Trong chương trình chăm sóc giáo dục trẻ mầm non, môn làm quen với toán đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc cung cấp những kiến thức ban đầu cho trẻ. Cho trẻ làm quen với những biểu tượng toán ngay từ tuổi mầm non là một việc làm hoàn toàn đúng đắn và cần thiết vì đó chính là cơ hội tốt để giúp trẻ hình thành phẩm chất năng lực hoạt động cho mình như: tìm tòi, quan sát, so sánh…Thông qua hoạt động làm quen với toán giúp trẻ hình thành những biểu tượng ban đầu về toán như: Số lượng, kích thước, hình dạng, định hướng không gian ,để sau này trẻ sẽ vững vàng, tự tin hơn khi tiếp nhận những kiến thức của môn toán ở giai đoạn tiếp theo.
Trang 1SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM : “NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG ĐỊNH HƯỚNG TRONG KHÔNG GIAN CỦA TRẺ MẪU GIÁO 3 - 4 TUỔI
LÀM QUEN VỚI TOÁN”
A ĐẶT VẤN ĐỀ Trong chương trình chăm sóc giáo dục trẻ mầm non, môn làm quen với toán
đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc cung cấp những kiến thức ban đầu cho trẻ Cho trẻ làm quen với những biểu tượng toán ngay từ tuổi mầm non là một việc làm hoàn toàn đúng đắn và cần thiết vì đó chính là cơ hội tốt để giúp trẻ hình thành phẩm chất năng lực hoạt động cho mình như: tìm tòi, quan sát, so sánh…Thông qua hoạt động làm quen với toán giúp trẻ hình thành những biểu tượng ban đầu về toán như: Số lượng, kích thước, hình dạng, định hướng không gian ,để sau này trẻ sẽ vững vàng, tự tin hơn khi tiếp nhận những kiến thức của môn toán ở giai đoạn tiếp theo
“Định hướng không gian” : Cho trẻ sử dụng cơ thể của chính mình để nắm được những từ ngữ về vị trí không gian Để phân biệt tay phải, tay trái trẻ dựa vào thói quen sử dụng tay phải, tay trái vào công việc hàng ngày của mình Đối với một người giáo viên, tôi phải dựa vào khả năng nhận thức của trẻ mà lựa chọn nội dung và tích hợp các nội dung vào các chủ đề thích hợp
Do vậy trong việc hình thành các biểu tượng ban đầu về toán cho trẻ ‘hay trong quá trình dạy trẻ làm quen với toán để giúp trẻ nhận thức sâu sắc, rõ ràng các biểu tượng trên, việc đầu tiên không thể thiếu được đó là việc truyền tải kiến thức của giáo viên đến trẻ’ Giáo viên cần nghiên cứu, tìm tòi để truyền tải nội dung mang đến cho trẻ đơn giản, dễ hiểu mà lại gần gũi Đặc biệt ở lứa tuổi MG 3-4 tuổi giáo viên cần lựa chọn những hoạt động phù hợp với khả năng của trẻ trong lớp Hàng ngày giáo viên có thể làm cho toán trở nên hấp dẫn, có ý nghĩa đói với trẻ bằng các nguyên vật liệu, trò chơi, thông qua các hoạt động của trẻ Tạo cơ hội cho trẻ được trải nghiệm qua nhiều hình thức khác nhau, duy trì hứng thú , sự say mê của trẻ, phát triển thái độ tích cực của trẻ đối với việc học toán Hơn nữa đối với trẻ MGB 3-4 tuổi ‘Dạy trẻ định hướng không gian’ là một vấn
đề luôn quan tâm, suy nghĩ để tìm ra những biện pháp tốt nhất để dạy trẻ
B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ
Ở trẻ mẫu giáo nói chung và trẻ mẫu giáo 3-4 tuổi nói riêng tư duy của trẻ là
tư duy trực quan hành động , bản thân trẻ có tính tò mò thích khám phá, ham hiểu biết nhưng quá trình nhận biết các biểu tượng về toán của tẻ còn mang tính
Trang 2cảm tính do vốn sống, vốn kinh nghiệm, vốn hiểu biết của trẻ còn hạn chế Trẻ 3-4 tuổi tâm sinh lý trẻ chưa ổn định, đang còn ham chơi, ngang bướng, nghịch ngợm, một số cháu mới bước đầu đến lớp còn rụt rè, nhút nhát Vì thế ảnh hưởng rất lớn tới việc nắm bắt các môn học, đặc biệt đối với môn học toán “ Định hướng không gian” Sau khi cho trẻ tiếp xúc với bộ môn này tôi thấy các cháu tiếp thu rất kém, nhiều cháu còn nghịch ngợm, còn một số cháu mắt nhìn
cô nhưng khi cô hỏi lại không biết gì Lúc đầu tôi mới cho các cháu tiếp xúc với biểu tượng toán ban đầu đơn giản mà trẻ còn lúng túng huống chi khi cho trẻ tiếp xúc với toán ‘Định hướng không gian’ là bộ môn rất khó sao trẻ có thể tiếp thu được Hơn nữa lớp tôi với sỉ số cháu là 29 cháu nhưng chỉ có 4 cháu nắm bắt được đạt 12% Với số lượng như thế so với sỉ số của lớp là quá ít Từ đó tôi đã chọn đề tài ‘Định hướng không gian’ để tìm ra các biện pháp dạy trẻ giúp trẻ khắc sâu kiến thức nắm bắt một cách tố hơn, những trẻ yếu quá qua các biện pháp thực hiện trong tiết dạy trẻ cũng có thể nắm bắt được
II THỰC TRẠNG.
1 Thuận lợi:
Trường mầm non Nga Bạch có đội ngũ giáo viên 100% đạt chuẩn và trên chuẩn Ban giám hiệu luôn quan tâm và chỉ đạo sát sao trong công tác chuyên môn
Có hội phụ huynh luôn quan tâm đến các hoạt động của nhà trường, đặc biệt là chi hội phụ huynh của lớp 3-4 tuổi, đã đầu tư đồ dùng đồ chơi cho con em mình đầy đủ, hưởng ứng mọi phong trào của lớp và nhà trường đề ra
Bản thân tôi luôn nhiệt tình năng động, tâm huyết với nghề, luôn khiêm tốn học hỏi, dự giờ thăm lớp để nâng cao năng lực chuyên môn cho bản thân Luôn tham khảo tìm hiểu tài liệu, tập san liên quan đến chưong trình giáo dục mầm non đặc biệt là bộ môn cho trẻ làm quen với toán
2 Khó khăn.
- Về cơ sở vật chất của địa phương , chưa đáp ứng được yêu cầu của ngành học,
phòng học đã đủ diện tích nhưng các phương tiện phục vụ cho môn học còn nghèo nàn
- Làm quen với toán là một bộ môn khoa học khó, đòi hỏi sự chính xác, khoa học mà lại khó nên không phải giáo viên nào cũng nắm vựng kiến thức về bộ môn này
- Trong lớp tôi, hiện nay có tới 50% trẻ chưa qua lớp nhà trẻ, nên việc tiếp thu của các cháu còn hạn chế thiếu hệ thống
- Một số phụ huynh coi nhẹ việc học tập của con, thường cho con nghỉ học tùy tiện vô lý do, điều đó ít nhiều cũng làm ảnh hưởng tới kết quả học tập của lớp,
Trang 3nên kết quả còn chưa cao Đặc biệt đối với môn học toán “ định hướng không gian” nhiều trẻ còn bỡ ngỡ rụt rè
3 Kết quả ban đầu.
Tổng
yêu cầu
29
Trung bình
Với kết quả khảo sát trẻ về ‘Định hướng không gian’tôi cảm thấy băn khoăn
lo lắng không biết làm thế nào để trẻ học tốt hơn về môn học này Vì thế tôi đã
chọn đề tài “ Một số biện pháp nâng cao chất lượng giờ dạy định hướng không gian của trẻ MG 3-4 tuổi” Để việc học tập của trẻ ngày càng đạt kết quả
tốt hơn
III CÁC BIỆN PHÁP TỔ CHỨC THỰC HIỆN
Từ thực trạng cử trẻ MG 3-4 tuổi nói chung và trẻ lớp tôi nói riêng về vấn đề học toán ‘Định hướng trong không gian’ tôi đã nghiên cứu và đưa ra một số biện pháp vào việc giảng dạy vào bộ môn này
1 Dạy định hướng không gian cho trẻ trong hoạt động có chủ định
Dạy cho trẻ về định hướng không gian trong hoạt định có chủ định là hoạt động chủ yếu cung cấp kiến thức cơ bản cho trẻ Sau khi tìm hiểu kỹ vấn đề tôi nhận thấy nguyên nhân trẻ lớp tôi học còn yếu do:
+ Trẻ chưa biết cách quan sát
+ Chưa biết cách định hướng khi quan sát nên khi cô giáo hỏi, trẻ trả lời còn lúng túng, không biết trả lời ra sao
+ Tư duy phát triển của trẻ chưa đồng đều: một số trẻ nhanh do các cháu đã được học qua lớp nhà trẻ Một số trẻ còn chậm, nhút nhát rụt rè Mặt khác việc dạy trẻ “ Định hướng không gian” cần chính xác rõ ràng nên giáo viên phải nắm vững kiến thức và trình độ làm quen với toán của trẻ sẽ giúp cho việc dạy học toán đạt kết quả cao
Trang 4- Trong giờ học tôi cho trẻ ngồi xen kẽ giữa trẻ học khá với trẻ học yếu để trẻ có thể học hỏi lẫn nhau Trẻ khá có thể giúp bạn học yếu nắm bắt kiến thức tốt hơn, chính xác hơn
Cho trẻ sử dụng cơ thể của chính mình để nắm vững những từ ngữ về vị trí không gian
Ví dụ 1:
* Đề tài : “ Dạy trẻ phân biệt tay phải- tay trái’
( Chủ đề : Trường mầm non)
Tôi dạy trẻ tiết học này bằng cách: sử dụng đồ dùng “ hoa, cờ đến dự lễ khai trường
- Tay phải cầm cờ xanh, tay trái cầm cờ đỏ Bởi đây là tiết học mới nên trẻ vẫn còn bị nhầm lẫn giữa tay nọ với tay kia còn nhiều
Qua giờ dạy đó tôi suy nghĩ rất nhiều, mình làm thế nào để trẻ xá định tay phải, tay trái chính xác hơn
*Đề tài : “Dạy trẻ xác định tay phải, tay trái” ( lần 2)
( Chủ đề : Trường mầm non)
- Tôi cho trẻ chơi trò chơi mô phỏng hành động ăn cơm, tay phải cầm thìa, tay trái cầm bát
+ Khi ăn cơm các con cầm thìa bằng tay nào? - Tay phải ạ
+ Tay nào chúng mình giữ bát? - Tay trái ạ
+ Khi vẽ tay phải các con cầm gì? - Cầm bút
+ Tay trái làm gì?
+ Tôi cho cả lớp nói
Trang 5+ Tổ nói và cá nhân trẻ nói và cho trẻ nhắc lại.
Sau đó tôi tổ chức cho trẻ chơi trò chơi ‘ thi xem ai nhanh’
Tôi phát cho mỗi trẻ một bát và một thìa
Cách chơi: Cô nói tay nào trẻ giơ tay đó và dụng cụ của tay đó lên
Từ đó mỗi lần cô nhắc đến tay phải hay tay trái trẻ lại tư duy nhớ lại trong đầu
À tay phải là tay cầm thìa, còn tay trái thì chúng mình giơ tay giữ bát lên
* Đề tài: “ Dạy trẻ hình thành biểu tượng về tay phải, tay trái của bản thân trẻ”
Ở đề tài này tôi sử dụng một số các biện pháp như : qua bài hát, trò chơi, câu
đố, trò chuyện với trẻ về các bộ phận trên cơ thể trẻ, giúp trẻ biết được tay phải, tay trái, là bộ phận dùng để viết, cầm thìa, tay trái giữ vở, giữ bát
Hoặc thông qua việc yêu cầu trẻ cầm vật bằng tay phải, tay trái để phân biệt được một cách rõ ràng hơn cô đặt ra câu hỏi;
+ Tay phải con cầm gì?
+ Tay trái con cầm gì?
+ vật đó con cầm bằng tay nào?
Trẻ cầm vật gì trên tay trẻ sẽ dễ dàng trả lời cô
-Trò chơi
-Với tiết học này tôi cho trẻ chơi trò chơi:
Trò chơi 1: “ Thi xem ai nhanh”
Cách chơi:
Cho trẻ chơi theo tên gọi, theo yêu cầu
Cô chuẩn bị một số đồ dùng đồ chơi, cô yêu cầu trẻ lấy cho cô những đồ vật cầm bằng tay phải ( bút, thìa,bàn chải đánh răng ) , tiếp tục cô lại yêu cầu trẻ lấy những đồ vật cầm bằng tay trái ( sách, bát )
Trò chơi 2: ‘ Làm một số động tác bằng tay phải, tay trái.’
Cách chơi:
-Cô vẫy tay phải trẻ giơ tay phải lên
- Cô vẫy tay trái trẻ giơ tay trái lên
- Động tác 3 tay phải bỏ xuống, động tác 4 tay trái bỏ xuống
(Cho trẻ chơi 3-4 lần)
Trò chơi 3: ‘ Cầm vật theo yêu cầu’
Cách chơi:
-Cô nói tên đồ vật trẻ cầm vật lên , vật cầm ở tay nào trẻ nói to tay đó
Cái bút ( tay phải)
Bưng bát( tay trái).cho trẻ chơi 3-4 lần
Trang 6Không những dậy trẻ phân biệt tay phải , tay trái đã rất khó mà dạy trẻ định hướng phía trên- phía dưới, phía trước- phía sau trong không gian còn khó hơn đòi hỏi giáo viên phải cố gắng rất nhiều
Ví dụ2 :
Đề tài : “Dạy trẻ phân biệt phía trên- phía dưới, phái trước- phía sau của bản thân’
( chủ đề bản thân)
- Tôi tạo tình huống gợi mở dẫn dắt trẻ có thể xem xét, quan sát và phát hiện những biểu tượng mới Trước hết tôi cho trẻ xá định được phía trên- phía dưới, phía trước, phía sau gắn với các bộ phận của bản thân trẻ Để trẻ xác định tốt tôi đưa tranh bản thân trẻ ra chỉ cho trẻ biết các bộ phận của cơ thể, sau đó tôi hỏi trẻ:
+Các con hãy cho cô biết trên cơ thể của bạn nhỏ bộ phận nào là ở phía trên? (đầu ở phía trên)
+ Bộ phận nào ở phía dưới? ( chân là bộ phận ở phía dưới)
+ phía trước mặt bạn có gì? ( mắt, mũi , miệng)
+ Tại sao con thấy được ? ( nhờ có bộ phận mắt) Vậy nhờ có mắt nên chúng mình nhìn thấy được Mắt nằm ở vị trí nào ? ( ở trước mặt)
+ Ở trước mặt còn gọi là phía gì? ( phía trước)
+ Phía sau có gìt? ( tóc, lưng)
+ Sau lưng còn gọi là phía gì? ( phía sau)
Từ hình ảnh cô giáo cô giáo hướng dẫn trẻ xá định được các vị trí trên cơ thể trẻ
+ Đầu là ở phía nào của con? ( phía trên) Muốn nhìn lên mái nhà chúng mình phải làm sao? ( ngẩng đầu lên)
+ Vì sao? ( vì mái nhà nằm ở phía trên)
+ Chân ở phía dưới Gọi là dưới chân
+ Trước mặt : có bụng, mắt nhìn thẳng thấy các bạn và cô giáo
+ Tại sao con thấy được ? ( nhờ có bộ phận mắt) Vậy nhờ có mắt nên chúng mình nhìn thấy được Mắt nằm ở vị trí nào ? ( ở trước mặt) Gọi là phía trước + Sau lưng : gọi là phía sau vì phải quay đầu lại mới nhìn thấy phía sau
- Dạy trẻ xác định các phía của bản thân qua việc trẻ nhìn thấy các vật
Tôi bố trí một số đối tượng ở các phía trên - dưới, trước - sau so với trẻ
Trang 7Cụ thể :
+ Phía trên tôi treo chùm bóng bay ở trên cao để khi trẻ nhìn thấy được thì phải ngẩng đầu lên mới nhìn thấy vật
Tôi hỏi trẻ: Chùm bóng bay ở phía nào của con? ( ở phía trên ạ)
Tại sao con biết nó ở phía trên? Vì phải ngẩng đầu lên mới nhìn thấy được ạ
+ Phía dưới tôi để đôi dép dưới sàn nhà
Tôi hỏi trẻ : Đôi dép ở phía nào của con?
Muốn nhìn thấy đôi dép con phải làm thế nào?
Dựa vào vốn kinh nghiệm của mình trẻ suy nghĩ và trả lời phải cúi người xuống mới nhìn thấy đôi dép vì nó ở phía dưới
+ Phía trước mặt tôi để quyển sách
Trẻ xá định được phía trước qua việc trẻ có nhìn thấy vật đó ở trước mặt hay không?
Hỏi trẻ : Con nhìn thấy gì trước mặt? ( quyển sách)
Quyển sách ở phía nào của con ? Trẻ xác định được quyển sách ở phía trước vì trẻ nhìn thấy quyển sách ở trước mặt mình
+ Phía sau tôi lại đẻ quyển sách ở phía sau lưng trẻ, hỏi trẻ có nhìn thấy không? ( không nhìn thấy)
Quyển sách đang ở đâu? ( sau lưng con.)
Có nhìn thấy không?( không nhìn thấy Vì nó ở đằng sau, hay còn gọi là phía sau)
Mặt khác khi dạy trẻ phân biệt các phía tôi có thể tạo tình huống và tổ chức cho trẻ học qua các trò chơi và sử dụng các đồ chơi để trẻ hứng thú học
* Trò chơi 1: ‘Kể tên vật ở các phía’
Trang 8Tôi bố trí vật ở các phía để khi chơi trẻ dễ dàng nhìn thấy và kể tên.
Cách chơi:
Cô nói tên vật, trẻ nói các phía Và cho trẻ chơi ngược lại
Cô nói : Chùm bóng : trẻ nói phía trên
Cô nói : đôi dép : trẻ nói phía dưới
Tương tự cho trẻ chơi phía trước-sau
Trò chơi 2: ‘Làm động tác về các phía theo yêu cầu’
Cách chơi:
Cô nói phía nào trẻ giơ tay theo phía đó và nói to tên phía mình đang thực hiện
- Phía trên : Trẻ giơ 2 tay lên cao.( phía trên)
- Phía dưới: trẻ cúi ngưới đưa 2 tay cúi xuongs chạm mũi bàn chân
- Phía trước : Trẻ đưa 2 tay ra trước( phía trước)
- Phía sau : Trẻ đưa 2 tay ra sau ( phía sau)
( cho trẻ chơi 3- 4 lần )
Thông qua các trò chơi giúp trẻ hiểu được rằng với những đồ vật nhìn thấy là ở phía trước, còn những gì không nhìn thấy được là ở phía sau, những gì phải ngẩng đầu lên mới nhìn thấy được là ở phía trên và những gì phải cúi xuống mói nhìn thấy vật là ở phía dưới
Qua cách dạy đó tôi thấy trẻ có nhận định tốt hơn, chính xác hơn những lần trước rất nhiều, qua mỗi tiết dạy, số trẻ nhầm lẫn còn rất ít, môn học đạt hiệu quả cao hơn
2 Lồng ghép tích hợp vào các hoạt động có chủ định khác.
Để mang lại hiệu quả trên trẻ cao ngoại việc cung cấp chủ yếu trên hoạt động có chủ đinh tôi còn lồng ghép tích hợp môn toán ‘ Định hướng không gian’ vào các hoạt đông đạt hiệu quả cao như: thông qua hoạt đông vui chơi, qua chế
độ sinh hoạt hàng ngày, thông qua dạo chơi lao động thăm quan, thông qua các hoạt động có chủ định khác như: thể dục, âm nhạc, khám phá khoa học Đặc biệt thông qua các hoạt động có chủ địnhkhả năng khắc sâu kiến thức của trẻ dạt kết quả cao hơn , tôi đã vận dụng vào các chủ đề các hoạt động sau:
- Ở chủ đề ‘Trường mầm non’
+ Khi học môn tạo hình cô hỏi trẻ :
- Khi tô màu các con cầm bút bằng tay nào?
Cô yêu cầu trẻ giơ tay đó lên và kiểm tra( cô bao quát sửa sai cho trẻ, đến tận nơi nhắc nhở trẻ)
Đó là tay gì? Cô cho trẻ nhắc lại 2-3 lần
Tay nào con giữ vở? (tay trái)
Trang 9Tay nào con cầm bút? (tay phải)
Ngoài việc cầm bút để tô, vẽ, tay phải và tay trái còn làm việc gì?( cầm thìa, cầm bát để ăn cơm)
* Hay khi đang vẽ bài tay phải cầm bút, tay trái giữ vở
Khi cho trẻ chơi mô phỏng hàng động đang vẽ bài Cô hỏi trẻ hướng vào bài Khi vẽ bài cầm bút bằng tay nào?
Cô yêu cầu trẻ giơ tay đó lên và kiểm tra
- Đó là tay gì? Tay phải
- Tay nào giữ vở? Tay trái
* Hoạt động âm nhạc
Ví dụ 1: Chủ đề : “Trường mầm non”
Đề tài : Vận động “ Vui đến trường”
Với đề tài này tôi tích hợp tiết toán “định hướng trong không gian” xác định phía trên- dưới, phía trước- sau cho trẻ vào bài hát để trẻ khắc sâu kiến thức hơn + Khi hát câu : ‘Con chim nó hót líu lo líu lo’, cho trẻ để 2 tay trước miệng Hỏi trẻ động tác để 2 tay trước miệng gọi là phía gì? ( phía trước)
“ Kìa ông mặt trời lên cao sáng rõ”, đưa tay lên trên đầu
Hỏi trẻ để tay lên trên đầu còn gọi là phía gì? ( phía trên)
+ Đến câu : “Em rửa mặt thật sạch, em chải răng trắng tinh”
Hai tay để trước mặt, lấy tay phải chải răng
+ Câu hát “ mẹ đưa em tới trường”
Hai tay buông xuống phía dưới, hay còn gọi là phía dưới
Từ chỗ tích hợp đó giúp trẻ nhớ lại “Định hướng trong không” gian tốt hơn và nhanh thuộc bào hát Cùng với việc tích hợp kiến thức trên tiết học tôi tiếp tục cho trẻ chơi trò chơi để trẻ củng cố kiến thức tốt hơn
Trò chơi : “Thi xem ai nhanh”
- Cách chơi : Cô nói câu hát nào trẻ làm động tác mô phỏng câu hát đó và hỏi luôn đó là phía nào?
Trẻ trả lời phía đó Từ đó trẻ tư duy nhớ lại trong đầu và trả lời câu hỏi của cô và làm động tác thành thạo và nhanh hơn
* Môn thể dục
Ví dụ 1: Chuyền bóng
Với đề tài này của bộ môn thể dục tôi cho trẻ chơi chuyền bóng theo các phía trên- dưới ( qua đầu, dưới chân) trước, phỉa, trái của bản thân trẻ Trẻ không chỉ được vận động thể lực mà còn ôn luyện lại những kiến thức đã học Trong khi
Trang 10chơi chuyền bóng trẻ nhớ lại đâu là phía trên, phía dưới , phía trước , đâu là phía phải- phía trái để chuyền bóng cho bạn
Từ đó trẻ đứng chuyền bóng qua đầu và hiểu đó là phía trên
Chuyền bóng dưới chân cho bạn đó là phía dưới
Ví dụ 2 : Đập bóng xuống sàn
Khi trẻ đập bóng xuống dưới sàn quả bóng bật lên phía trên Trong khi chơi giúp trẻ nhớ lại sàn nhà là ở phía dưới, quả bóng bật lên trên là ở phía trên
* Hoạt động khám phá khoa học
Ví dụ 1: - Ở chủ đề: “Nghề nghiệp”
Cho trẻ quan sát tranh bác thợ xây
+ Bác thợ xây cầm bay bằng tay nào đây? Cô cho trẻ đứng theo hướng bác thợ xây và nói ( tay phải)