Đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp quản lý chất thải nguy hại trên địa bàn tỉnh bắc giang

L I C M N

Tr c tiên, tôi xin bày t lòng bi t n đ n Ban giám hi u tr ng i h c

Th y L i, Khoa Môi tr ng đã giúp đ , t o m i đi u ki n cho tôi h c t p, nghiên

c u và hoàn thành lu n v n này

c bi t, tôi xin bày t s bi t n sâu s c đ n PGS.TS Bùi Qu c L p, ng i

th y đã tr c ti p t n tình h ng d n và giúp đ tôi hoàn thành lu n v n này

Xin chân thành c m n lãnh đ o và cán b tr ng i h c Nông - Lâm B c Giang, S Tài nguyên và Môi tr ng B c Giang, Chi c c b o v môi tr ng B c Giang đã giúp đ t o đi u ki n cung c p nh ng thông tin c n thi t đ tôi hoàn thành

lu n v n này

Qua đây, tôi xin c m n b n bè, đ ng nghi p và gia đình đã đ ng viên, khích

l , giúp đ tôi trong quá trình h c t p và hoàn thành lu n v n này

M c dù b n thân đã r t c g ng hoàn thi n lu n v n b ng t t c s nhi t huy t và n ng l c c a mình, song v i ki n th c còn nhi u h n ch và trong gi i h n

th i gian quy đ nh, lu n v n này ch c ch n còn nhi u thi u sót Tác gi r t mong

nh n đ c nh ng đóng góp quý báu c a quý th y cô, đ ng nghi p và các chuyên gia đ nghiên c u m t cách sâu h n, toàn di n h n trong th i gian t i

Xin trân tr ng c m n!

Tác gi lu n v n

Tôi xin cam đoan quy n lu n v n đ c chính tôi th c hi n d i s h ng

d n c a PGS.TS Bùi Qu c L p v i đ tài nghiên c u trong lu n v n “ ánh giá

th c tr ng và đ xu t các gi i pháp qu n lý ch t th i nguy h i trên đ a bàn

t nh B c Giang”

ây là đ tài nghiên c u m i, không trùng l p v i các đ tài lu n v n nào

tr c đây, do đó không có s sao chép c a b t kì lu n v n nào N i dung c a lu n

v n đ c th hi n theo đúng quy đ nh, các ngu n tài li u, t li u nghiên c u và s

M C L C

M U 1

CH NG 1: T NG QUAN V CH T TH I NGUY H I VÀ QU N LÝ CH T TH I NGUY H I 4

1.1 CH T TH I NGUY H I VÀ CÁC C TR NG C A CH T TH I NGUY H I 4

1.1.1 M t s khái ni m 4

1.1.2 Phân lo i ch t th i nguy h i 7

1.1.3 nh h ng c a ch t th i nguy h i 12

1.2 QU N LÝ CH T TH I NGUY H I 17

1.2.1 Khái ni m qu n lý ch t th i nguy h i 17

1.2.2 Quy trình qu n lý ch t th i nguy h i 18

1.3 T NG QUAN V QU N LÝ CH T TH I NGUY H I TRÊN TH GI I VÀ VI T NAM 19

1.3.1 T ng quan v qu n lý ch t th i nguy h i trên th gi i 19

1.3.2 T ng quan v qu n lý ch t th i nguy h i Vi t Nam 21

CH NG 2 HI N TR NG PHÁT SINH VÀ QU N LÝ CH T TH I NGUY H I T NH B C GIANG 31

2.1 I U KI N T NHIÊN, KINH T , XÃ H I T NH B C GIANG 31

2.1.1 V trí đ a lý và đi u ki n t nhiên 31

2.1.2 i u ki n kinh t - xã h i 33

2.2 TH C TR NG PHÁT SINH CH T TH I NGUY H I HI N NAY TRÊN A BÀN T NH B C GIANG 37

2.2.1 Ch t th i nguy h i phát sinh hi n nay t ngành công nghi p, ti u th công nghi p 37

2.2.2 Ch t th i nguy h i phát sinh t ngành y t 48

2.2.3 Ch t th i nguy h i phát sinh t các ho t đ ng sinh ho t 50

2.2.4 Ch t th i nguy h i phát sinh t các làng ngh truy n th ng 51

2.2.5 Ch t th i nguy h i phát sinh t ngành s n xu t nông nghi p 52

2.3 D BÁO KH I L NG CH T THÁI NGUY H I PHÁT SINH TRÊN A BÀN T NH B C GIANG N N M 2025 55

2.3.1 D báo kh i l ng CTNH công nghi p, ti u th công nghi p đ n n m 2025 55

2.3.2 D báo kh i l ng CTNH y t phát sinh trên đ a bàn t nh B c Giang đ n n m 2025 58

2.3.3 D báo kh i l ng ch t th i nguy h i phát sinh t ho t đ ng sinh ho t 59

2.3.4 D báo kh i l ng ch t th i nguy h i nông nghi p phát sinh trên đ a bàn t nh B c Giang đ n n m 2025 60

2.3.5 D báo kh i l ng ch t th i nguy h i làng ngh phát sinh trên đ a bàn t nh B c Giang đ n n m 2025 61

2.4 TH C TR NG CÔNG TÁC QU N LÝ CH T TH I NGUY H I TRÊN A BÀN T NH B C GIANG 62

2.4.1 Hiên tr ng công tác thu gom, v n chuy n và x lý CTNH trên đ a bàn t nh B c Giang 62

2.4.2 Tình hình chung v công tác qu n lý hành chính ch t th i nguy h i 67

2.5 CÁC T N T I VÀ THÁCH TH C TRONG QU N LÝ CH T TH I NGUY H I 74

CH NG 3 XU T CÁC GI I PHÁP QU N LÝ CH T TH I NGUY H I T NH B C GIANG 75

3.1 M C TIÊU QU N LÝ CH T TH I NGUY H I PHÁT SINH TRÊN A BÀN T NH B C GIANG 75

3.1.1 M c tiêu môi tr ng 75

3.1.2 M c tiêu xã h i 75

3.2 XU T CÁC BI N PHÁP QU N LÝ CH T TH I NGUY H I PHÁT SINH TRÊN A BÀN T NH B C GIANG 76

3.2.1Công tác t ch c qu n lý nhà n c 76

3.2.2 Công tác qu n lý thu gom, v n chuy n và x lý ch t th i nguy h i 87

3.2.3 Công tác qu n lý CTNH t i c s 107

K T LU N VÀ KI N NGH 110

TÀI LI U THAM KH O 112

DANH M C B NG BI U

B ng 1.1 Phân lo i CTNH theo đ c tính c a ch t th i 7

B ng 1.2 B ng phân lo i CTNH theo m c đ đ c h i [9] 10

B ng 1.3 Các lo i ch t th i nguy h i 10

B ng 1.4 L ng CTNH và cách th c x lý c a m t s n c trên th gi i [18] 20

B ng 1.6 T ng h p l ng ch t th i r n nông nghi p phát sinh n m 2008, 2010 24

B ng 2.1 Th ng kê dân s t nh B c Giang giai đo n 2008-2012 36

B ng 2.2 M t s doanh nghi p phát sinh ch t th i nguy h i trên đ a bàn t nh B c Giang 40

B ng 2.3 L ng ch t th i r n nguy h i phát sinh t i m t s c s s n xu t trên đ a bàn t nh B c Giang [1] 42

B ng 2.4 H s phát th i c a m t s ngành ngh công nghi p [6] 44

B ng 2.5 Giá tr s n l ng công nghi p c a m t s ngành công nghi p đi n hình t nh B c Giang (t n) 45

B ng 2.6 K t qu tính toán, c l ng kh i l ng CTNH công nghi p phát sinh hi n nay (t n/n m) 46

B ng 2.7 – H s phát sinh ch t th i y t nguy h i 48

B ng 2.8 T ng l ng CTNH phát sinh t i các b nh vi n trên đ a bàn t nh B c Giang 49

B ng 2.9 c l ng ch t th i nguy h i trong sinh ho t 51

B ng 2.10 L ng và lo i CTNH các làng ngh trên đ a bàn t nh B c Giang 52

B ng 2.11 T l m c đích s d ng đ t c a t nh B c Giang 53

B ng 2.12 B ng t ng l ng CTNH hi n nay trên đ a bàn toàn t nh B c Giang 54

B ng 2.13 K t qu d báo s n l ng c a các ngành công nghi p đ n n m 2025 (t n/n m) 56

B ng 2.14 D báo kh i l ng CTNH công nghi p c a các ngành đ n n m 2025 (t n/n m) 57

B ng 2.15 D báo l ng ch t th i y t nguy h i phát sinh trên đ a bàn t nh B c Giang đ n n m 2025 58

B ng 2.16 K t qu d báo dân s t nh B c Giang đ n n m 2025(ng i) 59

B ng 2.17 D báo l ng CTNH sinh ho t phát sinh trên đ a bàn t nh B c Giang đ n

n m 2025 60

B ng 2.18 B ng t ng l ng CTNH phát sinh trên đ a bàn toàn t nh B c Giang n m 2025 61

B ng 2.19 Chi phí x lý CTNH t i B c Giang (n m 2011) 66

B ng 2.20 Danh sách m t s các công ngh x lý CTNH hi n có trên đ a bàn t nh B c Giang 67

B ng 2.21 Danh sách m t s đ n v đ c c p s ch ngu n th i ch t th i nguy h i n m 2012 71

B ng 3.1 Các tiêu chí đ xây d ng Nhà máy x lý CTNH [15] 84

B ng 3.2 Các t m trung chuy n đ xu t trên đ a bàn t nh B c Giang 95

B ng 3.3 L trình v n chuy n CTNH t Tr m trung chuy n đ n khu x lý 98

DANH M C HÌNH V

Hình 2.1 B n đ hành chính t nh B c Giang 31

Hình 2.2 C c u kinh t t nh B c Giang n m 2013 34

Hình 2.3 B n đ phân b dân c t nh B c Giang 36

Hình 2.4 Bi u đ l ng CTNH công nghi p t n m 2002 – 2012 47

Hình 2.5 Bi u đ t ng l ng CTNH c a các ngành CN t 2002 - 2012 47

Hình 2.6 T l ph n tr m các ngu n phát sinh CTNH trên đ a bàn t nh B c Giang 54

Hình 2.7 Bi u đ d báo kh i l ng CTNH đ n n m 2025 58

Hình 2.8 D báo kh i l ng CTNH phát sinh n m 2025 62

Hình 2.9 Th hi n ngu n, l ng CTNH phát sinh và các hình th c thu gom, v n chuy n, x lý hi n t i đã áp d ng trên đ a bàn t nh B c Giang (n m 2012) 65

Hình 3.1 Mô hình c ng đ ng tham gia qu n lý CTNH 79

Hình 3.2 S đ h th ng thu, n p và s d ng phí ch t th i nguy h i 81

Hình 3.3 S đ t ch c và c ch ph i h p th c hi n thu phí hành chính qu n lý CTNH 82

Hình 3.4 V trí đ t nhà máy x lý ch t th i nguy h i t i xã Nham S n – huy n Yên D ng 86

Hình 3.5 Mô hình đ xu t qu n lý ch t th i nguy h i phát sinh trên đ a bàn t nh B c Giang 87

Hình 3.6 Kho l u tr ch t th i nguy h i 93

Hình 3.7 Mô hình kho ch a ch t th i c a tr m trung chuy n 94

Hình 3.8 Các lo i xe chuyên ch CTNH 97

Hình 3.9 L trình v n chuy n CTNH t tr m trung chuy n v khu x lý liên h p 99 Hình 3.10 Lò đ t CTNH 103

Hình 3.11 H th ng lò nung xi m ng và b ph n n p CTNH d ng l ng 103

Hình 3.12 H m chôn l p ch t th i nguy h i 104

Hình 3.13 Máy tr n bê tông và máy ép g ch block đ hoá r n CTNH 105

Hình 3.14 H th ng ch ng d u đ n gi n 106

Hình 3.15 Dây chuy n nghi n b n m ch đi n t (trái) và bàn phá d đ n gi n (ph i) 107

TCVN Tiêu chu n Vi t Nam

TN&MT Tài nguyên và môi tr ng WHO T ch c Y t th gi i

Nh ng t n th t này đang là m i đe d a cho toàn nhân lo i Chính vì v y m t trong

nh ng v n đ mang tính toàn c u hi n nay là nh ng bi n pháp b o v hi u qu nh t cho môi tr ng c a trái đ t Vi t Nam c ng không tránh kh i nh ng v n đ nan gi i

v môi tr ng

T i Vi t Nam, v n đ CTNH c ng đã đ c Chính ph và các nhà nghiên c u môi tr ng r t quan tâm trong th i gian g n đây Trong đó B c Giang có nhi u th

m nh đ phát tri n kinh t nh xây d ng các khu công nghi p và phát tri n các lo i cây nông nghi p, thu hút đ c nhi u nhà đ u t , đa d ng hoá ngành ngh s n xu t

đ c bi t là các ngành đi n, đi n t , c khí, may m c Toàn t nh có n m khu công nghi p và 27 c m công nghi p nh ng h u h t các khu, c m công nghi p ch a th c

hi n đúng và đ y đ các n i dung c a báo cáo đánh giá tác đ ng môi tr ng đã

đ c phê duy t và c ng ch a có h th ng quan tr c môi tr ng t đ ng (tr khu công nghi p ình Trám) i v i 33 làng ngh trên đ a bàn do đ c hình thành

tr c Lu t B o v môi tr ng nên h u h t các h s n xu t, kinh doanh trong các làng ngh ch a có cam k t b o v môi tr ng và không có h th ng x lý n c th i Qua k t qu kh o sát, đánh giá g n đây c a c quan chuyên môn cho th y: N c

th i c a làng ngh n u r u Vân Hà và làng ngh gi t m trâu bò Phúc Lâm (huy n

Vi t Yên) có m c đ ô nhi m c a m t s ch tiêu cao h n tiêu chu n cho phép t 5,8 - 15 l n; m c đ ô nhi m n c ng m cao h n tiêu chu n cho phép t 1,2 - 40

l n; môi tr ng không khí t i làng ngh nung vôi H ng V (huy n Yên Th ) đã b

ô nhi m n ng, m t s ch tiêu đo đ c trong không khí cao h n tiêu chu n cho phép

t 1,7 - 12,7 l n [17]

Do đó, CTNH đã đ c nghiên c u qua các đ tài nh : Tác gi Nguy n Hoài

S n v i đ tài: “Nghiên c u, đánh giá hi n tr ng ch t th i r n công nghi p t i khu

2

công nghi p Quang Châu” Trong nghiên c u này tác gi đã thu th p s li u t các

công ty, c s s n xu t t i khu công nghi p (KCN) Quang Châu Qua đó cho th y

hi n tr ng ch t th i r n công nghi p (CTRCN), hi n tr ng qu n lý CTRCN và đ a

ra các bi n pháp nâng cao n ng l c qu n lý CTRCN t i KCN Quang Châu; Tác gi

Hoàng Tú Qu nh v i đ tài: “Nghiên c u, đánh giá th c tr ng ch t th i r n

xu t các gi i pháp qu n lý phù h p v i quy ho ch phát tri n kinh t - xã h i t nh

B c Giang đ n n m 2020” Trong nghiên c u này tác gi đã thu th p s li u th c t

v ch t th i r n trên đ a bàn t nh cho th y rõ hi n tr ng CTR, hi n tr ng qu n lý, thu gom, v n chuy n, x lý CTR Và đã đ a ra các bi n pháp qu n lý phù h p v i

t nh B c Giang; Tác gi Ngô V n Quang v i đ tài “Nghiên c u l p k ho ch qu n

lý ch t th i nguy h i t i các khu công nghi p t nh B c Giang” Trong đ tài này tác

gi đã thu th p s li u th c t cho th y hi n tr ng qu n lý và x lý CTCNNH Tìm

hi u nghiên c u các công ngh x lý CTRCNNH t nhi u ngu n và đã đ a ra mô hình thu gom x lý CTRCNNH phù h p v i đi u ki n c a t ng khu công nhi p Các nghiên c u trên góp ph n giúp cho ta th y đ c hi n tr ng ch t th i r n trên đ a bàn t nh ho c ch t th i nguy h i c a m t khu v c nào đó và các ph ng pháp qu n lý thích h p đ c i thi n v n đ ô nhi m môi tr ng do ch t th i nguy

h i gây ra Tuy nhiên, các đ tài trên ch a cho ta th y đ c cái nhìn t ng quan v

hi n tr ng CTNH trên đ a bàn c a t nh, vi c qu n lý và x lý ch t th i nguy h i v n còn nhi u h n ch và ch a đ t đ c k t qu t t và hi n nay v n đ ô nhi m do CTNH gây ra v n đang di n ra, gây ra nhi u khó kh n cho các nhà qu n lý

3

Lu n v n t p trung nghiên c u ch t th i nguy h i phát sinh trên đ a bàn t nh

B c Giang

- Ph ng pháp đi u tra, kh o sát th c đ a: T ch c đi th c đ a kh o sát hi n

tr ng khu v c nghiên c u, làm vi c v i các c quan ph i h p nghiên c u và các c quan h u quan t i đ a ph ng Thu th p s li u, tài li u, các nghiên c u khoa h c

- Ph ng pháp so sánh: So sánh các ph ng pháp xác đ nh đ l a ch n đ c

ph ng pháp t i u nh t phù h p v i đi u ki n c a t nh B c Giang và so sánh v i các khu v c đã nghiên c u khác có nh ng đ c đi m t ng đ ng v quy mô, tính ch t… D a vào các k t qu nghiên c u tr c đó c a khu v c giúp cho vi c đánh giá, d báo các tác

đ ng môi tr ng do ch t th i nguy h i và xây d ng các gi i pháp b o v môi tr ng

- Ph ng pháp t ng h p và k th a: T các s li u, tài li u và các thông tin

có đ c, t ng h p và phân tích đ a ra các đánh giá v nh h ng c a ch t th i nguy

h i, trong quá trình nghiên c u có k th a các k t qu nghiên c u tr c đây

Khái ni m v thu t ng “Ch t th i nguy h i” (Hazardous Waste) l n đ u tiên

xu t hi n vào th p niên 70 c a th k tr c t i các n c Âu – M , sau đó m r ng

ra nhi u qu c gia khác Sau m t th i gian nghiên c u phát tri n, tùy thu c vào s phát tri n khoa h c k thu t và xã h i c ng nh quan đi m c a m i n c hi n nay trên th gi i mà CTNH đ c đ nh ngh a khác nhau theo nhi u cách trong lu t và các v n b n d i lu t v môi tr ng Ch ng h n nh :

Theo ch ng trình môi tr ng c a Liên H p Qu c (UNEP - The United Nations Environmet Programme)

Ch t th i đ c h i là nh ng ch t th i (không k ch t th i phóng x ) có ho t tính hóa h c ho c có tính đ c h i, cháy n , n mòn gây nguy hi m ho c có th gây nguy

hi m đ n s c kh e ho c môi tr ng khi hình thành ho c ti p xúc v i các ch t th i khác [14] Ch t th i không bao g m trong đ nh ngh a trên:

- Ch t th i phóng x đ c xem là ch t th i đ c h i nh ng không bao g m trong đ nh ngh a này b i vì h u h t các qu c gia qu n lý và ki m soát ch t phóng x theo quy c, đi u kho n, quy đ nh riêng

- Ch t th i r n sinh ho t có th gây ô nhi m môi tr ng do ch a m t ít ch t

th i nguy h i tuy nhiên nó đ c qu n lý theo h th ng ch t th i riêng m t s

qu c gia đã s d ng thu gom tách riêng ch t th i nguy h i trong rác sinh ho t

Theo Lu t khôi ph c và b o v tài nguyên c a M RCRA (Resource Conservation & Recovery Act):

CTNH là ch t r n ho c h n h p ch t r n có kh i l ng, n ng đ , ho c các tính

ch t v t lý, hóa h c, lây nhi m mà khi x lý, v n chuy n, th i b , ho c b ng nh ng cách qu n lý khác nó có th : Gây ra nguy hi m ho c ti p t c t ng nguy hi m ho c

5

làm t ng đáng k s t vong, ho c làm m t kh n ng h i ph c s c kh e c a ng i

b nh Làm phát sinh hi m h a l n cho con ng i ho c môi tr ng hi n t i ho c

t ng lai [7]

Theo C quan b o v môi tr ng M (US –EPA):

Ch t th i đ c cho là nguy h i theo quy đ nh c a pháp lu t n u có m t ho c

Theo đ nh ngh a c a Philipine

CTNH là các lo i v t li u có kh n ng gây nguy hi m cho con ng i, đ ng

v t, có kh n ng gây đ c, n mòn, d ng, nh y c m cao, gây cháy n [4]

Nhìn chung, đ nh ngh a CTNH các n c tuy khác nhau v cách di n đ t,

nh ng b n ch t đ u nh n m nh đ n tính ch t đ c h i c a lo i ch t th i này đ n môi

tr ng và s c kh e con ng i

Theo Quy ch qu n lý c a Vi t Nam:

L n đ u tiên khái ni m CTNH đ c đ c p đ n m t cách chính th c t i quy

ch qu n lý CTNH ban hành kèm theo Q s 155/1999/Q -TTg c a Th t ng Chính ph , T i Kho n 2 i u 3 Quy ch quy đ nh: “ Ch t th i nguy h i (CTNH) là

ch t th i có ch a các ch t ho c h p ch t có m t trong các đ c tính gây nguy h i tr c

ti p (d cháy, d n , làm ng đ c, d n mòn, d lây nhi m và các đ c tính gây nguy h i khác), ho c t ng tác v i các ch t khác và gây nên các tác đ ng nguy h i

đ i v i môi tr ng và s c kho con ng i

6

Tuy nhiên, quy ch này ch a nêu rõ v các đ c tính, cách th c xác đ nh CTNH nên trong Lu t B o v môi tr ng n c CHXHCN Vi t Nam thông qua ngày 29/11/2005 CTNH đ c đ nh ngh a: “Ch t th i nguy h i là ch t th i ch a y u t

đ c h i, phóng x , d cháy, d n , d n mòn, d lây nhi m, gây ng đ c ho c có các đ c tính nguy h i khác”

- Ch t có kh n ng gây cháy (Ignitability): Ch t có nhi t đ b t cháy < 600

C,

ch t có th cháy do ma sát, t thay đ i v hoá h c Nh ng ch t gây cháy th ng g p

là x ng, d u, nhiên li u, ngoài ra còn có cadmium, các h p ch t h u c nh benzen, etylbenzen, toluen, h p ch t h u c có ch a Clo…

- Ch t có tính n mòn (Corossivity): Là nh ng ch t trong n c t o môi tr ng

pH <3 hay pH >12.5; ch t có th n mòn thép D ng th ng g p là nh ng ch t có tính axít ho c baz …

- Ch t có ho t tính hoá h c cao (Reactivity): Các ch t d dàng chuy n hoá hóa

h c; ph n ng mãnh li t khi ti p xúc v i n c; t o h n h p n hay có ti m n ng gây

n v i n c; sinh các khí đ c khi tr n v i n c; các h p ch t xyanua hay sunfit sinh khí đ c khi ti p xúc v i môi tr ng axít, d n hay t o ph n ng n khi có áp su t và gia nhi t, d n hay tiêu hu hay ph n ng đi u ki n chu n; các ch t n b c m

- Ch t có tính đ c h i (Toxicity): Nh ng ch t th i mà b n thân nó có tính đ c

đ c thù đ c xác đ nh qua các b c ki m tra Ch t th i đ c phân tích thành ph n trong các pha h i, r n và l ng Khi có thành ph n hoá h c nào l n h n tiêu chu n cho phép thì ch t th i đó đ c x p vàp lo i ch t th i đ c h i Ch t đ c h i g m; các kim lo i n ng nh thu ngân, cadmium, asenic, chì và các mu i c a chúng; dung môi h u c nh toluen, benzen, axeton, cloroform…; các ch t có ho t tính sinh h c (thu c sát trùng, tr sâu, hoá ch t nông d c…); các ch t h u c r t b n trong đi u

ki n t nhiên n u tích lu trong mô m đ n m t n ng đ nh t đ nh thì s gây b nh (PCBs: Poly Chlorinated Biphenyls)

- Ch t có kh n ng gây ung th (Carcinogenicity) và đ t bi n gen: Dioxin

(PCDD), asen, cadmium, benzen, các h p ch t h u c ch a Clo…

7

So sánh các đ nh ngh a nêu trên, đ nh ngh a v CTNH c a Vi t Nam v i đ nh ngh a c a các qu c gia khác cho th y đ nh ngh a c a n c ta có nhi u đi m t ng

đ ng v i d nh ngh a c a UNEP và c a M Qua đó, đã nh n m nh đ n tính ch t nguy h i c a m t s lo i ch t th i, cho dù đ c th i ra v i kh i l ng nh thì CTNH c ng có kh n ng gây nh h ng đ n môi tr ng và s c kh e con ng i

1.1.2 Phân lo i ch t th i nguy h i

Trên th gi i hi n nay có r t nhi u cách phân lo i ch t th i nguy h i: Theo tính ch t, cách qu n lý, m c đ c … Tuy nhiên đ áp d ng cách phân lo i nào thì còn ph thu c vào các qu c gia khác nhau do các y u t xã h i – kinh t , môi

tr ng và s c kh e c ng đ ng

Có m t s cách phân lo i CTNH nh sau:

*Phân lo i theo TCVN

H th ng này phân lo i theo các đ c tính c a ch t th i

Theo TCVN 6706: 2000 chia CTNH thành 7 nhóm sau:

đ và áp su t thích h p có th gây n

4 Ch t th i

d b ôxi

hoá

Ch t th i ch a các tác nhân oxy hoá vô c

4.1 Ch t th i có ch a clorat,

pecmanganat, peoxit vô c …

Ch t th i ch a peoxyt h u c 4.2

Ch t th i h u c ch a c u trúc phân t -0-0- không b n

v i nhi t nên có th b phân

Ch t th i gây

Ch t th i có ch a các ch t gây nh h ng ch m ho c mãn tính, ho c gây ung th

do ti p xúc qua đ ng tiêu

(Ngu n: TCVN 6706:2000)

* Phân lo i theo ngu n phát sinh

Ngu n ch t th i t s n xu t công nghi p: Các ngành công nghi p phát sinh

D a vào giá tr li u gây ch t 50% s đ ng v t th c nghi m (LD50) T ch c Y

t th gi i phân lo i theo b ng d i đây:

>500

<20 20-200 200-2000

>2000

<10 10-100 100-1000

>1000

<40 40-400 400-4000

>4000

(Ngu n: T ch c Y t th gi i)

*H th ng phân lo i k thu t

Phân lo i theo h th ng này đ n gi n nh ng có hi u qu đ i v i các m c đích

k thu t B ng 1.3 trình bày các lo i ch t th i c b n c a h th ng H th ng này

th ng đ c s d ng trong nhi u tr ng h p nghiên c u đ xác đ nh các ph ng

Axit sunphuric th i t m kim

lo i Dung d ch amoniac trong

N c r a t các chai l thu c

tr sâu

x lý khí th i c a nhà máy s n

xu t s t thép và n u ch y kim

lo i Bùn th i t lò nung vôi

B i t b ph n đ t trong công ngh ch t o KL

Ch t r n trong quá trình hút

ch t th i nguy h i đ tràn

CR ch a nh t ng d ng d u

(Ngu n: Hazaduos Waste Management, Michael D.LaGrega)

* H th ng phân lo i theo danh sách

US-EPA đã li t kê theo danh m c h n 450 ch t th i đ c xem là ch t th i nguy h i Trong các danh m c này, m i ch t th i đ c n đ nh b i m t kí hi u nguy

h i c a US-EPA bao g m m t ch cái và ba ch s đi kèm Các ch t th i đ c chia theo b n danh m c: F,K, P,U

Danh m c đ c phân chia nh sau:

Danh m c F- Ch t th i nguy h i thu c các ngu n không đ c tr ng ó là các

ch t đ c t o ra t s n xu t và các qui trình công ngh Ví d halogen t các quá trình t y nh n và bùn t quá trình x lý n c th i c a nghành m đi n

l ng trong tháp x lý khí th i, bùn t nhà máy x lý n c th i…

Danh m c P và U: Ch t th i và các hoá ch t th ng ph m nguy h i Nhóm này

bao g m các hoá ch t nh clo, các lo i axit, baz , các lo i hoá ch t b o v th c v t…

c đi m đ a lý c a Vi t Nam v i ph n l n di n tích đ i, núi, ph n còn l i là

đ ng b ng v i m ng l i sông ngòi dày đ c ây đ c xem nh m t u đãi c a thiên nhiên đ i v i con ng i Vi t Nam, b i chúng ta có th s d ng m ng l i sông ngòi này vào sinh ho t và s n xu t Tuy nhiên, m ng l i sông ngòi này đang

b đe d a tr m tr ng b i chúng đang đ c s d ng nh ngu n ch a n c th i t chính ho t đ ng s n xu t và sinh ho t c a ng i dân, đ c bi t nh ng khu đô th và khu công nghi p T i nh ng thành ph l n nh : Hà N i, H i Phòng, Thành ph

H Chí Minh… ch a có h th ng x lý ch t th i công nghi p và sinh ho t Do đó,

m ng l i kênh r ch trong thành ph đ c coi là n i ch a ch t th i chính, gi i quy t v n đ nh c nh i do ch t th i m t cách t m th i T c đ t ng tr ng kinh t càng cao thì v n đ ô nhi m ngu n n c càng m c báo đ ng H u h t các b nh

vi n l n đ u không có h th ng x lý n c th i, ho c có nh ng không ho t đ ng đã

th i l ng n c này tr c ti p vào sông ngòi lân c n mà không qua x lý, ho c x lý không đ m b o v sinh Hàng lo t nh ng con sông các thành ph đang tr thành

nh ng con sông ch t khi ngu n n c đây có màu đen s m và b c mùi hôi n ng

n c vào không khí Ngoài ra, nhi u s c tràn d u x y ra trong th i gian g n đây

v t v bao thu c tr sâu b a bãi ven đ ng, g n ao, h …

CTNH đ c chôn l p vào lòng đ t ho c chôn l p t i nh ng bãi rác kém ch t

l ng đã d n đ n hi n t ng n c rác ng m tr c ti p vào ngu n n c xung quanh Nhi u tr ng h p, CTNH đ c l u gi lâu dài ho c chôn l p ngay t i ch mà không qua m t khâu x lý nào, ho c x lý không đúng quy trình k thu t Vi c rò r kim

lo i n ng t các x kim lo i hay hi n t ng khuy ch tán s i ami ng trong quá trình

l u gi CTNH đã gây ra nh ng nh h ng nghiêm tr ng đ i v i ngu n n c ng m Ngoài nh ng nh h ng đ n ngu n n c, CTNH t các c s s n xu t kinh

doanh, c s y t , t sinh ho t th ng ngày c a ng i dân đã là m t s c ép th c s

n ng n lên tài nguyên đ t do d l ng đ c t c a CTNH đ l i trong đ t quá cao Không ch phá v l p màu m c a đ t, CTNH còn có kh n ng gây nhi m đ c cho

đ t, đem l i khó kh n cho quá trình s n xu t nông – lâm – ng nghi p c bi t,

vi c s d ng thu c BVTV các vùng nông thôn (bao g m c tr ng h p s d ng thu c BVTV mà th gi i đã h n ch ho c c m do t l đ c t cao) c ng là nguyên nhân chính gây thoái hóa và ô nhi m đ t, m n hóa ho c chua phèn, phá h y c u trúc

đ t… M t khác, ngu n ô nhi m đ t còn có th đ c t o ra b i các ch t th i phóng

x c a các trung tâm khai thác phóng x , các nhà máy đi n nguyên t … Các ch t

th i phóng x này gây ra nh h ng l n đ n h vi sinh v t trong đ t, phân gi i ch t

h u c , làm m t dinh d ng đ t

CTNH phát sinh t ho t đ ng giao thông v n t i, sinh ho t, tiêu dùng và đ c

bi t là ho t đ ng công nghi p đã làm cho m c đ ô nhi m không khí ngày càng gia

14

t ng K t qu đo l ng th c hi n trên th c t cho th y kho ng 70% l ng b i trong không khí đô th do giao thông v n t i và xây d ng Tình tr ng thi u thi t b x lý khí th i đ c h i ph n l n c s công nghi p (g n 100% doanh nghi p phát th i khí không có thi t b x lý CTNH), tình tr ng gia t ng s l ng ph ng ti n giao thông đ ng b , vi c đun n u b ng than, d u h a trong sinh ho t th ng ngày c a

ng i dân là nguyên nhân đáng k làm nh h ng đ n b u khí quy n Nhi u lo i CTNH đ c th i b b ng cách cho bay h i chính là nguyên nhân làm cho nhi u đ c

t lan t a vào không khí

1.1.3 2 nh h ng c a CTNH đ n s c kh e con ng i

T n t i d i các d ng ch y u nh : r n, l ng, khí… nên CTNH d dàng xâm

nh p vào c th con ng i b ng nhi u cách th c khác nhau c bi t khi d ng

l ng, s xâm nh p và phá h y c a nó càng nhanh chóng và khó ki m soát Tính

ch y dòng c a ch t l ng làm chúng d dàng di chuy n nên khó có th khoanh vùng

l i H n n a, các ch t l ng d dàng hòa tan các ch t khác và có th chuy n thành

d ng h i và khí Khi con ng i ti p xúc v i CTNH n ng đ nh s có kh n ng

nh h ng đ n s c kh e nh : viêm da, viêm đ ng hô h p, viêm đ ng tiêu hóa…

N u ti p xúc n ng đ l n, con ng i s có kh n ng m c các b nh hi m nghèo, có

th gây t vong nh : nhuy n x ng, đ t bi n gen, b nh Itai do nhi m đ c Cadimi…

Hi n nay, cùng v i s gia t ng c v quy mô và s l ng các b nh vi n, l ng

ch t th i y t đ c th i ra ngày càng nhi u Theo WHO, trong các lo i ch t th i y t ,

có kho ng h n 85% ch t th i y t không lây nhi m, 10% lây nhi m và 5% r t đ c

h i Bao g m: Kim tiêm, chai thu c, hoá ch t, b ph n c th ng i b c t b … có

kh n ng truy n b nh r t cao c bi t các lo i ch t th i này khi k t h p v i đi u

ki n khí h u nhi t đ i m gió mùa n c ta N c th i b nh vi n ch a r t nhi u

lo i vi trùng, virus và các m m b nh sinh h c khác trong máu m , d ch… c a ng i

b nh Theo k t qu phân tích c a c quan ch c n ng, lo i n c này ô nhi m n ng

v m t h u c và vi sinh Hàm l ng vi sinh cao g p 100 – 1.000 tiêu chu n cho phép, v i nh ng lo i vi khu n Salmonella, t c u, virus đ ng tiêu hóa, các lo i ký sinh trùng, amip… hàm l ng ch t r n l l ng cao g p 2 – 3 l n tiêu chu n cho

15

phép Dù ch a đ ng nhi u đ c t nh v y, nh ng h u h t t i các b nh vi n l n Trung ng n c th i ch qua b ph t r i đ th ng ra c ng b nh vi n tuy n huy n thì ngay c b ph t c ng không có, mà đ c th i luôn ra ngoài Nh ng m m

b nh trong n c th i khi đ c th i ra ngoài đã xâm nh p vào c th các lo i th y

s n, v t nuôi, cây tr ng và d dàng tr l i v i con ng i ây chính là m t trong

nh ng nguyên nhân c b n làm gia t ng các b nh hi m nghèo cho ng i dân

Thu c BVTV là ngu n gây ô nhi m n ng n không ch đ i v i môi tr ng mà còn đ i v i s c kh e con ng i Trên th c t , đã có nhi u s c không nh do thu c

BVTV gây ra M t m t, do ý th c b o qu n thu c c a ng i dân không cao nên

m t ph n d l ng thu c đã phát tán vào môi tr ng M t khác, do ng i dân nhi u n i l m d ng thu c BVTV đ i v i rau qu đã khi n d l ng thu c quá cao trong s n ph m, ngay c khi chúng đ n tay ng i tiêu dùng Nh v y, b ng nhi u con đ ng khác nhau, m t l ng l n thu c BVTV đã quay tr l i c th con ng i, gây nên nh ng tai n n đáng ti c

 Ch t th i nguy h i c ng là m t trong nh ng nguyên nhân chính gây ra

nh ng s c môi tr ng nghiêm tr ng:

sò trong vùng bi n b ô nhi m n ng vì methyl th y ngân th i ra v nh Minamata L n

đ u tiên c n b nh này đ c phát hi n t i Minamata thu c t nh Kumamoto và n m

1956, và n m 1968, chính ph Nh t b n đã chính th c tuyên b , c n b nh này cho công ty Chisso (M t công ty s n xu t hóa ch t) gây ra vì đã làm ô nhi m môi

tr ng Nh ng b nh nhân đ u tiên Minamata đã b điên, b t t nh và ch t m t tháng sau khi b m c b nh Ch a m t gi i pháp nào có hi u qu đ ch a c n b nh Minamata, nh ng các bác s đã c g ng làm gi m b t nh ng tri u ch ng trên b ng

nh ng bi n pháp t p luy n, tr li u Cho đ n ngày 30/4/1997, s ng i trong hai t nh Kumamoto và Kagoshima ch ng nh n là đã m c b nh Minamata lên t i 17 ngàn

ng i Trong đó có 2.265 (trong đó 1.484 ng i đã qua đ i cho đ n 31/1/2003) đã

đ c chính ph công nh n 10.625 ng i sau khi đ c ch ng nh n là b nh nhân

16

Minamata đã đ c Chính ph b i th ng Nh v y, theo Chính ph Nh t thì có

t ng c ng 12.890 ng i đã m c b nh cho đ n nay

nhà máy đi n Chernobyl đã gây ra th m ho h t nhân t i t nh t trong l ch s th

gi i Sai l m trong thi t k và đi u khi n t o thành v n m nh đ n m c th i bay c

ph n nóc n ng nghìn t n c a lò ph n ng s 4, phát tán vô s ch t phóng x vào môi tr ng s ng c tính 4.000 ng i khác có th c ng ch t sau đó do nhi m phóng x Tuy nhiên, t ch c Hoà bình Xanh cho r ng, con s này cao h n nhi u và lên đ n 93.000 ng i M t kh i bê tông c t thép kh ng l đ c xây lên đ l p chi c

lò ph n ng b n Nh ng tr c khi nó đ c xây ch t phóng x đã k p lan t Ukraina sang n c láng gi ng Belarus và nhi u n i khác châu Âu

+ S c Bhopal: Th m h a Bhopal là m t th m h a công nghi p x y ra t i

nhà máy s n xu t thu c tr sâu s h u và đi u hành b i Union Carbide (UCIL) Bhopal, Madhya Pradesh, n ngày 3 tháng 12 n m 1984 Kho ng 12 gi tr a, nhà máy rò r ra khí Methyl isocyanate (MIC) và các khí đ c khác, gây ra ph i nhi m trên 500,000 ng i Nh ng đánh giá v s l ng ng i ch t có s không

th ng nh t ánh giá chính th c ban đ u v s ng i ch t là 2,259, phía chính quy n bang Madhya Pradesh đã xác nh n t ng s 3737 cái ch t liên quan đ n v rò

r khí ga này Các c quan chính quy n khác c tính kho ng 15,000 ng i ch t

M t s t ch c đ a ra con s kho ng 8000 đ n 10,000 ng i ch t trong 72 gi đ u

và 25,000 ng i ch t vì các c n b nh liên quan đ n khí ga rò r

n m 1991, khi quân đ i Iraq rút kh i Kuwait, h đã m t t c các van c a gi ng d u

và phá v các đ ng ng d n d u nh m ng n c n b c ti n c a quân đ i M K t

qu là m t l ng d u l n nh t trong l ch s đã ph lên V nh Ba t c tính, s d u loang t ng đ ng 240 - 336 tri u gallonn d u thô Di n tích d u loang có kích

th c t ng đ ng đ o Hawai Tuy nhiên, m i c g ng ph c h i đ u ph i đ i chi n tranh k t thúc b o v n c kh i b nhi m b n, h đã ph i huy đ ng kho ng 40

17

km thanh hút d u n i trên m t n c và 21 máy tách d u kh i n c Cùng v i hàng

lo t xe hút d u, h đã thu l i đ c 58,8 tri u gallon d u

1.2 QU N LÝ CH T TH I NGUY H I

1.2.1 Khái ni m qu n lý ch t th i nguy h i

T i Kho n 3 i u 3 quy ch qu n lý CTNH ban hành kèm theo Quy t đ nh s 155/1999/Q - Tgg ngày 16/07/1999 c a Th t ng Chính ph quy đ nh: Qu n lý CTNH là các ho t đ ng ki m soát CTNH trong su t quá trình t phát sinh đ n thu gom, v n chuy n, quá c nh, l u gi , x lý và tiêu h y CTNH

Theo thông t s 12/2006/TT-BTNMT ngày 26/12/2006 quy đ nh t i m c 2.1:

Qu n lý CTNH g m các ho t đ ng liên quan đ n vi c phòng ng a, gi m thi u, phân

lo i, thu gom, v n chuy n, l u gi , x lý (k c tái ch , thu h i), tiêu h y CTNH Theo thông t s 12/2011/TT-BTNMT ngày 14/04/2011 quy đ nh t i i u 3:

Qu n lý CTNH là các ho t đ ng liên quan đ n vi c phòng ng a, gi m thi u, phân

đ nh, phân lo i, tái s d ng tr c ti p, l u gi t m th i, v n chuy n và x lý CTNH

Nh v y, khái ni m qu n lý CTNH l n đ u tiên đ c quy đ nh t i quy ch

qu n lý CTNH, sau đó khái ni m này đã đ c ch nh s a t i Thông t BTNMT ngày 26/12/2006 và đã đ c ti p t c ch nh s a t i Thông t 12/2011/TT-BTNMT ngày 14/04/2011 T i thông t này, khái ni m qu n lý CTNH đ c di n t

12/2006/TT-m t cách c th , rõ ràng, có n i hà12/2006/TT-m r ng h n và đ y đ h n so v i quy đ nh Kho n

3 i u 3 c a quy ch và quy đ nh m c 2.1 theo thông t s 12/2006/TT-BTNMT ngày 26/12/2006 Các nhà làm lu t đã li t kê hàng lo t ho t đ ng c a vi c qu n lý CTNH theo m t quy trình ch t ch h n, bao g m c nh ng ho t đ ng liên quan đ n

vi c phòng ng a, gi m thi u, phân đ nh, phân lo i, tái s d ng tr c ti p, l u gi t m

th i, v n chuy n và x lý CTNH Nh v y, trách nhi m qu n lý ch t th i c a c quan Nhà n c và các t ch c, cá nhân có liên quan đ n vi c qu n lý CTNH không

ch có t khi ch t th i đó phát sinh, mà các ch th trên còn có trách nhi m trong

vi c phòng ng a, gi m thi u b ng vi c áp d ng m i bi n pháp k thu t hi n đ i, công ngh tiên ti n…nh m h n ch l ng CTNH phát sinh trên th c t

Theo quy đ nh trên, qu n lý CTNH có nh ng đ c đi m sau:

18

- Trách nhi m qu n lý ch t th i thu c v c quan Nhà n c có th m quy n

qu n lý CTNH và các t ch c, cá nhân có liên quan Các c quan Nhà n c có trách nhi m qu n lý CTNH trong ph m vi ch c n ng lu t đ nh Các t ch c, cá nhân có trách nhi m qu n lý CTNH là nh ng ch th có nh ng ho t đ ng liên quan tr c ti p

đ n CTNH nh : ch ngu n th i, ch thu gom, v n chuy n, x lý, tiêu hu

- N i dung qu n lý CTNH là các ho t đ ng mà các c quan qu n lý Nhà

n c v b o v môi tr ng và các t ch c, cá nhân có liên quan ph i th c hi n C

th là: các c quan Nhà n c có trách nhi m xây d ng và hoàn thi n h th ng pháp

lu t v qu n lý CTNH, thanh tra, ki m tra, phát hi n và x lý k p th i nh ng sai

ph m… các t ch c, cá nhân có liên quan ph i ti n hành nh ng ho t đ ng phân

lo i, thu gom, v n chuy n, x lý… ch t th i nguy h i

1.2.2 Quy trình qu n lý ch t th i nguy h i

Quy trình qu n lý ch t th i nguy h i đ c chia làm 5 giai đo n [4]:

Giai đo n 1: Qu n lý ngu n phát sinh CTNH ây là vi c ti n hành các bi n

pháp đ qu n lý CTNH ngay t i chính ngu n phát sinh ra ch t th i đó Ki m soát CTNH t i ngu n là m t công vi c khá ph c t p Cách thông th ng nh t đ c nhi u

qu c gia s d ng đ gi i quy t nh ng v n đ trên là ti n hành th t c đ ng ký c p

gi y phép đ i v i các ch ngu n th i CTNH, đ c bi t là trong ngành công nghi p

Giai đo n 2: Phân l p, thu gom và v n chuy n CTNH Giai đo n này đ c

th c hi n b ng vi c phân lo i, thu gom toàn b CTNH t i t t c các ngu n phát sinh

ra chúng Sau khi ti n hành vi c thu gom, ch t th i s đ c v n chuy n đ n khu x

lý và th i b ho c đ n tr m trung chuy n hay đ n n i l u gi t m th i

Giai đo n 3: X lý trung gian Giai đo n này đ c ti n hành b i nh ng

ph ng pháp x lý khác nhau nh : x lý c h c, x lý hóa h c, sinh h c và nhi t…

19

Giai đo n 5: Th i b ch t th i Nh ng ph n ch t th i khi không còn đ c tái

ch và tái s d ng s đ c th i b b ng nh ng cách th c khác nhau nh : chôn l p

1.3.1 T ng quan v qu n lý ch t th i nguy h i trên th gi i

Công tác qu n lý ch t th i nguy h i là m t v n đ th i s nóng h i hi n đang

đ c c th gi i quan tâm, b i t t c đ u nh n th c đ c r ng: n u không có các

Hi n nay trên Th gi i đã có nhi u c quan qu c t nh IRPTC (t ch c đ ng

ký toàn c u v hóa ch t đ c ti m tang), IPCS (ch ng trình toàn c u v an toàn hóa

ch t), WHO (T ch c Y t th gi i)… xây d ng và qu n lý các d li u thông tin v

an toàn hóa ch t

Tùy t ng đi u ki n kinh t xã h i và m c đ phát tri n khoa h c k thu t cùng

v i nh n th c v qu n lý ch t th i mà m i n c có nh ng cách x lý ch t th i c a riêng mình C ng c n nh n m nh r ng các n c phát tri n trên th gi i th ng áp

d ng đ ng th i nhi u ph ng pháp đ x lý ch t th i r n, trong đó có ch t th i r n nguy h i, t l x lý ch t th i r n b ng cách ph ng pháp nh đ t, x lý c h c, hóa/lý, sinh h c, chôn l p,… r t khác nhau Qua s li u th ng kê v tình hình x lý

ch t th i r n c a m t s n c trên th gi i cho th y r ng Nh t B n là n c s d ng

ph ng pháp thu h i ch t th i r n v i hi u qu cao nh t (38%), sau đó đ n Th y S

20

(33%), trong lúc đó Singapo ch s d ng ph ng pháp đ t, Pháp l i s d ng

ph ng pháp x lý vi sinh nhi u nh t (30%)… Các n c s d ng ph ng pháp chôn l p h p v sinh nhi u nh t trong vi c qu n lý ch t th i r n là Ph n Lan (84%),

Thái Lan (84%), Anh (83%), Liên Bang Nga (80%), Tây Ban Nha (80%) [18]

Trên th gi i, các n c tiên ti n đã có h th ng thông tin qu n lý hoá ch t hoàn ch nh H th ng qu n lí hoá ch t (REACH) cu châu Âu có hi u l c t ngày 1/6/2007 REACH cung c p thông tin mi n phí v m i ho t đ ng hoá ch t v i nhi u

th ti ng s d ng trong c ng đ ng Châu Âu: Anh, Pháp, Tây Ban Nha, c, Ý…

t (%)

Tái

ch (%)

t t i nhà máy

(Ngu n: European Union Council Directive (EUCD), (2011) “Integrated Pollution

Prevention and Control (96/61/EC)”, 24 September)

21

1.3.2 T ng quan v qu n lý ch t th i nguy h i Vi t Nam

Qu n lý ch t th i nguy h i (CTNH) v n còn là m t v n đ t ng đ i m i m

và đang khá b c xúc trong công tác b o v môi tr ng t i Vi t Nam hi n nay Cùng

v i quá trình công nghi p hoá, hi n đ i hoá m nh m c a n c ta, l ng ch t th i

c ng liên t c gia t ng, t o s c ép r t l n đ i v i công tác b o v môi tr ng Theo

k t qu nghiên c u n m 2004, t ng l ng CTNH phát th i c a Vi t Nam trong n m

2003 vào kho ng 160 ngàn t n và d báo t ng lên kho ng 500 ngàn t n vào n m

2010 Tuy nhiên, theo báo cáo c a 35/63 t nh, thành ph tr c thu c Trung ng

n m 2009, s l ng CTNH phát sinh t các đ a ph ng này đã vào kho ng g n 700 ngàn t n Riêng s l ng CTNH đ c thu gom, v n chuy n, x lý b i các đ n v hành ngh qu n lý CTNH liên t nh do T ng c c Môi tr ng c p phép trong n m

ch t th i nguy h i

- TCVN 6706:2000 Tiêu chu n Vi t Nam v ch t th i nguy h i - Phân lo i

- TCXDVN 320:2004 Tiêu chu n thi t k - Bãi chôn l p ch t th i nguy h i

- TCVN 7629:2007 Tiêu chu n Vi t Nam v ng ng ch t th i nguy h i

- TCVN 6707:2009 Tiêu chu n Vi t Nam v ch t th i nguy h i - D u hi u c nh báo

- QCVN 07: 2009/BTNMT - Quy chu n k thu t qu c gia v ng ng ch t th i nguy h i

1.3.2.2 Ngu n phát sinh CTNH

Do tính đa d ng c a các lo i hình công nghi p, các ho t đ ng th ng m i tiêu dùng trong cu c s ng hay các ho t đ ng công nghi p mà ch t th i nguy h i có th phát sinh t nhi u ngu n th i khác nhau Vi c phát th i có th do b n ch t c a công ngh , hay do trình đ dân trí d n đ n vi c th i ch t th i có th là vô tình hay c ý Tùy theo cách nhìn nh n mà có th phân thành các ngu n th i khác nhau, nhìn chung

có th chia các ngu n phát sinh ch t th i nguy h i thành 4 ngu n chính sau đây:

- Ch t th i nguy h i phát sinh t các ho t đ ng công nghi p: ví d khi s n xu t thu c kháng sinh s d ng dung môi methyl chloride, xi m s d ng cyanide, s n

xu t thu c tr sâu s d ng dung môi là toluene hay xylene…

23

- Ch t th i nguy h i phát sinh t ho t đ ng nông nghi p: ví d s d ng các

lo i thu c b o v th c v t đ c h i

- Ch t th i nguy h i phát sinh t các ho t đ ng th ng m i ví d quá trình

nh p – xu t các hàng đ c h i không đ t yêu c u cho s n xu t hay hàng quá th i gian s d ng…

- Ch t th i nguy h i phát sinh t vi c tiêu dùng trong dân d ng: ví d vi c s

d ng pin, ho t đ ng nghiên c u khoa h c, accu….)

Trong các ngu n th i trên thì ho t đ ng công nghi p là ngu n phát sinh ch t th i nguy h i l n nh t và ph thu c r t nhi u vào lo i ngành công nghi p So v i các ngu n phát sinh khác, đây c ng là ngu n phát th i mang tính th ng xuyên và n đ nh nh t Các ngu n phát th i t dân d ng hay t th ng m i ch y u không nhi u, l ng ch t

th i t ng đ i nh , mang tính s c ho c do trình đ nh n th c và dân trí c a ng i dân Các ngu n th i t các ho t đ ng nông nghi p mang tính ch t phát tán d ng r ng, đây là ngu n r t khó ki m soát và thu gom, l ng th i này ph thu c r t nhi u vào kh

n ng nh n th c c ng nh trình đ dân trí c a ng i dân trong khu v c

1.3.2.3 L ng và lo i CTNH phát sinh t i Vi t Nam

• CTNH nông nghi p

Theo s li u th ng kê c a T ng c c Môi tr ng, T ng c c Th ng kê, T ng

c c H i quan t n m 2000 đ n n m 2005, m i n m Vi t Nam s d ng kho ng 35.000 đ n 37.000 t n hoá ch t b o v th c v t, đ n n m 2006, t ng đ t bi n lên t i 71.345 t n và đ n n m 2008 đã t ng lên x p x 110.000 t n Thông th ng, l ng bao bì chi m kho ng 10% so v i l ng thu c tiêu th , nh v y n m 2008 đã th i ra môi tr ng kho ng 11.000 t n bao bì các lo i Tuy nhiên vi c thu gom x lý ch t

th i t bao bì chai l hóa ch t thu c BVTV còn nhi u h n ch ây là CTR thu c danh m c CTNH c n ph i thu gom, x lý đúng quy đ nh Nh ng th c t , các lo i v bao bì, hóa ch t BVTV th ng b v t b a bãi t i ru ng, góc v n, ho c nguy hi m

h n, có tr ng h p còn v t ngay đ u ngu n n c sinh ho t

2004 cho th y: M c tiêu thu pin R6 Zn-C khu v c n i thành là 5÷8 cái/ng i/n m, khu v c ngo i thành là 3÷5 cái/ng i/n m c tính l ng pin th i R6 Zn-C Hà N i n m 2004 là 200÷350 t n/n m (con s t ng ng n m 2010 có

th đ t t i 750 t n) c-quy ch y xe g n máy ch y u là lo i c-quy chì-axit, tu i

th trung bình là 5 n m/cái v i tr ng l ng 2,5 kg/ c-quy c tính l ng c-quy

xe máy chì-axit vào n m 2004 Hà N i là 580 t n/ n m (con s t ng ng cho n m

2010 có th đ t trên 1.200 t n)

Hi n t i, CTNH trong sinh ho t v n ch a đ c thu gom và x lý riêng và b

th i l n v i CTR sinh ho t đ đ a đ n bãi chôn l p Vi c chôn l p và x lý chung s gây ra nhi u tác h i cho nh ng ng i ti p xúc tr c ti p v i rác, nh h ng t i quá trình phân h y rác và hòa tan các ch t nguy h i vào n c r rác Do v y, các c quan qu n lý c n có chính sách và yêu c u các URENCO có k ho ch thu gom riêng bi t CTNH trong CTR sinh ho t

• Ch t th i nguy h i công nghi p

25

CTNH chi m kho ng 15%-20% l ng CTR công nghi p ây là ngu n ô nhi m ti m tàng r t đáng lo ng i cho môi tr ng và s c kh e c a c ng đ ng CTNH phát sinh t các KCN c a khu v c phía Nam kho ng 82.000 - 134.000 t n/n m, cao

h n các khu v c khác (g p 3 l n mi n B c và kho ng 20 l n mi n Trung) G n m t

n a s l ng ch t th i công nghi p phát sinh các vùng kinh t tr ng đi m phía Nam là t i Tp.HCM, Biên Hòa, ng Nai, Bà R a – V ng Tàu, Bình D ng Th c

M c đ phát sinh CTNH công nghi p trong các KCN tùy thu c vào lo i hình

s n xu t ch y u Nghiên c u n m 2009 t i vùng KTT phía Nam cho th y ngành

s n xu t và d ch v s a ch a ph ng ti n giao thông phát sinh l ng CTNH l n

nh t (B ng 1.6) Trong khi đó, t i ng Nai, m c đ phát th i các CTNH các ngành ngh đ c phân b nh sau: ngành gi y da (35%), d t nhu m (25%), đi n – đi n t (25%), d c ph m (5%), và ngành ngh khác là 10% Vi c th ng kê phát th i CTNH t các ho t đ ng s n xu t công nghi p hi n nay ch y u d a vào đ ng ký các ch ngu n th i Tuy nhiên, t l các c s đ ng ký ch ngu n th i CTNH còn

th p c bi t đ i v i các c s s n xu t quy mô nh và h gia đình, nh t là t i các làng ngh Do đó, trên th c t t ng l ng CTNH phát sinh l n h n nhi u l n so v i con s th ng kê

• Ch t th i nguy h i t i làng ngh

Hi n nay, c n c có 1.324 làng ngh đ c công nh n và 3.221 làng có ngh

Ho t đ ng s n xu t ngh nông thôn đã t o ra vi c làm cho h n 11 tri u lao đ ng, thu hút kho ng 30% l c l ng lao đ ng nông thôn; đ c bi t có nh ng đ a ph ng

đã thu hút đ c h n 60% lao đ ng c a c làng, đã và đang có nhi u đóng góp cho

n đ nh đ i s ng nông dân, góp ph n phát tri n kinh t nông thôn (B TN&MT,

26

2011) Làng ngh phân b không đ ng đ u gi a các vùng, mi n (mi n B c kho ng 60%, mi n Trung 30%, mi n Nam 10%) Trong đó các làng ngh có quy mô nh , trình đ s n xu t th p, thi t b c và công ngh l c h u chi m ph n l n (trên 70%)

Vì v y, đã và đang n y sinh nhi u v n đ môi tr ng t i các làng ngh

Th ng kê n m 2008 cho th y các làng ngh t i mi n B c phát sinh nhi u ch t

th i nguy h i nh t, đ c bi t là các làng ngh tái ch kim lo i, đúc đ ng v i ngu n

ch t th i r n phát sinh bao g m bavia, b i kim lo i, phôi, r s t v i l ng phát sinh kho ng 1 - 7 t n/ngày (Ngu n: B xây d ng, 2009)

• Ch t th i nguy h i phát sinh t ho t đ ng y t

L ng CTNH y t phát sinh không đ ng đ u t i các đ a ph ng, ch y u t p trung các t nh, thành ph l n Xét theo 7 vùng kinh t trong c n c, vùng ông Nam B phát sinh l ng th i nguy h i l n nh t trong c n c (32%), v i t ng

l ng th i là 10.502,8 t n/n m, ti p đ n là vùng ng b ng sông H ng (chi m 21%) Các nghiên c u cho th y các b nh vi n tuy n trung ng và t i các thành ph

l n có t l phát sinh CTNH y t cao nh t Tính trong 36 b nh vi n thu c B Y t ,

t ng l ng CTNH y t c n đ c x lý trong 1 ngày là 5.122 kg, chi m 16,2% t ng

l ng CTR y t Trong đó, l ng CTNH y t tính trung bình theo gi ng b nh là 0,25 kg/gi ng/ngày

Theo s li u đi u tra c a C c Khám ch a b nh - B Y t và Vi n Ki n trúc, Quy ho ch ô th và Nông thôn - B Xây d ng th c hi n n m 2009 - 2010, c ng

nh s li u t ng k t c a T ch c Y t th gi i (WHO) v thành ph n CTR y t t i các n c đang phát tri n có th th y l ng CTR y t nguy h i chi m 22,5%, trong

đó ph n l n là CTR lây nhi m Do đó, c n xác đ nh h ng x lý chính là lo i b

đ c tính lây nhi m c a ch t th i

1.3.3.4 Công tác thu gom, v n chuy n và x lý CTNH Vi t Nam

• Công tác thu gom và v n chuy n:

+ Công tác thu gom CTNH nông nghi p

Trong th i gian qua công tác thu gom, l u gi và x lý các lo i hóa ch t, v bao bì hóa ch t BVTV đã đ c nhi u t nh, thành ph t ch c th c hi n nh : Ngh

27

An, Tuyên Quang, V nh Long Vi c tri n khai này đã b c đ u h n ch nh h ng tác h i c a hóa ch t BVTV t n l u trong v bao bì t i s c kh e con ng i và môi

tr ng xung quanh Tuy nhiên, các bi n pháp thu gom bao bì thu c BVTV đ c áp

d ng v i quy mô nh , ph n l n do h p tác xã t t ch c thu gom, ch y u là gom vào thùng ch a Thùng ch a các bao bì hóa ch t BVTV đ c s d ng th ng là thùng phuy Nh ng s l ng còn ít do gi i h n v kinh phí ít M t s ít đ a ph ng

đã xây b xi-m ng c đ nh Bên c nh đó h u h t các đ a ph ng còn ch a có h ng

x lý các bao bì hóa ch t BVTV sau thu gom

+ Công tác thu gom CTNH công nghi p

Vi c thu gom CTR công nghi p và CTNH ch y u do các Công ty môi tr ng

đô th c p t nh th c hi n L ng CTNH còn l i do các công ty/doanh nghi p t nhân

đ c c p phép đ m trách vi c thu gom, v n chuy n T i khu v c phía Nam, s l ng doanh nghi p ho t đ ng và đ c c p phép trong l nh v c thu gom, v n chuy n CTR công nghi p nguy h i nhi u h n và t l thu gom cao h n Theo C c Qu n lý ch t th i

và C i thi n môi tr ng (T ng c c Môi tr ng), Hà N i có 327 c s đ c c p S

đ ng ký ch ngu n th i CTNH, ch y u t i các c s s n xu t l n và v a S l ng này còn r t th p so v i th c t S c s th c hi n báo cáo đ nh k v qu n lý CTNH

ch chi m 14,7% TP H Chí Minh có 1.100 c s đã đ c c p s đ ng ký ch ngu n

th i trong s 9.000 công ty, nhà máy có ngu n CTNH ng Nai có kho ng 700 h s

đ ng ký ch ngu n th i CTNH, trong đó đã c p S đ ng ký cho 562 doanh nghi p Bà

R a - V ng Tàu đã c p s đ ng ký ch ngu n th i CTNH cho 444 doanh nghi p v i

t ng kh i l ng đ ng ký trên 2.000 t n/tháng Hi n ch a có s li u đ y đ v t l thu gom CTNH công nghi p t ng thành ph c a Vi t Nam T l thu gom t i các KCN

t ng đ i cao h n so v i bên ngoài KCN

+ Công tác thu gom ch t th i nguy h i t sinh ho t và các làng ngh : Do s

l ng ch t th i nguy h i ít và s hi u bi t c a ng i dân v tác h i, ph ng pháp x

lý còn h n ch nên h u nh đ c thu gom và x lý nh ch t th i sinh ho t

+ Công tác thu gom , l u tr ch t th i nguy h i t ho t đ ng y t nói chung đã

đ c quan tâm b i các c p t Trung ng đ n đ a ph ng, th hi n m c đ th c

28

hi n quy đ nh các b nh vi n khá cao Ch t th i y t phát sinh t các c s khám

ch a b nh tr c thu c s qu n lý c a B Y t , ph n l n đ c thu gom và v n chuy n

đ n các khu v c l u gi sau đó đ c x lý t i các lò thiêu đ t n m ngay trong c s

ho c ký h p đ ng v n chuy n và x lý đ i v i các c s x lý ch t th i đã đ c c p phép t i đ a bàn c s khám ch a b nh đó

Trong v n chuy n CTR y t , theo Báo cáo môi tr ng qu c gia 2011 ch có

v y mua s m ph ng ti n thu gom CTR đúng tiêu chu n c a các b nh vi n g p khó

kh n Nhìn chung các ph ng ti n v n chuy n ch t th i y t còn thi u, đ c bi t là các xe chuyên d ng Ho t đ ng v n chuy n ch t th i y t nguy h i t b nh vi n, c

s y t đ n n i x lý, chôn l p h u h t do công ty môi tr ng đ m nhi m, không có các trang thi t b đ m b o cho quá trình v n chuy n đ c an toàn

• X lý, tiêu h y ch t th i nguy h i

+ X lý và tiêu h y ch t nguy h i nông nghi p

Trong th i gian qua, công tác thu gom, l u gi và x lý các lo i hóa ch t, v bao bì hóa ch t BVTV đã đ c nhi u t nh, thành ph t ch c th c hi n nh : Ngh

An, Tuyên Quang, V nh Long Vi c tri n khai này đã b c đ u h n ch nh h ng tác h i c a hóa ch t BVTV t n l u trong v bao bì t i s c kh e con ng i và môi

tr ng xung quanh Tuy nhiên vi c áp d ng các bi n pháp x lý CTNH t ho t

đ ng nông nghi p v n ch quy mô r t nh

+ X lý và tiêu h y ch t th i nguy h i công nghi p

Theo Quy ho ch các khu x lý CTR công nghi p liên vùng, liên t nh, đ n n m

2020, 4 vùng KTT đ u s xây d ng khu x lý CTR công nghi p và CTNH ó là các khu x lý Nam S n, S n D ng vùng KTT B c B ; H ng V n, Bình Nguyên, Cát Nh n vùng KTT mi n Trung; Tân Thành, khu x lý CTR công

đ n v đ c T ng c c Môi tr ng c p phép hành ngh QL CTNH theo quy đ nh

c a thông t s 12/2006/TT-BTNMT hi n đang ho t đ ng và 53 đ n v hành ngh

QL CTNH c p phép theo Thông t s 12/2011/TT-BTNMT ngày 14 tháng 4 n m

2011.Các doanh nghi p này đ c B TN&MT ho c S TN&MT c p t nh c p gi y phép ho t đ ng H u h t các doanh nghi p thu gom và x lý CTR công nghi p nguy

h i đ u t p trung phía Nam

+ X lý và tiêu h y ch t th i nguy h i t sinh ho t và làng ngh : H u h t đ u

ch a có bi n pháp x lý đúng cách mà h u h t đ u không đ c x lý ho c x lý cùng v i ch t th i sinh ho t không nguy h i

+ X lý, tiêu h y ch t th i y t nguy h i

Kh i l ng CTR y t nguy h i đ c x lý đ t tiêu chu n chi m 68% t ng

l ng phát sinh CTR y t nguy h i trên toàn qu c CTR y t x lý không đ t chu n (32%) là nguyên nhân gây ô nhi m môi tr ng và nh h ng t i s c kh e c ng

đ ng Các thành ph l n nh Tp H Chí Minh và Hà N i đã có xí nghi p x lý CTR y t nguy h i v n hành t t, t ch c thu gom và x lý, tiêu hu CTR y t nguy

h i cho toàn b c s y t trên đ a bàn CTR y t nguy h i c a các t nh, thành ph khác hi n đ c x lý và tiêu hu v i các m c đ khác nhau: m t s đ a ph ng nh Thái Nguyên, H i Phòng, C n Th đã t n d ng t t lò đ t trang b cho c m b nh

vi n, ch đ ng chuy n giao lò đ t cho công ty môi tr ng đô th t ch c v n hành

và thu gom x lý CTR y t nguy h i cho toàn t nh, thành ph ; Ngh An có lò đ t

đ t t i b nh vi n t nh x lý CTR y t nguy h i cho các b nh vi n khác thu c đ a bàn thành ph , th xã M t s thành ph l n đã b trí lò đ t CTR y t nguy h i t p trung

t i khu x lý chung c a thành ph T l lò đ t CTR y t phân tán đ c v n hành

t t ch chi m kho ng x p x 50% s lò đ c trang b , có vùng ch đ t 20% N u xét

30

m c đ x lý c a các c s y t theo tuy n trung ng và đ a ph ng, các s s

tr c thu c B Y t có m c đ đ u t x lý CTR y t nguy h i cao h n h n các c s

tuy n đ a ph ng Bên c nh lí do v công ngh và trình đ qu n lý, thì thi u kinh

phí v n hành là y u t quan tr ng d n đ n các lò đ t ho t đ ng phân tán không đ t

hi u qu

Th ng kê v tình hình qu n lý và x lý ch t th i y t c a C c Qu n lý Môi

tr ng Y t (n m 2009) cho th y, đ i v i các c s y t n m trong danh sách Quy t

đ nh 64/2003/ Q -TTg thì công tác thu gom, x lý ch t th i y t đã đ c quan tâm,

đ u t kinh phí v n hành v i các lò đ t ch t th i hi n đ i, đ c ki m soát ch t

l ng V i tuy n y t c p t nh, CTR y t ph n l n đ c thuê x lý (r i ro, nguy c

gây ô nhi m môi tr ng cao, khó ki m soát ch t l ng), công tác t x lý b ng lò

đ t ch chi m s l ng không nhi u Còn v i tuy n y t c p huy n, công tác x lý

ch t th i y t h t s c đa d ng, phong phú v i nhi u lo i hình khác nhau và khó có

th ki m soát Nhìn chung các lò đ t CTR y t nguy h i còn nhi u h n ch , t p trung vào các

v n đ sau: Chi phí đ u t , hi u su t v n hành, chi phí x lý khí th i l n Giá nhiên

li u quá cao d n đ n nhi u c s không đ t ho c đ t không đ m b o Thi u phân

tích nh ng y u t nh h ng đ n hi u su t đ t và ch t th i (khí, tro, n c th i t

b n ng ng t x lý khí) H n n a, do ch t đ t th ng đ c s d ng là d u Diezel

nên r t khó đ m b o đ và đúng yêu c u nhi t đ khi v n hành (nhi t tr c a d u

th p, và b t bu c ph i l u thông khí khi đ t) N u phân lo i rác không đúng s gây

t n kém khi đ t c rác th ng, không ki m soát đ c khí th i lò đ t, d n đ n phí x

lý khí th i l n

B c Giang là t nh mi n núi thu c vùng ông B c Vi t Nam đ c tái l p t

t nh Hà B c V m t đ a gi i Phía B c và ông B c giáp t nh L ng S n; Phía Nam

và ông Nam giáp các t nh B c Ninh, H i D ng; Phía ông giáp Qu ng Ninh; phía Tây và Tây B c giáp t nh Thái Nguyên V m t hành chính, t nh B c Giang có

9 huy n và 1 thành ph bao g m: các huy n Yên Th , L c Nam, L c Ng n, S n

ng, Tân Yên, Hi p Hoà Vi t Yên, Yên D ng, L ng Giang và Thành ph B c Giang v i 206 xã, 7 ph ng và 16 th tr n Thành ph B c Giang là trung tâm chính

tr - kinh t - v n hoá - xã h i c a T nh B c Giang

32

B c Giang có tr c giao thông quan tr ng ch y qua nh qu c l 1A, Tuy n

đ ng s t Hà N i - L ng S n ra c a kh u qu c t ng ng Các tr c giao thông liên vùng nh qu c l 31, qu c l 37 n i B c Giang v i L ng S n, Móng Cái (Qu ng Ninh), v i H i D ng, H i Phòng ra c ng Cái Lân (Qu ng Ninh); Tuy n

đ ng s t Kép - Qu ng Ninh và các tuy n đ ng thu ch y theo các sông Th ng, sông C u, sông L c Nam

B c Giang n m không xa trung tâm công nghi p, đô th l n c a các vùng tam giác kinh t tr ng đi m B c B : Hà N i - H i Phòng - Qu ng Ninh Thành ph B c Giang cách th đô Hà N i 50 km v phía B c và cách c a kh u qu c t H u Ngh 110

km v phía Nam, cách c ng H i Phòng h n 100 km v phía ông V trí đ a lý đó đã

t o đi u ki n thu n l i cho vi c phát tri n kinh t liên vùng, giao l u kinh t - xã h i

v i các t nh đ ng b ng sông H ng và các t nh thu c vùng ông B c c a t qu c

2.1.1.2 c đi m đ a hình, đ a ch t và khí h u

a hình, đ a ch t: B c Giang g m 2 ti u vùng trung du và mi n núi có đ ng

b ng xen k , t o ra nhi u c nh đ p và đa d ng sinh h c Di n tích c a B c Giang có 70% là đ i núi, trong đó vùng núi cao chi m di n tích nh , đa ph n B c Giang là vùng đ i núi th p, thu n l i cho tr ng cây n qu và phát tri n các cây công nghi p

Do ch y u là trung du và mi n núi nên đ a ch t c a t nh đ c đánh giá t ng đ i

t t, phù h p v i vi c xây d ng các khu công nghi p l n [16]

Khí h u: B c Giang có khí h u nhi t đ i gió mùa, m t n m chia làm 4 mùa Mùa đông t tháng 12 đ n tháng 2, th i ti t l nh nh t trong n m Mùa xuân t tháng

3 đ n tháng 4, th i ti t m d n lên và có m a phùn Mùa h t tháng 5 đ n tháng 9, nóng m, m a nhi u Mùa thu t tháng 10 đ n tháng 11, th i thi t tr l nh hanh khô N m trong vùng khí h u nhi t đ i gió mùa, nhi t đ bình quân hàng n m kho ng 23 - 240

C, nhi t đ th p nh t 40

C, nhi t đ cao nh t 390C m không khí trung bình 83% L ng m a trung bình hàng n m kho ng 1.650 mm B c Giang

ít b nh h ng c a thiên tai (bão t , đ ng đ t) [16]

2.1.1.3 Tài nguyên thiên nhiên

t đai: t đai c a B c Giang đa d ng, g m 2 nhóm đ t chính là nhóm đ t hình