Trẻ em hôm nay sẽ là chủ nhân tương lai của đất nước. Là những con người sống trong xã hội khoa học, công nghệ phát triển. Các em sẽ được tiếp cận với nền khoa học tiên tiến. Chính vì thế, phát triển nhân cách toàn diện cho trẻ là mục tiêu của toàn xã hội. Nhân cách của con người được hình thành và phát triển dưới sự tác động của giáo dục, nhất là trong nhà trường, gia đình và toàn xã hội.
Trang 1ĐỀ TÀI: CHUẨN BỊ TÂM THẾ CHO TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI BƯỚC
VÀO LỚP 1
A ĐẶT VẤN ĐỀ
“ Trẻ em hôm nay, thế giới ngày mai”
Trẻ em hôm nay sẽ là chủ nhân tương lai của đất nước Là những con người sống trong xã hội khoa học, công nghệ phát triển Các em sẽ được tiếp cận với nền khoa học tiên tiến Chính vì thế, phát triển nhân cách toàn diện cho trẻ là mục tiêu của toàn xã hội Nhân cách của con người được hình thành và phát triển dưới sự tác động của giáo dục, nhất là trong nhà trường, gia đình và toàn xã hội
Tuổi mầm non chính là bậc thang đầu tiên, là nền móng cho những bậc thang tiếp theo của cuộc đời người Nhiều nhà khoa học đã nói đến sự cần thiết và vai trò của trường mầm non trong sự phát triển toàn diện cũng như chuẩn bị tâm thế cho trẻ trước khi bước vào các lớp đầu cấp, nhất là trẻ vừa bước qua bậc mầm non vào lớp 1
Khi trẻ bắt đầu bước vào lớp 1 có nhiều vấn đề xảy ra và cần không ít thời gian
để thích nghi, trẻ thường rụt dè, khóc nhè, sợ học và ít tiếp xúc vời mọi người… Phần lớn những phản ứng của trẻ khi bước vào lớp 1 là do thay đổi môi trường mới, cô giáo mới, cách học mới khiến trẻ chưa kịp thích nghi, bở ngỡ Ở bậc mầm non, các em chơi nhiều hơn học, khi vào lớp 1 thì ngược lại, học nhiều hơn chơi Đặc biệt là mối quan hệ giữa giáo viên và trẻ mầm non vô cùng gần gũi, mang đậm tình “ mẹ- con” thì mối quan hệ này ở lớp 1 có giới hạn nhất định Vì vậy, khi bước vào lớp 1 trẻ sẽ gặp khó khăn với sự thay đổi này Cũng chính vì vậy, nhiều phu huynh đã chon giải pháp là cố gắng trang bị thật nhiều tri thức cho con, để con biết đọc, biết viết trước khi nhập học, nhằm hạn chế việc con không theo kịp các bạn cùng trang lứa, dẫn đến tâm lí sợ học và mặc cảm Trước những vấn đề ấy, bản thân tôi đã nhiều năm kinh nghiệm dạy trẻ 5-6 tuổi, nắm được đăc điểm tâm sinh lý
Trang 2trẻ, tâm lý của phụ huynh học sinh, tôi thấy việc chuẩn bị cho trẻ mẫu giáo lớn vào lớp 1 là vô cùng cần thiết và quan trọng Chính vì vậy mà tôi chọn đề tài: “Chuẩn bị tâm thế cho trẻ 5-6 tuổi bước vào lớp 1”
B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I.CƠ SỞ LÝ LUẬN
Trong mỗi giai đoạn phát triển trẻ đều mang những đặc điểm, đặc trưng Việc chuyển từ giai đoạn này sang giai đoạn khác là 1 sự chuyển biến nhảy vọt có sự biến đổi về chất và lượng, sự phát triển ở một giai đoạn nhất định vừa là kết quả của giai đoạn trước đó vừa là tiền đề cho việc phát triển tốt giai đoạn này, cũng chính là sự chuẩn bị tốt cho giai đoạn tiếp theo
Với trẻ mầm non nói chung và trẻ mẫu giáo 5 tuổi nói riêng, bước khởi đầu vô cùng quan trọng, cần trang bị đầy đủ khả năng để trẻ yêu thích việc học, khám phá được niềm nui trong học tập, biết cách phát huy khả năng tập trung, lắng nghe Đó
là nền tảng vững chắc cho những năm tháng học tập tiếp theo Để dáp ứng được những yêu cầu đó đòi hỏi kinh nghiệm chuyển tiếp giữa mầm non và tiểu học phải đảm bảo sự kế thừa, tính khoa học, những kiến thức đã được hình thành ở trường mầm non cần phải được cũng cố và mở rộng, hoàn thiện ở mức độ cao hơn giúp trẻ
có đủ điều kiện để thích nghi với cuộc sống ở trường phổ thông với hoạt động chủ đạo là hoạt động học tập
Thế nhưng không phải ai cũng nhận thức vai trò quan trọng cũng như những việc làm cần thiết cho trẻ vào lớp 1 Nhiều công trình khoa học đã chứng minh rằng
ở trẻ nhỏ nếu áp đặt trẻ luyện tập quá sớm khi các bộ phận chức năng chưa thành thục sẽ tốn nhiều công sức cho người dạy và có tác động tiêu cực đối với trẻ Cần
Trang 3có sự chuẩn bị toàn diện từ trường mầm non, gia đình và trường tiểu học mới có thể giúp trẻ có một tâm thế tốt khi chuẩn bị bước vào lớp 1
II THỰC TRANG :
Đầu năm học 2012- 2013 tôi được nhà trường phân công chủ nhiệm nhóm lớp 5-6 tuổi và nhiều năm liền tôi đã dạy ở đối tượng này nên phần nào nắm được tâm sinh lý trẻ, hiểu được những băn khoăn lo lắng của phụ huynh khi chuẩn bị cho trẻ vào lớp 1 Bên cạnh đó vẫn còn một số những thuận lợi và khó khăn sau:
+ Thuận lợi:
Được sự chỉ đạo sát sao của phòng giáo dục và đào tạo cũng như sự quan tâm giúp đỡ của các cấp, các nghành trường mầm non Nga Bạch ngày càng phát triển
về số lượng cũng như chất lượng chăm sóc giaó dục trẻ
Trường thực hiện nghiêm túc dạy đúng, dạy đủ chương trình và tuyệt đối không dạy trước chương trình cho trẻ
Đội ngũ cán bộ giáo viên có trình độ chuyên môn, tâm huyết với nghề, nhiệt tình năng động trong mọi công việc
Các bé ngoan, chuyên cần, hội cha mẹ học sinh nhiệt tình ủng hộ, phối kết hợp với nhà trường trong công tác chăm sóc, giáo dục trẻ
+ Khó khăn:
Nga Bạch là xã có kinh tế đặc biệt khó khăn, dân số đông Trường mầm non chưa đạt chuẩn, cơ sở vật chất nhà trường còn thiếu thốn, điều đó ảnh hưởng đến quá trình phát triển toàn diện của trẻ
Hiện nay có một số quan điểm sai lầm về việc chuẩn bị cho trẻ vào lớp 1, nhiều gia đình không nắm vững đặc điểm tâm, sinh lý trẻ, do quá nôn nóng và lo lắng nên
đã vội vã yêu cầu các cháu học đọc, học viết ngay từ lứa tuổi mầm non
Bên cạnh đó, một số giáo viên lớp 1 mở lớp dạy thêm trẻ 5 tuổi ở tại nhà càng khiến phụ huynh lo lắng, nếu không cho con đi học thêm thì sẽ không bằng chúng bạn Mặt khác một số phụ huynh lại phó mặc con em mình cho cô giáo, do vậy
Trang 4không tạo ra sự thống nhất trong công tác chăm sóc, giáo dục trẻ, dẫn đến hiệu quả công tác chuẩn bị tâm thế cho trẻ vào lớp 1 không cao
Từ thực tể trên tôi đã tiến hành khảo sát trẻ 5 tuổi ở 3 nhóm, lớp trong hoạt động trẻ làm quen với chữ viết như sau
- Nghe hiểu giao tiếp thông thường
- Nghe và làm theo lời chỉ dẫn
x x
2 * Kỹ năng nghe nói
- Khả năng phát âm tiếng việt to, rõ ràng
- Trả lời được các câu hỏi thông thường
x
x
3 * Kỹ năng chuẩn bị biết đọc biết viết
- Nhận biết hướng đọc, viết
- Biết cầm sách truyện đúng tư thế và
thích thú với truyện tranh
- Hiểu biết mối quan hệ giữa lời nói và
chữ viết
- Nhận biết chữ cái, từ
- Phân biệt sự giống nhau qua thị giác
- Tô chữ
- Tư thế ngồi
x x
x
x x
x x
Song song với việc khảo sát trẻ, tôi đã mạnh dạn khảo sát đối với cách nhìn nhận của các bậc phụ huynh về việc chuẩn bị tâm thế cho trẻ vào lớp 1
Có 3 cách trả lời như sau:
Trang 5* Cách 1: Không cần chuẩn bị gì cả, trẻ đủ 6 tuổi vào đầu năm học mới thì lên lớp 1
Theo lối suy nghĩ này, nhiều người đặc biệt là ở vùng nông thôn, người ta ít quan tâm đến việc chuẩn bị tâm thế cho trẻ vào lớp 1 Tất cả trẻ em 6 tuổi đều bình đẳng cắp sách tới trường mà không cần biết đến sức khoẻ, tinh thần, trí tuệ của trẻ
* Cách 2: Trước khi vào lớp 1 trẻ phải biết đọc thông, viết thạo, biết làm toán, ngoại ngữ…
Những người theo xu hướng này lầm tưởng rằng để trẻ học tốt ở trường tiểu học cần dạy trước cho trẻ chương trình lớp 1, để khi lên lớp 1 rồi trẻ sẽ học tốt hơn mà không thua kém bạn khác Và hậu quả chính là trẻ không đủ sức tiếp thu những kiến thức đó
* Cách 3: Cần phải chuẩn bị một cách toàn diện về thể lực, ngôn ngữ mạch lạc, trí tuệ, đạo đức giúp trẻ có một hành trang vững chắc để bước vào lớp 1
Những người theo xu hướng này cho rằng, cần phải xác định chuẩn về mặt thể lực và tâm lí của trẻ trước khi vào lớp 1 Để trẻ học tập có hiệu quả ở trường tiểu học thì trường mầm non, các bậc phụ huynh phải thật sự quan tâm đến việc chuẩn
bị tâm thế cho trẻ vào lớp 1
Với 3 cách trả lời trên, kết quả khảo sát là:
( Số phiếu phát ra 100, số phiếu thu vào 100)
Cách trả lời Số phiếu Tỷ lệ %
Cách 1
Cách 2
Cách 3
Trẻ học trước chương trình
15 75 10 75
15 75 10 75
Trang 6Trẻ học đúng chương trình 25 25
Với 2 kết quả khảo sát trên, đó là vấn đề đáng lo ngại của nhà trường mầm non và cũng là việc cấp thiết đối với vấn đề chuẩn bị cho trẻ vào lớp 1
III GIẢI PHÁP VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN
3.1/ Cần chuẩn bị tốt về thể lực cho trẻ trước khi vào lớp 1.
Bác Hồ của chúng ta đã nói “ Một tâm hồn minh mẫn trong một cơ thể cường tráng” thật vậy, một cơ thể khỏe mạnh là tiền đề cho việc tiếp thu kiến thức và hoạt động vui chơi của trẻ Chuẩn bị sức khỏe cho trẻ không đơn thuần là phát triển chiều cao, trọng lượng cơ thể mà còn tạo cho trẻ sự bền bỉ, dẻo dai có khả năng chống lại sự mệt mỏi của thần kinh, cơ bắp, có độ khéo léo của đôi bàn tay, tính nhanh nhẹn của các giác quan vv…
Thứ nhất: Tôi đặc biệt chú ý tới việc chăm sóc bữa ăn, giấc ngủ của trẻ ở trường, cũng như trao đổi với phụ huynh lúc trẻ ở nhà, cụ thể là:
- Tổ chức các bữa ăn hợp lý và đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm cho trẻ: Trẻ được ăn đủ về lượng, chất, tỉ lệ các chất được cân đối hợp lý, thực đơn được thay đổi theo mùa Tôi khuyến khích động viên trẻ ăn hết xuất, nhất là những cháu ăn chậm và biếng ăn
Ví dụ: Cơm hôn nay con ăn với gì mà ngon thế?
Ai nhai xinh thì miệng cũng xinh
Bạn Thảo My hôm nay ăn rất giỏi, ai ăn thi cùng bạn nào?
Các con ăn cơm phải ăn cả rau, canh thì da mới đẹp và xinh nữa
- Chăm sóc giấc ngủ cho trẻ 1 cách chu đáo,trẻ được giữ ấm về mùa đông, tránh gió lùa mát mẻ về mùa hè Đặc biệt chú ý tới trẻ khi thời tiết thay đổi, theo dõi quan tâm gần gũi những cháu khó ngủ để 100 % các cháu ngủ ngon, ngủ đẫy giấc
Trang 7* Thứ 2: Thường xuyên theo dõi chế độ sinh hoạt, luyện tập các bài phát triển vận động: phát triển các nhóm cơ, phát triển các vận động thô, vận động tinh thông qua thể dục sáng, hoạt động có chủ đích, vui chơi ngoài trời, các hoạt động phát triển thể lực ở mọi lúc mọi nơi, để từ đó nắm rõ đặc điểm phát triển riêng của từng trẻ để có biện pháp chăm sóc, giáo hợp lý
Ví dụ: Ở chủ đề “Bản Thân”
Chỉ số 9 Nhảy lò cò được ít nhất 5 bước liên tục, đổi chân theo yêu cầu Khi thực hiện, một số trẻ nhút nhát không tham gia vào hoạt động, cô giáo cần nắm tay trẻ, dẫn trẻ đến vạch xuất phát, cô thực hiện vận động cùng trẻ, động viên khuyến khích trẻ mạnh dạn tham gia vào hoạt động
*Thứ 3: Cô tìm tòi, thường xuyên tổ chức các trò chơi mang tính bền bỉ, khéo léo, nhanh nhạy như trò chơi “Mèo Đuổi Chuột”, “ Ô Tô Và Chim Sẻ”, “ Đuổi Bắt”, “Ô Tô Vào Bến” giúp trẻ hứng thú, tích cực tham gia vào hoạt động, đồng thời góp phần vào việc phát triển thể lực cho trẻ
Trang 8Kết quả: Từ những việc làm trên, nhóm trẻ 5-6 tuổi của trường thường ít
ốm đau, hạn chế được các bệnh tật theo mùa Trẻ khỏe mạnh, da dẻ hồng hào, tăng cân đều, vận động lâu không mỏi mệt, tỷ lệ suy dinh dưỡng giảm rõ rệt Quan trọng nhất là trẻ luôn có tinh thần tích cực tham gia vào các hoạt động khác
3.2 Chuẩn bị về mặt ngôn ngữ cho trẻ.
Khi trẻ vào lớp 1, tất cả nội dung kiến thức đều phải thông qua tiếng mẹ đẻ
Vì vậy việc chuẩn bị cho trẻ sử dụng thành thạo tiếng mẹ đẻ trong sinh hoạt hàng ngày là vô cùng quan trọng Mặt khác, trẻ có ngôn ngữ mạch lạc phát triển tốt thì các quá trình tâm lý như tư duy, tưởng tượng, trí nhớ, tri giác… cũng theo đó mà phát triển
Giáo viên phải sát sao đến sự phát triển ngôn ngữ, khả năng sử dụng ngôn ngữ trong cuộc sống hàng ngày
Ví dụ: Hoạt động làm quen chữ cái
Trang 9Tôi luôn chú ý cách phát âm của trẻ đặc biệt là các nhóm chữ cái n- l p – b r- d s-x
Hay trong hoạt động làm quen với văn học tôi luôn cung cấp vốn từ cho trẻ thông qua các bài thơ, câu chuyện khuyến khích trẻ diễn đạt suy nghĩ và tiến hành hoạt động của trẻ như: Con làm thế này Con làm thế kia, tập cho trẻ kể lại nội dung câu chuyện, cho trẻ kể chuyện sáng tạo theo tranh uốn nắn trẻ không nói ngọng, không nói lắp, nói lý nhí, khơi gợi ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ bằng cách để trẻ tự thảo luận trong nhóm, giữa cá tổ về nội dung các nhân vật trong câu chuyện, bài thơ
Ví dụ: Ở chủ đề Gia Đình – Hoạt động dạy thơ: “ Giữa vòng gió thơm”
Ở phần đàm thoại cô có thể gợi ý để các tổ thảo luận, đặt câu hỏi cho tổ bạn về nội dung bài thơ:
Tổ 1 hỏi tổ 2: Bạn nhỏ đã nói gì với bạn gà, bạn vịt?
Tổ 2 hỏi tổ 3: ạn nhỏ đã làm gì khi bà ốm?
Hay ở một số hoạt động khác, ở mọi lúc mọi nơi, cô giáo cần tạo điều kiện cho trẻ diễn đạt một cách rõ ràng, mạch lạc ý nghĩ, nguyện vọng của mình, uốn nắn kịp thời ngôn ngữ của trẻ:
Ví dụ trẻ nói: Con thưa cô, quả bóng bẹp bạn Hoàng đá cô sửa lại cách diễn đạt của trẻ bằng việc hỏi lại trẻ:
Con vừa nói, bạn Hoàng đã làm gì với quả bóng ?
Trẻ trả lời: Con thưa cô: bạn Hoàng đá bẹp quả bóng rồi ạ!
Hay khi cho trẻ ăn, cô không chỉ nói chuyện với trẻ về tên các loại thức ăn, đồ dùng phục vụ ăn, mùi vị, cách chế biến các món ăn… mà còn giúp trẻ cách phát
âm, gọi tên các loại thức ăn, các dụng cụ ăn uống Từ đó, hình thành ở trẻ một số
kỹ năng chuẩn bị cho trẻ học đọc, viết thông qua các hoạt động sinh hoạt, học tập, lao động,các buổi tham gia dạo chơi
Trang 103.3 Tổ chức tốt hoạt động làm quen với đọc, viết cho trẻ.
Ở độ tuổi 5-6 tuổi, các bé đã trải qua sự phát triển ngôn ngữ thần kỳ thông qua việc giao tiếp với những người xung quanh Trong thời gian này, trẻ học được hơn
6000 từ, trẻ bắt đầu đã biết nhận mặt chữ cái, học đọc và tập viết để làm hành trang vững chuẩn bị vào lớp 1
*Xây dựng môi trường đọc, viết cho trẻ
Yêu cầu cần đạt môn làm quen chữ cái là trẻ phải nhận biết, phát âm, viết được 29 chữ cái Để trẻ học đoc, viết được chữ cái ngay từ đầu năm tôi đã tạo môi trường chữ viết Cho trẻ chơi với chữ bằng nhiều hình thức
Trước tiên tôi ghi các loại đồ dùng, dụng cụ, cây xanh trong lớp, xung quanh lớp Tôi viết những câu ngắn hoặc cụm từ chỉ tên các góc lớp để được tri giác chữ
Trang 11Ngoài tôi còn viết tên trẻ vào hoa bé ngoan, đồ dùng cá nhân, học phẩm của trẻ
để cháu nhận biết được tên mình, tên bạn một cách dễ dàng
Ở góc sách, góc thư viện tôi luôn để sách, báo tranh tuyện bên dưới có chữ viết
to, rõ ràng Ở mỗi chủ đề tôi luôn cho trẻ làm quen với chữ qua các bài thơ, câu chuyện, những bài ca dao, đồng dao, tôi còn trang bị thêm cho trẻ sách vở tập tô ,
vở giấy trắng, bút sáp, đất nặn để trẻ tự do tập viết, nặn khi trẻ tjichs tôi luôn gắn những chữ cái, từ, câu có liên quan giúp trẻ làm quen với chữ một cách tự nhiên
* Hướng dẫn trẻ đọc viết:
Ngoài việc cho trẻ làm quen với chữ cái trong các hoạt động giáo dục theo chương trình chăm sóc giáo dục mầm non, thì tôi luôn tạo điều kiện hướng dẫn trẻ học đọc, viết ở mọi lúc, mọi nơi
Trang 12Tôi thường xuyên đọc sách, truyện cho trẻ nghe, khi nghe và nhìn cách cô đọc sách trẻ có thể học được những kiến thức nội dung sách, cách sử dụng sách nguyên tắc đọc sách, hướng dẫn trẻ ý thức giữ gìn và bảo vệ sách
Tôi cho trẻ sao chép lại tên mình, tên bạn nhiều lần để trẻ có thể nhớ được tên mình, tên bạn và bắt đầu bằng chữ cái gì, có những chữ cái gì ở phía sau Từ đó cô
có thể cho trẻ viết tên vào sản phẩm mà trẻ tạo ra, tập cho trẻ làm tranh truyện, để trẻ dặt tên truyện và viết tên truyện
Trong các hoạt động có liên quan đến các từ, cụm từ những câu ngắn ở xung quanh lớp, góc thiên nhiên ngoài sân trường tôi dạy trẻ đọc, đánh vần để trẻ biết cấu tạo của từ, tìm những chữ cái đã học, đoán chữ chưa học và sao chép viết lại chữ đã học
Bên cạnh đó hầu hết các bé rất thích thú với việc học các số đếm và làm quen với phép tính đơn giản Ngoài việc được thực hành tập rô, tôi còn cho trẻ làm quen
ở mọi lúc mọi nơi các con số, ký hiệu dấu trong toán học, những phép toán đơn giản kèm theo hình ảnh minh họa thú vị, làm hành trang giúp trẻ tự tin vào lớp 1