cứu 46

2.3 KẾT QUẢ THU THẬP DỮ LIỆU, PHÂN TÍCH, TỔNG HỢP SỐ LIỆU 46

CHƯƠNG 3 48

THỰC TRẠNG VĂN HÓA DOANH NGHIỆP TẠI CÔNG TY VIỄN THÔNG QUỐC TẾ VNPT-I 48

3.1 KHÁI QUÁT VỀ CÔNG TY VIỄN THÔNG QUỐC TẾ VNPT-I 48

3.1.1 Lịch sử hình thành phát triển 48

3.1.2 Cơ cấu tổ chức bộ máy 49

3.1.3 Kết quả hoạt động kinh doanh 52

3.2 THỰC TRẠNG VĂN HÓA DOANH NGHIỆP TẠI CÔNG TY VIỄN THÔNG QUỐC TẾ VNPT-I 52

3.2.1 Các cấu trúc hữu hình 52

3.2.2 Các giá trị được tuyên bố 57

3.2.3 Các ngầm định nền tảng 59

3.2.4 Kết quả khảo sát về mô hình văn hóa của Công ty Viễn thông Quốc tế 61

3.3 ĐÁNH GIÁ CHUNG 76

3.3.1 Những thành công mà Công ty Viễn thông Quốc tế VNPT-I đã đạt được trong quá trình xây dựng văn hoá doanh nghiệp 76

3.3.2 Những hạn chế còn tồn tại ở Công ty Viễn thông Quốc tế VNPT-I

trong quá trình xây dựng văn hoá doanh nghiệp 78

3.3.3 Một số nguyên nhân của những hạn chế nêu trên 79

CHƯƠNG 4 81

GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN VĂN HÓA DOANH NGHIỆP TẠI CÔNG TY VIỄN THÔNG QUỐC TẾ - VNPT-I 81

4.1 BỐI CẢNH & ĐỊNH HƯỚNG CỦA CÔNG TY VNPT-I TRONG GIAI ĐOẠN MỚI 81

4.1.1 Bối cảnh 81

4.1.2 Định hướng của Công ty 82

4.2 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN VĂN HÓA DOANH NGHIỆP TẠI CÔNG TY VIỄN THÔNG QUỐC TẾ VNPT-I 83

4.2.1 Nhóm giải pháp phát triển các cấu trúc hữu hình 83

4.2.2 Nhóm giải pháp phát triển các giá trị được tuyên bố 87

4.2.3 Nhóm giải pháp phát triển các ngầm định nền tảng 92

KẾT LUẬN 93

TÀI LIỆU THAM KHẢO 95

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ST

T

Ký

1 BSC Hệ thống thẻ điểm cân bằng

2 CHMA Công cụ đánh giá văn hóa doanh nghiệp

3 KPI Hệ thống đo lường, đánh giá hiệu quả công việc

4 VHDN Văn hóa doanh nghiệp

5 VNPT Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam VNPT

6 VNPT-I Công ty Viễn thông Quốc tế VNPT-I

DANH MỤC CÁC HÌNH

g

1 Hình 1.1 Cấu trúc VHDN theo Edgar H Schein 17

2 Hình 1.2 Cấu trúc VHDN theo Geert Hofstede 20

3 Hình 1.3 Giải pháp quản trị VHDN theo Kim Cameron

7 Hình 3.2 Khu kỹ thuật Thông tin vệ tinh Quế Dương 53

8 Hình 3.3 Logo của Công ty Viễn thông Quốc tế 56

9 Hình 3.4

Kết quả khảo sát nhận dạng mô hình VHDN theo ý kiến của cán bộ công nhân viên Công ty

61

3 Bảng 3.3 Kết quả khảo sát mức độ nhận biết VHDN 65

4 Bảng 3.4 Kết quả khảo sát mức độ nhận biết theo cấp

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong một xã hội rộng lớn, mỗi doanh nghiệp được coi là một xã hộithu nhỏ Xã hội lớn có nền văn hóa lớn, do vậy doanh nghiệp cũng cần xây

dựng cho mình nền văn hóa riêng biệt Văn hóa doanh nghiệp là các giá trị

vật chất và tinh thần được xây dựng và phát triển trong quá trình hoạt động của doanh nghiệp, hướng dẫn suy nghĩ và hành vi ứng xử của các cá nhân trong doanh nghiệp, với khách hàng, các đối tác, cũng như với toàn xã hội và được các thành viên trong doanh nghiệp tự nguyện tuân theo.

Với vai trò đó, văn hóa doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng trongviệc tạo nên những thành công của doanh nghiệp Văn hóa doanh nghiệp làcội nguồn, là gốc rễ bám sâu vào trong từng lời nói, hành động của nhân viên,làm nên sự khác biệt giữa doanh nghiệp và đối thủ cạnh tranh, nó mang lại lợithế cạnh tranh cho doanh nghiệp Thiếu vốn doanh nghiệp có thể đi vay, thiếunhân lực doanh nghiệp có thể tuyển dụng thêm, thiếu thị trường có thể từngbước mở rộng thêm nhưng doanh nghiệp lại không thể đi mua được sự cốnghiến, lòng tận tụy của từng nhân viên trong doanh nghiệp

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, cạnh tranh gay gắt, đặc biệt là trong lĩnhvực viễn thông - công nghệ thông tin, thị trường dần tiếp cận mức bão hòa,các doanh nghiệp cần phải nhận biết và phát huy được những lợi thế cạnhtranh của riêng mình Vì vậy, xây dựng và phát triển văn hóa doanh nghiệpđang trở thành một xu hướng chủ đạo và trở thành chiến lược quan trọngtrong định hướng phát triển của doanh nghiệp Tuy nhiên, hiện nay văn hóadoanh nghiệp vẫn còn là một khái niệm khá mới mẻ đối với các doanh nghiệp

Việt Nam Các doanh nghiệp còn chưa nhận thức được hết tầm quan trọng,chưa thấy được hết sức mạnh của văn hóa doanh nghiệp như một lợi thế cạnhtranh cho doanh nghiệp Do đó, các doanh nghiệp đã không đầu tư xây dựngvăn hóa doanh nghiệp một cách thích đáng

Công ty Viễn thông Quốc tế (VNPT-I) là đơn vị chủ lực trong lĩnh vựcđầu tư và kinh doanh quốc tế của Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam(VNPT) Là đơn vị tiên phong đi đầu trong bước tiến ra thị trường quốc tế củaVNPT, được giao lưu, tiếp xúc với nhiều nền văn hóa Đông Tây phong phú,muôn hình muôn vẻ; là tập hợp của đông đảo cán bộ công nhân viên từ nhiềuvùng miền cả ở trong và ngoài nước, sự khác nhau về văn hóa, trình độchuyên môn, quan hệ xã hội…tạo nên tính đa dạng và phức tạp trong môitrường làm việc của VNPT-I Để trở thành nơi tập hợp, giúp các cá nhân kếtnối và gắn kết chặt chẽ với nhau, góp phần giúp doanh nghiệp phát triển bềnvững, đòi hỏi VNPT-I phải xây dựng, phát triển và hoàn thiện một nề nếp vănhóa đặc thù, phát huy, phát triển được năng lực và thúc đẩy sự đóng góp củatất cả mọi người vào việc đạt được mục tiêu chung của tổ chức – đó chính làvăn hóa doanh nghiệp Vì vậy, xây dựng và hoàn thiện văn hóa doanh nghiệpđang trở thành một yêu cầu rất cấp thiết để Công ty Viễn thông Quốc tếVNPT-I có thể phát triển bền vững, đáp ứng và vươn lên mạnh mẽ trong môitrường kinh doanh quốc tế đầy năng động

Với nhận định trên tôi lựa chọn đề tài “Hoàn thiện văn hóa doanhnghiệp tại Công ty Viễn thông Quốc tế VNPT-I” làm luận văn nghiên cứuchuyên ngành Quản trị kinh doanh tại Trường Đại học Kinh tế – Đại họcQuốc gia Hà Nội của mình nhằm giải quyết các vấn đề về lý luận và thực tiễn

Với chủ đề này, thì Câu hỏi nghiên cứu đặt ra là:

- Thực trạng văn hóa doanh nghiệp tại Công ty Viễn thông Quốc

tế VNPT-I hiện nay như thế nào ?

- Cần những giải pháp gì để hoàn thiện văn hóa doanh nghiệp tại Công ty Viễn thông Quốc tế VNPT-I ?

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

* Mục đích: Nghiên cứu được tiến hành nhằm đề xuất các giải pháphoàn thiện văn hóa doanh nghiệp của Công ty Viễn thông Quốc tế VNPT-I

* Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Hệ thống hóa, làm rõ hơn các vấn đề lý luận về văn hóa doanhnghiệp

- Nghiên cứu, đánh giá thực trạng xây dựng và phát triển văn hóadoanh nghiệp của Công ty Viễn thông Quốc tế VNPT-I

- Đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện văn hóa doanh nghiệp củaCông ty Viễn thông Quốc tế VNPT-I

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

* Đối tượng: Văn hóa doanh nghiệp tại Công ty Viễn thông Quốc tế

* Phạm vi nghiên cứu:

- Nội dung: Các vấn đề liên quan đến văn hóa doanh nghiệp

- Không gian: tại Công ty Viễn thông Quốc tế VNPT-I

- Thời gian: từ năm 2013 đến năm 2016

4 Những đóng góp mới của luận văn

Đề tài được nghiên cứu với mong muốn có những đóng góp sau:

- Tổng hợp, bổ sung, hệ thống hóa một số nội dung lý luận về vănhóa doanh nghiệp

- Phân tích, đánh giá về tình hình xây dựng văn hóa doanh nghiệpcủa VNPT-I, chỉ ra được điểm mạnh, điểm tồn tại, hạn chế và nguyên nhântrong việc xây dựng văn hóa doanh nghiệp của Công ty Viễn thông Quốc tế

- Đề xuất ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện văn hóa doanh nghiệptại Công ty Viễn thông Quốc tế VNPT-I

5 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận thì luận văn được kết cấu gồm 4chương như sau:

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về văn hóadoanh nghiệp

Chương 2: Phương pháp và thiết kế nghiên cứu

Chương 3: Thực trạng văn hóa doanh nghiệp tại Công ty Viễn thôngQuốc tế VNPT-I

Chương 4: Giải pháp hoàn thiện văn hóa doanh nghiệp tại Công tyViễn thông Quốc tế VNPT-I

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ

VĂN HÓA DOANH NGHIỆP

1.1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ VĂN HÓA DOANH NGHIỆP

1.1.1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới.

Hiện nay, văn hóa doanh nghiệp không còn là một vấn đề mới nên trênthế giới đã có rất nhiều công trình nghiên cứu khác nhau về văn hoá doanhnghiệp:

Edgar H.Schein, 1985 Văn hoá doanh nghiệp và sự lãnh đạo Edgar

H.Schein - tác giả kinh điển về lĩnh vực văn hoá tổ chức và văn hoá doanhnghiệp - đã trình bày trong cuốn sách này đề tài tổng quát, bàn về nhiều khíacạnh của văn hoá doanh nghiệp và mối quan hệ của chúng với sự lãnh đạo

Terrence E.Deal và Allan A.Kennedy, 1982 Văn hoá tổ chức Cuốn

sách xuất bản khiến thuật ngữ này trở nên hết sức phổ biến sau đó Deal vàKennedy đã tìm hiểu các công ty Mỹ để khám phá ra chìa khoá giúp doanhnghiệp kinh doanh một cách xuất sắc Đó chính là văn hoá doanh nghiệp - yếu

tố quan trọng cho sự thịnh vượng lâu dài của công ty, ảnh hưởng đến thànhcông của công ty Trong cuốn sách này, Deal và Kennedy đã đưa ra nhữnghướng dẫn rõ ràng để chẩn đoán tình trạng văn hoá doanh nghiệp của tổ chức

Kim S.Cameron và Robbert E.Quinn, 2011 Chẩn đoán và thay đổi văn

hoá tổ chức: Dựa trên khung giá trị cạnh tranh Cuốn sách này cung cấp cơ

sở lý thuyết, chiến lược có hệ thống và phương pháp luận cho việc thay đổivăn hoá tổ chức và hành vi cá nhân Nó đưa ra các thảo luận về giá trị của vănhoá và cung cấp các công cụ chẩn đoán, nhận dạng và thay đổi văn hoá doanhnghiệp để tổ chức hoạt động hiệu quả hơn

1.1.2 Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam

Về vấn đề văn hóa doanh nghiệp ở Việt Nam hiện nay, đã có nhiều bàiviết, nhiều công trình nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước với cácgóc độ khác nhau, trong đó có một số công trình liên quan như:

Phùng Xuân Nhạ (chủ biên), 2011 Nhân cách doanh nhân và văn hóa

kinh doanh ở Việt Nam trong thời kỳ đổi mới, hội nhập quốc tế Hà Nội: Nhà

xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội Cuốn sách này đã xây dựng được khung

lý thuyết và thiết lập các cấu trúc về nhân cách doanh nhân và văn hóa kinhdoanh, nghiên cứu kinh nghiệm của các nước, mở ra bài học cho Việt Nam và

đề xuất các giải pháp có giá trị ứng dụng cao để phát triển nhân cách doanhnhân và văn hóa kinh doanh

Đỗ Minh Cương, 2001 Văn hóa kinh doanh và Triết lý kinh doanh Hà

Nội: Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Đây là công trình nghiên cứu trình bàymột cách có hệ thống các vấn đề văn hóa kinh doanh, triết lí kinh doanh từphương diện cơ sở lý luận và thực tiễn của thế giới và Việt Nam

Dương Thị Liễu (chủ biên), 2012 Văn hoá kinh doanh Hà Nội: Nhà

xuất bản Đại học Kinh tế quốc dân Cuốn giáo trình này trình bày rõ các kiếnthức chung về văn hóa kinh doanh, phương pháp xây dựng văn hóa kinhdoanh ở một chủ thể kinh doanh cụ thể, vai trò và ảnh hưởng của văn hóakinh doanh trong hoạt động kinh tế

Nguyễn Mạnh Quân, 2012 Đạo đức kinh doanh và văn hoá công ty.

Hà Nội: Nhà xuất bản Đại học Kinh tế quốc dân Giáo trình này tập trung vàoviệc trình bày những vấn đề lý luận như khái niệm, quan điểm, phương phápluận về đạo đức kinh doanh và văn hóa công ty (còn gọi là văn hóa doanhnghiệp hoặc văn hóa tổ chức) Về văn hóa doanh nghiệp (văn hóa công ty),giáo trình đã nêu các biểu trưng, mô hình và các nhân tố ảnh hưởng của văn

hóa doanh nghiệp nhằm giúp người đọc hiểu được bản sắc văn hóa của mộtdoanh nghiệp là gì, các biểu hiện của chúng và những tác nhân cơ bản tạodựng nên bản sắc văn hóa của một doanh nghiệp.

Nguyễn Viết Lộc, 2012 Văn hóa doanh nhân Việt Nam trong bối cảnh

hội nhập quốc tế Luận án tiến sĩ Quản trị Kinh doanh, Trường Đại học Kinh

tế - Đại học Quốc gia Hà Nội Kết quả nghiên cứu của Luận án đã có nhữngđóng góp lớn cho cộng đồng doanh nhân Việt Nam nói riêng và việc nghiêncứu văn hóa doanh nhân nói chung về mặt lý luận lẫn thực tiễn Luận án đãchung đúc hệ giá trị văn hóa doanh nhân Việt Nam trong bối cảnh hội nhậpquốc tế - cơ sở để nhận diện rõ văn hóa doanh nhân Việt Nam và là thước đo,mục tiêu phấn đấu cho các doanh nhân để từ đó tạo lập nên cộng đồng doanhnhân Việt Nam đủ tầm vươn ra quốc tế Luận án còn chỉ ra những điểm mạnh

và hạn chế của văn hóa doanh nhân Việt Nam để giúp các doanh nhân có cáinhìn khách quan và tự điều chỉnh hành vi để nâng cao khả năng cạnh tranh vàhội nhập

Minh Thạnh (chủ biên), 2012 Áp dụng tinh thần Phật giáo xây dựng

VHDN TP.HCM: Nhà xuất bản Phương Đông Tác giả cho rằng VHDN tạo

dựng sự phát triển bền vững, không nhất thiết thương hiệu tạo dựng sự pháttriển bền vững VHDN không phải là ép buộc nhân viên hay người khác đitheo một lề lối áp đặt mà đó chính là sự hưởng thụ, hưởng thụ những gì đã cósẵn giữa những giá trị truyền thống và hiện đại, mà nói đến hưởng thụ thì phải

có lựa chọn, có thực tập, có điển hình, có sự hài lòng Ta thường hay cổ vũcho việc phát triển thương hiệu mà quên cổ vũ cho phát triển VHDN Một khiVHDN phát triển thì thương hiệu tự nhiên phát triển và vững mạnh Thươnghiệu chỉ là sự thừa hưởng từ thành quả của VHDN đúng đắn Điều này chothấy VHDN là nền tảng cho mọi sự thành công khác của doanh nghiệp

Phan Quốc Việt và Nguyễn Huy Hoàng, 2012 Xây dựng VHDN – Yếu

tố quyết định sự trường tồn của doanh nghiệp Trung tâm Phát triển kỹ năng

con người Tâm Việt Các tác giả nêu rõ sự cần thiết phải xây dựng và duy trìVHDN trong một tổ chức Bài viết đề cập đến vấn đề xây dựng VHDN thànhcông qua 11 bước và khẳng định việc xây dựng VHDN không đơn thuần làliệt kê ra các giá trị mình mong muốn mà đòi hỏi sự nỗ lực của tất cả cácthành viên, sự khởi xướng, cổ vũ, động viên của lãnh đạo

Diễn đàn Doanh nghiệp, 2006 Văn hóa doanh nghiệp, yếu tố vàng của

thành công Bài viết khẳng định VHDN là tài sản vô hình của mỗi doanh

nghiệp, và xây dựng VHDN là việc làm hết sức cần thiết nhưng cũng không ítkhó khăn trong điều kiện nền kinh tế thị trường Bài viết đã thống kê một sốnét đặc trưng văn hóa doanh nghiệp của các nước như Nhật, Mỹ,… và thựctrạng VHDN ở Việt Nam Tác giả cũng chỉ ra việc xây dựng VHDN phải cónhững biện pháp cụ thể: đầu tiên phải xây dựng hệ thống định chế của doanhnghiệp gồm: chính danh, tự kiểm soát, phân tích các công việc, các yêu cầu;sau đó xây dựng các kênh thông tin; xây dựng các thể chế và thiết chế tậptrung và dân chủ như: Đa dạng hoá các loại hình đào tạo và phát triển nguồnnhân lực; tiêu chuẩn hoá các chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn; xây dựng cơchế kết hợp hài hoà các lợi ích để doanh nghiệp trở thành ngôi nhà chung, làcon thuyền vận mệnh của mọi người

Bùi Quang Tuyến, 2015, Nhận diện năng lực động của Tập đoàn Viễn

thông Quân đội, Tạp chí Khoa học ĐHQGHN: Kinh tế và kinh doanh Nghiên

cứu đã tìm ra một số năng lực động của Viettel có liên quan tới văn hóa doanhnghiệp như văn hóa thích ứng nhanh, văn hóa đổi mới, sáng tạo, nghĩ mới,làm mới từ cái cũ, văn hóa Đông – Tây luôn nhìn thấy hai mặt của một vấn

đề, tạo môi trường và văn hóa làm việc thân thiện, có mục tiêu, có lý tưởngchung

Trần Thị Thu Hà, 2013 Xây dựng VHDN tại Công ty Dịch vụ Viễn

thông VinaPhone Luận văn thạc sĩ Quản trị Kinh doanh, Học viện Công nghệ

Bưu chính Viễn thông Tác giả đã hệ thống hóa một số vấn đề lý luận cơ bản

về VHDN, phân tích, đánh giá thực trạng VHDN tại Công ty Dịch vụ Viễnthông VinaPhone, đề xuất giải pháp xây dựng và phát triển VHDN

Vương Văn Lợi, 2012 Hoàn thiện VHDN tại Ngân hàng phát triển

Việt Nam Luận văn thạc sĩ Quản trị Kinh doanh, Trường Đại học Kinh tế

quốc dân Tác giả đã nghiên cứu các nhân tố tác động đến VHDN cả bêntrong và bên ngoài Tác giả đưa quy trình nhằm xây dựng và hoàn thiệnVHDN Quy trình này gồm 3 bước là định hình VHDN, triển khai xây dựng

và ổn định, phát triển VHDN Mục đích của bước định hình VHDN là xâydựng được triết lý kinh doanh cho mình Trong phần bước triển khai xây dựngVHDN, tác giả đề cập tới những việc cần làm như phổ biến kiến thức chung,xác định các giá trị văn hóa phù hợp với doanh nghiệp, xây dựng bộ sổ tayvăn hóa, triển khai VHDN và kiểm định các giá trị văn hóa

Trong bước ổn định và phát triển văn hóa, tác giả nhấn mạnh vào cácbiện pháp: tuyển chọn nhân sự, khuyến khích sự tiếp nhận giá trị, huấn luyệnthành viên mới, củng cố các giá trị, đánh giá thưởng phạt công bằng Khi tiếnhành xem xét thực trạng VHDN tại ngân hàng, tác giả tiến hành khảo sát thựctrạng trên các biểu hiện hữu hình và vô hình Tác giả cũng tiến hành đánh giágiữa văn hóa mong muốn và văn hóa hiện tại của ngân hàng sử dụng mô hìnhOCAI Trong phần giải pháp nhằm hoàn thiện văn hóa của ngân hàng, tác giả

đề xuất 04 nhóm giải pháp chính cho việc hoàn thiện VHDN bao gồm: đàotạo tuyển dụng, truyền thông, tổ chức các lễ nghi, xây dựng quy chế khenthưởng

Đỗ Thị Thanh Tâm, 2006 Xây dựng VHDN cho các doanh nghiệp Việt

Nam trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế Luận văn thạc sĩ kinh tế, Trường

Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh Luận văn quan tâm nhiều đến sựphát triển của doanh nghiệp sau khi Việt Nam gia nhập WTO, trong đó đi sâunghiên cứu VHDN, yếu tố tạo ra sự khác biệt của một doanh nghiệp cụ thể.

Từ đó góp phần làm sáng tỏ thêm vai trò của VHDN đối với sự phát triển củadoanh nghiệp trong hội nhập kinh tế quốc tế, tìm hiểu đặc trưng VHDN ViệtNam hiện nay và đề xuất mô hình VHDN phù hợp với nhu cầu phát triển củadoanh nghiệp Tác giả đề cập tới 5 định hướng chính cho các doanh nghiệpViệt Nam trong xu thế hội nhập quốc tế bao gồm:

- Xác định tầm nhìn, mục tiêu chiến lược

- Xây dựng văn hóa lãnh đạo

- Xây dựng văn hóa tổ chức

- Xây dựng văn hóa kinh doanh

- Quảng bá hình tượng, quan hệ công chúng của doanh nghiệp

Đào Việt Thanh, 2012 Hoàn thiện VHDN tại Công ty cổ phần Dược

vật tư y tế Hải Dương Luận văn thạc sĩ kinh tế, Trường Đại học Kinh tế quốc

dân Tác giả đã tiến hành nghiên cứu văn hóa tại Công ty dựa trên 3 cấp độcủa VHDN kết hợp với việc tìm hiểu các biểu hiện của văn hóa Trên cơ sở

đó, tác giả đã đưa ra một loạt các giải pháp cần thiết để xây dựng và phát huyVHDN gồm có:

- Nâng cao nhận thức về VHDN

- Đào tạo, phổ biến, tập huấn VHDN

- Tuyển dụng nhân viên phù hợp với VHDN

- Truyền thông một cách sâu rộng toàn diện về VHDN

- Xây dựng quy chế khen thưởng, phê bình

- Trao đổi, hội thảo, tổ chức diễn đàn trên trang web

- Trang bị đồng phục cho nhân viên

- Tổ chức các lễ hội, các hoạt động tập thể, các cuộc thi về VHDN

Tổng kết các nghiên cứu trước đây cho thấy việc xây dựng và phát triểnvăn hóa trong doanh nghiệp có vai trò quan trọng đến sự phát triển lâu dài vàbền vững của doanh nghiệp Tuy nhiên, chưa có đề tài nào nghiên cứu về vănhóa doanh nghiệp của Công ty Viễn thông Quốc tế VNPT-I để đưa ra các giảipháp hoàn thiện văn hóa doanh nghiệp phù hợp Đây chính là sở cứ để tác giảthực hiện luận văn theo đề tài này.

1.2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VĂN HÓA DOANH NGHIỆP

1.2.1 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1.1 Khái niệm văn hóa

Có rất nhiều định nghĩa khác nhau về văn hóa Theo E.Heriôt văn hóa

là cái gì còn lại khi tất cả những cái khác bị quên đi, là cái vẫn thiếu khi người

ta đã học tất cả Theo Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liênhiệpquốc (UNESCO) lại có một định nghĩa khác về văn hóa: Văn hóa phản ánh vàthể hiện một cách tổng quát, sống động mọi mặt của cuộc sống (của mỗi cánhân và của mỗi cộng đồng) đã diễn ra trong quá khứ, cũng như đang diễn ratrong hiện tại, qua hàng bao nhiêu thế kỷ nó đã cấu thành một hệ thống cácgiá trị, truyền thống, thẩm mỹ và lối sống và dựa trên đó từng dân tộc khẳngđịnh bản sắc riêng của mình

Như vậy, có thể hiểu văn hóa là toàn bộ những hoạt động vật chất vàtinh thần mà loài người đã sáng tạo ra trong lịch sử của mình trong quan hệvới con người, với tự nhiên và với xã hội, được đúc kết lại thành hệ giá trị vàchuẩn mực xã hội Nói tới văn hóa là nói tới con người, nói tới việc phát huynhững năng lực bản chất của con người, nhằm hoàn thiện con người, hoànthiện xã hội Văn hóa là một hệ thống được định hình và phát triển trong quátrình lịch sử, bao gồm nhiều yếu tố hợp thành như hệ giá trị, tập quán, thóiquen, lề lối ứng xử, các chuẩn mực xã hội; nó mang tính ổn định bền vững và

có khả năng di truyền qua nhiều thế hệ

1.2.1.2 Khái niệm văn hóa doanh nghiệp

Trong mỗi doanh nghiệp đều tồn tại những hệ thống hay chuẩn mực vềgiá trị đặc trưng, hình tượng, phong cách được doanh nghiệp tôn trọng vàtruyền từ người này sang người khác, thế hệ này sang thế hệ khác Chúng cóảnh hưởng quan trọng đến hành vi của các thành viên Khi phải đối đầu vớinhững vấn đề nan giải về đạo đức, những hệ thống giá trị, phương pháp tưduy này có tác dụng chỉ dẫn các thành viên doanh nghiệp cách thức ra quyếtđịnh hợp với phương châm hành động của doanh nghiệp

Văn hóa doanh nghiệp là một hệ thống các giá trị, các chuẩn mực, cácquan niệm và hành vi của doanh nghiệp, chi phối hoạt động của mọi thànhviên trong doanh nghiệp và tạo nên bản sắc kinh doanh riêng của doanhnghiệp

Văn hóa doanh nghiệp gắn liền với văn hóa xã hội, là bước tiến của vănhóa xã hội, là tầng sâu của văn hóa xã hội Văn hóa doanh nghiệp vừa đòi hỏichú ý đến năng suất và hiệu quả sản xuất, vừa chú ý đến quan hệ giữa ngườivới người

1.2.2 Nội dung văn hóa doanh nghiệp

1.2.2.1 Đặc điểm, vai trò của văn hóa doanh nghiệp

1.2.2.1.1 Đặc điểm của văn hóa doanh nghiệp

- Tính tập thể

Tính tập thể của văn hóa doanh nghiệp được thể hiện ở chỗ những quytắc, chuẩn mực của doanh nghiệp không chỉ do người lãnh đạo doanh nghiệptạo ra mà đó còn là thành quả, công sức của một tập thể những người làmtrong doanh nghiệp cùng nhau xây dựng, tích lũy lâu dài Văn hóa doanhnghiệp có thể bồi dưỡng công nhân viên, hình thành tư tưởng cộng đồng làmcho họ thống nhất ý chí và hòa hợp với nhau Như vậy, sẽ tăng cường sứcmạnh cho doanh nghiệp để thực hiện mục tiêu kinh doanh

- Tính quy phạm

Văn hóa doanh nghiệp có chức năng điều chỉnh kết hợp: trong trườnghợp lợi ích cá nhân và doanh nghiệp xảy ra xung đột thì công nhân viên chứcphải phục tùng các quy phạm, quy định của văn hóa mà doanh nghiệp đã đề

ra, đồng thời doanh nghiệp cũng phải biết lắng nghe và cố gắng giải quyết hàihòa để xóa bỏ xung đột

- Tính thực tiễn

Văn hóa doanh nghiệp muốn phát huy được vai trò của nó đối với sựthành công hay thất bại của doanh nghiệp thì phải được kiểm chứng thôngqua thực tiễn Chỉ có như vậy doanh nghiệp mới biết được liệu các quy chế,nội quy của mình có phù hợp hay không, có được các nhân viên đánh giá cao

và chấp hành hay không, để từ đó doanh nghiệp có những cải tiến, đổi mới,tiếp tục hoàn thiện văn hóa doanh nghiệp ở doanh nghiệp mình.Thứ nhất, vănhóa doanh nghiệp liên quan đến nhận thức Các cá nhân nhận thức được vănhóa của doanh nghiệp thông qua những gì họ nhìn thấy, nghe được trongphạm vi doanh nghiệp

1.2.2.1.2 Vai trò của văn hóa doanh nghiệp

- Văn hóa doanh nghiệp là nguồn lực tạo ra lợi thế cạnh tranh

Văn hóa doanh nghiệp góp phần làm tăng sức cạnh tranh của doanhnghiệp, trên cơ sở tạo ra bầu không khí và tác phong làm việc tích cực, khích

lệ tinh thần sáng tạo, củng cố lòng trung thành, gắn bó của các thành viên,

nâng cao tinh thần trách nhiệm, làm cho doanh nghiệp trở thành một cộngđồng làm việc trên tinh thần hợp tác, tin cậy, gắn bó, thân thiện và tiến thủ,xây dựng một phong cách quản trị hiệu quả, đưa hoạt động của doanh nghiệpvào nề nếp.

- Văn hóa doanh nghiệp thu hút nhân tài, tăng cường sự gắn bó vớingười lao động

Doanh nghiệp xây dựng được nền văn hóa tốt sẽ thu hút được nhân tài

và củng cố lòng tin của người tiêu dùng, đối tác và cả xã hội cũng như lòngtrung thành của các thành viên trong doanh nghiệp Người lao động nhận thức

rõ ràng về vai trò của bản thân trong toàn bộ tổng thể, họ làm việc vì mụcđích và mục tiêu chung

- Văn hóa doanh nghiệp tạo nên bản sắc của doanh nghiệp

Văn hóa doanh nghiệp gồm nhiều bộ phận hợp thành: triết lý kinhdoanh, các tập tục, lễ nghi, thói quen, cách thức đào tạo, giáo dục, truyềnthuyết, huyền thoại của một số thành viên trong doanh nghiệp Tất cả các yếu

tố đó tạo nên phong cách riêng của doanh nghiệp Văn hóa doanh nghiệp làtài sản tinh thần của doanh nghiệp và phân biệt doanh nghiệp với các doanhnghiệp khác tại nên bản sắc (phong thái, sắc thái, nề nếp, tập tục) của doanhnghiệp; văn hóa doanh nghiệp di truyền, bảo tồn bản sắc của doanh nghiệpqua nhiều thế hệ người lao động

- Văn hóa doanh nghiệp ảnh hưởng tới hoạch định chiến lược

Văn hóa doanh nghiệp có ảnh hưởng trực tiếp đến hoạch định chiếnlược phát triển của tổ chức thông qua việc chọn lọc thông tin tích hợp (ápdụng kinh nghiệm, mô hình phù hợp), đặt ra những mức tiêu chuẩn theo giátrị của tổ chức, cung cấp những tiêu chuẩn, nguyên tắc cho các hoạt động.Văn hóa doanh nghiệp cũng sẽ có ảnh hưởng tới hiệu quả thực hiện chiếnlược của tổ chức bởi vì một nền văn hóa mạnh, tức là tạo được một sự thống

nhất và tuân thủ cao đối với giá trị, niềm tin của tổ chức sẽ là cơ sở quantrọng để thực hiện thành công chiến lược của tổ chức.

- Văn hóa doanh nghiệp khích lệ quá trình đổi mới và sáng tạo

Ở những doanh nghiệp có nền văn hóa lành mạnh, tôn trọng các cánhân sẽ nảy sinh sự tự lập đích thực ở mức độ cao nhất, nghĩa là các nhânviên được khuyến khích để tách biệt ra, hoạt động độc lập và đưa ra sángkiến, kể cả các nhân viên cấp cơ sở Sự khích lệ này sẽ góp phần phát huy tínhnăng động, khởi nguồn cho những sáng tạo của các thành viên, nhiều khi lànhững sáng tạo mang tính đột phá, đem lại những lợi ích không những trướcmắt mà cả về lâu dài cho công ty

- Văn hóa doanh nghiệp tạo động lực làm việc

Văn hóa doanh nghiệp giúp nhân viên thấy rõ mục tiêu, định hướng vàbản chất công việc mình làm Văn hóa doanh nghiệp phù hợp cũng giúp nhânviên có cảm giác tự hào vì là một thành viên của doanh nghiệp và hãnh diệnvới công việc mình đang làm Ngoài ra khi thu nhập đạt đến một ngưỡng nào

đó thì người lao động sẵn sàng đánh đổi chọn mức thu nhập thấp hơn để đượclàm việc ở một môi trường hòa đồng, thoải mái, được đồng nghiệp tôn trọng

- Văn hóa doanh nghiệp giúp giải quyết xung đột

Văn hóa doanh nghiệp là chất keo gắn kết các thành viên của doanhnghiệp Nó giúp các thành viên thống nhất về cách hiểu vấn đề, đánh giá, lựachọn và định hướng hành động Khi ta phải đối mặt với các vấn đề nảy sinhdẫn đến xung đột thì văn hóa chính là yếu tố giúp mọi người hòa nhập vàthống nhất đưa ra giải pháp hiệu quả Không chỉ định hướng giải quyết cácxung đột nội bộ của các thành viên, văn hóa doanh nghiệp còn giúp chodoanh nghiệp giải quyết xung đột với đối tác, khách hàng, nhà phân phối

1.2.2.2 Phân loại văn hóa doanh nghiệp

Văn hóa doanh nghiệp có thể phân loại theo một số tiêu chí khác nhau,

từ đó mà có những loại văn hóa doanh nghiệp như sau:

1.2.2.2.1 Phân theo sự phân cấp quyền lực

- Văn hóa nguyên tắc

- Văn hóa quyền hạn

- Văn hóa đồng đội

- Văn hóa sáng tạo

1.2.2.2.2 Phân theo cơ cấu, định hướng về con người và nhiệm vụ

- Văn hóa gia đình

- Văn hóa tháp Eiffel

- Văn hóa tên lửa được định hướng

- Văn hóa lò ấp trứng

1.2.2.2.3 Phân theo mối quan tâm tới con người và mối quan tâm đến thành tích

- Văn hóa kiểu lãnh đạm

- Văn hóa kiểu chăm sóc

- Văn hóa kiểu đòi hỏi nhiều

- Văn hóa hợp nhất

1.2.2.2.4 Phân theo vai trò người lãnh đạo

- Văn hóa quyền lực

- Văn hóa gương mẫu

- Văn hóa nhiệm vụ

- Văn hóa chấp nhận rủi ro

- Văn hóa đề cao vai trò cá nhân

- Văn hóa đề cao vai trò tập thể

1.2.3 Cấu trúc văn hóa doanh nghiệp

Khi nói đến văn hóa doanh nghiệp thường trong suy nghĩ của chúng ta

đó là yếu tố vô hình và khó hình dung nhận biết Tuy nhiên trên thực tế thìchúng ta có thể nhìn thấy, nhận thấy văn hóa doanh nghiệp thể hiện ở rấtnhiều khía cạnh: cả vô hình và hữu hình

1.2.3.1 Theo quan điểm của Edgar H.Schein

Theo Edgar H.Schein, văn hóa doanh nghiệp được cấu thành từ nhữngthành tố sau:

Hình 1.1: Cấu trúc VHDN theo Edgar H.Schein

1.2.3.1.1 Cấu trúc hữu hình của doanh nghiệp

Là những biểu tượng trực quan, giúp chúng ta có thể dễ dàng nhìn thấy,nghe thấy, sờ thấy hoặc cảm nhận được khi tiếp xúc với doanh nghiệp ngay từlần gặp đầu tiên với doanh nghiệp, bao gồm:

- Kiến trúc, cách bày trí trụ sở của doanh nghiệp

Cấu trúc hữu hình Các giá trị được tuyên bố Các ngầm định nền tảng

Kiến trúc doanh nghiệp Các hình thức lễ nghi, lễ hội, logo

Các chiến lược kinh doanh, mục tiêu hoạt động, triết lý kinh doanh

Các quy định, nguyên tắc hoạt động

Những niềm tin, nhận thức, suy nghĩ, tình cảm mang tính

vô thức mặc nhiên được các thành viên công nhận.

- Cơ cấu tổ chức các phòng ban của doanh nghiệp

- Các văn bản quy định nguyên tắc hoạt động của doanh nghiệp

- Các lễ nghi nội bộ và các lễ hội hàng năm

- Quy trình thủ tục và hướng dẫn làm việc tại doanh nghiệp

- Trang phục, các tài liệu quảng cáo của doanh nghiệp

- Hình thức mẫu mã sản phẩm, logo, slogan, các biểu tượng

- Thái độ, cách ứng xử của các thành viên

Các yếu tố này là bề nổi của doanh nghiệp giúp cho khách hàng, cácđối tác và toàn thể cộng đồng có thể nhận biết doanh nghiệp một cách dễ dàng

và rõ ràng nhất Đây cũng là các yếu tố gắn liền với quá trình xây dựng hìnhảnh nhận diện thương hiệu của doanh nghiệp

1.2.3.1.2 Các giá trị được tuyên bố

Bao gồm các chiến lược, mục tiêu, triết lý của doanh nghiệp như:

- Tầm nhìn, sứ mệnh, mục tiêu doanh nghiệp vươn tới

- Mối quan hệ qua lại, ứng xử giữa các thành viên trong doanhnghiệp

- Sự quan tâm, đối xử với người lao động của doanh nghiệp

- Vai trò, phẩm chất của người lãnh đạo

- Các tiêu chuẩn về thực thi nhiệm vụ của doanh nghiệp

Ngay từ khi bắt đầu hình thành và đi vào hoạt động thì bất kể doanhnghiệp nào cũng có mục đích hoạt động của mình là gì, từ đó xây dựng chiếnlược cho doanh nghiệp mình, hay triết lý kinh doanh, các quy tắc hoạt độngtrong doanh nghiệp, tuy nhiên tất cả các yếu tố trên được thể hiện với nộidung, phạm vi và cách thức như thế nào thì tùy thuộc vào từng doanh nghiệpkhác nhau Những giá trị này chính là kim chỉ nam cho hoạt động của toàn bộnhân viên trong doanh nghiệp và được doanh nghiệp công bố rộng rãi ra công

chúng để tất cả các thành viên cùng thực hiện, chia sẻ và xây dựng Đó chính

là những giá trị tuyên bố, một bộ phận cấu thành nên văn hóa doanh nghiệp.Những giá trị tuyên bố này chúng ta có thể nhận biết và diễn đạt chúng mộtcách rõ ràng, chính xác vì vậy những giá trị này cũng có tính hữu hình Cácgiá trị này thực hiện chức năng định hướng và hướng dẫn các hành vi ứng xửcủa nhân viên trong doanh nghiệp khi phải đối mặt với các tình huống trongquá trình làm việc

1.2.3.1.3 Các ngầm định nền tảng

Trong bất kỳ doanh nghiệp nào cũng có những quan niệm chung đượchình thành và tồn tại trong suốt thời gian hình thành và phát triển bao gồm:niềm tin, nhận thức, suy nghĩ, tình cảm vô thức mặc nhiên được công nhậntrong doanh nghiệp Những quan niệm đó được hình thành qua quá trình hoạtđộng lâu dài, trải qua thực tế va chạm và xử lý các tình huống, nếm trải cả sựthành công và thất bại Do đó khi đã hình thành những quan niệm chung nàythì rất khó thay đổi Các ngầm định nền tảng này đã ăn sâu vào tâm lý của hầuhết các thành viên trong doanh nghiệp và trở thành điều mặc nhiên được côngnhận và rất khó thay đổi Khi doanh nghiệp đã hình thành cho mình được hệgiá trị quan niệm chung, tức là các thành viên cùng nhau chia sẻ và hoạt độngtheo đúng quan niệm đó, họ rất khó chấp nhận những hành vi đi ngược lạiquan niệm chung này Đây là lớp trong cùng và quan trọng nhất của VHDN.Nếu cấp độ 1 và cấp độ 2 chỉ là phần nổi của VHDN, cho phép suy đoán cácthành viên sẽ “nói gì”, thì chỉ có cấp độ 3 này mới cho phép dự đoán họ cóthể “hành xử” như thế nào

Như vậy, cấp độ này là tầng giá trị sâu nhất của VHDN, là những quanniệm chung, được hình thành và tồn tại trong một thời gian dài, chúng ăn sâuvào suy nghĩ của hầu hết các thành viên trong doanh nghiệp, chi phối hoạtđộng của các thành viên trong doanh nghiệp đó và trở thành điều đương

nhiên, phổ biến, được công nhận và trở thành các quan niệm nền tảng Đâychính là phần chìm sâu nhất của tảng băng VHDN.

1.2.3.2 Theo quan điểm của Geert Hoftede

Hình 1.2: Cấu trúc VHDN theo Geert Hoftede

Văn hóa doanh nghiệp giống như từng lớp của củ hành, từng lớp từnglớp một hình thành nên nền văn hóa của doanh nghiệp

1.2.3.2.1 Những biểu tượng đặc trưng:

* Kiến trúc đặc trưng:

Những kiến trúc đặc trưng của một tổ chức gồm kiến trúc ngoại thất vàphần thiết kế nội thất công sở Phần lớn những công ty thành đạt hoặc đangphát triển muốn gây ấn tượng với mọi người về sự khác biệt, thành công vàsức mạnh của họ bằng những công trình kiến trúc đặc biệt và đồ sộ Nhữngthiết kế nội thất cũng rất được các công ty, tổ chức quan tâm Từ những vấn

đề rất lớn như tiêu chuẩn hóa về màu sắc, kiểu dáng của bao bì đặc trưng,thiết kế nội thất như mặt bằng, quầy, bàn ghế, phòng, giá để hàng, lối đi, loạidịch vụ, trang phục đến những chi tiết nhỏ nhặt như đồ ăn, vị trí công tắc

điện…, tất cả đều được sử dụng để tạo ấn tượng thân quen, thiện chí và đượcquan tâm.

* Biểu tượng logo:

Một biểu tượng khác là logo hay một sản phẩm sáng tạo được thiết kế

để thể hiện hình tượng về một tổ chức, một doanh nghiệp bằng ngôn ngữ nghệthuật phổ thông Các biểu tượng vật chất này thường có sức mạnh rất lớn vìchúng hướng sự chú ý của người thấy nó vào một vài chi tiết hay điểm nhấn

cụ thể có thể diễn giải được giá trị chủ đạo mà tổ chức, doanh nghiệp muốntạo ấn tượng, lưu lại hay truyền đạt cho người thấy nó Logo là loại biểu trưngđơn giản nhưng lại có ý nghĩa rất lớn nên được các tổ chức, doanh nghiệp rấtchú trọng

* Ngôn ngữ và khẩu hiệu:

Một dạng biểu trưng quan trọng khác thường được sử dụng để gây ảnhhưởng đến văn hóa công ty là ngôn ngữ Nhiều tổ chức, doanh nghiệp đã sửdụng những câu chữ đặc biệt, khẩu hiệu, ví von, ẩn dụ hay một sắc thái ngôn

từ để truyền tải một ý nghĩa cụ thể đến nhân viên của mình và những ngườihữu quan

* Ấn phẩm và điển hình:

Những ấn phẩm điển hình là một số những tư liệu chính thức có thểgiúp những người hữu quan có thể nhận thấy được rõ hơn về cấu trúc văn hóacủa một tổ chức Chúng có thể là bản tuyên bố sứ mệnh, báo cáo thường niên,tài liệu giới thiệu về tổ chức, công ty, sổ vàng truyền thống, ấn phẩm định kỳhay đặc biệt, tài liệu quảng cáo giới thiệu sản phẩm và công ty, các tài liệu, hồ

sơ hướng dẫn sử dụng, bảo hành…Những tài liệu này có thể giúp làm rõ mụctiêu của tổ chức, phương châm hành động, niềm tin và giá trị chủ đạo, triết lýquản lý, thái độ đối với lao động, công ty, người tiêu dùng, xã hội

1.2.3.2.2 Những người hùng, giai thoại

Trong quá trình hoạt động kinh doanh, thường xuất hiện những sự kiện,tấm gương điển hình cho việc thực hiện thành công hay thất bại Những kinhnghiệm, tấm gương đó trở thành một biểu tượng, một giá trị, triết lý mà tổchức, doanh nghiệp có thể sử dụng làm bài học kinh nghiệm cho các thànhviên khác, hay trở thành minh họa điển hình, mẫu mực, dễ hiểu về triết lý, vănhóa công ty Một số mẩu chuyện trở thành những giai thoại do những sự kiện

đã mang tính lịch sử và có thể được khái quát hóa hoặc hư cấu thêm Trongcác mẩu chuyện kể thường xuất hiện những tấm gương điển hình, đó là nhữngmẫu hình lý tưởng về hành vi phù hợp với chuẩn mực và giá trị văn hóa công

ty Tấm gương điển hình có thể được nhân cách hóa thành huyền thoại vớinhững phẩm chất và tính cách của nhiều tấm gương điển hình hay kỳ vọng vềnhững giá trị và niềm tin trong tổ chức Các mẩu chuyện có tác dụng duy trìsức sống cho các giá trị ban đầu của tổ chức và giúp thống nhất về nhận thứccủa tất cả mọi thành viên

1.2.3.2.3 Những nghi lễ, nghi thức

Nghi lễ, nghi thức là những hoạt động đã được dự kiến từ trước vàchuẩn bị kỹ lưỡng dưới hình thức các hoạt động, sự kiện văn hóa xã hội chínhthức, nghiêm trang, tình cảm được thực hiện định kỳ hay bất thường nhằmthắt chặt mối quan hệ trong doanh nghiệp Những người quản lý có thể sửdụng nghi lễ như một cơ hội quan trọng để giới thiệu về những giá trị được tổchức coi trọng Đó cũng là dịp đặc biệt để nhấn mạnh những giá trị riêng của

tổ chức, tạo cơ hội cho mọi thành viên cùng chia sẻ cách nhận thức về những

sự kiện trọng đại, để nêu gương và khen tặng những tấm gương điển hình đạibiểu cho những niềm tin và cách thức hành động cần tôn trọng của tổ chức

Có bốn loại lễ nghi cơ bản là chuyển giao, củng cố, nhắc nhở và liên kết.Đặc điểm về hình thức và nội dung của nghi thức không chỉ thể hiện nhữnggiá trị và triết lý của văn hóa công ty mà còn thể hiện quan điểm và cách tiếp

cận của người quản lý Mức độ nghiêm túc trong việc thực hiện nghi thức làdấu hiệu phản ánh nhận thức của các thành viên tổ chức về ý nghĩa và tầmquan trọng của các giá trị và triết lý đối với họ.

* Thái độ:

Thái độ được định hình theo thời gian từ sự tiếp thu và phân tích nhữnggiá trị của văn hóa doanh nghiệp Thái độ là nhận thức phát triển ở mức độcao hơn, trong đó thể hiện chiều hướng chuyển hóa dần các giá trị và triết lýcủa văn hóa doanh nghiệp thành giá trị và triết lý hành động của cá nhân Tuy

nhiên, sự chuyển hóa còn ở mức độ thấp bởi thái độ chỉ thể hiện trong từnghoàn cảnh cụ thể, chưa thành động cơ thúc đẩy con người hành động mộtcách chủ động.

* Niềm tin:

Niềm tin có thể tạo ra nguồn sức mạnh giúp con người hành động.Niềm tin của những người lãnh đạo trong văn hóa doanh nghiệp được chuyểnhóa thành niềm tin của tổ chức thông qua quá trình nhận thức Tuy vậy vẫn cóthể xuất hiện những trở ngại từ thông tin Nhận thức ở cấp độ niềm tin, conngười luôn có xu thế hành động một cách chủ động, tự nguyện; trong hànhđộng luôn có thể thấy rõ trạng thái tình cảm ở mức độ cao hơn qua sự tự giác

và nhiệt tình

* Lý tưởng:

Lý tưởng thể hiện niềm tin phát triển ở mức độ rất cao Đối với văn hóadoanh nghiệp, lý tưởng được định nghĩa là sự vận dụng lý luận vào thực tiễn.Cách định nghĩa này nhấn mạnh sự chuyển hóa hoàn toàn những giá trị, triết

lý của doanh nghiệp thành những ý nghĩa, giá trị cao cả, căn bản, sâu sắc cókhả năng giúp con người cảm thông, chia sẻ và dẫn dắt con người trong nhậnthức, cảm nhận và xúc động trước sự vật, hiện tượng Hơn thế nữa, chúng cònđược chuyển hóa thành động lực và thành những hành động cụ thể để thể hiện

sự cảm thông, chia sẻ và cống hiến

1.2.4 Nhân tố ảnh hưởng đến văn hóa doanh nghiệp

Hình thành và phát triển văn hóa doanh nghiệp là một quá trình lâu dài

và chịu tác động từ nhiều nhân tố khác nhau Một doanh nghiệp có văn hóadoanh nghiệp mạnh, tạo ra bản sắc riêng cho doanh nghiệp mình cũng nhưnâng cao sức mạnh cạnh tranh của doanh nghiệp cần phải tận dụng tất cả cácyếu tố ảnh hưởng đến văn hóa doanh nghiệp Văn hóa doanh nghiệp chịu ảnhhưởng trực tiếp và mạnh mẽ của các yếu tố sau:

1.2.4.1 Người lãnh đạo doanh nghiệp

Người lãnh đạo là yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến quá trình hìnhthành và phát triển văn hóa doanh nghiệp Lãnh đạo không chỉ là người quyếtđịnh chiến lược phát triển, cơ cấu tổ chức doanh nghiệp, công nghệ được ápdụng mà họ còn có vai trò rất quan trọng trong việc hình thành và phát triểnvăn hóa doanh nghiệp Theo Edgar Schein lãnh đạo tác động đến văn hóadoanh nghiệp theo năm cơ chế căn bản là: truyền đạt giá trị qua giao tiếp,quan phản ứng trước vấn đề tổ chức hay gặp phải hay trước khủng hoảng,lãnh đạo bằng tấm gương, phân chia lợi ích và đãi ngộ, tiêu chí tuyển chọn vàthải loại nhân viên

- Lãnh đạo tạo dựng nền tảng văn hóa doanh nghiệp

- Lãnh đạo hình thành, nuôi dưỡng môi trường và những chuẩn mựcvăn hóa

- Tuyển chọn những người phù hợp với hệ giá trị văn hóa

- Lãnh đạo là tấm gương và động lực cho nhân viên

- Lãnh đạo là người thay đổi văn hóa doanh nghiệp

1.2.4.2 Mối quan hệ giữa các thành viên trong doanh nghiệp

Doanh nghiệp muốn xây dựng và phát triển văn hóa doanh nghiệp mộtcách lâu dài và đạt hiệu quả cao cần phải xây dựng cho doanh nghiệp mìnhnhững quy tắc về ứng xử trong nội bộ phù hợp với doanh nghiệp của mìnhnhằm điều chỉnh mối quan hệ trong doanh nghiệp: của lãnh đạo với cấp dưới,của cấp dưới với lãnh đạo, giữa các đồng nghiệp, với công việc, với kháchhàng, trong đàm phán với các đối tác

Nếu một doanh nghiệp có những giá trị văn hóa phù hợp để mọi thànhviên trong doanh nghiệp cùng chia sẻ, quan tâm; có một hệ thống các quyđịnh bao gồm: những vấn đề liên quan tính chuyên nghiệp như mức độ đạtyêu cầu của công việc, sự hài hòa giữa quyền hạn và trách nhiệm, quyền lợi

và nghĩa vụ của người lao động, tiêu chuẩn và quy trình đánh giá hiệu quảlàm việc, đo lường mức độ hài lòng của khách hàng thì sẽ tạo ra được sự kếtdính, đoàn kết, gắn bó giữa các thành viên.

1.2.4.3 Lịch sử truyền thống của doanh nghiệp

Trải qua quá trình phát triển, mỗi doanh nghiệp đều hình thành nênnhững đặc điểm mang tính đặc thù cả về cơ cấu tổ chức, cơ chế hoạt động vàbản sắc văn hóa Những truyền thống, tập quán, nhân tố văn hóa đã xuất hiện

và định hình trong lịch sử vừa là chỗ dựa nhưng cũng có thể thành rào cảntâm lý không dễ vượt qua trong việc hình thành và phát triển những đặc trưngvăn hóa mới cho doanh nghiệp Các doanh nghiệp khác nhau thì lịch sử hìnhthành phát triển khác nhau do đó cũng có những đặc trưng về văn hóa khácnhau Nếu một doanh nghiệp có nền văn hóa mang đậm bản sắc đã hình thànhtrong tâm trí của mọi thành viên trong doanh nghiệp thì văn hóa doanh nghiệpcàng có khả năng, cơ hội phát triển đạt mức cao hơn và ngược lại

1.2.4.4 Ngành nghề kinh doanh của doanh nghiệp

Các doanh nghiệp kinh doanh trong các ngành nghề khác nhau thì cónhững đặc trưng văn hóa khác nhau Các doanh nghiệp thương mại dịch vụ cóvăn hóa khác với các doanh nghiệp sản xuất, các doanh nghiệp kinh doanhtrong ngành thời trang có văn hóa khác với các doanh nghiệp kinh doanhtrong lĩnh vực khoa học công nghệ…Đây có thể gọi là văn hóa ngành nghề vàcũng là một trong những yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa doanh nghiệp Nhàquản lý cần xây dựng văn hóa doanh nghiệp sao cho phù hợp và trung hòanhững nét tương đồng nhất của các bộ phận, phòng ban trong doanh nghiệp

để tạo hiệu quả cao trong quá trình quản lý

1.2.4.5 Hình thức sở hữu của doanh nghiệp

Hình thức sở hữu hay các loại hình doanh nghiệp khác nhau cũng tạo ranét khác biệt trong văn hóa doanh nghiệp của doanh nghiệp đó Các công ty

cổ phần sẽ có những giá trị văn hóa, lối ứng xử khác với các công ty tráchnhiệm hữu hạn, các công ty nhà nước hay các công ty liên doanh Có sự khácbiệt này vì bản chất hoạt động và điều hành cũng như quá trình ra quyết địnhcủa các loại hình công ty này là khác nhau.

1.2.4.6 Văn hóa vùng miền

Văn hóa vùng miền ảnh hưởng đến văn hóa doanh nghiệp thể hiện cụthể nhất thông qua các thành viên đến từ các vùng miền khác nhau trongdoanh nghiệp Mỗi địa phương vùng miền khác nhau đều có các giá trị vănhóa khác nhau đôi khi là trái ngược nhau Các hành vi của mỗi nhân viêntrong doanh nghiệp chịu ảnh hưởng của văn hóa vùng miền của họ và nókhông dễ dàng thay đổi bằng các quy định, quy chế của doanh nghiệp Haynói cách khác, văn hóa doanh nghiệp không dễ dàng thay đổi, làm giảm đihoặc loại bỏ văn hóa vùng miền trong mỗi nhân viên

1.2.4.7 Những giá trị văn hóa học hỏi được

Những giá trị văn hóa học hỏi được hình thành một cách vô thức hoặc

có ý thức và có ảnh hưởng tiêu cực hoặc tích cực đến môi trường văn hóa củadoanh nghiệp, biểu hiện theo những hình thức sau:

- Những kinh nghiệm tập thể của doanh nghiệp

- Những giá trị học hỏi được từ các doanh nghiệp khác

- Những giá trị văn hóa được học hỏi từ các nền văn hóa khác

- Những giá trị văn hóa được học hỏi từ một hay nhiều thành viênmới

- Những giá trị học hỏi được từ xu hướng và trào lưu của xã hội

1.2.5 Xây dựng và phát triển văn hóa doanh nghiệp

1.2.5.1 Xây dựng văn hóa doanh nghiệp

Có nhiều mô hình xây dựng văn hóa doanh nghiệp được các nhà nghiêncứu đề xuất Hai tác giả Julie Heifetz & Richard Hagberg đã đề xuất một môhình 11 bước cụ thể như sau:

- Tìm hiểu môi trường và các yếu tố ảnh hưởng đến chiến lược doanhnghiệp trong tương lai Xem xét có yếu tố nào làm thay đổi chiến lược doanhnghiệp trong tương lai

- Xác định đâu là giá trị cốt lõi làm cơ sở cho thành công Đây làbước cơ bản nhất để xây dựng văn hoá doanh nghiệp Các giá trị cốt lõi phải

là các giá trị không phai nhòa theo thời gian và là trái tim và linh hồn củadoanh nghiệp

- Xây dựng tầm nhìn mà doanh nghiệp sẽ vươn tới Tầm nhìn chính

là bức tranh lý tưởng về doanh nghiệp trong tương lai Tầm nhìn chính là địnhhướng để xây dựng văn hoá doanh nghiệp Có thể doanh nghiệp mà ta mongmuốn xây dựng hoàn khác biệt so với doanh nghiệp hiện mình đang có

- Đánh giá văn hóa hiện tại và xác định những yếu tố văn hoá nàocần thay đổi Sự thay đổi hay xây dựng văn hoá doanh nghiệp thường bắt đầubằng việc đánh giá xem văn hoá hiện tại như thế nào và kết hợp với chiếnlược phát triển doanh nghiệp Đánh giá văn hoá là một việc cực kỳ khó khăn

vì văn hoá thường khó thấy và dễ nhầm lẫn về tiêu chí đánh giá Những ngầmđịnh không nói ra hay không viết ra thì càng khó đánh giá Thường thì conngười hoà mình trong văn hoá và không thấy được sự tồn tại khách quan củanó

- Khi chúng ta đã xác định được một văn hoá lý tưởng cho doanhnghiệp mình và cũng đã có sự thấu hiểu về văn hoá đang tồn tại trong doanhnghiệp mình Lúc này sự tập trung tiếp theo là vào việc làm thế nào để thuhẹp khoảng cách giữa những giá trị chúng ta hiện có và những giá trị chúng ta

mong muốn Các khoảng cách này nên đánh giá theo 4 tiêu chí: phong cáchlàm việc, ra quyết định, giao tiếp, đối xử.

- Xác định vai trò của lãnh đạo trong việc dẫn dắt thay đổi văn hóa.Lãnh đạo đóng vai trò cực kỳ quan trọng cho việc xây dựng văn hoá Lãnhđạo là người đề xướng và hướng dẫn các nỗ lực thay đổi Lãnh đạo chịu tráchnhiệm xây dựng tầm nhìn, truyền bá cho nhân viên hiểu đúng, tin tưởng vàcùng nỗ lực để xây dựng Lãnh đạo cũng đóng vai trò quan trọng trong việcxua tan những mối lo sợ và thiếu an toàn của nhân viên

- Khi khoảng cách đã được xác định thì việc tiếp theo là soạn thảomột kế hoạch hành động bao gồm các mục tiêu, hoạt động, thời gian, điểmmốc và trách nhiệm cụ thể Cái gì là ưu tiên? Đâu là chỗ chúng ta cần tậptrung nỗ lực? Cần những nguồn lực gì? Ai chịu trách nhiệm về những côngviệc cụ thể? Thời hạn hoàn thành?

- Phổ biến nhu cầu thay đổi, kế hoạch hành động và động viên tinhthần, tạo động lực cho sự thay đổi Sự thay đổi sẽ ảnh hưởng đến đời sốngnhân viên Họ cần được biết sự thay đổi đó đem lại điều tốt đẹp cho họ Sựđộng viên, khuyến khích sẽ dễ dàng hơn khi mọi người được biết vai trò củamình là đóng góp và xây dựng tương lai doanh nghiệp

- Nhận biết các trở ngại và nguyên nhân từ chối thay đổi và xây dựngcác chiến lược để đối phó Lôi kéo mọi người ra khỏi vùng thoải mái củamình là một công việc rất khó Vì vậy người lãnh đạo phải khuyến khích,động viên và chỉ cho nhân viên thấy lợi ích của họ tăng lên trong quá trìnhthay đổi

- Thể chế hóa, mô hình hóa và củng cố sự thay đổi văn hóa Các hành

vi, quyết định của lãnh đạo phải thể hiện là mẫu hình cho nhân viên noi theo

và phù hợp với mô hình văn hoá đã xây dựng Trong gia đoạn các hành vitheo mẫu hình lý tướng cần được khuyến khích, động viên Hệ thống khen