Một số biện pháp nâng cao chất lượng cho trẻ 4 5 tuổi làm quen với văn học

Lý do chọn đề tài: Từ lâu con người đã nhận thấy văn học là nguồn suối không cạn của tri thức, là kinh nghiệm sống mà con người cần tiếp thu và phát triển .Trẻ mẫu giáo là một sinh thể

I NỘI DUNG CỦA ĐỀ TÀI

1 Tên đề tài : Một số biện pháp nâng cao chất lượng cho trẻ 4-5 tuổi làm quen với văn học

2 Lý do chọn đề tài:

Từ lâu con người đã nhận thấy văn học là nguồn suối không cạn của tri thức, là kinh nghiệm sống mà con người cần tiếp thu và phát triển Trẻ mẫu giáo là một sinh thể toàn khối có cái nhìn nguyên hợp đối với hiện thực .Ngay từ khi còn trong bào thai ,ở tháng thứ sáu trẻ đã sống trongnhịp điệu ,lời du,tiếng hát ,vũ điệu âm nhạc của những câu chuyện bài thơ ,câu ca dao ,tục ngữ … Những nhịp điệu bài thơ ,lời du, tiếng hát,những câu ca dao ,tục ngữ câu chuyện kể là những bước đi đầu tiên của trẻ mầm non đi vào thế giới văn học nghệ thuật, trẻ được làm quen với bài thơ câu chuyện cauu ca dao, tục ngữ chọn lọc dành cho lứa tuổi mầm non sẽ giúp trẻ phát triển toàn diện về mọi mặt trong đó bao gồm cả việc làm giàu vốn từ cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học qua những câu chuyện, bài thơ, câu ca dao, tục ngữ Đã tập cho luyện cho trẻ phát âm chính xác diễn đạt rõ dàng đúng ngữ điệu, đúng ngữ pháp… Làm quen với tác phẩm văn học sẽ tạo điều kiện cho trẻ kỹ năng sử dụng ngôn ngữ để giao tiếp và học tập, việc cho trẻ làm quen với văn học từng bước xây dựng cho trẻ lòng yêu thích văn học, phát triển mạnh mẽ những xúc cảm tình cảm đạo dức và tính thẩm mĩ ở trẻ Ngoài ra việc cho trẻ làm quen

với các tác phẩm văn học là cho trẻ học tiếng mẹ đẻ, học cách phát âm đúng từ, nói đúng ngữ điệu, diễn đạt lời nói mạch lạc của mình và chỉ ra mức đọ giới hạn yêu cầu của việc cho trẻ tiếp xúc với tác phẩm văn học qua nghệ thuật đọc diễn cảm của cô

Thông qua những tác phẩm văn học dành cho trẻ em, trẻ bắt đầu nhận ra trong xã hội nhưngc mối quan hệ tình cảm gia đình, tình bạn bè, tình cô cháu…Và trẻ cũng dần dần nhận ra rằng có một xã hội ràng buộc con người với nhau, trong lịch sử đấu tranh cách mạng, trong tình làng nghĩa xóm…Nhờ được nghe được tiếp xúc với tác phẩm văn học trẻ có những hiểu biết sơ đẳng về văn học Bước đầu trẻ nhận ra sự khác nhau về nội dung, hình thức giữa các thể loại như: Truyện, thơ, tục ngữ, ca dao, những hình ảnh nhân vật…đã giúp trẻ trao đổi những điều trẻ đã nghe được và được bộc lộ những tình cảm của mình nhằm phát triển đời sống tinh thần cho trẻ Chính vì vậy giáo viên mầm non cần phải dạy trẻ biết cảm thụ các tác phẩm văn học, chính những yếu tố đó đã lôi cuốn trẻ đem lại cho trẻ niềm vui sướng vô hạn và có ý nghĩa to lớn trong việc hình thành và phát triển ở trẻ

Trẻ em luôn khát khao nhận thức khám phá thế giới hiện thực xung quanh trẻ, rất muốn tìm tòi hiểu biết tất cả những lý do tồn tại của cuộc sống, Trong sự suy nghĩ nhỏ bé của mình , ở trong điều kiện đó những câu tục ngữ, ca dao, bài thơ, câu chuyện là những bài học đầu tiên giúp các bé nhận thức thế giới, chính xác hoá những biểu tượng đã có về thực tế xã

hội Dần dần từng bước cung cấp cho trẻ những khái niệm mới và mở rộng kiến thức cho trẻ

Việc cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học góp phần làm phong phú

sự hiểu biết của trẻ và phát triển toàn diện nhân cách trẻ

Xuất phát từ thực tế trên Tôi đã chọn đề tài “ Một số biện pháp nâng cao chất lượng cho trẻ 4-5 tuổi làm quen với văn học” để nghiên cứu và thực hiện

3 Phạm vi, thời gian thực hiện đề tài:

Trong năm học 2009-2010 cho lớp mẫu giáo nhỡ 4 tuổi trường mầm non Kim Thư- Thanh Oai- TP Hà Nội

III QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN ĐỀ TÀI:

1.Cơ sở lý luận:

Như chúng ta đã biết văn học có tác dụng to lớn trong việc giáo dục đạo đức tình cảm và phát triển lời nói, đặc biệt là lời nói nghệ thuật cho trẻ em, các tác phẩm văn học như: Truyện, thơ, tục ngữ, ca dao…Có tác dụng phát triển ở trẻ khả năng tri giác ngôn ngữ nghệ thuật, cảm thụ nhịp điệu, giai điệu bài thơ và từ đó có thể sử dụng các phương tiện biểu cảm ngôn ngữ , ngữ điệu, giúp trẻ biết giao tiếp ngôn ngữ một cách có biểu cảm, biết kể chuyện đọc thơ diễn cảm

Chương trình cho trẻ mẫu giáo nhỡ làm quen với tác phẩm văn học

ở trường mầm non là: Tiếp tục dạy trẻ cảm nhận vần nhịp điệu của thơ, ca dao, đồng dao, dạy trẻ hiểu nội dung nhận biết cách so sánh trong thơ,

truyện…Rồi đánh giá nhân vật và nội dung của nó, dạy trẻ kể lại câu chuyện kể theo tranh một cách diễn cảm Khi dạy các những bài thơ, câu

ca dao, tục ngữ, cô giáo phát triển ở trẻ năng lực nhận xét, cảm thụ văn học nghệ thuật, sự phong phú ngôn ngữ mẹ đẻ

2 Cơ sở thực tiễn:

Khảo sát thực tế lớp 4 tuổi A2 trường mầm non Kim Thư- Thanh

Oai-TP Hà Nội

Tình trạng thực tế khi chưa thực hiện đề tài: Lớp 4 tuổi A2 do tôi phụ trách với số lượng cháu là: 28 trẻ

+ Số trẻ gái: 13 trẻ

+ Số trẻ trai: 15 trẻ

- Số trẻ được chuyển từ lớp 3-4 tuổi là 14 trẻ tỉ lệ đạt: 50%

- Còn lại 14 trẻ lần đầu tiên mới đến trường tỉ lệ đạt: 50%

- Nhưng hầu hết các cháu rất thích đi học, thích được tiếp xúc với tác phẩm với văn học

*Về lớp học:

- Lớp học rộng rãi sạch sẽ thoáng mát

- Các góc chơi cho trẻ đã có nhưng chưa được đầy đủ phong phú

- Chưa có phòng chức năng cho trẻ

* Về đồ dùng đồ chơi:

- Đồ dùng đồ chơi phục vụ cho hoạt động văn học chưa được nhiều, chủ yếu là tranh vẽ minh hoạ nội dung câu chuyện, do vậy đồ dùng chưa đẹp chưa phong phú sáng tạo, chưa lôi cuốn hấp dẫn trẻ

- Đã có góc văn học dành cho trẻ nhưng chưa kích thích được hứng thú của trẻ

* Về phía phụ huynh:

- Có sự quan tâm đến việc học hành của con nhưng đóng góp còn hạn chế

+ Số liệu điều tra ban đầu:

STT Phân loại khả năng của

trẻ

Mức độ đánh giá Tốt

(tỷ lệ%)

Khá (tỷ lệ%)

TB (tỷ lệ%)

Yếu (tỷ lệ %)

1 Trẻ yêu thích tác phẩm, hứng

thú tiếp nhận tác phẩm

3 trẻ 10,7%

10 trẻ 35,7%

11 trẻ 39,3%

4 trẻ 14,3%

2

Trẻ có khả năng đọc kể diễn

cảm tác phẩm diễn đạt ngôn

ngữ mạch lạc

4 trẻ 14,3%

8 trẻ 28,6%

10 trẻ 35,7%

6 trẻ 21,4%

3 Giáo dục lễ giáo, đạo đức

qua các tác phẩm văn học

6 trẻ 21,4%

8trẻ 28,6%

12trẻ 42,8%

2 trẻ 7,2%

các câu hỏi của cô

4 trẻ 14,3%

7 trẻ 25%

14 trẻ 50%

3 trẻ 10,7%

Từ kết quả khảo sát ban đầu tôi đã rút ra một số biện pháp sau:

3 Những biện pháp thực hiện:

*Biện pháp 1: Tạo môi trường kích thích hứng thú học tập của trẻ khi cho trẻ làm quen với hoạt động văn học qua các môn học khác.

Như chúng ta đã biết ngay từ khi còn nằm trong bào thai ở tháng thứ sáu trẻ đã được nghe những nhịp điệu lời ru, tiếng hát, những câu

ca dao, tục ngữ… Vì trẻ tiếp xúc sớm với những lời ca tiếng hát , những câu thơ, ca dao, tục ngữ, đó là bài học đầu tiên giúp trẻ nhận thức được thế giới, định hướng về biểu tượng xã hội, những khái niệm kinh nghiệm tình cảm Làm quen sớm với tác phẩm văn học là tiền đề của quá trình nhận thức thông qua các tác phẩm văn học như kể chuyện, đọc thơ… Sẽ phát triển các mặt ở trẻ, chính vì vậy việc tạo môi trường kích thích hứng thú cho trẻ làm quen với văn học không chỉ diễn ra ở hoạt động chính, mà còn diễn ra trong các hoạt động khác như:

+ Họat động làm quen với môi trường xung quanh

+ Hoạt động tạo hình

+ Hoặc qua chơi trò chơi vận động và trong các hoạt góc và hoạt động ngoài trời…

Vì thông qua các hoạt động khác ngôn ngữ văn học không hề mất đi

mà còn giúp trẻ hiểu một cách rõ ràng và đặc biệt như: Kỹ năng đọc thơ, kể chuyện diễn cảm, lời nói ngôn ngữ dần dần phát triển và phong phú, vì trẻ ở lứa tuổi này rất thích bắt chước, thích khám phá tìm tòi để thoả mãn tính tò mò ham hiểu biết của trẻ Vì vậy thông qua các hoạt động khác tôi có thể lồng văn học vào vì qua các hoạt động đó trẻ có thể được nghe lại, đọc lại những câu chuyện, bài thơ, câu tục ngữ, ca dao…Một cách hứng thú nhiều lần cùng một câu chuyện, bài thơ mà trẻ đã thuộc lòng, trẻ thường nhắc đi nhắc lại nhiều lần những bài thơ câu chuyện đó

Ví dụ: Khi dạy trẻ hoạt động tạo hình “ Vẽ ngôi nhà của bé” Tôi có thể lồng vào đó bài thơ như: Em yêu nhà em…Hay khi cho trẻ chơi trò chơi vận động “Kéo cưa lừa sẻ” Tôi cũng có thể vừa cho trẻ chơi vừa đọc đồng dao

Vì vậy việc tạo môi trường kích thích hứng cho trẻ làm quen với văn học thông qua các hoạt động khác là kích thích khả năng bắt chước

sự tiếp nhận, đặc biệt là sự phát triển rất nhiều về ngôn ngữ âm thanh cho trẻ, tạo điều kiện cho trẻ có khả năng nhận ra những hình ảnh sinh động của cuộc sống, khả năng nghe nhìn và cảm nhận màu sắc xúc cảm qua những bài thơ, câu chuyện… mà cô đã lồng ghép các hoạt động khác

Ví dụ: Khi dạy trẻ hoạt động môi trường xung quanh về sự nảy mầm của cây đậu, khi dạy hoạt động này tôicho trẻ quan sát tranh vẽ hoặc mô hình, cô có thể vừa cho trẻ quan sát vừa kể cho trẻ nghe một cậu chuyện về: Chú đỗ con Chính những yếu tố đó đã lôi cuốn trẻ đem lại niềm vui sướng thích khám phá và tìm hiểu thế giới xung quanh Vì trong thế giới thiên nhiên chứa đựng bao nhiêu điều mà trẻ cần tìm hiểu là nơi quan sát cuộc sống của muôn loài, động vật, thực vật mà không bao giờ chán đối với trẻ, trẻ rất hứng thú nghe đọc, nghe kể về những đặc điểm đời sống sinh sôi nảy nở đó

Ở trong những điều kiện đó những câu ca dao tục ngữ, những câu chuyện bài thơ là những bài học đầu tiên giúp trẻ nhận biết thế giới xung quanh Vì văn học chính ngôn từ là kho vô tận về âm thanh, là bức tranh khái niệm về cuộc sống, khi cho trẻ làm quen với văn học thông qua các hoạt động khác, giúp trẻ có những hình tượng văn học phong phú xúc cảm tình cảm, đưa trẻ đến những ngôn ngữ dân tộc Những hình tượng đó sẽ làm phong phú nhận thức rõ ràng cho trẻ, làm chính xác hoàn hảo các câu các cấu trúc ngữ pháp Không những thế khi cho trẻ làm quen với văn học thông qua các hoạt động khác còn giúp trẻ có hứng đọc sách, kỹ năng giở sách và kỹ năng đọc kể diễn cảm

Ví dụ: Khi cho trẻ chơi hoạt động góc, ở góc văn học trẻ được giở sách xem truyện, tập đọc thơ… Thông qua hoạt động này trẻ được hiểu

biết và phát huy những kỹ năng tiềm ẩn, những động lực thúc đẩy, khát vọng tìm hiểu thế giới xung quanh

Mặt khác, thông qua hoạt động góc này với cái thế giới thu nhỏ trong quyển sách những câu truyện những bài thơ đã trỏ thành niềm vui niềm hạnh phúc đối với trẻ nó đã thoả mãn tính tò mò ham hiểu biết của trẻ giúp trẻ có hứng thú ham thích đọc sách, phát triển kỹ năng giở sách, tư thế ngồi và giúp trẻ có một số kỹ năng cần thiết cho cuộc sống sau này của trẻ

Để kích thích trẻ có hứng thú với văn học thông qua các hoạt động khác thì cô giáo phải là người tổ chức các hoạt động, nhằm giúp trẻ phát triển kích hứng thú học văn học, để phát triển toàn diện nhân cách trẻ Giúp trẻ có kỹ năng kinh nghiệm sống cho cuộc sống sau này của trẻ nhằm phát triển ở trẻ một con người mới, con người có ích cho xã hội

* Biện pháp 2: Tạo hứng thú cho trẻ làm quen với văn học qua lời

kể giọng đọc của cô.

Để truyền thụ một tác phẩm văn học đến với trẻ một cách chọn vẹn

và trẻ có hứng thú khi tiếp nhận tác phẩm văn học đó một cách dễ dàng, chọn vẹn thì người giáo viên phải cần cho trẻ một số kỹ năng thủ thuật ngôn ngữ khi đọc thơ kể chuyện diễn cảm, thậm chí là kỹ xảo đọc

kể diễn cảm Việc rèn luyện này đòi hỏi giáo viên phải đọc kỹ các tác phẩm văn học và phân tích từng chi tiết nhỏ của từng tác phẩm văn

học, từ đó xác định và sử dụng đúng giọng điệu cơ bản, ngữ điệu cường độ âm thanh, ngôn ngữ của mình

Giọng điệu là tình chất chung của giọng đọc, giọng kể, khi trình bày một tác phẩm văn học nghệ thuật giọng điệu cơ bản phụ thuộc vào các thể loại nội dung, tư tưởng phong phú, phong cách của ngôn ngữ của tác phẩm văn học Vì trẻ 4 tuổi chưa thể tự đọc một tác nào đó, cho nên

sự tiếp nhận các tác phẩm văn học thông cô giáo Qua giọng đọc lời kể của cô trẻ có khả năng nhìn ra những hình ảnh sinh động về cuộc sống

và cảm nhận được màu sắc, xúc cảm, tình cảm của các tác phẩm văn học, giúp trẻ có hứng thú tiếp nhận tốt các tác phẩm văn học đó

Ví dụ: Với bài thơ “ Tết đang vào nhà” Cô cần đọc với giọng điệu

bộ ràng, vui vẻ, để khắc hoạ cảnh vật, hoạt động của con người rất sáng sủa sinh động thực sự gợi tâm trạng vui sướng, yêu đời với xuân đang tới

“ Hoa đào trước ngõ…

…Tết đang vaò nhà.”

Hoặc với bài thơ: Đàn gà con

Giọng điệu khi đọc cần hồn nhiên trong trẻo, tình cảm thể hiện bức tranh thiên nhiên đẹp tươi sáng giản dị, pha chút tinh nghịch tình cảm của trẻ thơ

“ Mười quả trứng tròn…

… Ta yêu chú lắm.”

Việc lụă chon lời kể cơ bản có ý nghĩa rất quan trọng trong việc phát

âm, ngoài ra đối với trẻ 4 tuổi cô giáo cần chọn và đọc, kể cho trẻ những tác phẩm văn học phù hợp theo từng độ tuổi Vì trẻ ở lứa tuổi này đã phân biệt được rõ rệt sự khác nhau giữa các hình thức hoạt động và các thể loại như: Thơ, truyện…Trẻ đã chú lắng nghe được các câu chuyện khá dài, biết nghe âm thanh nhịp điệu qua lời kể giọng đọc, lời kể nghệ thuật của

cô Từ đó trẻ nhận ra được tính cách phẩm chất của các nhân vật trong các tác phẩm văn học

Ví dụ: Khi kể chuyện cổ tích “ Cóc kiện trời” Cô cần kể giọng điệu sôi nổi rõ ràng, có pha chút cảm phục Đoạn đầu được kể với giọng chậm rãi, mục đích giới thiệu bối cảnh câu chuyện và các nhân vật

“ Thủa xa xưa Ngọc Hoàng………

Các con vật họp bàn nhau quyết định cử cóc lên gặp Ngọc Hoàng…” Đoạn miêu tả cuộc chiến giữa các nhân vật và tay chân của Ngọc hoàng lại cần nhịp điệu nhanh hơn, cường độ mạnh hơn, thể hiện căng thẳng của của chiến đấu

“… Bầy gà vừa ló ra……… Không còn sót người nào.” Liên quan đến cường độ, nhịp điệu phải kể đến ngắt giọng, ngắt giọng ngắn thường ở nhịp điệu nhanh, cường độ mạnh, ngắt giọng dài thường ở trong nhịp điệu chậm, cường độ nhẹ, thể hiện tình cảm buồn, bi thương Qua những lời kể giọng đọc của cô giáo trẻ cảm thụ được trạng thái của các nhân vật, âm điệu, các bài thơ, câu chuyện…Nhận ra được tính

cách, hình ảnh của các nhân vật có trong nội dung tác phẩm văn học Qua

đó trẻ cũng nhận ra được trạng tháI tự hào vui tươi hay âu yếm, trông những bài thơ hay câu chuyện điều đó sẽ giúp trẻ nhận dạng được tục ngữ,

ca dao, chuyện kể, văn xuôi, thơ ca…Thu hút hứng thú kích thích cho trẻ khi làm quen với tác phẩm văn học và trẻ thích học hoạt động văn học Vì qua các tác phẩm văn học đó sẽ giúp trẻ phát triển nhận thức, giáo dục đạo đức, tình cảm thẩm mĩ và phát triển ngôn ngữ cho trẻ, giúp trẻ có khả năng , năng khiếu về môn văn học nghệ thuật

* Biện pháp 3: Xây dựng hoạt động văn học theo chủ đề chủ điểm phù hợp.

Do đặc điểm tâm lý của trẻ mầm non “ Học mà chơi chơi mà học” Nhất là đối với trẻ 4 tuổi, với phương pháp dạy học theo hình thức đổi mới tích cực như hiện nay, khi dạy trẻ theo chủ đề chủ điểm lồng ghép tích hợp các nội dung giáo dục trẻ trong các hoạt động có chủ đích làm quen với tác phẩm văn học Tôi đã phải đầu tư thời gian vào nghiên cứu các đề tài của mình dạy có thể đưa vào chủ đề này hay chủ đề kia sao cho phù hợp Để làm sao khi cho trẻ làm quen với văn học thì nội dung chủ đề

đó phải xuyên suốt liên kết trong quá trình học, sự nối tiếp giữa phần nọ với phần kia, luôn luôn gắn với chủ đề thì hoạt động đó sẽ không bị nhàm chán, rời rạc, kiến thức cung cấp cho trẻ cũng không hời hợt mà sẽ tạo được sự hứng thú lôi cuốn hấp dẫn trẻ từ hoạt động này sang hoạt động khác Trẻ có cảm giác như mình đang được vui chơi tìm hiểu trong thế