Báo chí với vấn đề nâng cao dân trí và văn hóa giải trí cho nhân dân thời kỳ công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước

Báo chí với vấn đề nâng cao dân trí và văn hóa giải trí cho nhân dân thời kỳ công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước Báo chí với vấn đề nâng cao dân trí và văn hóa giải trí cho nhân dân thời kỳ công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước Báo chí với vấn đề nâng cao dân trí và văn hóa giải trí cho nhân dân thời kỳ công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước Báo chí với vấn đề nâng cao dân trí và văn hóa giải trí cho nhân dân thời kỳ công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước Báo chí với vấn đề nâng cao dân trí và văn hóa giải trí cho nhân dân thời kỳ công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước Báo chí với vấn đề nâng cao dân trí và văn hóa giải trí cho nhân dân thời kỳ công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước Báo chí với vấn đề nâng cao dân trí và văn hóa giải trí cho nhân dân thời kỳ công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước Báo chí với vấn đề nâng cao dân trí và văn hóa giải trí cho nhân dân thời kỳ công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước Báo chí với vấn đề nâng cao dân trí và văn hóa giải trí cho nhân dân thời kỳ công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước Báo chí với vấn đề nâng cao dân trí và văn hóa giải trí cho nhân dân thời kỳ công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước Báo chí với vấn đề nâng cao dân trí và văn hóa giải trí cho nhân dân thời kỳ công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước Báo chí với vấn đề nâng cao dân trí và văn hóa giải trí cho nhân dân thời kỳ công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước Báo chí với vấn đề nâng cao dân trí và văn hóa giải trí cho nhân dân thời kỳ công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước Báo chí với vấn đề nâng cao dân trí và văn hóa giải trí cho nhân dân thời kỳ công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước Báo chí với vấn đề nâng cao dân trí và văn hóa giải trí cho nhân dân thời kỳ công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước Báo chí với vấn đề nâng cao dân trí và văn hóa giải trí cho nhân dân thời kỳ công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước Báo chí với vấn đề nâng cao dân trí và văn hóa giải trí cho nhân dân thời kỳ công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước Báo chí với vấn đề nâng cao dân trí và văn hóa giải trí cho nhân dân thời kỳ công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước Báo chí với vấn đề nâng cao dân trí và văn hóa giải trí cho nhân dân thời kỳ công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước

BÁO CHÍ VỚI VẤN ĐỀ NÂNG CAO DÂN TRÍ

VẢ VĂN HOÁ - GIẢI TRÍ CHO NHÂN DÂN THỜI KỲ CÕNG NGHIỆP HOÁ - HIỆN ĐẠI HOÁ ĐẤT NƯỚC I

( X t t á t ì s á i (Ị t i a tiiíìỉ sò t o a ì h ì n h háo o l ú tù u á u i 2 0 0 / - 2 0 0 4 )

C H U T R Ì ĐỂ T À I: TS ĐINH VÃN HƯỜNG

KHOA BAO CHỈ TRƯƠNG ĐAI HOC KHXH & NV

1.1 S ự cần th iế t của việc n â n g cao dân tr í cho n h ân dâ n th ờ i k ỳ C ôn g

1.2 V a i trò, h iệu q u ả củ a báo c h í tron g việc n ân g cao d á n tr í

1.3 N ộ i d u n g và hiệu q u ả của báo ch í tro n g việc n á n g cao dâ n tr í cho

CHƯƠNG II.

VAI TRÒ VÀ HIỆU QUẢ CỦA BÁO CHÍ VỚI NHU CẦU HƯỞNG THỤ VĂN HOÁ

2.1 Q u an điểm củ a Đ ả n g và N h à nước về p h á t triển văn h o á - n g h ệ th u ậ t

2.2 V ai trờ và h iệu q u ả của báo c h í trong việc đ á p ứ ng nh u cầu hưởng

2.3 K h ó khăn , h ạn chê củ a báo c h í tron g việc đá p ứ ng nhu cầu văn hoá

CHƯƠNG III.

MỘT SỐ KIẾN NGHỊ, GIẢI PHÁP ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ CỦA BÁO CHÍ TRONG VIỆC NÂNG CAO DÂN TRÍ VÀ VĂN HÓA GIẢI TRÍ CHO NHÂN DÂN

3.1 Báo c h í h o ạ t đ ộ n g th eo đ ịn h hướng của Đ ả n g và p h á p lu ậ t của N hà nước v ề s ự n g h iệ p th ô n g tin, báo c h í và vãn h o á - n g h ệ th u ậ t tro n g thời kỳ

3.2 N â n g cao n ă n g lực và trình độ cho đội ngũ p h ó n g viên trong hoạt động báo

3.3 S ự th a m g m củ a nh ân dâ n vào h o ạ t đ ộ n g báo c h í và h o ạ t đ ộ n g văn

3.5 T ă n g cư ờ n g c ơ s ở vật ch ất, th iế t bị, tà i ch ín h cho cá c c ơ q u a n tru yền

PHẦN MỞ ĐẨU

Trong quá trình lãnh đạo qua các thời kỳ, Đảng ta luôn luôn quan tâm đến công tác báo chí, xác định rõ chức năng, nhiệm vụ và tính chất của báo chí cách mạng

Một trong những chức năng quan trọng của báo chí là góp phần nâng cao dân trí và đáp ứng nhu cầu hưởng thụ vãn hoá - nghệ thuật cho nhân dân

Hai lĩnh vực đó liên quan mật thiết với nhau, tác động và hỗ trợ lẫn nhau, tạo sức mạnh chung của báo chí trong việc thực hiện chức năng và nhiệm vụ của mình

Hội nghị lần thứ X Ban chấp hành Trunơ ương Đảng (khoá IX) vể kiểm điểm thực hiện Nghị quyết Trung ương V (khoá VIII) một lần nữa khảng định

vị trí và vai trò to lớn của việc xây dựng và phát triển nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trons sự nahiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Quan

điểm chỉ đạo cơ bản của Đảng là coi văn hoá là nền tảng tình thần của xã hội, vừa là m ục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự p h á t triển kinh t ế - xã hội.

Nơhị quyết Truns ương V (khoá VIII) thật sự là chiến lược văn hoá cùa

Đảng ta trong thời kỳ đẩy mạnh còng nshiệp hoá hiện đại hoá đánh dấu bước

p h á t triển m ới tư duy lý luận của Đảng ta vé vân hoá và lãnh đao nén văn hóá Việt N am tiến tiên, đậm đà bản sắc dàn tộc.

Nghị quyết đã nhanh chóng đi vào cuộc Sống, khơi dậv phong trào toàn Đảng, toàn dân, toàn quân xây dựng nền tảng tinh thần của xã hội, góp phần tạo nên những thành tựu quan trọng của đất nước trong những nãm qua.

Hội nghị lần thứ X của Trung ương cũng nghiêm túc chỉ ra những yếu kém và khuyết điểm, nhất là sự sa sút về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống

và nếp sống ở một bộ phận cán bộ, đảnơ viên và nhân dân, mức độ trầm trọng của tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí, của các tệ nạn xã hội và các hiện tượng tiêư cực khác Những tiến bộ văn hoá còn chưa vững chắc, sự phát triển văn hoá còn chưa tương xứng với sự phát triển kinh tế, chưa đáp ứng được yêu cầu của thời kỳ đổi mới Công tác văn hoá chưa thực hiện tốt và làm chuyển

biến rõ rệt nhiệm vụ trọng tâm và cấp bách là xây dựng con ngưòi Môi

trường văn hoá chưa lành mạnh Chúng ta chưa tạo được những c ô n g trình vãn hoá, những tác phẩm vãn học - nghệ thuật có chất lượng cao, tương xứng với những chiến công và thành tựu của dân tộc, chưa tạo được những chuyển biến

cơ bản trong thực thực hiện chính sách kinh tế trong văn hoá và văn hoá trong kinh tế, chưa tiến hành thường xuyên việc phát huy nhân tố tiên tiến trong phong trào văn hoá và bối dưỡng những tài năns văn hoá

Như vậy, nhìn vào tổng thể việc xây dựng nền vãn hoá cũng như từng mặt, từng lĩnh vực vãn hoá, vãn học - nghệ thuật, thông tin báo chí chúng ta đểu nhận thấy được một bức tranh đan xen siữa những; thành tựu và tiến bộ với những yếu kém và khuyết điểm (báo Nhãn dân các ngàv 6-7 và 11-7-2004)

Chúng ta đang chứnơ kiến sự phát triển nhanh chóns của hệ thốns các phương tiện thông tin đại chúng trên toàn thế siới Báo chí Việt Nam đã và đang phát huy vai trò to lớn tronơ tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội Trong sự nshiệp nâns cao dân trí cho quần chúng nhãn dân báo chí xứns đáns với vai trò là trường học kiến thức và văn hoá mà từ đó mỗi người dân có thê lĩnh hội tiếp thu những kiến thức về moi mặt cúa đời sống xã hội Đồng

thời, báo chí cũng trở thành một phương tiện hữu hiệu để mỗi người có thể học hỏi, nâng cao tầm hiểu biết của mình.

Trong quá trình phát triển lâu dài, báo chí đã góp phần tích cực, đáp ứng nhu cầu thông tin, đồng thời thực hiện các chức năng xã hội của nó Xã hội càng phát triển, nhu cầu của con người ngày càng cao, càng lớn hơn về vật chất và tinh thần Cùng với các nhu cầu về vật chất như phương tiện đi lại, ăn, mặc, ở th ì nhu cầu nâng cao hiểu biết ngày càng phong phú Báo chí đã góp phần đáp ứng việc thoả mãn nhu cầu tự học tập, tự đào tạo nghề nghiệp cho con người hiện đại, phù hợp với nhu cầu ở thời kỳ công nghiệp hoá - hiện đại hoá

Báo chí cũng chính là sản phẩm của nền văn hoá, là công cụ hữu ích mà Đảng và Nhà nước dùng để tuyên truyền, cổ vũ, động viên, định hướng cho quần chúng nhân dân hăng say lao động, sáng tạo và học tập, giáo dục chính trị tư tương, giáo dục đạo đức, thẩm mỹ cho mọi người để bảo vệ và xây dựng đất nước ngày càng giàu mạnh

Cùng với sự đổi mới toàn diện của đất nước, báo chí chúng ta cũng có những đổi thay song hành với các lĩnh vực khác Những bài báo viết về lĩnh vực văn hoá, văn nghệ xuất hiện ngày càng nhiều trên các mặt báo, tạp chí, tập san, phát thanh, truyền hình, Internet từ truns ương đến địa phương, từ báo ngành đến báo tuần Những bài viết này đã sóp phân nâng cao tầm hiểu biết

về văn hoá dân tộc vãn hoá thế giới, văn hoá hiện đại, về lịch sử, về con người, quê hương, đất nước Báo chí đã trờ thành phương tiện giải trí của sô' đông công chúng, cũng là phương tiện để qua đó công chúng tự hoàn thiện mình, trở thành những con người có văn hoá cao có ích cho xã hội

Trons bối cảnh xã hội ta đang chuyển động m ạnh về mọi mặt của đời sống xã hội lĩnh vực văn hóa cũng có những bước chuyển động đáng kể Báo chí càng có vai trò quan trọng hơn trong việc thòns tin phổ cập kiến thức và 2Ìao lưu bảo vệ nén văn hoá dân tộc Đời sống vật chất cùa nhân dân đã từns

bước được nâng cao kéo theo nhu cầu về đời sống tinh thần cũng cần được đáp ứng nhanh chóng, mỗi người có điều kiện tìm đến các hình thức văn hoá giải trí để thư giãn, mở mang tầm hiểu biết cũng nhiều hơn Rõ ràns đây là một vấn đề lớn, có tính thời sự vừa trước mắt vừa có ý nghĩa lâu dài trons sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.

2 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Đất nước đổi mới, báo chí cũng tự đổi mới và phát triển sôi động, thông tin phong phú, đa dạng, đáp ứng tốt hơn nhu cầu nâns cao dân trí và giải trí của nhân dân trong thời kỳ công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước

Đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước chú ý nhiều hơn đến sự

nghiệp phát triển thông tin báo chí và văn hoá - nghệ thuật trong thời kỳ mới

Đảng ta xác định “cùng với khoa học và côns nghệ, giáo dục và đào tạo là

quốc sách hàng đầu”, “văn hoá là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục

tiêu, vừa là động lực thúc đẩy phát triển kinh t ế - x ã hội” Vì vậy Đảng và Nhà

nước đòi hỏi ngày càng cao đối với báo chí là phải nâng cao chất lượng chính

trị, văn hoá, khoa học và nghiệp vụ để phục vụ tốt hơn sự nshiệp xây duns và

bảo vệ Tổ quốc

Kinh tế - xã hội đất nước phát triển ngày càng nhanh kéo theo sự phát triển manh mẽ vể hiểu biết và đời sống vãn hoá, tinh thần của nhân dân trong tương lai nhu cầu này càns cao hơn

Trong điều kiện toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế, trons đó có hội nháp

về thông tin - báo chí và văn hoá - nghệ thuật Một mặt chúng ta giữ 2Ìn và xày dưng bản sãc vãn hoá dân tộc măt khác cũns tiếp thu tinh hoa vãn hoá nhân loai đế xây dưng nển văn hoá tièn tiến, theo kịp thời đại Đây là thời cơ

đồng thời là thách thức trong thời kỳ mới đối với báo chí và văn hoá - nơhệ thuật.

Vấn đề đặt ra như đã nói ở mục 1 là có tính cấp thiết, mới mẻ, có ý nghĩa trước mắt và lâu dài, phù hợp với định hướng và dự báo chiến lược của Đảng và Nhà nước về sự tăng nhanh nhu cầu mọi mặt của nhân dân; đổng thời khẳng định vai trò, chức năng và nhiệm vụ to lớn của báo chí nhằm góp phần nâng cao dân trí và giải trí, cũng như xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

Với những lý do cơ bản nói trên, việc chọn đề tài này là hợp lý, hữu ích

và đúng định hướng của Đảng và Nhà nước ta hiện nay

3 MỤC TIÊU NGHIÊN cứu.

Đề tài nghiên cứu vai trò, vị trí và hiệu quả của báo chí trong việc nâng cao dân trí và nhu cầu hưởng thụ vãn hoá - nghệ thuật của nhân dàn trong thời

kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Đề tài đề cập một số vấn để rất quan trọng và cấp bách hiện nay là Đảng ta đã kiểm điểm việc thực hiện Nghị quyết Trung ương V (khoá VIII) về xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, thông qua

đó để đánh giá thành tựu, hạn chế và tìm giải pháp mới nhằm thực hiện chiến lược nói trên Vì vậy, kết quả nghiên cứu là một trong những cơ sở khoa học

để các cơ quan chức năng giúp Đảng và Nhà nước hoạch định đường lối, chính sách phát triển sự nghiệp thông tin báo chí để ngày càng đáp ứng tốt hơn nhu cầu hưởng thụ văn hoá - nghệ thuật và nans cao dân trí của nhãn dân trons giai đoạn mới Đày là vấn đề mới trons dự báo chiến lược truvền thôns quốc gia đến 2010 và n hững năm tiếD theo của nước ta

V (khoá VIII) năm 1998 về “xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến và đậm

đà bản sắc dân tộc” , “Dự thảo chiến lược truyền thông quốc gia đến năm 2010

và những năm tiếp theo” , “Kiểm điểm việc thực hiện nghị quyết Trung ương 5 (khoá VIII)” của Ban chấp hành Trung ương, tháng 7-2004) Trong các văn kiện này đã đề cập đến nhu cầu hưởng thụ vãn hoá, giải trí và dân trí của nhân dàn trong giai đoạn mới, tuy nhiên mới chỉ ở cấp vĩ mô, đường hướng là chính

ở các cơ sở nghiên cứu và đào tạo báo chí, một số nhà khoa học, giảng viên cũng tập trung nghiên cứu các vấn đề của báo chí học như Từ điển báo chí, Thể loại báo chí, Ngôn n°ữ báo chí, Lịch sử báo chí Việt Nam, Văn hoá

và báo chí; Báo chí trong sự nghiệp đổi m ới, Còn vấn để báo chí với việc nàng cao dân trí và nhu cầu hưởng thụ vãn hoá - nghệ thuật chưa được nghiên cứu Một số học viên cao học và sinh viên cũng đã tiến hành khảo sát vai trò cùa báo chí về vấn để này Tuy nhiên ở các luận văn và khoá luận này thườns chì đề cập đến một khía cạnh cụ thể trên một vài tờ báo hay cơ quan phát thanh, truyền hình trong 1-2 năm Do vậv tính hê thống, quv mõ và chiều sâu

của vấn đề chưa được siải quyết thấu đáo Vì vậv để tài này lần đầu tiên được thực hiên ờ cấp Đ ại học Quốc gia Hà N ội nhằm g ó p phấn giải quyết một

hoá - nghệ thuật và nâng cao dán trí cho nhân dân qua các phương tiện thông tin đại chúng trong thời kỳ công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước.

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN c ứ u

- Đề tài được thực hiện trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hổ Chí Minh; đường lối, quan điểm, chính sách của Đảng và Nhà nước

ta về sự nghiệp phát triển thông tin báo chí và vãn hoá - nghệ thuật;

- Đề tài kế thừa một cách có chọn lọc những kết quả nơhiên cứu khoa học có liên quan và được bổ sung, phát triển một bước mới, phù hợp với đề tài này;

- Phương pháp khảo sát, thu thập tư liệu, phân tích, đánh giá, tổng hợp vấn đề, từ đó đề xuất các giải pháp giải quyết vấn đề đặt ra trong công trình nghiên cứu

Cơ sở thực tiễn là các bài viết, tác phẩm, chương trình phong phú, đa dạng về đề tài được đăng, phát triển các phương tiện thông tin đại chúng (có lựa chọn qua một số loại hình báo chí tiêu biểu)

6 Ý NGHĨA LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỀN.

- Đề tài góp phần bổ sung và đổi mới hệ thống lý luận báo chí hièn đại, trong đó có chức năng, vai trò, vị trí, nguyên tắc báo chí Qua đó để giúp cán bộ, sinh viên, đội ngũ nhà báo, các cơ quan báo chí và các cơ quan chức năng khác nhận thức đẩy đủ, sâu sắc hơn về chức năng của báo chí nói chung và chức năng nàng cao dân trí và giải trí nói riêng trons giai đoạn mới

- Đề tài góp phần làm cơ sở cho các cấp các ngành, các tổ chức chính trị - xã hội, các cơ quan báo chí trons côns tác quản lv và đề ra các chủ trương, nhiệm vụ tuyên truyền, phổ biến các giá trị văn hoá - nahê

thuật và tri thức mọi mặt đúng định hướng của Đảnơ và pháp luật của nhà nước.

- Đề tài cũng có thể làm tài liệu tham khảo trong việc nơhiên cứu, học tập, giảng dạy những vấn đề lý luận và thực tiễn có liên quan

- Những nghiên cứu và kết quả của đề tài đã được sử dụng từns phần trong viết giáo trình Lý luận báo chí (chương chức năng báo chí); các bài giảng trên lớp cho sinh viên, học viên các hệ đào tạo; trong việc hướng dẫn khoá luận tốt nghiệp, luận văn cao học và NCKH của sinh viên

7 KẾT CẤU CỦA ĐỂ TÀI

Đề tài ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, còn có 3 chương chính với nội dung cơ bản sau đây:

Chương I: Vai trò và hiệu quả của báo chí với việc nâng cao dân trí cho nhản dàn.

Trong chương này chúng tôi phân tích, chứng minh để làm nổi bật hai vấn để chính là “Sự cần thiết của việc nâng cao dân trí cho nhân dân thời kỳ công nghiệp hoá - hiện đại hoá” và “Vai trò, hiệu quả của báo chí trons việc nâng cao dân trí cho nhân dân”

Qua phàn tích các tin, bài, chươns trình đã đăng, phát trên các phương tiện truyền thông, chúng tôi rút ra một số điểm chủ yếu sau đây;

- Báo chí là một trong nhữnơ kênh để n ân2 cao dân trí cho nhân dân rất quan trọng và hiệu quả;

- Báo chí cuns cấp tri thức toàn diện, mờ rộ n s tầm hiểu biết cho nhân dân, xứns đáng là “trườnơ đại học của nhàn d ân-’;

- Những tri thức được chuyển tải trên báo chí đảm báo tính đơn giản, dễ hiểu, đại chúng làm cho đại đa số thành viên xã hội hiểu, nhận thức và vận dụng được trong thực tế.

- Tri thức khoa học về các lĩnh vực đăng, phát trên báo chí nước ta phải bảo đảm các nguyên tắc: phải có tính khoa học, thiết thực, hiệu quả, phù hợp với môi trường, điều kiện và lợi ích của nhân dân Việt Nam

- Xu hướng chung là báo chí phải nâng cao tầm trí tuệ để góp phần nâng cao dân trí và ngược lại

- Việc nâng cao dàn trí đã có phần giải trí trong đó Hai lĩnh vực này liên quan mật thiết, hỗ trợ lẫn nhau

Chương II Vai trò và hiệu quả của báo chí với nhu cầu hưởng thụ văn hoá - nghệ thuật của nhân dân.

Đây là một trong các chương trọng tâm của đề tài, có liên quan mật thiết và gắn bó hữu cơ với chương 1

chúng tôi rút ra một số điểm cơ bản sau đây:

- Báo chí là một trong những kênh thông tin quan trọng và có tầmảnh hưởng lớn đến đời sống văn hoá tinh thần của nhân dàn Đó là “Sânkhấu đại chúng” nhằm thoả mãn một phần nhu cầu vãn hoá tinh thần củacông chúng;

- Thông qua văn hoá - giải trí để báo chí cùng lúc đạt 3 mục đích chính: giáo dục chính trị tư tườns : 2Íáo dục đạo đức thẩm mĩ: và lòns nhân ái nhân đạo cho con người, hướns con người tới chân - thiện - mĩ và giàu tính nhân văn

- Như vậy, văn hoá - nghệ thuật cho giải trí có tính mạc đích và định hướng rõ ràng;

- Xu hướng chung là các tác phẩm cho nhu cầu vãn hoá - giải trí của nhân dân sẽ ngày càng nhiều, phong phú, đa dạng trên các loại hình báo chí Do vậy vấn đề đặt ra là phải nâng cao chất lượng tác phẩm về cả nội dung và hình thức thể hiện, nhằm thoả mãn nhu cầu hưởng thụ văn hoá, tinh thần ngày càng cao của nhân dân trong điều kiện kinh tế và đời sống vật chất ngày càng được nâng cao;

- Nâng cao dân trí và nhu cầu hưởng thụ văn hoá - nghệ thuật của nhân dân luôn đan xen, hoà quyện vào nhau nhằm thực hiện mục đích chung là “giáo dục, rèn luyện đạo đức, lối sống trong cán bộ, đảng viên và nhân dân Đặt lên hàng đầu nhiệm vụ xây dựng con người Việt Nam trong giai đoạn cách mạng mới - con người mới xã hội chủ nghĩa với những đức tính tốt đẹp, tích cực xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa” (Báo Nhàn dân, ngày 6-7 và 11-7-2004)

Chương III Một sỏ kiến nghị, giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả dân trí và văn hoá - giải trí của báo chí cho nhản dân trong giai đoạn mới.

T rons chương này, qua phân tích các ưu điểm, hạn chế, nguyên nhân khách quan và chủ quan của báo chí trong công tác này, chúng tôi để xuất hàng loạt giải pháp cơ bản sau đây:

- Báo chí hoạt động dưới sự lãnh đao của Đảnơ và trong khuôn khổ Hiến pháp, luật pháp, phù hợp với nền kinh tế thị trường theo định hướns

xã hội chú nghĩa:

- Nâng cao năns lưc và trình độ cho đội ngũ phóng viên trong hoạt đông báo chí nói chunẹ và lĩnh vực vãn hoá - 2Íải trí - dân trí nói riêng;

- Cải tiến mạnh mẽ nội dung và hình thức của báo chí;

- Sự tham gia tự giác và tích cực của nhân dân vào hoạt động báo chí và hoạt động văn hoá - dân trí - giải trí;

- Tăng cường cơ sở, thiết bị và tài chính cho các cơ quan thông tin đại chúng để nâng cao chất lượng và hiệu quả tuyên truyền;

- Và hàng loạt giải pháp cụ thể khác Vấn đề đặt ra là các giải pháp trên phải thống nhất, đồng bộ và thực hiện có hiệu quả

P h ầ n kết lu ận , chúng tôi điểm lại những thành tựu chính của báo chí; một số hạn chế, khuyết điểm; phân tích nguyên nhân khách quan và chủ quan,

để từ đó kiến nghị các giải pháp nhằm khắc phục, hạn chế và nâng cao hiệu quả tuyên truyền, cổ động, giáo dục và tổ chức tập thể

Nội dung của đề tài sẽ được trình bày theo thứ tự chương, mục nói trên

CH Ư Ơ NG IVAI TRÒ VÀ HIỆU QUẢ CỦA BÁO CHÍ VÓI VIỆC NÂNG CAO

DÂN TRÍ CHO NHÂN DÂN

1.1 Sự CẦN THIẾT CỦA VIỆC NÂNG CAO DÂN TRÍ CHO NHÂN DÃN THÒI KỲ CÔNG NGHIỆP HOÁ - HIỆN ĐẠI HOÁ ĐẤT NƯỚC.

Khi khẳng định nhân tố con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực để xây dựng đất nước giàu mạnh, xã hội cônơ bằns, dân chủ, văn minh thì dàn trí được xem là nguồn động lực đáng kể nhất trong việc bồi dưỡnơ nhân tố ấy Dân trí là động lực tiên quyết đưa kinh tế xã hội phát triển lên một trình độ cao, hiện đại Cách mạng khoa học kỹ thuật và cõng nghệ chỉ có thể đi vào cuộc sống và sản xuất một cách có kết quả khi mặt bằng dân trí không ngừng được nâng cao

Nâng cao dân trí là chức năng tất yếu của báo chí trong tất cả các thời

kỳ phát triển của đất nước, đặc biệt trons thời kỷ công nghiệp hoá - hiện đại hoá thì chức năns này càng được khẳng định hơn bao giờ hết Nhãn dân tìm thấy ở báo chí tri thức và những giá trị tinh thần, một sản phẩm trí tuệ bổ ích

và hấp dẫn

Sự cần thiết này xuất phát từ chính nhu cầu nâng cao hiểu biết, học hòi kinh nghiệm của nhân dân Con người tư bản chất đã luôn có khao khát tư hoàn thiện mình, tìm hiểu thiên nhiên, xã hội, khám phá nhữns điểu mới mé tính ham hiểu biết, ưa tìm hiểu và rút kinh nghiệm là tính ưu việt của con nsười Nhu cầu nâng cao hiểu biết về mọi mãt cùa đời sống kinh tế, chính trị ván hoá, xã hội càng tăng lên theo điều kiên kinh tế - xã hội ngày càng phát triển Nhữns thành tựu to lớn của cuộc cách mạng khoa học và côna nghè hiên đại đã và dans đẩy nhanh sự phát triển cùa lưc lương sản xuất, nàns cao năng

suất lao độns, làm chuyển biến mạnh mẽ cơ cấu kinh tế của các quốc 2Ía trên thế giới và làm thay đổi sâu sắc mọi mặt của đời sống xã hội loài nsười.

Công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước có thực hiện được nhanh hay không một phần rất quan trọng là tuỳ thuộc vào phát triển khoa học và côns nghệ, giáo dục và đào tạo Đảng ta đã khẳng định, cùng với khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực cho sự nshiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá là quốc sách hàng đầu Đầu tư cho khoa học công nghệ, giáo dục đào tạo là đầu tư cho sự phát triển, là đầu tư có hiệu quả nhất, là giải pháp quan trọng nhất khấc phục nsuy cơ tụt hậu, đẩy nhanh côns nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước

Ngày nay, công nghiệp hoá luôn gắn với hiện đại hoá, bằng việc úng dụng rộng rãi những thành tựu khoa học công nghệ tiên tiến của thời đại Khoa học và công nghệ trở thành nển tảng của công nghiệp hoá, hiện đại hoá Nâng cao dân trí, bổi dưỡng và phát huy nguồn lực to lớn của con người Việt Nam là nhàn tố quyết định thắng lợi của công cuộc công nghiệp hoá - hiện đại hoá

Dân trí được coi như là mức độ phổ cập tri thức hay là trình độ học vấn chung của người dân cũng như mức độ hiểu biết tri thức của người dàn trong một xã hội Dân trí còn là trình độ hiểu biết của nhàn dân qua truyền thốno văn hoá, trường học và trường đời, có nâng cao mật bans dàn trí, đào tao bồi dưỡng nguồn nhàn lực mới mong đáp ứng được yêu cầu của sư nghiệp côns nghiệp hoá - hiện đại hoá

Đai hội đai biếu toàn quốc lần thứ VIII của Đ ản s đã họp và quyết định phấn đấu đến năm 2020 xâv dựng nước ta cơ bản trớ thành một nước cổns nehiộp Khoa học công nshệ tri thức phải trờ thành nền tảng, động lưc cho cônơ cuộc công nshiêp hoá - hiện đại hoá đất nước Điểu nàv còn được tiếp tục khẩns định tronơ Đai hôi Đai biểu toàn quốc lần thứ IX: Văn hoá siáo dục và khoa học là các lĩnh vưc sản xuất tinh thần - sán2 tao như nhân định

của c Mác, tạo ra những giá trị, những cônơ trình khoa học văn hoá nghệ thuật nhằm xây dựng và phát triển con người Nếu kinh tế là nền tảns vật chất cùa đời sống xã hội thì văn hoá là nền tảng tinh thần cùa đời sống ấy và vì thê hai lĩnh vực đó luôn luôn giữ vị trí quan trọng và quyết định đối với thực trạng, sự vận động và phát triển của xã hội Với vai trò là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế, xã hội, đẩy mạnh công nghiệp hoá - hiện đại hoá thì văn hoá, giáo dục, khoa học công nghệ có khả nãng to lớn, nó khơi dậy nhân lên mọi tiềm năng phát triển, sức sáng tạo của con người, tạo nguồn lực nội sinh quyết định sự phát triển của sự nghiệp công nshiộp hoá - hiện đại hoá.

Điều này có ý nghĩa đặc biệt quan trọns đối với nước ta khi nguồn tài chính và nguồn lực vật chất cho công cuộc công nghiệp hoá - hiện đại hoá còn hạn hẹp, trong khi đó tiềm lực và nơuồn lực con người lại vô cùng phong phú Trong thời đại ngày nay tư tưởng trên còn có ý nshĩa to lớn khi mà nsuồn gốc của sự giàu có và phát triển toàn diện của một đất nước không chỉ là tài nguyên, vốn, kỹ thuât mà yếu tố ngày càng trở nên quyết định chính là nguồn lực con nsười

Đ áns ta nhận định thế ký XXI - thế ký sẽ có nhiều biến đổi to lớn và sâu sác, trone đó chắc chán khoa học và công nghệ sẽ có bước tiến nhảy vọt, kinh tế tri thức có vai trò ngày càng nổi bật trons quá trình phát triển lực lượns sán xuất Trong xu hướng đó tất yếu sẽ dẫn tới một hệ quả là trình độ dân trí tiềm lực khoa học còng nghệ, sức mạnh trí tuệ của con người sẽ trờ thành nhân tố quyết định sức mạnh và vị thế của mỗi quốc gia trên thế giới

Trên các phương tiện thông tin đại chúng, qua các bài tham luận của các nhà lãnh đạo đã phàn tích, làm rõ chức năng và khẩng định vai trò khôns thế thiếu khoa học còng nghệ trong tiến trình phát triển của xã hội Khoa học

- công nghè là yêu tò đám báo sức phát triến cúa lực lượng sản xuất, là yếu tô tạo ra sư tâng trương kinh tế Các tiến bộ khoa học - công nghệ là kết quả của cuộc cách m ans khoa hoc - còng nghê hiện đại có tác dung quyết định việc

đảm bảo tăng năng suất lao động Trong thế kỷ XXI việc ứng dụns thành công những thành tựu khoa học - công nghệ hiện đại trẽn thế giới vào trong nước sẽ là một trong những yếu tố quyết định sự tãng trưởng và tạo ra khả năng cạnh tranh của nền kinh tế.

Thực tiễn báo chí các nước Đông Nam á và trên thế giới đểu có chung nhận định cách mạng khoa học - công nghệ là nhân tố tác động sâu sắc nhất đến tiến trình phát triển của xã hội loài người, trong phạm vi quốc gia nó có thể giúp cho đất nước phát triển nhanh chóng, làm thay đổi diện mạo của mình trên trường quốc tế

Trước vai trò to lớn của khoa học - công nshệ trong sự nghiệp phát triển đất nước, báo chí đã và đang phát huy vai trò của mình trong việc tuyên truyển, nâng cao hiểu biết về mọi mặt cho quần chúng nhân dân, đặc biệt là các tri thức khoa học Cuộc cách mạng Khoa học - công nshệ trên thế giới đang diễn ra mạnh mẽ, khoa học đã trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp còn công nghệ được đổi mới hết sức nhanh chóng Trình độ dân trí và tiềm lực khoa học - công nghệ đã trở thành nhân tố quyết định sức mạnh và vị thế của mỗi quốc sia trẽn thế giới Những đóng góp to lớn của báo chí cách mạng trong viêc tuyên truyền phổ biến kiến thức, thành tựu khoa học - công nghệ trong giai đoạn phát triển kinh tế - xã hội theo đường lối của Đảng và Nhà nước như hiện nay là không thể phủ nhận

Báo chí tuvên truvền và phổ biến đườns lối khoa học - công nghệ của Đảng và Nhà nước nhưng cũng qua các kênh báo chí mà chúng ta thấy rằng chúns ta đang tiến hành công nghiệp hoá - hiện đai hoá đất nước với điểm xuất phát thấp, tuy nhiên lợi thế của chún2 ta là có nhiều cơ hội “đi tắt”, “đón đấu” về khoa học - còng nghệ Nhưns vấn để đặc biệt quan trọng và có tính quyết định trong sư nghièp công nghiệp hoá - hiên đại hoá là chúnơ ta phải có một tiểm lưc khoa hoc - công nghệ đủ manh với một n ã n2 lưc nội sinh vững

vàng về khoa học - Côn2 nshệ thì mới có thể vượt qua nhữns vếu kém như hiện nay.

Trong quá trình hội nhập của nền kinh tế xã hội nước ta với thế giới đòi hỏi chúng ta phải đẩy nhanh tốc độ phát triển khoa học - công nghệ, làm cho khoa học - công nghệ trở thành nền tảng phát triển kinh tế, góp phần đắc lực trong sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước Khoa học và kv thuật đang trong thời kỳ phát triển quá nhanh chóns, từng ngành nghề đều phải không ngừng bổ sung các kiến thức chuyên môn Trước tình hình đó, nhu cầu nâng cao hiểu biết, nâng cao dân trí cho nhân dân càng trở nên quan trọng

và cấp thiết

Đòn bẩy thúc đẩy sự tiến bộ, sự chấn hưng bất kỳ một đất nước nào là côns cuộc n ân2 cao dân trí Từ nhận thức sâu sắc siáo dục và đào tạo cùng với khoa học và công nghệ là độns lực, là nhân tố quyết định tăng trưởng kinh tế

và phát triển xã hội Đại hội lần thứ IX của Đảng đã khảng định: “ Khoa học

và công nghệ sẽ có bước tiến nhủy vọt, kinh tế tri thức có vai trò ngày càng nổi bật trong quá trình phát triển lực lượng sản xuất” Trong xu hướng đó tất yếu sẽ dẫn tới một hệ quá là trình độ dân trí, tiềm lực khoa học, công nghệ, sức mạnh tinh thđn, trí tuệ, đạo đức của con naười sẽ trờ thành nhân tố quyết định sức mạnh và vị thế của mỗi quốc sia trên thế 2ĨỚĨ

Khi đã khảng định nhãn tố con người vừa là mục tiêu vừa là độns lực đê’ xày dựng xã hội siàu manh, công bans, văn minh thì dàn trí được xem là nsuổn lực đáng kể nhất trong việc bổi dưỡns nhãn tố ấv Dân trí là độns lực tiên quyết đưa kinh tế xã hội phát triển lên một trình độ cao và hiện đại Vậv dân trí và nội duns cúa dàn trí là 2Ì? Mối quan hê qua lại siữa dân trí với phát triến kinh tế - xã hội ra sao? Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII

cua Đàng (Tr.28, Nxb CTQG Hà Nội 1996) nhấn manh: “phương hướng

chù yêu phát triển trí tuệ của người Viẻt S a m the hiên trong các lĩnh vưc

khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo nhằm nâng cao dàn trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhản tà i”.

Để tìm hiểu vai trò của “dân trí” trons sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá ta xác định ý nghĩa của phạm trù nâng cao dân trí dưới góc độ lý luận báo chí hiện đại Trình độ dân trí được hiểu theo nghĩa rộng nhất của từ này là trình độ hiểu biết của người dân, mặt bằng tri thức của dân chúng đã tích luỹ được trong quá trình lịch sử Trình độ dân trí không thể đo đếm được bằng học vấn vì học vấn chỉ là một phần trong tổng thể các bộ phận tạo nên trình độ dân trí, nâng cao dân trí là nâng cao trình độ hiểu biết của nhân dân

Dân trí là một phạm trù rộng bao gồm trình độ văn hoá của nhân dân, trình độ hiểu biết khoa học kỹ thuật của quảng đại quần chúng, khả năng và mức độ thưởng thức của cải tinh thần của nhân dân Trình độ dân trí phụ thuộc trước hết vào trình độ vãn hoá chung của nhân dân, tuỳ thuộc vào sự nám bắt đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, phụ thuộc vào khả năng thông tin và nắm bát thông tin trên mọi lĩnh vực Dàn trí về cơ bản phải được rèn luyện và phát triển bằng việc tiếp nhận các nguồn thông tin khác nhau

Nàng cao dân trí là trách nhiệm chung của toàn xã hội mà trong đó trách nhiệm của báo chí là khônơ thể bỏ qua Vây báo chí phải làm gì và làm thế nào đê 2Óp phần vào mục tiêu nâng cao dân trí?

Bên cạnh các lực lượng giáo dục như 2Ía đình, nhà trường, báo chí với chức năng riênơ biệt của mình đã góp phần khôns nhỏ vào công cuộc nânơ cao dân trí cho nhàn dàn và hiệu quả của hoạt đôns báo chí ngay từ khi báo chí mới ra đời là điều khôns ai có thê phú nhận, đặc biệt trong thời kỳ côns nghiệp hoá - hiện đai hoá này thì hiệu quả của báo chí lại càng được khảns đinh một cách rõ rệt hơn bao giờ hết

Hiệu quả của báo chí xuất phát từ sự tồn tại của chính bản thãn báo chí Hiệu quả của báo chí ít biểu hiện cụ thể, khó đo lường và khôns phải khi nào cũng trực tiếp Báo viết, đài phát thanh, truyền hình là những kênh truyền đạt một cách sinh động các thông tin và quảng đại quần chúng có thể tiếp nhận dễ dàng nhất Trên từng sô' báo, từng chương trình phát thanh, truyền hình đều có những tư liệu nhằm cung cấp cho quần chúng những hiểu biết để phát triển năng lực mọi mặt, cả về sức mạnh vật chất và tinh thần, những kiến thức khoa học, kỹ thuật mới nhất, cần thiết cho mỗi con người trong xã hội hiện đại.

Để có thể sản xuất ra của cải, vật chất cho xã hội duy trì sự phát triển, con người ta phải học suốt đời Những kiến thức sách vở học trên ghế nhà trường là rất cơ bản nhung không có nghĩa là đủ Những gì hôm nay là tiên tiến nhất thì ngày mai đã trở nên lạc hậu, lỗi thời Báo chí chính là nơi cung cấp nhanh nhất, rộng rãi nhất những tri thức mới cho quần chúng nhân dân Con người ngoài nhĩms nhu cầu thông thường của đời sống vật chất còn có nhu cầu nâns cao hiểu biết, báo chí góp phần đắc lực thoả mãn nhu cầu này

Những tri thức tiếp nhận được qua báo chí sẽ biến thành sức mạnh tinh thẩn, tạo nên tư duy sáng tạo trong lao động và sản xuất Chính qua báo chí, quán chúng nhân dân tiếp nhận được các tri thức khoa học mới mẻ và tự tạo nên những hiểu biết, vôn kiến thức cho bản thãn mình và cho cộng đồng

Báo chí 2Óp phần đào tạo và rèn luyện sự phát triển toàn diện cùa con người, hướng dẫn con người phát triển năng lực mọi mặt trong đời sông vật chất và tinh thần Kiến thức và những hiểu biết xã hội giúp con nsười đi sâu

đi xa hơn tronơ mọi lĩnh vực hoạt động Đồng thời những tri thức, những hiểu biết vể văn hoá - xã hội giúp con người tạo dựng một cuộc sống lành manh trong sáng và khoa học

Báo chí đã cung càp một khôi lượnơ kiến thức rất lớn liên tục và rộns khắp nhằm nàns cao hiêu biết cho quán chúnơ Chính các phươns tiện thông tin đai chúns đã 2Íúp cho tam mát của con người vươn tới các miền đất xa XÔI

và tới các hành tinh trong vũ trụ Nhờ các phương tiện thông tin đại chúng mà con người có thể hiểu biết những điều không phải lúc nào cũng xảy ra ngay xung quanh mình Nhờ có báo chí mà hàng triệu người không có may mắn được đến trường lớp chính quy vẫn có thể tự học hỏi để theo kịp trình độ chung của thời đại, ngồi một chỗ vẫn có thể cập nhật đầy đủ các thông tin mở mang tầm hiểu biết Thông tin kiến thức từ các trang báo và các chương trình phát thanh, truyền hình làm thay đổi nếp sống, nếp nghĩ lạc hậu của tất cả mọi người trên trái đất Qua những tác phẩm báo chí, kiến thức xã hội văn hoá của nhân dân được củng cố và nâng cao Báo chí là phương tiện hữu hiệu với các hình thức chuyển tải hấp dẫn, lôi cuốn để người đọc có thể hiểu một cách nhanh chóng.

Các cuộc tranh luận trên diễn đàn báo chí thực sự là nơi cung cấp thông tin nhiều mặt cho công chúng Báo chí thực sự góp phần quan trọng vào công cuộc nâng cao dân trí cho nhân dân Trong nhiều nghị quyết TW khoá VIII,

khoá IX của Đảng đã nhấn mạnh: “Dân trí đóng m ột vai trò quyết định sự đi lén của đất nư ớc” Chính từ tầm quan trọng đó, báo chí trong sự nghiệp nâng

cao dân trí là một vấn để cần có sự quan tâm nhiều hơn nữa để góp phần xảy dựng đất nước và con người Việt Nam trong bối cảnh xã hội đang cần sự tích luỹ lớn về mặt tri thức Ngày nay yêu cầu nâng cao dân trí trong thời đại của thông tin, của khoa học kỹ thuật lại càng trọng đại hơn đối với tương lai của mỗi dân tộc và mang nhiều nội dung phong phú hon

Ở thời đại mà trong tổng giá trị sản phẩm do con người trên hành tin này tao ra thì có đến 2/3 là thành quả của chất xám và chỉ có 1/3 là thành quả của lao độns giản đơn Cuộc chạy đua siữa các nước trons việc nâng cao tiềm lực kinh tế đã mang nội dung chủ yếu là cuộc chạy đua để nâng cao dân trí, để tạo ra chất xám và giành chất xám

Nhữns dân tộc có đù hiểu biết ở trình độ phổ biến cho toàn dân luôn có những ứns xử kịp thời trước những biến đổi mau lẹ về khoa học và kỹ thuật

Như vậy trong bối cảnh mới của thời đại khoa học kỹ thuật phát triển như vũ bão, không thể quan niệm hạn hẹp, đơn giản về “dân trí” như là sự đạt được dù

là phổ biến một trình độ học vấn nào đó Dân trí cần được quan niệm đầy đù hơn Bản chất của dân trí cũng như sự tất yếu phải nâng cao dàn trí chính là tạo lập một khả năng, một năng lực dân tộc nhằm đáp ứng những đòi hỏi của công cuộc xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước, phát triển dân tộc theo kịp

sự phát triển của nền văn minh nhân loại Trong hoàn cảnh mới, nhiệm vụ của báo chí trở nên nặng nề hơn bao giờ hết trong việc nâng cao dân trí Một đất nước với trình độ dân trí được nâng tới mức độ đủ sức tự phát triển theo bước tiến của thời đại

Làm sao để nâng cao dân trí? Trước những thách thức mới phát sinh biết tìm cho mình con đường phát triển tối ưu nhất, hiệu quả nhất và luôn biết cách tự đổi mới, tự hoàn thiện mình Một đất nước muốn phát triển hiển nhiên phải có trình độ dân trí phát triển nhưng chúng tôi thiết nghĩ đó mới chỉ là điểu kiện cần còn điểu kiện đủ chính là sử dụng dân trí đó như thế nào để có hiệu quả cao nhất trong những hoàn cảnh cụ thể của sự phát triển đất nước

N sày nay vấn đề giáo dục liên tục giáo dục thường xuyên đã trở thành một trong những chiến lược giáo dục của toàn nhân loại hướng vào việc “tiến bộ thêm mãi” của nển vãn minh, bước vào “tiến bước cao hơn” của sự phát triển khoa học kỹ thuật và sự tiến bộ xã hội

Báo chí có nhiệm vụ tạo lập ra nhữns cơ hội cho mỗi cá nhân cũnơ như toàn thể xã hội để cùng hướng tới sự phát triển Sự nghiệp côns nghiệp hoá - hiện đại hoá của đất nước dưới sự lãnh đạo của Đảng đã và đang giành được nhiểu thắnơ lợi quan trọng trên tất cả các mặt của đời số n s xã hội C ùn2 với sư nshiệp Côn2 nghiệp hoá - hiên đại hoá báo chí nước ta ngày càng phát triển nhanh chóng cả về sỏ lượng, chất lượng và đội nsũ nhữns người làm báo

Cuộc sông đã và đang khẳng định vai trò to lớn của báo chí cách mang trons sự nghiêp vì dàn giàu, nước manh xã hội công bằns dân chù vãn minh

theo định hướng xã hội chủ nghĩa Báo chí ngày càng tham gia tích cực và có hiệu quả vào việc xây dựng và bảo vệ thiết chế chính trị, giáo dục nâng cao nhận thức của nhân dân trên tất cả các lĩnh vực hoạt động trong giao lưu và phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội.

Cuộc sống ngày càng phát triển, đặc biệt là phát triển trong điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập đa phương trong thế giới đa cực như hiện nay thì vai trò xã hội của báo chí ngày càng có ý nghĩa đặc biệt Phạm vi lan toả, sức tác động và sự chi phối của nó không chỉ giới hạn ở từng vùng, từng địa phương và từng lĩnh vực mà còn trên cả bình diện quốc gia, quốc tế và đối với

cả nhận thức và hành vi của mỗi cá nhân con người

Tóm lại, trong giai đoạn mới, việc nâng cao dân trí và hiểu biết toàn diện cho công chúng là nhiệm vụ hết sức quan trọng và cần thiết của báo chí nước ta

1.2 VAI TRÒ, HIỆU QUẢ CỦA BÁO CHÍ TRONG VIỆC NÂNG CAO DÂN TRÍ CHO NHÂN DÂN.

1.2.1 Vai trò, vị trí của báo chí nói chung.

Báo chí là hình thức thông tin hièu quả nhất, là sản phẩm của nền văn hoá phát triển cao nhất, đổng thời cũng là phương tiện đắc lực để nâns cao dân trí cho quần chúng nhân dàn Vai trò to lớn của báo chí trong công cuộc công nghiệp hoá - hiện đại hoá đã được đổng chí Nguyễn Đức Bình - Uỷ viên Bộ Chính trị khẳng định trong bài phát biểu trước Đại hội lần thứ VI - Hội Nhà

báo Việt Nam: “K hông th ể hình dung công cuộc dán chủ đời sống xã hội

mà không có vai trò của báo chí; không th ể hình dung sự ph át triển của đời sông văn hoá tình thần xã hội, sự nâng cao dân trí mà không có vai trò của báo chí; kh ôn g thé hình dung những chuyển biến tích cực và lớn lao trong đời sống x ã hội ta ngày nay mà không có vai trò của báo chí Đ ất nước đan g tiến hành vào thời kỳ mới, thời kỳ đẩy tới m ột bước sư nghiệp công

nghiệp hoá - hiện đại hoá Làm sao sự nghiệp v ĩ đại như vậy có th ể tiến hành thành công mà lại thiếu sự tham gia và tham gia tích cực, đắc lực của báo c h í”.

Báo chí không chỉ là tấm gương phản ánh đời sốns xã hội, là phương tiện chuyển tải tri thức mà đã từ lâu được xã hội thừa nhận; là động lực quan trọng thúc đẩy sự phát triển của văn hoá nhân loại, có khả năng góp phần to lớn vào việc nâng cao dân trí và hoàn thành diện mạo văn hoá của mỗi quốc gia cũng như nhân cách của mỗi công dân Báo chí có sức mạnh to lớn, nhiều người đã xem là quyền lực thứ tư trong xã hội, sau quyển lập pháp, hành pháp

và tư pháp

Trong một thế giới đầy những biến động phức tạp và diễn ra với tốc độ chóng mặt như thời đại ngày nay, nếu như không có các phương tiện thông tin đại chúns làm cầu nối đa dạng thì nhiều thứ sẽ trở nên tối nshĩa, tồn tại trong

sự lãng quên và lạc hậu Dù xét trên bình diện nào, các phươns tiện thông tin đại chúng ngày nay nsoài chức nãng là một nguồn thông tin còn có chức nãno đặc biệt quan trọng và mang tính đại chúns hơn, đó là một trường học lớn, có khả năng góp phần tích cực vào việc nâng cao dân trí, bổi dưỡnơ nhãn tài

Hiện nay cả nước ta có trên 550 đơn vị báo chí in với khoảng 700 ấn phẩm các loại, 1 đài truyền hình quốc gia, 1 đài phát thanh quốc gia; ở tất cả các tinh, thành phố đểu có hệ thốnơ đài phát thanh, truyền hình, các tram phát sóns FM và các trạm tiếp sóng truvển hình Đó là hệ thốne thôns tin cùa Thông tấn xã Việt Nam và báo chí điện tử trên m an s Internet Có thế nói đâv

là một thành quả rất lớn chứnơ tỏ sự quan tâm đầu tư đúng mức cùa Đảng và

Nhà nước ta cho cô n s tác thông tin đại chúng Cũng bời vì: “Báo chí là mot hiện tương xã hội quan trong, thiếu nó chúng ta khôn g th ể hiếu biết vế đòi sòn g xã hoi" Có thể nói báo chí là một trons những bộ phân quan trong nhất

đê cấu thành xã hội hiện đai Với nhữno chức năns có tính đăc thù cao báo

chí ngày càng trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày.

Có thể nói báo chí cung cấp những tri thức mới mẻ nhất cho con người

Nó giúp cho con người củng cố những kiến thức đã có, bổ sung những kiến thức mới, giúp cho con người có thêm nhiều cách nhìn mới, cách tiếp cận mới Báo chí lưu giữ, truyền bá và làm giàu thêm kho tàng tri thức của nhân loại Với diễn đàn rộng rãi của mình, báo chí được coi là trường học đặc biệt Có chương trình “Khoa học và đời sống” ; “Nhìn ra thế giới” ; “ Giáo dục từ xa”

là những biểu hiện cụ thể của quá trình dạy và học Chỉ với hình thức này chúng ta cũng có thể thấy đối tượng giáo dục của báo chí là toàn dân, lớp học cho hàng triệu người với nội dung giáo dục phong phú

Với khả năng bổ sung kiến thức, thông tin nhanh nhất, cho nhiều người nhất vào cùng một thời điểm, báo chí đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc hình thành sự hiểu biết chung, những quan niệm chung khơi dậy những mối quan tâm chung của toàn xã hội về những vấn đề nóng bỏng như chiến tranh, môi trường, dân số, tệ nạn xã hội Báo chí còn góp phần đắc lực vào chiến lược đổi mới giáo dục với phương châm dào tạo thường xuyên, học suốt đời

ở góc độ khác nhau chúng ta thấy bằng những ấn phẩm báo chí, con người đã tiếp nhận những tri thức văn hoá đáp ứng nhu cầu hiểu biết, học hỏi Báo chí là sứ giả của những tri thức khoa học và những hiểu biết xã hội, là

d ò n s sông chuyên chở các tri thức đến cho con người, là cầu nối 2Íữa các tri thức với đời sống xã hội

Báo chí không chỉ đăng tải các tri thức mà còn hướng dẫn quần chúng vận dung các tri thức đó vào cuộc sống, 2Óp phần nâng cao hiểu biết, nâng cao dân trí cho nhàn dân Đó là điều không thể thiếu, đặc biệt là trong thời kỳ

cỏ n s nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước Báo chí ta là báo chí của nhân dân vì nhân dân đặt dưới sự lãnh đạo cùa Đảng Với mỗi giới, báo chí lại có nhữnơ

đóng góp riêng, thiết thực với thanh niên - thế hệ tương lại của đất nước, báo chí là một trong những khả năng gặp gỡ đầu tiên đối với xã hội nhờ báo chí

mà họ biết được xã hội mong gì ở họ cũng như là xã hội đánh gia họ ra sao? Trong vai trò trung gian, báo chí có thể xác định thanh niên cảm nhận tình hình đất nước ra sao, họ thừa nhận những mục tiêu xã hội đến mức nào

Báo chí còn đóng góp vai trò là diễn đàn công khai và có trách nhiệm của thanh niên Như vậy, báo chí không chỉ dừng lại ở nhiệm vụ cung cấp thông tin, bổ sung liên tục vể hiểu biết cho thanh niên mà còn có khả năng và nghĩa vụ giáo dục, xác định hướng hành động cho họ

Xét về đặc trưng, bản chất, vai trò của báo chí nói chung và báo chí Việt Nam nói riêng, nhất là trong thời đại ngày nay, thì báo chí được thừa nhận là một hiện tượng xã hội Báo chí ra đời nhằm đáp ứng nhu cầu thông tin, hiểu biết và nhận thức của con nsười Do khả năng phản ánh hiện thực rộno rãi và nhanh nhạy, báo chí đã nhanh chóng trở thành một lĩnh vực xung kích, mặc dù so với các hình thái xã hội khác, báo chí ra đời muộn hơn rất nhiều

Song song tồn tại và khôns ngừng phát triển với cuộc sống con người, báo chí trở thành một bộ phận thiết yếu không thể thiếu trong đời sống tinh thần của nhân loại Do đó, báo chí luôn là phươna tiện hữu hiệu của các quốc

®ia trong cuộc đấu tranh không mệt mỏi vươn tới văn minh, tiến bộ của loài người Trong sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá hiện nay, báo chí vẫn luôn là chiến sĩ xung kích trên mật trận chính trị, văn hoá tư tưởng Trons hoàn cánh thế 2ÍỚĨ diễn biến phức tạp và với vèu cầu của côns cuộc đổi mới đất nước, báo chí càng có nhiệm vụ vai trò to lớn n ặ n2 nể Báo chí đảm nhiệm việc tuvẽn truvền cho nhân dân hiểu rõ đường lối chú trươns chi đao cùa Đàng, chính sách, pháp luật của Nhà nước Báo chí có trách nhiệm 2Óp phẩn làm cho thế siới quan Mác - Lênin và tư tườnơ Hồ Chí Minh 2Íữ vai trò chu đao trons đời sống tư tườns toàn xã hỏi, đáp ứng nhu cẩu thòng tin và

nâng cao kiến thức mọi mặt cho nhân dân Như vậy trong thời đại công nơhiệp hoá - hiện đại hoá ngày nay, vai trò của báo chí c à n s được khẳng định hơn bao giờ hết.

Sự phát triển của hệ thống các phương tiện thông tin đại chúng dưới sự chi phối, hỗ trợ của cuộc cách mạng khoa học công n sh ệ đã và đang tạo cho báo chí sức mạnh đặc biệt, ngay lập tức có thể biến một sự kiện ở bất kỳ đâu trên hành tinh thành vấn đề toàn cầu và ngược lại, hàng ngày, hàng giờ đưa những vấn đề toàn cầu, vấn đề quốc gia, vấn đề của các bộ, ngành đến tận các gia đình, thành viên xã hội một cách thuyết phục

Có thể nói báo chí là phương tiện thông tin đại chúng quan trọng và

thiết yếu đối với đời sống xã hội “Nó từng ngày, từng g iờ đi vào mỗi gia đình, thôn xóm, phô' phường như là một người bạn, m ột người đồng chí,

m ột người c ố vấn, người đưa đường, chỉ lối cho m ỗi người bất k ể già, trẻ, lớn, bé trong cuộc sống thường nhật cũng như giữa những biến có lớn lao của đất nước và th ế g iớ i” Báo chí là loại hình hoạt động t h ô n g tin mang tính chính trị - xã hội Báo chí bao giờ cũng là công cụ, phương tiện, vũ khí sắc bén của một giai cấp, để truyền bá tư tưởng, bảo vệ lợi ích và duy trì địa vị thống trị của chế độ trong từng giai đoạn lịch sử nhất định Các lãnh tụ cách mạng, các nhà kinh điển như Các Mác, Angghen, Lênin, Hồ Chí Minh đồng thời là những nhà báo lỗi lạc Họ đã sử dụng báo chí như một vũ khí đấu tranh sắc bén Vì sự nghiệp giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp

Báo chí là phương tiện thông tin, phản ánh, bình luận, siải thích một cách nhanh chóng, rộng rãi, hiệu quả nhất cho công chúng về tất cả các sự kiện, hiên tượng, quá trình, con người xảy ra hàng n sà y trong nước và trên thế giới Báo chí cũng là còng cụ tạo dựn? và định hướng dư luận xã hội một cách mạnh mẽ và hiệu quả nhất Cùns với những thành tựu bước đầu quan trọns của nước ta trong sự nghiệp đổi mới, báo chí cũng tự đổi mới và phát triển cả

về số lượng và chất lượng, nội dung và hình thức, góp phần giữ gìn ổn định chính trị, thúc đẩy công cuộc đổi mới, phát triển toàn diện.

Trong quá trình hoạt động thực tiễn, Đảng và Nhà nước ta luôn đánh giá cao vai trò to lớn của báo chí Trong bài phát biểu tại Hội nghị báo chí - xuất

bản toàn quốc tại Hà Nội, đồng chí Đỗ Mười khảng định: “Báo chí - xuất bản đã gó p phần xứng đáng vào sự nghiệp nâng cao dán trí, bảo vệ và phát huy truyền thống tốt đẹp, bản sắc văn hoá dân tộc, thực hiện ngày càng tốt hơn vai trò là diễn đàn của nhán dàn, góp phần tăng cường ổn định chính trị, phát triển kinh t ế - x ã hội, làm phong phú thêm đòi sống văn hoá, tình thần của toàn x ã h ộ i”.

Trước hết báo chí có vai trò rất to lớn trong việc đảm bảo định hướng tư tưởng, góp phần giữ gìn ổn định chính trị xã hội Có thể nói đây là trách nhiệm quan trọng, sống còn của nền báo chí chúng ta Để xây dựng, phát triển đất nước thì ngoài vốn, cônơ nghệ và lao động, sự ổn định chính trị - xã hội

là một điểu kiện tất yếu

N?ày nay, tuy xu hướng của thế giới là chuyển từ thời kỳ đối đầu sans thời kỳ hợp tác phát triển, nhưng sẽ rất sai lầm nếu quên rằng, một khi còn có

sự đối nghịch về lợi ích giai cấp, quốc gia, dân tộc thì kẻ thù còn tìm mọi cách

để phá hoại công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta, để áp đặt nhữns quan điểm có lợi cho chúng Mặt khác, sư quốc tế hoá thôns tin báo chí làm cho nguồn tin của từng quốc 2Ía trở thành đối tượng báo chí của mọi quốc gia

Trong điều kiện ấy, vấn đề bảo đảm định hướng tư tưởns, phát hiện và đấu tranh làm thất bại nhĩms âm mưu, thủ đoạn phá hoại của kẻ thù 2Íữ vững

ổn định chính trị - xã hội trở thành một ván đề phức tap, một trách nhiệm nặns nè của báo chí

Báo chí có hiệu quả to lớn trong việc nàng cao dàn trí Nó có thè chuyển tái tới người đọc khôns chi những tri thức cụ thể, trưc tiếp mà còn

thông qua nhiều hình thức tác động để nâng cao trình độ nhận thức, giúp con người hoàn thiện về văn hoá, lối sống Là một nước nông nshiệp lạc hậu với

đa số cư dân nông thôn, việc nâng cao dân trí không chỉ đơn thuần trans bị những kiến thức phổ thông, mà làm sao nhanh chóng nâng cao dân trí của nhân dân, bắt kịp trình độ của các nước phát triển Có thể nói báo chí đã và đang đóng vai trò to lớn trong việc nâng cao dân trí cho mọi neười, trở thành

“trường đại học của nhân dân”

Báo chí là sản phẩm thuộc kiến trúc thượng tầng, báo chí phản ánh mọi hoạt động của đời sống xã hội Với đặc tính của mình là phương tiện thông tin thời sự, đề cập đến những vấn đề đang diễn biến, vận động cụ thể, báo chí không những là công cụ rất sắc bén trong đấu tranh giai cấp, đấu tranh cách mạng mà còn có vai trò rất quan trọng trong sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước

Thông tin báo chí vừa có tính xã hội cao, vừa mang tính tư tưởng và khuynh hướng rõ rệt Với tính chất là phươnơ tiện thông tin đại chúng hoạt động trên quy mô toàn xã hội, báo chí đã tham gia vào việc tìm tòi, phát hiện những con đường, phương pháp hợp lý nhằm giải quyết các nhiệm vụ thực tiễn Dưới ảnh hưởng của cuộc cách mạng khoa học công nghệ, vai trò và hiệu quả thực tế của báo chí ngày càng được nâng cao Các phương tiện truyền thông đại chúng trở thành một yếu tố quan trọng trong quá trình quản lý hệ thống thône tin kinh tế - xã hội của mỗi quốc 2Ĩa

Truyền thông đại chúnơ là một trong ba yếu tố cùnơ với giáo dục và khoa học công nghệ tạo nên nền tảng của dân trí Giáo dục là chìa khoá để tạo

ra sự thích nshi và mở rộng tri thức, giáo dục cơ bản làm tăng nãnơ lực học tập và nâng cao chất lượnơ nguồn nhân lực thì khoa học là chìa khoá nâng cao trình độ công nghệ, khả năng triển khai các tiến bộ khoa học kỹ thuật trong thực tiễn đời sốns Cùng với giáo dục và khoa học Cồn2 nghệ, các phươnơ tiện

thông tin đại chúng được xem là con đườns thứ ba để tiếp cận tới tri thức, là yếu tố quan trọng trong việc hình thành nên trình độ dân trí.

Trong bối cảnh xã hội hiện nay, truyền thông trước hết là truyền thông đại chúng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết Sức mạnh của truyền thông đại chúng được con người cảm nhận thấy hàna nsày Chúns ta ai cũnă có thể cảm thấy cuộc sống bất an trong một xã hội không có ảnh hưởng của thôns tin đại chúng, nếu như không muốn nói đó là điều không thể trong thời đại naày nay Ảnh hưởng của truyền thông đối với việc xây dựns nền học vấn và từ đó từng bước củng cố trình độ dân trí thể hiện ở chỗ: Truyền thônơ đại chúng cung cấp cho các cá nhân, cho cả cộng đồns những hình ảnh thông tin về cái

mà họ quan tâm, muốn biết; Truyền thông làm gia tăng tốc độ phổ biến tri thức trong cộng đổng, những thông tin cần thiết có thể được mọi người biết đến trong những khoảng thời gian ngắn và không gian rộng lớn hon Tốc độ của thông tin và mức độ “phủ sóng” của thông tin có thể ảnh hưởng nhiều đến

sự phát triển của dân trí Sự truyền bá của tri thức đóng một vai trò quan trọng trong việc phổ biến và nâng cao chất lượnơ tri thức trong đời sống

Trons lĩnh vực này, hệ thống các cơ quan phổ biến khoa học công nghệ chuyên ngành, chuyên sâu với hàng trãm tạp chí chuyên ngành về khoa học tư nhiên, khoa học xã hội và nhân văn, các cơ quan phổ biến khoa học thường thức với các đặc san, chuyên san tổng hơp hay chuyên đề Hệ thống báo hàns ngàv, hànơ tuần, báo thánơ cũng đểu có các chuyên mục giới thiệu và phổ biến kiến thức khoa học và công nghệ

Chất lượng và hiệu quả của báo chí 2Óp phần đắc lực vào việc giải quyết các nhiêm vu xây dựng và phát triển đất nước trên những lĩnh vực khác nhau Mật khác ch ú n s đảm bảo thông tin cho nhân dân vể mọi vấn đề sự kiện của đời Sỏn2 xã hội và thế giới xung quanh với mỏt pham vi rộnơ lớn, tham 2Ía vào việc hình thành dư luân xã hội đún2 đắn xây dựng thế giới quan khoa

học, thái độ sống tích cực và nâng cao ý thức tự học, tự trau đồi kiến thức của mỗi người dân.

Với vai trò, vị trí to lớn như vậy, báo chí ngày càng có sức mạnh tuyên truyền, cổ động, tổ chức, thông tin, giáo dục, nâng cao dân trí và giải trí tập thể, góp phần quan trọng vào sự nghiệp xây dụng và bảo vệ tổ quốc

1.3 NỘI DUNG VÀ HIỆU QUẢ CỦA BÁO CHÍ TRONG VIỆC NÂNG CAO DÂN TRÍ CHO NHÂN DÂN.

a, Tính hấp dẫn, phổ cập của báo chí.

Sức hấp dẫn, phổ cập của một tờ báo là điều hết sức quan trọng Chù tịch Hồ Chí Minh cũng đã từng nói đại ý: Báo chí phải hấp dẫn thì người ta mới đọc, từ chỗ người ta đọc mới mong tuyên truyền cổ động người ta được Lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội đều có những mặt hấp dẫn chứ không thể hấp dẫn bàng các chuyện giật gân, moi móc đời tư Làm giàu là một

đề tài hấp dẫn, xoá đói giảm nghèo là những đề tài hấp dẫn, hướng sự quan tâm vào những người có số phận không may trong xã hội là những đề tài được nhiều người quan tâm

Các thông tin về khoa học thường thức, khoa học xã hội cũng hấp dẫn người đọc vì đất nước đang trong thời kỳ công nshiệp hoá - hiện đại hoá, con người cũng muốn nâng cao tầm tư tưởnơ nhận thức, mở rộng hiểu biết

Để cho hấp dẫn tất yếu phải coi trọng thị hiếu bạn đọc để đáp ứns nhưng không chạy theo thị hiếu tầm thường Thị hiếu cũng là một thói quen vì thế phải hướng dẫn thị hiếu tức là tạo ra một thói quen mới - thị hiếu lành manh Cách trình bày tờ báo sao cho hấp dẫn c ũ n s là một yếu tố thu hút bạn đọc

Trons sự nohiệp công nghiệp hoá hiên đại hoá đất nước Đ ảns ta đã đê

ra nhiệm vụ phải tập truns mọi nỏ lưc đê phát triển kinh tế coi lanh tế là

nhiệm vụ cơ bản và trọng tâm trong giai đoạn hiện nay Báo chí luôn đi đầu trong việc tuyên truyền các quan điểm, nội dung, đườna lối của Đ ảns đưa sự hiểu biết của các tri thức về mọi mặt đến từng người dân từng gia đình.

Báo chí đã làm rõ những cơ sở lý luận, những quan điểm của Đảng trong đường lối công nghiệp hoá - hiện đại hoá điểu này tạo niềm tin của các tầng lớp nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng và nâng cao sự hiểu biết cũng như quyết tâm thực hiện thắng lợi sự nghiệp côns nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước mà Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng đề ra Ngay trons báo chí cũng có sự đổi mới, báo chí hiện nay rất coi trọns việc tham gia tổng kết thực tiễn, kịp thời phát hiện, biểu dươns nhân tố mới, cách làm hay, điển hình tốt, thông tin về khoa học kỹ thuật trong sản xuất công nghiệp, nông nghiệp, trons đòi sống xã hội và gia đình Kịp thời phổ biến những sáng kiến, kinh nghiệm tiên tiến giúp người dân đọc và vận dụno có hiệu quả tốt trona sản xuất với những chuyên mục “ Sáng chế mới, côns nghệ mới” ; “tìm hiểu khoa học” ; “ Kinh nghiệm và kỹ thuật sản xuất”; “ nông nghiệp - nông thôn'’;

“ Kiến thức và đời sống'’; “Câu hỏi hôm nav” ; “Vấn để bạn đọc quan tâm” báo chí đã góp phđn thực hiện, năng cao dân trí cho nhãn dân góp phần vào

sự nghiệp côns nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước

Báo Khoa học và Đời sống là tờ báo chủ đạo trong việc tuyên truyền phổ biến các tri thức khoa học với chuyên trang “Khoa học và công nghệ” ở

số thườns và “sáng chế mới côns nghệ mới"; “Kinh nghiệm và kỹ thuật sản xuất” của tờ phụ san Báo đã làm tốt chức năns thông tin tuyên truyền, phổ biến kiến thức khoa học theo tinh thần nghị quyết cùa Đảng Với những tác phấm báo chí dưới các chuyên để “Khoa học và công nghệ” : “Kinh nehiệm và

kỹ thuật sán xuất” cùa các chuyên gia đầu ngành, báo chí đã phản ánh sinh độns và làm rõ đườns lôi biện pháp cùa khoa học - công nshệ áp dụns vào thực tiễn từng neành từng lĩnh vưc

Như chúng ta đều biết, sự phát triển như vũ bão của khoa học - công nghệ trong những năm gần đây vừa phát triển rộng lớn, vừa phát triển theo chiều sâu, chuyên ngành vì vậy có những vấn đề khoa học - công nghệ phải

có những chuyên gia đầu ngành, trong ngành mới có thể viết được một cách chi tiết, khoa học, như thế thì người dân mới có thể hiểu được những vấn đề đó một cách đúng đắn, sâu sắc Báo Khoa học và Đời sốns đã có vai trò kết hợp

và cộng tác rất tích cực vói các chuyên gia, các nhà khoa học để có những thông tin kịp thời, chất lượng và chính xác về những chuyên ngành khoa học mũi nhọn

Cùng với những tác phẩm báo chí trao đổi về học thuật, về khoa học chuyên ngành, báo chí có một mảng rất lớn viết về Khoa học - công nghệ trong từng lĩnh vực của đời sống xã hội Thực hiện công nghiệp hoá - hiện đại hoá, Đảng ta đề ra mục tiêu phấn đấu đến năm 2020 đưa nước ta trở thành một nước công nshiệp Nhưng với xuất phát điểm của nước ta rất thấp về khoa học

- công nghệ và với 80% dân số sống ở nông thôn, gần 24 triêu người sống ở miền núi và còn tới hơn 2,5 triệu người sống ở những vùng đặc biệt khó khăn, báo chí đã thể hiện rõ đường lối, chủ trương công nghiệp hoá - hiện đại hoá phải bắt nsuồn từ đâu Tiến hành công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước trước hết phải bắt đầu từ nông nghiệp và làm chuyển đổi kinh tế nông thôn

Đúng như đổng chí Đỗ Mười đã phát biểu “Công nghiệp hoá nông nghiệp

nông thôn là nhiệm vụ số một của sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại

hoá đất nư ớc”.

Chủ trương côn2 nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn được báo chí cả nước hường ứng mạnh mẽ Chươnơ trình VTV2 đài truyền hình Viêt Nam duv trì thường xuyên 3/4 số phim tài liêu khoa học không chỉ nhằm phổ biến kiến thức khoa học kỹ thuât mà còn truyền bá cả kinh nshiệm sản xuất

Đề tài nông nghiệp nông thôn từ xưa đến nay vẫn là thế mạnh cùa báo Khoa học và Đời sống Chính vì vậy có thể nói vói chủ trương này, báo là người đi tiên phong và đạt hiệu quả cao nhất Cùng với báo chí cả nước, tờ báo

đã giúp cho công chúng ý thức được rằng: Với thực trạng của nền kinh tế Việt Nam thì công nghiệp hoá - hiện đại hoá không thể không hướng vào nông nghiệp và từ nông thôn, khảng định công nghiệp hoá - hiện đại hoá nền kinh

tế Việt Nam chỉ có thể thành công khi thúc đẩy nông nghiệp và kinh tế nông thôn phát triển theo hướng đó Xác định mục tiêu như trên, báo Khoa học và Đời sống ưu tiên lượng bài viết về đề tài nông nghiệp nông thôn (chiếm 30% tổng số bài viết) Đó là những bài viết phổ biến kiến thức, kinh nghiệm tronơ sản xuất, nuôi trồng

Trong bài “Cấy lúa bằng phương pháp ném mạ” đăng trên phụ san Khoa học và Đời sống số tháng 10-2002 (Tr.69) tác giả Hoànơ Mai phổ biến phương pháp cấy lúa mới đã được nghiên cứu, thực hiện, áp dụng tại ĐBSCL

và cho năng suất cao Đây là phương pháp cải tiến trong khâu cấy lúa với muc đích tăng năng suất lao động và giải phóng nỗi vất vả cùa người phụ nữ trons công đoạn “ cònơ lưng cấy lúa” Bài báo chỉ với hơn 400 từ hướns dẫn khá chi tiết cách trát hỗn hợp đất bùn vào vỉ nhựa, cách rắc hạt giống chăm sóc mạ, chuẩn bị ruộng, cách tung mạ Phương pháp này tiết kiệm được eiống mà năns suất đat cao hơn p h ư ơ n ơ pháp sạ bình thường, chi phí lại không đáng kế nhân dân có thè áp dụns phương pháp này vào để tăng năng suất lúa

Phát triển kinh tế vùns miền núi là một hướng đi quan trọng trong định hướng phát triển kinh tế cùa đất nước nhưng để thực hiện được điều này rất cần có nhữns hướng dần cụ thể đến với bà con, báo chí nước ta đã và đans phát huy vai trò của mình trong việc tạo điểu kiện cho đồne bào dân tộc miển núi tiếp cãn với nhữns tri thức khoa học những kinh nshiệm sản xuất trong nước cũng như nước ngoài góp phần loại bo dần những khó khăn trong việc làm kinh tê cũnơ như cuộc sông người dân nơi đây Hiện nay, phons trào làm

V AC dinh dưỡns, VAC sàn xuất hàng hoá và VAC trang trại được nhân rộng

và đã thu được những kết quả đáng kể Mô hình VAC vùng dân tộc đã tạo cho

họ một nguồn dinh dưỡng tươi tại chỗ, nâng cao thu nhập, cải thiện tốt kinh tế gia đình, hạn chế du canh, du cư, hạn chế phá rừng, dần dần xoá bỏ cây thuốc phiện Điển hình là người Mông ở Hang Kia - Pa Cô (Hoà Bình) đã bỏ trồng rẫy thuốc phiện, định canh định cư tại chỗ làm vườn cây ăn quả, trồng ngô, trồng rau, nuôi lợn, thả cá, dần dần đi vào tự túc đời sống Vì vậy việc “Hướng dẫn bà con dân tộc ít người làm kinh tế VAC thế nào cho tốt” là điều cần thiết

và nên làm Nhưng hướng dẫn thế nào và phải bắt đầu từ đâu? Trên báo Khoa học và Đời sống số 31 ra ngày 31-7-2003 tác giả Đắc Song viết: Hướng dẫn bà con người dân tộc làm VAC trước tiên phải nâng cao kiến thức về kỹ thuật làm vườn ở đất dốc, trong đó khâu huấn luyện là khâu quyết định Phải thường xuyên mở các lớp huấn luyện như: Huấn luyện trồng cây ăn quả trong vườn như mận Tam hoa, cây hồng không hạt, nói kỹ cách trồng, giới thiệu hiện vật, tài liệu hướng dẫn phải có tranh ảnh kèm theo, tranh ảnh rất quan trọng vì có những người đọc chậm hoặc cũng có người mù chữ, bằng tranh ảnh sẽ giúp họ ghi nhớ dễ hơn Qua huấn luyện đưa ra trên thực địa thực hành làm VAC, nhiều khi làm thay đổi cả lối sống của họ như ờ Thừa Thiên, ở vùng núi cao A Lưới trước đây người buôn thường tiếp tế các loại cá khô, mặn cho người dân tộc sử dụng vì phong trao nuôi cá rất ít nhưng nhờ phổ câp làm VAC gia đình, nhiều nơi đã đắp đập đào ao nuôi cá rất phát triển Người Pa Cô ở A Lưới ngãn suối thiết k ế ao, họ nuôi cá rất mạnh và chính người buôn lại đem cá này về đổng bằng bán, chuyện ngược đời nhưng có thật, ở Thái Nguyên, Sơn La, Lào Cai những mô hình như thế cũng rất nhiều Đã huấn luyện cho bà con dân tộc làm VAC hướng dẫn học thực tập thực hành, họ xây dựng VAC cho gia đình nhưng không chỉ thế là xong mà phải thường xuyên đến với họ, tập hợp cùns rút kinh nshiệm đưa nhận thức của họ lên một bước mới theo hình xoáy ốc, phát triển như thế là đã đào tạo được một lực lương cán bộ tại chỗ có khả năns duy trì và phát triển kỹ thuật làm VAC, góp phần xoá đói giảm nghèo ổn định cuộc sống Đê nàng cao hiếu biết của neười dân vể khoa học - công nghê và hướng dẫn các phương pháp làm ăn có hiêu quả tronơ chuyên mục “Chuyện

làm ăn” (báo Khoa học và Đời sống số ra ngày 3-4-2002) có bài : “Nâng cao hiệu quả kinh tế nhờ bố trí hợp lý mô hình VAC” , tác giả Thái Anh đưa ra một

hộ điển hình về việc áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào làm kinh tế đã thu được kết quả tốt, xoá bỏ hẳn cách làm ăn cữ, gia đình anh Nguyễn Vãn Thích ở thôn Trung châu, Đan Phượng, Hà Tây đã tiến hành quy hoạch lại diện tích ruộng trũng theo mô hình VAC, cải tạo lại ao, đắp lại ruộng cao để trổng cây ăn quả Riêng năm 2001, gia đình có có doanh thu khoảng 50 triệu đổng, ý thức được việc ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật mới vào sản xuất sẽ đem lại hiệu quả kinh tế cao, anh đã hợp tác với các nhà khoa học tại trung tâm nghiên cứu lợn Thuỵ Phương để lấy giống nuôi lợn ngoại hướng nạc Để làm được việc này anh đã nhờ đến sự tư vấn của các nhà khoa học trong việc xây dựng chuồng trại, ứng dụng quy trình kỹ thuật chăm sóc tiến

bộ, hợp lý Viết về những gươns điển hình làm ăn kinh tế giỏi, với địa chỉ rõ ràng đã làm tăng tính chính xác của bài viết, độ tin cậy của nơười đọc, nôns dân khắp nơi có thể đến tận nơi để học hỏi kinh nghiệm hoặc ứng dụng một cách linh hoạt vào hoàn cảnh kinh tế của mỗi gia đình

Đảng và Nhà nước đang khuyến khích nhân rộng mô hình VAC, lợi dụng điểu này nhiều kẻ hám lợi đã bán các giống cây ăn quả rởm cho nông dân Bạn đọc Phạm Văn Thiều đưa ra lời cảnh báo “ Hãy cảnh giác với các giống cây ăn quả rởm” Tác giả viết: Thủ đoạn của những người này là đi tìm những nơi chưa có phong trào trồng cây ăn quả để tuyên truyển và bán cãy giống Lần đầu họ bán siống thật, cho quả to đẹp để gây lòns tin và sau đó sẽ đến một địa bàn khác làm ăn Bà con nông dân hãy cảnh 2Ìác với nhữnơ nsười

đi bán rons cây ãn quả bà con nếu biết địa chì cụ thể thì đến đặt mua nếu không thì nên thông qua các tổ chức khuyên nông, hội làm vườn nhờ tư vấn, giúp đỡ Các tổ chức này cũng nên mở các dịch vụ bán cây giốnơ đồns thời hướns dẫn kv thuật trồng và chãm sóc cho bà con

Là cơ quan ngôn luân cua Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam báo Khoa học và ĐỜI sons đã thôns tin nhanh, khá đầy đú sàu rộns vể

những tri thức khoa học thuộc nhiều lĩnh vực, điều này đã tạo nên sự hấp dấn lớn, góp phần không nhỏ vào việc nâng cao hiểu biét cho quần chúng nhân dân.

Với nhiều cách tiếp cận khác nhau, với nhiều thể loại bài đa dạng, phong phú, khi thì nghiên cứu, khi là một gương điển hình, khi lại là phản ánh của bạn đọc, là kinh nghiệm sản xuát, nội dung xoay quanh những vấn đề rất thiết thực liên quan đến các mặt đời sống của nhân dân, báo Khoa học và Đời sống đã thực sự hấp dẫn, lôi cuốn bạn đọc Viết về khoa học công nghệ, một

đề tài khá khô khan mà người đọc không thấy chán vì họ đã thấy trên báo những điểm mới mẻ, những tri thức khoa học cần thiết Trong thời đại ngày nay không thể nói công nghiệp hoá - hiện đại hoá mà không nhấn mạnh vai trò của công nghệ, muốn nền kinh tế đất nước phát triển nhanh và bền vững không thể thiếu vai trò của công nghệ cao Nói về tầm quan trọng này trong thời kỳ công nghiệp hoá PGS-TS Lê Công Huỳnh có bài viết “Vì sao phải công nghiệp hoá bằng công nghệ cao” đăng trên báo Khoa học và Đời sống (số 10 ra ngày 6-3-2003), tác giả viết: Đối với các nước chậm phát triển muốn phát triển nhanh, đuổi kịp các nước tiên tiến phải công nghiệp hoá bằng công nghệ cao để có thể rút ngắn hơn nữa thời gian công nghiệp hoá đất nước Các ngành công nghệ cao cơ bản ảnh hưởng quyết định đến nền kinh tế thế giới hiện nay là công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu mới, công nghệ năng lượng hạt nhân, công nghệ hàng không vũ trụ Đặc biệt là công nghệ thông: tin ảnh hưởng rộng lớn và toàn diện đến kinh tế - xã hội của nhân loai Mục tiêu bao trùm của công nghệ cao Việt Nam là nhằm tạo ra một môi trường kinh tế - xã hội thuận lợi với tập hợp các quy định và chính sách

ưu đãi đặc thù nhằm kích thích các doanh nghiệp công nghệ cao và các tổ chức phục vụ phát triển công nghệ cao, tận dunơ và khai thác các nguồn lực khoa học - công nghệ sẩn có, khai thác tài nguyên trí tuệ Việt Nam và ứng dụng n h ữ n s đổi mới trons công nghệ như một động lực quan trọng cho quá trình phát triển lâu dài Phân tích tình hình 2 miền, miền Bắc nền công nghiệp

phát triển chưa mạnh như miền Nam, nhưng đội ngũ trí thức có trình độ caonhiều, vì vậy ta nên xây dựng khu công nghệ cao Hoà Lạc như kiểu côns viênkhoa học - công nghệ theo phương pháp tiếp cận cơ bản, lực đẩy của côngnghệ với đầu tư chủ yếu từ ngân sách nhà nước và linh hoạt theo kiểu đầu tưnhiều chiều Miền Nam có cơ sở hạ tầng tốt và thị trường rộng lớn của nềncông nghệ phát triển mạnh nhất nước Yêu cầu thị trường đổi mới và nâng cấpcông nghệ sẽ rất lớn nên xây dựng khu công nghệ cao thành phố Hồ ChíMinh Tác giả kết luận: Muốn phát triển nhanh đi tắt, đón đầu, không còn con

rđường nào khác là phải đột phá từ khoa học công nghệ trong đó có việc thành lập khu công nghệ cao bằng các biện pháp mạnh

Tính hấp dẫn còn thể hiện trong sự ổn định của các chuyên mục, tính ổn định chính là sự khẳng định chỗ đứng của nó trong lòng người đọc Với 14 chuyên mục trên tờ phụ san và 8 chuyên mục trên số thường, báo Khoa học và Đời sống đã duy trì khá đểu đặn Qua khảo sát 48 số phụ san và 116 số thường của báo trong 2 năm 2002-3003, chúng tôi thấy rõ sự ổn định của tờ báo; ổn định mà không hề nhàm chán vì qua mỗi số báo khác nhau người đọc lại thấy trong đó những thông tin mới lạ và bổ ích Báo Khoa học và Đời sống đã tuyên truyền một cách khá toàn diện về các chủ trương, đường lối của Đảng, phổ biến thường xuyên các tri thức khoa học xã hội cho người dân

Việc tuyên truyền không chỉ thể hiện trong những bài viết về nông nghiệp nông thôn đăng ở chuyên để “Dân tộc thiểu số và miền núi” hay trans

“Nông nghiệp nông thôn” mà còn thể hiện ở các loại bài khác trên nhữno trang báo khác Ví dụ như tuyên truyền về nhữns tiến bộ khoa học kỹ thuật áp dụng vào nông nghiệp, về việc nâng cao dân trí trên nhiểu chuyên mục như

“Sáng chế mới còng nghệ mới” “Vấn đề ban đọc quan tâm ” , ‘Kiến thức và đời sống”

Báo chí muôn đạt được muc đích của mình trước hết phải được nhiều nsưòi thích mua, thích đọc muốn vậy thì bàn thân tờ báo phải hấp dẫn Mỗi tờ

báo phải có tôn chỉ, mục đích và đối tượng riêng của mình mà khi nói đến hấp dẫn thì không thể không tính đến sự hấp dẫn của tờ báo với đối tượng đó.

Hấp dẫn là phải có nhiều chuyên mục nhằm phục vụ nhu cầu đa dạng

về hiểu biết, mở rộng kiến thức “Sáng chế công nghệ mói”, “Khoa học ngày nay” , “Kiến thức cuộc sống”, “Giải đáp khoa học” , “Giải đáp pháp luật”,

“Vấn đề bạn đọc quan tâm” , “Câu hỏi hôm nay” Đó vẫn là những nhu cầu nhất định của người đọc mà báo chí không thể bỏ qua, nhu cầu nâng cao hiểu biết, mở rộng tầm nhìn Chính việc thoả mãn những nhu cầu ấy của công chúng đã góp phần làm cho báo chí phát triển mạnh mẽ Sự tăng nhanh về số lượng báo chí cũng góp phần quan trọng trong việc thực hiện nhiệm vụ nâng cao dân trí cho nhân dân

Báo Lao Động - cơ quan Trung ương của Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam, là tiếng nói bảo vệ quyền lợi cho người lao động, đấu tranh cho công bằng xã hội, chống tiêu cực, nâng cao dân trí và có tính trí tuệ cao Là tờ báo

có dung lượng lớn, chia chuyên trang, chuyên mục rõ ràng, tranh ảnh minh hoạ được s ử dụng khá nhiều Báo gồm 8 trang khổ 39 X 55, trung bình một kỳ báo thường ổn định 12 chuyên mục (không kể tin tức) với trên 40 bài các dạng cùng 48 ảnh, tranh minh hoạ Bắt đầu từ tháng 1-2000 báo phát hành 5 kỳ/tuần, từ thứ 2 đến thứ 6 với 5 màu mãngsét khác nhau Điều này đã tạo ra

sự sinh động hấp dẫn cho tờ báo, đã thu hút được sự quan tám của đông đảo bạn đọc

Báo Lao Động còn dành nhiều trang mục đáp ứng nhu cầu tìm hiểu, nâng cao nhận thức cho quần chúng nhân dân Họ tìm đọc báo Lao động vì thấy ở đó những tri thức mới mẻ, những điều họ quan tâm muốn biết Mục

“Vấn đề bạn đọc quan tâm” được duy trì thườns xuyên trên mỗi số báo Đó là những tin mới mẻ, thiết thực, bổ ích Người Hà Nội vẫn đans còn bàng hoàn? bởi thông tin về bánh phở có formol thì tiếp đến một thông tin cũng làm giật mình không kém: “Hà Nội: xuất hiện khoai tây m ans mầm bệnh từ Truna