MỘT SỐ KINH NGHIỆM GIÚP TRẺ 34 TUỔI HỌC TỐT MÔN LÀM QUEN VỚI VĂN HỌC

Từ khi lọt lòng mẹ đến lúc chập chững tập đi, tập nói, đến lúc trẻ biết viết, đọc thì văn học là chiếc cầu nối, là phương tiện dẫn dắt trẻ. Nói những tiếng nói, đi những bước đi đầu tiên, những từ ngữ trau chuốt trong ca dao, chuyện kể là tấm gương mẫu mực về lời ăn tiếng nói cho trẻ học tập là phương tiện hữu hiệu trong việc giáo dục trẻ lòng yêu thiên nhiên, yêu quê hương, đất nước, yêu mến bạn bè, và những người thân, biết được việc làm tốt,trẻ biết yêu cái đẹp, phê phán những việc xấu, từ đó sẽ hình thành cho trẻ có được phẩm chất đạo đức trong sáng

MỘT SỐ KINH NGHIỆM GIÚP TRẺ 3-4 TUỔI HỌC TỐT MÔN LÀM

QUEN VỚI VĂN HỌC

A ĐẶT VẤN ĐỀ

Văn học là một môn học hết sức quan trọng và cần thiết đối với lứa tuổi mầm non Việc nghiên cứu những yếu tố ảnh hưởng, tác động giáo dục đến sự phát triển ngôn ngữ của trẻ em đã và đang được triển khai Thực hiện nhằm giúp trẻ hình thành và phát triển toàn diện về năm mặt nhân cách của trẻ

Từ khi lọt lòng mẹ đến lúc chập chững tập đi, tập nói, đến lúc trẻ biết viết, đọc thì văn học là chiếc cầu nối, là phương tiện dẫn dắt trẻ Nói những tiếng nói,

đi những bước đi đầu tiên, những từ ngữ trau chuốt trong ca dao, chuyện kể là tấm gương mẫu mực về lời ăn tiếng nói cho trẻ học tập là phương tiện hữu hiệu trong việc giáo dục trẻ lòng yêu thiên nhiên, yêu quê hương, đất nước, yêu mến bạn bè, và những người thân, biết được việc làm tốt,trẻ biết yêu cái đẹp, phê phán những việc xấu, từ đó sẽ hình thành cho trẻ có được phẩm chất đạo đức trong sáng

Trong mỗi tác phẩm văn học thì những hình ảnh về thiên nhiên, xã hội, con người được diển tả, biểu đạt, truyền đạt trong những hình thức đa dạng độc đáo Văn học nói về thế giới loài vật, mọi hiện tượng thiên nhiên, vũ trụ mà trẻ nhìn thấy được, cũng nói về những gì gần gũi trong môi trường sống của trẻ như làng quê, cánh đồng, dòng sông, phiên chợ, lớp học, …Qua tác phẩm văn học, trẻ bắt đầu nhận ra trong xã hội những mối quan hệ, những tình cảm gia đình, tình bạn bè tình yêu thương giưa con người với con người… Văn học có thể cần đề cặp đến những lực lượng siêu nhiên như thần linh, ông bụt, cô tiên, phù thủy, quỷ sứ và cả những phép màu còn tồn đọng trong tâm thức dân tộc Đây cũng là đối tượng miêu tả của văn học làm nên sự phong phú, hấp dẫn của đời sống tinh thần

Qua việc cho trẻ làm quen văn học chính là hình thành ở trẻ những tình cảm đạo đức tốt đẹp, những cảm xúc thẩm mỹ, phát triển trí tưởng tượng như: Lòng yêu thiên nhiên, cây hoa lá, lòng kính trọng yêu thương gần gũi và giúp đỡ

những người thân xung quanh trẻ như ông bà, bố mẹ, cô giáo, anh chị em Chính vì thế để đạt được mục đích của môn học tôi đã nghiên cứu suy nghĩ, tìm

ra một số kinh nghiệm để giảng dạy tốt môn làm quen văn học

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I CƠ SỞ LÝ LUẬN

Trẻ ở lứa tuổi 3-4 tuổi tư duy của trẻ là trực quan hình tượng ở lứa tuổi này vốn từ của trẻ còn ít, khả năng diễn dạt của trẻ còn chưa rõ , trẻ cảm nhận về con người về thế giới quan còn hạn chế

Khi cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học giúp trẻ mở rộng nhận thức,phát triển ngôn ngữ,phát triển trí tuệ ,giáo dục đạo đức, giáo dục thẩm mĩ hình thành nhân cách Xuất phát từ những vai trò cụ thể đó cho nên hoạt động dạy trẻ làm quen với văn học là môn học không thể thiếu trong trương trình chăm sóc giáo dục trẻ Vì vậy tôi thấy việc nâng cao chất lượng dạy trẻ làm quen với tác phẩm văn học là vấn đề quan trọng, cần thiết cho nghành

Nhờ được nghe, tiếp xúc với một số lượng văn học, trẻ nhận biết được sự khác nhau về nội dung và hình thức giữa các thể loại thơ, chuyện.ngoài ra còn giúp trẻ cảm nhận được săc thái tinh cảm qua các tinh cách nhân vật trong truyên qua lời thơ ca dao, đồng dao giúp trẻ trao đổi những điều đã được nghe và bộc lộ những suy nghĩ của mình về tác phẩm, nhằm phát triển đời sống tinh thần của trẻ

Khi cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học góp phần mở rộng nhận thức, phát triển trí tuệ, giáo dục đạo đức, giáo dục thẩm mĩ, phát triển ngôn ngữ, phát triển ở trẻ những kỷ năng cân thiết trong cuộc sống

II.THỰC TRANG VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.Thuận lợi:

- Bản thân tôi không ngừng học tâp nâng cao chuyên môn, năng nổ nhiệt tình yêu nghề mến trẻ Được sự quan tâm của giáo dục và Ban giám hiệu luôn tạo điều kiện hết sức, đầu tư trang thiết bị dạy và chăm sóc giáo dục trẻ

- Phụ huynh luôn quan tâm đên việc học của con em mình ở trường lớp, một số phụ huynh phối hợp giúp đỡ trong việc dạy thêm trẻ trong thời gian ở nhà

2.Khó khăn:

- Đồ dùng đồ chơi trang thiết bị day học đang còn hạn chế, tranh ảnh phục vụ cho môn học đủ về số lượng nhưng chưa phong phú về chủng loại.Trẻ chưa qua độ tuổi nhà trẻ còn nhiều ,vì thế việc dạy trẻ con gặp nhiều khó khăn.

Đa số trẻ chưa biết cảm thụ về tác phẩm văn học

Qua khảo sát ban đầu cho thấy kết quả như sau :

Tổng

số

trẻ

46

Kỹ năng hứng thú nghe

tác phẩm văn học

Kỹ năng trả lời câu hỏi đàm thoại

Khả năng đọc kể diên cảm tác phẩm văn

học Tỷ lê đạt

TL chưa đạt

Tỷ lệ Đạt

TL chưa đạt

Tỷ lệ đạt

TL chưa đạt

III CÁC GIẢI PHÁP TỔ CHỨC THỰC HIỆN

1.Làm đồ dùng, đồ chơi phục vụ cho hoạt động làm quen với văn học

- Để gây hứng thú cho trẻ khi học văn học, đồ dùng phụ vụ cho môn văn

học là một phần vô cùng quan trọng, bởi đồ dùng đồ chơi là phương tiện của trẻ giúp trẻ tiếp nhận kiến thức dễ dàng trong khi học Qua thời gian giảng dậy tôi đã sử dụng những phế liệu những đồ dùng bỏ đi để tảo nên những mô hình, động vật, con vật xinh xắn giúp trẻ trong giờ học văn học

Ví dụ: Ở chủ đề “ thế giới động vật”

Tôi đã sử dụng những chiếc lá nhỏ tạo thành những con vật ngộ nghỉnh, những mảnh xốp cắt vẻ thành những con vật,mô hình thực hiện được nội dung câu truyện Đối với những chủ đề khác tôi thường xuyên thay đổi đồ dùng tự làm để góp phần phong phú thêm, sinh động thêm trong giờ văn học

Ngoài ra tôi còn đi sâu vào làm một số đồ dùng trực quan cho trẻ hoạt động như: một số con rối dẹt có bánh xe, có cử động tay chân và tận dụng những sản phẩm vẽ của trẻ cát dán bồi bìa cứng cho trẻ ghép thành câu chuyện,thành nội dung bài thơ

Điều đặc biệt nữa là tôi suy nghĩ làm các loại rối tay Thực tế tôi thấy đồ dùng làm bằng rối tay ở các lớp hầu như không có cho trẻ hoạt động qua nghiên cứu tìm tòi tôi đã vận dụng làm từ các quả bóng, chổi rơm, đĩa nhựa đồ chơi…để làm mặt rối sau đó dùng vải hoặc len móc làm váy, thân tay để khi sử dụng không bị thô và cứng các khuôn mặt có thể thay đổi tuỳ vào nội dung bài thơ hay câu chuyện cho trẻ làm quen

Ví dụ: Tôi may các con rối bằng vải, con rối bằng len, rạ làm nhà tranh để

làm mô hình cho các câu chuyện

Ngoài ra tôi còn làm được ti vi quay tay sử dụng trong giờ dạy Những hình ảnh sinh động được chạy liên tục theo lời kể của cô Như thế trẻ rất tích cực và hứng thú trẻ nhanh nhớ, thuộc chuyện và nhớ hơn nội dung trẻ có thể tự kể chuyện lại một cách đầy cảm xúc

- Tôi còn làm được những hình ảnh hoạ báo, cắt rời ra, tuỳ vào từng chủ đề mà lựa chọn dán thành bức tranh để dạy, kể một câu chuyện

- Tôi làm hình bằng bìa, hình xe lu và xe ca với màu sắc tươi tắn, rõ nét dán vào bức tranh Dạy kể chuyện chủ đề giao thông hay một chú vịt nhồi bông và vải vụn khâu lại bên ngoài bộ lông thật nhuộm màu xám, một con cáo với cách làm tương tự cùng với mô hình sinh động, từ đó trẻ được thấy những gì mà

cô kể trẻ được thấy thực tế hơn khi cô kể, kể câu chuyện chú vịt xám ở chủ đề gia đình, trẻ thực sự nhớ lâu và thích thú hơn với những mô hình đồ chơi do cô tự làm Khi dạy trẻ rất hứng thú tham gia, trẻ được trực tiếp quan sát những hình ảnh cụ thể, sẽ giúp trẻ ghi nhớ một cách tích cực và chính xác, từ đó giúp trẻ phát triển trí tuệ, tình cảm, thẩm mỹ và đặc biệt là phát triển ngôn ngữ

* Kết quả:

- Làm được 7 bộ đồ dùng dậy và học môn làm quen với văn học 100% trẻ hiểu sâu được kiến thức văn học, hứng thú tham gia hoạt động làm được đồ dùng đồ chơi cùng cô, được trực tiếp quan sát những hình ảnh cụ thể, trên cơ sở

đó ghi nhớ, hiểu sâu được kiến thức và nội dung bài học

2 Xây dựng môi trường cho trẻ làm quen với văn học

Để thu hút lôi cuốn trẻ vào giờ dạy học mà trẻ cảm thấy không bị nhàm chán thì xây dựng môi trường là rất cần thiết, nhận thấy điều đó tôi đã không ngừng học tập thêm về kỹ năng xây dựng môi trường trong và ngoài lớp học

Ngoài ra còn làm, mua sắm, sưu tầm những nguyên vật liệu sẵn có làm thành những đồ dùng, đồ chơi bày ở các góc

*Đối với môi trường trong lớp học

Ngay từ đầu năm học tôi đã xây dựng một góc thư viện mang nội dung văn học bằng cách đưa các hình ảnh bài thơ, câu chuyện nổi bật vào góc văn học Trang bị cho góc các loại truyện tranh trong chương trình, sưu tầm các loại sách ngoài chương trình phù hợp với trẻ như: chuyện nhi đồng, tạp chí tập san, những bài thơ câu chuyện ngoài chương trình có nội dung phù hợp với lứa tuổi và chủ đề thực hiện

Ví dụ: Ở chủ đề : “Giao thông” tôi vẽ các hình ảnh các phương tiện giao

thông trong câu chuyện : “xe đạp trên đường phố”

Trong bài thơ : “đèn đỏ đèn xanh ” tôi làm mô hình ngã tư đường phố có đèn giao thông và các phương tiện đi trên đường ,tình huống gặp đèn đỏ các phương tiện đều dừng lại,đèn xanh các phương tiện đang đi trên đường trưng bày trong góc để cho trẻ nhìn thấy mô hình mà hình dung nhớ lại nội dung của bài thơ

Hoặc tôi có thể vẽ bộ tranh liên hoàn và treo vào góc để hướng dẫn trẻ kể

chuyện sáng tạo và mời trẻ đặt tên cho câu chuyện mà mình vừa kể Tôi ghi lại tên mà trẻ vừa đặt đọc cho cả lớp nghe và nhận xét động viên khuyến khích trẻ Khi xây dựng môi trường cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học, tôi xây dựng góc mở văn học với tiêu đề “ngôi nhà cổ tích”, không gian hình ảnh gợi mở tôi chuẩn bị hình ảnh, nhân vật trong bài thơ, câu truyện trẻ đã học ,khi cho trẻ hoạt động yêu cầu trẻ chọn hình ảnh, nhân vật trong câu chuyện mà trẻ thích rồi đọc, kể lại bài thơ câu chuyện có hình ảnh nhân vật mà trẻ đã chọn

Ví dụ : Ở chủ đề “trường mầm non ”tôi thiết kế góc mở thành 3 cột :

Cột 1: Kí hiệu của bé

Cột 2: Nhân vật bé yêu

Cột 3: Hình ảnh bài thơ bé yêu

Tôi chuẩn bị hình ảnh có trong bài thơ “cô giáo của con ”: cô giáo, các bạn, các loài hoa hay trong bài thơ “Mèo con đi học ” các hình ảnh: mèo con, cừu, Hay trong câu chuyện “Gà tơ đi học” tôi vẽ hình ảnh Gà mẹ, Gà tơ, Cún bông , Vịt xám, Mèo tam thể, hình ảnh Gà tơ, hình ảnh cả lớp cắm trại bên hồ nước trong xanh và múa hát …sau đó bỏ vào túi lô tô để cho trẻ hoạt động

Tôi đã xây dựng góc sách truyện có hình ảnh to rõ, tích lũy nhiều sách truyện có trong chương trình

Khi kể cho trẻ nghe câu chuyện “Gà trống và vịt bầu” tôi đã xây dựng mô hình khúc sông có cây cỏ…chú gà trống và vịt bầu bằng thú nhồi bông, bên ngoài có lông thật, 1 chú ngỗng để ở góc cổ tích.Đồng thời vẽ hình ảnh con vật, sắp xếp mô hình gây hấp dẫn trẻ, giúp trẻ nhớ đến nội dung và nhân vật trong truyện

Khi dạy trẻ đến chủ đề nào tôi cũng vẽ tranh theo nội dung câu chuyện trong chủ đề, treo xung quanh lớp

Khi dạy chủ đề giao thông,trong chủ đề có các câu chuyện xe đạp trên đường phố, xe lu và xe ca, ai quan trọng hơn…

Tôi đã vẽ về nội dung câu chuyện treo ở góc sách truyện thư viện giúp trẻ hiểu nội dung câu chuyện, biết được cái hay cái đẹp của câu chuyện

*Đối với môi trường ngoài lớp học

Tôi cũng luôn chú trọng để xây dựng giúp trẻ tiếp nhận tác phẩm văn học một cách dễ hiểu trên các mảng tường ngoài lớp tôi vẽ những hinh ảnh cây cối con vật co nội dung liên quan đên chương trình của trẻ

Ví dụ: Ở chủ đề thế giới động vật giờ kể truyện “chú vịt xám”

Tôi cho trẻ đi tham quan chúng mình thấy trên mảng tường có vẻ gì đây?

Vịt mẹ dẫn vịt con đi chơi.Trước khi đi vịt mẹ dặn các con phai đi theo đàn nhưng có một chú vịt đã không nghe lời mẹ dặn bị lạc đường, chúng mình xem chú vịt có tìm được mẹ không, bây giờ mời các con về ghế và nghe cô kể câu chuyện “Chú vịt xám”

Với những mảng tường trống ở bên ngoài lớp tôi đã vẽ những hình ảnh, các nhân vật có trong bài thơ câu chuyện để khi hoạt động ngoài trời tôi gợi mở cho trẻ cùng nhau kể chuyện

Ví dụ : Tôi vẽ hình ảnh các con vật nghộ nghĩnh như: con thỏ, con gấu…

hoặc các nhân vật trong các câu chuyện như cô tiên lên mảng tường

Sau khi xây dựng môi trường trong và ngoài lớp, tôi thấy trẻ hứng thú học môn văn học một cách say mê và trẻ tiếp thu bài nhanh , nhớ truyện có lô rích hơn

3.Tổ chức hoạt động có chủ định

Đây là hình thức bắt buộc trong chương trình phải thực hiện theo chương trình giáo dục Tôi đã suy nghĩ để có biện pháp dạy trẻ làm quen với văn học, giúp trẻ tiếp thu bài nhanh hứng thú, nhưng vẫn nhẹ nhàng Điều đầu tiên đối với bản thân, phải thực hiện tốt nội dung các thể loại truyện, thơ, ca dao, đồng dao

Nghiên cứu nội dung từng tác phẩm ở những khía cạnh khác nhau, để lựa chọn hình thức dạy trẻ làm quen với tác phẩm văn học

Khi kể chuyện cho trẻ nghe, nếu chỉ dạy cho trẻ biết kể lại chuyện đã được nghe thì mới dừng lại ở mức độ “mô phỏng” Tôi đã thiết kế để trẻ có thể kể chuyện một cách sáng tạo, có thể kể tiếp câu chuyện mà cô đã kể một phần

theo một đề tài, một bức tranh cô đưa ra Bằng hình thức này có thể phát triển ngôn ngữ tích cực cho trẻ, kích thích sự phát triển tư duy óc sáng tạo của trẻ

Để trẻ có hứng thú tập trung vào giờ học tôi đã tìm ra cách thức giới thiệu bài hấp dẫn nhẹ nhàng

Ví dụ: Ở chủ đề thế giới thực vật: dạy bài thơ “cây dây leo”

Tôi cho trẻ đi quan sát cây dây leo ở gần trường, khi giới thiệu bài tôi cho trẻ về góc quan sát và đàm thoại : các con có biết đây là cây gì không? À cây dây leo sống ngoài trời Để biết thêm về cây dây leo hôm nay cô dạy chúng minh đọc bài thơ cây dây leo

Việc cho trẻ làm quen tác phẩm văn học để giúp trẻ hiểu sâu hơn về tác phẩm thì việc đàm thoại là khâu quan trọng không thể thiếu được nhưng không phải lúc nào cũng bắt trẻ ngồi ngoan một chỗ đẻ trả lời như vậy sẽ gây nhàm chán và không tập trung cho trẻ hứng thú

Ví dụ: Tiết thơ “Gấu qua cầu” Trong chủ đề thế giới động vật