Ứng dụng công nghệ thông tin trong xây dựng và quản lý thư viện tư liệu hình ảnh phục vụ dạy học môn sinh lý người động vật từ chương i đến chương VII

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA SINH – KTNN NGUYỄN KHÁNH LINH ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN XÂY DỰNG VÀ QUẢN LÝ THƯ VIỆN TƯ LIỆU HÌNH ẢNH PHỤC VỤ DẠY – HỌC MÔN SINH LÍ NGƯỜI VÀ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA SINH – KTNN

NGUYỄN KHÁNH LINH

ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN

XÂY DỰNG VÀ QUẢN LÝ THƯ VIỆN TƯ LIỆU HÌNH ẢNH PHỤC VỤ DẠY – HỌC MÔN

SINH LÍ NGƯỜI VÀ ĐỘNG VẬT TỪ CHƯƠNG I ĐẾN CHƯƠNG VII

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Sinh lí học người và động vật

HÀ NỘI, 2016

LỜI CẢM ƠN

Đối với một sinh viên năm cuôi việc lựa chọn, nghiên cứu một đề tài khóa luận tốt nghiệp là một công việc không phải đơn giản Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS Nguyễn Xuân Thành đã hướng dẫn tận tình, động viên, giúp đỡ em trong suốt thời gian nghiên cứu và hoàn thành khóa luận

Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới các thầy cô giáo trong tổ bộ môn sinh lý người và động vật đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho em trong suốt thời gian nghiên cứu và hoàn thành bài khóa luận này

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan khóa luận tốt nghiệp với tên đề tài “ứng dụng công nghệ thông tin xây dựng và quản lý thư viên tư liệu hình ảnh phục vụ dạy - học môn sinh lí học người & động vật từ chương I đến chương VII ” là công trình nghiên cứu của riêng tôi Kết quả nghiên cứu của đề tài không trùng lặp với kết quả của các đề tài khác

Nếu có sai sót tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

GHI CHÚ CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT

1 CNH-HĐH Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa

MỤC LỤC

Phần I : MỞ ĐẦU 1

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU 3

III ĐỐI TƯỢNG và PHẠM VI NGHIÊN CỨU 4

IV NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 4

V PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 4

Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 5

1.1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TƯ LIỆU DẠY HỌC 5

1.1.1 CƠ SỞ LÍ LUẬN 5

1.1.2 CƠ SỞ THỰC TIỄN 7

1.2 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC 9

1.2.1 Ngoài nước 9

1.2.2 Trong nước 11

1.3 QUY TRÌNH XÂY DỰNG VÀ BIÊN TẬP THƯ VIỆN TƯ LIỆU DẠY HỌC DẠNG HÌNH ẢNH PHỤC VỤ DẠY – HỌC MÔN SINH LÝ NGƯỜI VÀ ĐỘNG VẬT Ở BẬC ĐẠI HỌC 12

1.3.1 Xây dựng và biên tập thư viện tư liệu hình ảnh phục vụ học tập môn Sinh lý học người & động vật ở bậc đại học 12

1.3.2 Sử dụng phần mềm quản lý tư liệu hình ảnh môn sinh lý người và động vật ở bậc đại học 18

1.4 Sử dụng tư liệu hỗ trợ dạy học môn sinh lý người và động vật ở bậc đại học 38

Chương 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 39

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu 39

2.1.2 Lĩnh vực nghiên cức và loại hình nghiên cứu 39

2.2 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 39

2.3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 39

2.3.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết 39

2.3.2 Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm 39

2.3.3 Phương pháp điều tra cơ bản 39

2.3.4 Phương pháp chuyên gia 40

2.3.5 Phương pháp thu thập tư liệu 40

2.4 Phương pháp thống kê toán học 40

Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 41

3.1 CẤU TRÚC NỘI DUNG MÔN SINH LÝ NGƯỜI VÀ ĐỘNG VẬT Ở BẬC ĐẠI HỌC VÀ XÁC ĐỊNH NHỮNG TƯ LIỆU CẦN THIẾT 41

3.2 Kết quả điều tra 47

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 53

TÀI LIỆU THAM KHẢO 55

PHỤ LỤC 1 58

2 Vai trò của CNTT trong giáo dục và đào tạo

Những thành tựu mới của khoa học và công nghệ nửa cuối thế kỉ XX và đầu thế kỉ XXI đang làm thay đổi hình thức và nội dung các hoạt động kinh

tế, văn hoá và xã hội của loài người Đối với giáo dục và đào tạo, CNTT có tác động mạnh mẽ, làm thay đổi phương pháp dạy - học Ứng dụng tin học với mục đích đổi mới phương pháp dạy học giúp người học tiếp thu kiến thức một cách chủ động, tạo được hứng thú học tập Đổi mới phương pháp dạy học bằng cách sử dụng công nghệ thông tin đang là xu thế của thời đại, được Unesco chính thức đưa ra thành chương trình đổi mới giáo dục đào tạo và dự đoán rằng nền giáo dục trong các nước đang phát triển trong tương lai gần sẽ

có những thay đổi căn bản do ảnh hưởng của công nghệ thông tin

3 Nghị quyết của Chính phủ về ứng dụng CNTT trong giáo dục và đào tạo

3.1 Nghị quyết số 14/2005/NQ-CP, năm 2005 của Chính phủ đã xác định mục tiêu đến 2020 là đổi mới phương pháp giảng dạy đại học theo các tiêu chí: phát huy tính chủ động của người học, sử dụng công nghệ thông tin trong hoạt động dạy và học, khai thác các nguồn học liệu giáo dục mở và

nguồn học liệu trên mạng Internet nhằm đưa giáo dục đại học đạt trình độ tiên tiến trong khu vực và tiếp cận trình độ thế giới [1]

3.2 Nghị quyết số 44/NQ-CP, năm 2014 của Chính phủ ban hành Chương trình hành động nhằm tạo chuyển biến căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, phấn đấu đến năm 2030 nền giáo dục Việt Nam đạt trình độ tiên tiến trong khu vực.[2]

3.3 Nghị quyết số 29-NQ/TW Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo và Nghị quyết số 44/NQ-CP ban hành Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 29/NQ-

TƯ ngày 04 tháng 11 năm 2013 Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương khóa XI [3]: đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học,phát huy vai trò của công nghệ thông tin và các thành tựu khoa học - công nghệ hiện đại trong quản lý nhà nước về giáo dục, đào tạo.Từng bước hiện đại hóa cơ sở vật chất kỹ thuật, đặc biệt là hạ tầng công nghệ thông tin

4 Thực trạng việc ứng dụng và nghiên cứu ứng dụng CNTT trong dạy - học môn Sinh lý học người & động vật

Tư liệu dạy - học là tư liệu được sử dụng trong quá trình dạy - học bao gồm những tài liệu chứa đựng nội dung học tập được thể hiện dưới dạng phương tiện trực quan (tranh ảnh, mẫu vật, phim video, ) hoặc dưới dạng ngôn ngữ chữ viết (các đoạn trích) Người dạy có thể sử dụng tư liệu để tổ chức quá trình dạy - học, để hiểu rõ, hiểu sâu kiến thức chuyên ngành Người học có thể sử dụng những tư liệu đó để tự tìm tòi phát hiện tri thức mới Như vậy, tư liệu dạy - học là nguồn tri thức làm sáng tỏ nội dung trong bài giảng

và giáo trình, gây hứng thú học tập cho người học, góp phần đổi mới phương

Để quá trình dạy - học đạt hiệu quả, ngoài bài giảng và giáo trình, người dạy và người học đều cần có nguồn tư liệu dạy - học phong phú

Trong thực tế dạy học hiện nay, với sự phát triển của CNTT, tư liệu dạy

- học môn Sinh lý người & động vật khá phong phú, tuy nhiên các tư liệu này thường tồn tại tản mạn ở nhiều nguồn khác nhau chưa được sắp xếp một cách khoa học, phù hợp với nội dung dạy – học ở trường Đại học nên không tiện dụng cho người dạy và người học trong quá trình dạy - học

Do vậy, cần phải xây dựng, biên tập và quản lý hệ thống những tư liệu dạy – học môn Sinh lý người & động vật dưới dạng một CD hoặc một website giúp người dạy dễ dàng tìm kiếm, sử dụng để thiết kế giáo án điện tử, giúp

sinh viên thuận lợi hơn trong quá trình tự học môn Sinh lý người & động vật

Hiện nay, đã có một số tác giả sưu tầm, biên tập tư liệu phục vụ dạy - học bộ môn Tuy nhiên, các nghiên cứu chỉ tập trung cho giáo dục phổ thông

và còn dừng lại từng mảng nhỏ lẻ, chưa toàn diện và mới lưu trữ ở dạng các đĩa CD nên hiệu quả sử dụng chưa cao

Xuất phát từ những vấn đề nêu trên, tôi chọn vấn đề nghiên cứu

là: “Ứng dụng công nghệ thông tin trong xây dựng và quản lý thư viện tư

liệu hình ảnh phục vụ dạy - học môn Sinh lý người & động vật từ chư ng

I đến chư ng VII Kết quả của đề tài này sẽ góp phần đổi mới phương pháp

dạy học, nâng cao chất lượng dạy và học môn sinh lý người và động vât ở bậc đại học và là cơ sở cho việc xây dựng nội dung rèn kĩ năng ứng dụng CNTT trong dạy học của SV ngành Sư phạm Sinh và hoàn thiện nội dung học phần môn sinh lý người và động vât ở bậc ĐH

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Ứng dụng CNTT xây dựng, biên tập và quản lý hệ thống tư liệu hình ảnh môn Sinh lý người & động vật ở bậc Đại học cung cấp phương tiện hỗ trợ

người dạy và người học nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy và học của

bộ môn, đáp ứng đổi mới căn bản và toàn diện GDĐH Việt Nam

III ĐỐI TƯỢNG và PHẠM VI NGHIÊN CỨU

Xây dựng và quản lý thư viện tư liệu hình ảnh phục vụ dạy - học

IV NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

1 Tìm hiểu tổng quan các vấn đề liên quan đến đề tài nghiên cứu

2 Hệ thống hoá lý luận về CNTT, kĩ năng sử dụng CNTT trong dạy học môn sinh lý người và động vật

3 Biên soạn nội dung rèn kĩ năng sử dụng CNTT trong dạy học Sinh lý người và động vật từ chương I đến chương VII

4 Xây dựng thư viện tư liệu hình ảnh hỗ trợ dạy học môn sinh lý người và động vật

5 Đưa ra quy trình sử dụng thư viện tư liệu hình ảnh hỗ trợ dạy học Sinh lý người và động vật từ chương I đến chương VII

V PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

2 Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm

3 Phương pháp điều tra cơ bản

4 Phương pháp thống kê toán học

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TƯ LIỆU DẠY HỌC

1.1.1 CƠ SỞ LÍ LUẬN

- Công nghệ thông tin

Thuật ngữ CNTT (infomation technology –IT) xuất hiện vào khoảng những năm 70 của thế kỉ XX.Thuật ngữ này gắn liền với sự phát triển của máy vi tính (computer)

Thuật ngữ CNTT xuất hiện trong nhiều loại văn bản của nhiều tổ chức quốc tế cũng như ở Việt Nam Trong phạm vi đề tài nghiên cứu, chúng tôi thống nhất cách hiểu khái niệm CNTT theo Luật CNTT ban hành năm 2007

Tại điều 4 của Luật CNTT ghi rõ: “1.CNTT là tập hợp các phương pháp khoa học, công nghệ và công cụ kĩ thuật hiện đại để sản xuất, truyền đưa, thu thập, xử lí, lưu trữ và trao đổi thông tin số; 2 Thông tin số là thông tin được

- Ứng dụng CNTT

Theo Luật CNTT, “Ứng dụng CNTT là việc sử dụng CNTT vào các hoạt động thuộc lĩnh vực kinh tế - xã hội, đối ngoại, quốc phòng, an ninh và các hoạt động khác nhằm nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả của các hoạt động này”.[4]

Trong thời đại bùng nổ thông tin và kinh tế tri thức, đỏi hỏi sản phẩm đào tạo cần có trình độ học vấn và chuyên môn cao, có năng lực sáng tạo, dùng tri thức để tạo ra sản phẩm trí tuệ, có khả năng cập nhật tri thức mới và

tự học suốt đời Vì vậy, cơ sở đào tạo không chỉ cung cấp kiến thức mà còn giúp người học có phương tiện và kỹ năng tự đào tạo Sử dụng công nghệ thông tin là nền tảng quan trọng để các cơ sở đào tạo làm tốt việc này

 Vai trò của công nghệ thông tin trong dạy học

CNTT đã có tác động to lớn và toàn diện đến xã hội loài người và hiển nhiên cũng tác động mạnh mẽ trực tiếp đến giáo dục và đào tạo

Đối với giáo dục và đào tạo, CNTT vừa là một nội dung dạy học vừa là phương tiện dạy học (CNTT là một công cụ quản lí việc dạy học, là một công

- Thông qua CNTT, GV có thể cập nhật, khai thác, trao đổi thông tin phục vụ quá trình dạy học mà không bị hạn chế bởi thời gian và không gian;

- Với ưu thế về mặt kĩ thuật của CNTT, nội dung kiến thức có thể được trực quan hóa bằng kênh hình (có thể kết hợp kênh tiếng) sẽ làm tăng điều kiện và hiệu quả trực quan trong dạy học (mô phỏng nhiều cơ chế, quá trình, hiện tượng trong tự nhiên mà không thể hoặc không nên để xảy ra trong điều kiện nhà trường; hoặc những phương tiện khác không thể thực hiện được);

- Sử dụng CNTT tạo ra môi trường học tập đa phương tiện sẽ làm cho giờ dạy sinh động hơn, SV yêu thích môn học hơn

Riêng với dạy học môn Sinh lý người và động vật thì ưu thế về mặt kĩ thuật của CNTT càng được phát huy, vai trò của CNTT trong dạy học Sinh lý người và động vật càng được khẳng định

- Cùng với sự phát triển của khoa học kĩ thuật, CNTT, Sinh lý người và động vật là một môn khoa học có tốc độ gia tăng khối lượng tri thức rất

- Trong các thành phần phần kiến thức thuộc môn Sinh lý người và động vật, loại kiến thức hình thái, cấu trúc, hiện tượng, cơ chế, quá trình chiếm một tỉ lệ rất lớn Với CNTT, việc mô tả, trình bày những cấu trúc vi mô hoặc vĩ mô, hình thái đặc biệt, cơ chế diễn ra phức tạp, hiện tượng diễn ra trong khoảng thời gian rất dài, sẽ không còn là quá khó đối với GV

Như vậy, CNTT có vai trò hết sức quan trọng trong giáo dục – đào tạo nói chung, trong dạy học các môn học nói riêng Mỗi người GV cần trang bị những kiến thức và kĩ năng cần thiết để ứng dụng CNTT trong công việc đảm nhận

1.1.2 CƠ SỞ THỰC TIỄN

Trong thời đại bùng nổ thông tin và kinh tế tri thức, đỏi hỏi sản phẩm đào tạo cần có trình độ học vấn và chuyên môn cao, có năng lực sáng tạo, dùng tri thức để tạo ra sản phẩm trí tuệ, có khả năng cập nhật tri thức mới và

tự học suốt đời Vì vậy, cơ sở đào tạo không chỉ cung cấp kiến thức mà còn giúp người học có phương tiện và kỹ năng tự đào tạo Sử dụng công nghệ thông tin là nền tảng quan trọng để các cơ sở đào tạo làm tốt việc này

Nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo là yêu cầu sống còn của các trường đại học trong giai đoạn mở rộng giáo dục hiện nay Công nghệ thông tin có thể nâng cao chất lượng của sản phẩm đào tạo bằng nhiều cách: nâng cao động lực và sự tham gia của người học, bằng cách tạo thuận lợi cho việc thu nhận các kỹ năng cơ bản; Công nghệ thông tin là công cụ chuyển giao: khi được sử dụng hợp lý nó có thể giúp chuyển sang cách dạy và học theo kiểu lấy người học làm trung tâm, tạo động lực cho học tập

Các phương tiện như video, tivi và các phần mềm truyền thông trong máy tính gồm đoạn chữ, âm thanh, màu sắc, hình ảnh động có thể được sử dụng để cung cấp những nội dung mới và có tính thử thách có thể thu hút người học Với môi trường đa phương tiện, thông qua mạng Internet làm tăng

động lực cho người học do có sự kết hợp giữa các phương tiện truyền thông, đem lại cơ hội kết nối, trao đổi, tạo thuận lợi trong việc thu nhận những kỹ năng cơ bản Việc chuyển tải các kỹ năng và khái niệm cơ bản là cơ sở cho những kỹ năng ở mức cao hơn, khả năng sáng tạo có thể được tạo thuận lợi thông qua việc luyện tập và thực hành

Công nghệ thông tin còn được sử dụng nhằm củng cố và tiếp cận chất lượng đào tạo giáo viên Ví dụ như Cyber Teacher Training Center ở Hàn Quốc đang tận dụng lợi thế của Internet để cung cấp kỹ năng chuyên môn tốt hơn cho các giáo viên đương chức Đó là một tổ chức của Chính phủ, được thành lập năm 1997, với các chương trình tự học, tự hướng dẫn thông qua các trang Web cho giáo viên tiểu học Các bài giảng và các buổi hướng dẫn được thực hiện trực tuyến Trường Đại học mở Indira Gandhi National ở ấn Độ, đã

sử dụng ăngten vệ tinh để truyền hình ảnh giảng dạy một chiều và hội nghị 2 chiều từ năm 1996, bổ sung tài liệu và các băng ghi hình trong việc đào tạo

910 giáo viên và và hướng dẫn viên từ 20 trung tâm đào tạo các huyện của Bang Karnataka State

Trong khi thông tin và quá trình tiếp cận với thông tin được rút ngắn và phát triển theo hàm số mũ thì các trường học không thể duy trì được một con đường dù là nhỏ cho việc truyền tải những thông tin bắt buộc từ người dạy đến người học trong một khoảng thời gian hạn định Trước xu hướng này, các trường học nên chuyển sang hướng khuyến khích việc “học cách học” đối với người học: Ví dụ, giúp người học đạt được những kiến thức và kỹ năng để họ

có thể tiếp tục việc học tập trong suốt cuộc đời

1.2 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC

1.2.1 Ngoài nước

Với sự phát triển vượt bậc của CNTT, vấn đề dạy và học đã được xem xét một cách nghiêm túc trên phạm vi toàn cầu, mà UNESCO là tổ chức đề xướng, và được sự ủng hộ, quan tâm của đông đảo các chuyên gia về giáo dục, đào tạo trên toàn thế giới, tại các diễn đàn và hội nghị quốc tế như: Diễn đàn của Hội đồng Quốc tế về giáo dục thế kỉ 21, Hội nghị Giáo dục cho mọi người, tổ chức tại Jomtien, Thái Lan năm 1996 Hội nghị thế giới về “Giáo dục đại học (GDĐH) thế kỉ 21- tầm nhìn và hành động”, tổ chức tại Paris năm

1998, với “Tuyên ngôn thế giới về GDĐH thế kỉ 21”, đã nhấn mạnh: “Cần phải tận dụng đầy đủ các ưu thế của CNTT và viễn thông để đổi mới GDĐH bằng cách mở rộng và đa dạng hóa cách chuyển tải và phương thức sử dụng các kiến thức, thông tin một cách rộng rãi”

Nghiên cứu liên quan đến ứng dụng CNTT vào xây dựng TLDH theo một số hướng nghiên cứu chính như: Xây dựng các bài giảng và giáo trình điện tử, với rất nhiều chức năng tiện ích, bao gồm cả các nội dung tri thức, học thuật, kĩ năng (kết hợp video và audio), các loại từ điển offline và online cài đặt trong máy cá nhân hay tra cứu trực tiếp trên mạng Sử dụng các phần mềm ứng dụng nhằm sử lý số liệu cho các môn học chuyên ngành hay trong nghiên cứu khoa học (Epi infor, SPSS, MS Excel), thiết kế và tính toán trong các chuyên ngành kỹ thuật như CAM/CAD, Matlap Xây dựng ngân hàng câu hỏi và các phần mềm trắc nghiệm khách quan, sử dụng để tổ chức thi và lượng giá trong các phòng máy, thi trực tuyến qua mạng LAN và mạng Internet (ví dụ phần mềm Item bank Mr test, Violet) Xây dựng các phần mềm mô phỏng và các phòng thí nghiệm ảo Một số phần mềm khá thông dụng như: Gambit Mimic Virtual, Lab CCNA (mô phỏng phòng thực hành LAB CCNA), Crocodile Physics (Thiết kế Phòng thí nghiệm ảo), phần mềm

Macromedia Director và Share3d (Mô phỏng 3D và tính toán hệ cơ - cơ điện

tử với Visual Nastran) Một hướng nghiên cứu mới là xây dựng những trang Web học tập, cho phép tổ chức các hoạt động dạy và học linh hoạt như học tập từ xa, học qua mạng, tạo các forum hội thảo nhóm, giữa người dạy với người học, giữa các thành viên cùng lớp và bên ngoài lớp học, thậm chí mở rộng ra tầm quốc gia và quốc tế

Năm 2012, các nhà nghiên cứu từ Đức và Canada đã tạo ra mô hình kỹ thuật số 3D đầu tiên của bộ não người hoàn chỉnh, có tên gọi là "Big Brain"

Mô hình hiển thị chi tiết về giải phẫu và sinh lý học của não bộ, người dùng

có thể truy cập công khai bộ tài liệu điện tử này qua cổng thông tin CBRAIN bằng việc đăng ký miễn phí Đầu năm 2013, Tổng thống Mỹ Obama công bố một dự án 64 triệu euro để phát triển một phần mềm lập bản đồ bộ não con người, hỗ trợ việc giảng dạy, nghiên cứu của các chuyên ngành sinh lý người Nhờ ứng dụng những thành tựu mới nhất của công nghệ điện toán đám mây

và kỹ thuật lõi kép, đầu năm 2013, các chuyên gia Mỹ đã cung cấp phần mềm Visible Body mô phỏng 3D (Human Anatomy Atlas), rất ưu việt cho việc dạy học và nghiên cứu sinh lý người, điều đặc biệt là phần mềm này có thể truy cập bằng các thiết bị di động cầm tay chạy trên nền ngôn ngữ lập trình Android Các phần mềm mô phỏng thực tại ảo và mô hình giải phẫu điện tử cũng là một dạng tư liệu rất có giá trị cho việc giảng dạy kiến thức và hỗ trợ rèn luyện kỹ năng thực hành Ví dụ: phòng thực hành mô phỏng sinh lý (trường ĐH Y khoa Cônming Trung Quốc thiết kế), các mô hình giải phẫu điện tử của một số hãng nổi tiếng như: 3B (Đức), NASCO và Gaumard (Mỹ), Hồng Liên (Trung Quốc) Dạng tư liệu này giúp sinh viên hiểu rõ bản chất, cơ chế và nguyên lý của nhiều hiện tượng, quá trình sống [17], [18], [19], [20]

1.2.2 Trong nước

Để thúc đẩy quá trình ứng dụng và phát triển CNTT trong hệ thống giáo dục, đào tạo, Bộ GDĐT đã xây dựng nhiều trang thông tin như: www.moet.gov.vn, www.edu.net.vn trong đó nhiều chuyên trang được xã hội

và cán bộ, giáo viên, học sinh hết sức quan tâm như: trang tuyển sinh (ts.moet.gov.vn, thi.moet.gov.vn), trang thống kê giáo dục, công nghệ E.learning, thư viện giáo trình điện tử và Diễn đàn mạng giáo dục có thể coi đây cũng là một dạng tư liệu hỗ trợ trực tiếp cho hoạt động dạy và học của ngành giáo dục Việt Nam

Dự án “Đổi mới chương trình giáo dục, sách giáo khoa và tài liệu giảng dạy” và dự án “Đào tạo cán bộ tin học và đưa tin học vào nhà trường” được xác định là 2 trong 7 dự án trọng điểm thuộc chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2006 - 2010 Ngày 18.12.2010, Bộ GDĐT đã phát động cuộc thi

“Thiết kế hồ sơ bài giảng điện tử” trong toàn ngành nhằm đẩy mạnh phong trào ứng dụng CNTT, thiết kế, xây dựng tư liệu dạy học, góp phần đổi mới nội dung và phương pháp dạy học

Hiện nay, đã có một số tác giả sưu tầm, biên tập tư liệu phục vụ dạy - học bộ môn [5], [6], [9] Tuy nhiên, các nghiên cứu chỉ tập trung cho giáo dục phổ thông và còn dừng lại từng mảng nhỏ lẻ, chưa toàn diện và mới lưu trữ ở dạng các đĩa CD nên hiệu quả sử dụng chưa cao

Hơn nữa, những công trình nghiên cứu đã được công bố và ứng dụng trong thực tế về xây dựng, sử dụng tư liệu hình ảnh cho các môn học chuyên ngành ở bậc đại học còn khá khiêm tốn [11], [12], [15], [16] chưa tương xứng với tốc độ phát triển nhanh của hệ thống các trường đại học Việt Nam hiện nay

1.3 QUY TRÌNH XÂY DỰNG VÀ BIÊN TẬP THƯ VIỆN TƯ LIỆU DẠY HỌC DẠNG HÌNH ẢNH PHỤC VỤ DẠY – HỌC MÔN SINH LÝ NGƯỜI VÀ ĐỘNG VẬT Ở BẬC ĐẠI HỌC

1.3.1 Xây dựng và biên tập thư viện tư liệu hình ảnh phục vụ học tập môn Sinh lý học người & động vật ở bậc đại học

- Nguyên tắc xây dựng được thư viện tư liệu hình ảnh:

 Quán triệt mục tiêu dạy học;

 Nguyên tắc phù hợp với chương trình;

 Nguyên tắc phù hợp với nội dung;

 Nguyên tắc đảm bảo tính thẩm mĩ;

 Nguyên tắc đảm bảo tính linh hoạt, hiệu quả, hữu dụng

- Bước 1: Vào trình duyệt web gõ địa chỉ: https://sites.google.com

- Bước 2: Nhập địa chỉ gmail và mật khẩu

- Bước 3: Tiến hành tạo trang web có tên sinhlynguoikssp2: Trong mục

trang web của tôi (my websites) ấn nút “tạo” (create) để tiến hành tạo trang

web Trong cửa sổ mới, thực hiện các thao tác:

 Chọn mẫu giao diện trang web theo ý mình sao cho phù hợp với

lĩnh vực hoạt động

 Đặt tên trang web của bạn Cụ thể chúng tôi xây dựng trang web

có tên: sinhlynguoikssp2

 Chọn chủ đề của website, đặt đoạn mô tả cho website

 Xác minh mã Captcha, cuối cùng ấn nút “tạo trang web” để

hoàn thành công đoạn đăng ký và tiến hành thiết kế trang chủ

 Thiết kế website:

Bước 1: Sau khi tạo tài khoản xong, hệ thống sẽ tự động chuyển vào

trang kế tiếp

Thiết kế giao diện trang chủ website với các công cụ có sẵn Nhấn vào

nút Edit page để tiến hành thiết kế giao diện trang chủ website với các công

cụ có sẵn như: Insert - chèn (hình ảnh, link, ), format - định dạng (gõ chỉ số trên, dưới,…), table - bảng (chèn bảng tính), layout - bố cục (xây dựng số cột cho website)

Tính năng HTML giúp kiểm tra, chỉnh sửa các hiệu ứng cho website

Sau khi đã hoàn thành xong nội dung, nhấn nút Save - lưu để lưu lại

Bước 2: kế tiếp, cần bổ sung thêm hình nền,logo, ở góc trên bên phải

click vào “Thêm

Sau đó chọn Quản lý trang web

Trong cửa sổ hiện ra, sẽ thấy các thẻ chính như: Tài liệu đính kèm, bố cục trang web, màu và phông chữ, chủ đề,

Thiết kế nội dung trang chủ Google Site

Nhấn chuột lên nút Edit page, khi đó thay đổi chữ Home sang tên trang web của mình (trong ví dụ này là Trang chủ) Để thay đổi font chữ, bôi đen các chữ rồi nhấn chuột lên nút Normal và chọn dạng font phù hợp Thay đổi kích thước chữ, chọn kích thước chữ phù hợp Để in đậm, in nghiêng, gạch chân – bôi đen chữ rồi nhấn chuột lên các nút chữ B, chữ I hoặc chữ U tương ứng

Để thay đổi màu sắc cho chữ, ta cũng bôi đen chữ rồi nhấn chuột lên nút chữ A sau đó tìm đến màu sắc cần thay đổi Khung bên dưới,viết đôi lời giới thiệu về trang web, chèn các hình ảnh biểu tượng phù hợp với nội dung trang web bằng cách vào insert (chèn) chọn image (hình ảnh) sau đó tải ảnh lên nhấn open > add image để đưa ảnh lên trang web Chỉnh sửa và sắp xếp chúng một cách khoa học Sau khi đã thiết kế xong trang chủ, nhấn nút Save

Bước 3: Sau khi đã thiết kế trang đầu tiên, cần phải tạo các trang thứ 2,

3, nhấn nút “Tạo có hình dấu cộng ở phía trên bên phải, rồi đặt tên cho

trang mới (Name) và chọn nơi đặt trang Cuối cùng nhấn tạo (Create page) để tạo ra trang mới và mọi công việc thiết kế cũng sẽ sử dụng các tính năng nêu trên

Bước 4: Như vậy các công đoạn thiết kế website đã hoàn tất Cuối cùng

cần chia sẻ rộng rãi website đến mọi ngườibằng công cụ site settings, chọn share this site và lựa các hình thức phân quyền cho website

1.3.2 Sử dụng phần mềm quản lý tư liệu hình ảnh môn sinh lý người và động vật ở bậc đại học

Tôi cũng đã biên tập và quản lý tư liệu hình ảnh môn sinh lý người và động vật ở bậc đại học trên phần mềm Macromedia Dreamweaver 8 và in ra

đĩa CD tư liệu

Macromedia Dreamweaver 8 là một phần mềm thiết kế web chuyên nghiệp Dreamweaver 8 cho phép người dùng thiết kế hiệu quả, phát triển và bảo trì các website dựa trên các chuẩn từ đầu đến cuối, việc tạo và bảo trì website đến các ứng dụng cao cấp được hỗ trợ thực hành tối đa và các công nghệ mới nhất

Với Dreamweaver 8 bạn có thể dễ dàng tạo một trang web đơn, một web site, hoặc dùng để cập nhật cho những trang web đã có sẵn mà không cần

có những kiến thức như là Java, lập trình hoặc thậm chí ngôn ngữ HTM Vì Dreamweaver 8 biến việc thiết kế web đơn giản như khi ta soạn thảo một văn bản trong Microsoft Word

Để xây dựng được thư viện tư liệu hình ảnh, chúng tôi tiến hành theo quy trình 6 bước:

- Quy trình xây dựng được thư viện tư liệu hình ảnh:

 Bước 1: Xác định mục tiêu dạy học (từng chương);

 Bước 2: Phân tích nội dung và đề xuất danh mục tư liệu dạy học;

 Bước 3: Sưu tầm các tư liệu hình ảnh minh họa;

 Bước 4: Sắp xếp tư liệu theo các chương;

 Bước 6: Hoàn thiện, in đĩa CD tư liệu dạy học

Đĩa CD tư liệu dùng Macromedia Dreamweaver 8 thiết kế có giao diện web gồm các thành phần sau:

Phần giới thiệu;

Phần tư liệu hình ảnh;

Phần tài liệu tham khảo;

Phần trao đổi với giảng viên;

Phần thông báo;

Phần trợ giúp;

Trong phần trợ giúp có hướng dẫn cách khởi động đĩa CD tư liệu; hướng dẫn cách cài đặt các phần mềm hỗ trợ xem các tư liệu đĩa CD; hướng dẫn

cách tìm và sử dụng các tư liệu dạy học trên đĩa CD tư liệu

Với cấu trúc như trên, thư viện tư liệu hình ảnh hỗ trợ dạy học môn sinh

lý người và động vật ở bậc đại học có nhiều ưu điểm như thuận tiện khi khai

thác sử dụng và lưu trữ

Hình 1 Giao diện chính của trang web (Trang chủ)

Hình 2 Giao diện phần giới thiệu của trang web

Hình 4 Giao diện phần Tư liệu của từng chương theo giáo trình môn SLNVĐV

Hình 5 Giao diện phần Tư liệu hình ảnh của chương1 theo giáo trình môn SLNVĐV

 Một số hình ảnh trong chư ng 1: nhập môn sinh lý học người và động

vật:

Hình ảnh Các cấp độ tổ chức và các lĩnh vực nghiên cứu liên quan

Hình 6 Giao diện phần Tư liệu hình ảnh của chương 2 theo giáo trình

môn SLNVĐV

Hình ảnh sơ đồ tách huyết tương và tế bào máu bằng phương pháp ly

tâm

Hình ảnh cấu trúc phân tử của hemoglobin

Hình ảnh tên các nhóm máu và kháng nguyên, kháng thể

Hình 7 Giao diện phần Tư liệu hình ảnh của chương 3 theo giáo trình môn SLNVĐV

Hình ảnh sơ lược sự tiến hóa của hệ tuần hoàn