Nâng cao hiệu quả hoạt động thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ tại Ngân hàng thương mại cổ phần đầu tư và phát triển Việt Nam - Chi nhánh Thành Đô

Dựa trên những kiến thức đã được học, những hiểu biết thực tế và những tài liệu thu thập được trong quá trình thực tập tại chi nhánh Thành Đô- Ngân hàng thương mại cổ phần Đầu tư và Phát

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG

NHÁNH THÀNH ĐÔ

HÀ NỘI- 2014

Footer Page 1 of 161.

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG

NHÁNH THÀNH ĐÔ

Giáo viên hướng dẫn : Th.S Ngô Khánh Huyền Sinh viên thực hiện : Nguyễn Minh Trang

Chuyên ngành : Tài chính – Ngân hàng

Em cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành tới các anh chị ở phòng giao dịch Lý Nam Đế- trực thuộc BIDV Thành Đô đã tạo điều kiện cho em thực tập và giúp đỡ trong quá trình tìm hiểu quy trình thực tế của phương thức thanh toán tín dụng chứng

từ

Trong quá trình thực hiện khóa luận, do kiến thức, khả năng nghiên cứu cũng như kinh nghiệm thực tiễn còn hạn chế nên khóa luận này không thể tránh khỏi những thiếu sót, em rất mong nhận được những đánh giá và góp ý từ thầy cô

Em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 4/2014 Sinh viên

Nguyễn Minh Trang

Footer Page 3 of 161.

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Khóa luận tốt nghiệp này là do tự bản thân thực hiện có sự

hỗ trợ từ giáo viên hướng dẫn và không sao chép các công trình nghiên cứu của người khác Các dữ liệu thông tin thứ cấp sử dụng trong Khóa luận là có nguồn gốc và được trích dẫn rõ ràng

Tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm về lời cam đoan này!

Sinh viên

Nguyễn Minh Trang

MỤC LỤC CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN QUỐC TẾ

VÀ PHƯƠNG THỨC TÍN DỤNG CHỨNG TỪ TẠI NGÂN HÀNG

THƯƠNG MẠI 1

1.1 Tổng quan về thanh toán quốc tế 1

1.1.1 Khái niệm 1

1.1.2 Vai trò của thanh toán quốc tế 3

1.1.2.1 Đối với nền kinh tế 3

1.1.2.2 Đối với ngân hàng 3

1.1.2.3 Đối với các nhà xuất- nhập khẩu 4

1.2 Tổng quan về phương thức tín dụng chứng từ 4

1.2.1 Khái niệm 4

1.2.2 Các bên tham gia phương thức tín dụng chứng từ 5

1.2.3 Thư tín dụng chứng từ 6

1.2.3.1 Định nghĩa 6

1.2.3.2 Nội dung chính của thư tín dụng chứng từ 7

1.2.3.3 Một số loại thư tín dụng chứng từ 8

1.2.4 Quy trình nghiệp vụ của phương thức tín dụng chứng từ 9

1.2.5 Các văn bản pháp lý điều chỉnh phương thức tín dụng chứng từ 10

1.2.5.1 Quy tắc và cách thực hành thống nhất về tín dụng chứng từ (UCP) 10

1.2.5.2 Tập quán NH tiêu chuẩn quốc tế kiểm tra chứng từ theo L/C số 681 – 1/10/2008 – ISBP 11

1.2.5.3 Quy tắc thực hành về tín dụng dự phòng quốc tế ISP 98 11

1.2.5.4 Bản phụ trương UCP 600 về việc xuất trình chứng từ điện tử eUCP 1.1 11

1.3 Hiệu quả của hoạt động thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ tại ngân hàng thương mại 12

1.3.1 Khái niệm hiệu quả hoạt động thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ tại ngân hàng thương mại 12

Footer Page 5 of 161.

1.3.2 Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động thanh toán quốc tế theo

phương thức tín dụng chứng từ 13

1.3.2.1 Các chỉ tiêu định tính 13

1.3.2.2 Các chỉ tiêu định lượng 15

1.3.3 Các nhân tố ảnh hưởng tới hiệu quả hoạt động thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ 17

1.3.3.1 Nhân tố khách quan 18

1.3.3.2 Nhân tố chủ quan 19

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN QUỐC TẾ THEO PHƯƠNG THỨC TÍN DỤNG CHỨNG TỪ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM- CHI NHÁNH THÀNH ĐÔ 22

2.1 Giới thiệu chung về ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam- chi nhánh Thành Đô 22

2.1.1 Quá trình hình thành và phát triển của ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam- chi nhánh Thành Đô 22

2.1.2 Mô hình hoạt động của ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam- chi nhánh Thành Đô 23

2.1.3 Một số kết quả hoạt động kinh doanh của BIDV Thành Đô 26

2.1.3.1 Hoạt động huy động vốn giai đoạn 2011- 2013 26

2.1.3.2 Hoạt động tín dụng giai đoạn 2011- 2013 31

2.1.3.3 Hoạt động dịch vụ giai đoạn 2011- 2013 33

2.1.3.4 Lợi nhuận trước thuế của BIDV Thành Đô giai đoạn 2011- 2013 35

2.2 Thực trạng hoạt động thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ tại ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam- chi nhánh Thành Đô 35

2.2.1 Quy trình nghiệp vụ thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ tại BIDV Thành Đô 35

2.2.1.1 Quy trình L/C xuất khẩu 35

2.2.1.2 Quy trình L/C nhập khẩu 37

2.2.2 Phân tích các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động thanh toán quốc tế

theo phương thức tín dụng chứng từ của BIDV Thành Đô 40

2.2.2.1 Phân tích các chỉ tiêu định tính 40

2.2.2.2 Phân tích các chỉ tiêu định lượng 44

2.2.3 Đánh giá hiệu quả hoạt động thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ 52

2.2.3.1 Những kết quả đạt được 52

2.2.3.2 Những tồn tại 55

2.2.3.3 Nguyên nhân của những tồn tại 56

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN QUỐC TẾ THEO PHƯƠNG THỨC TÍN DỤNG CHỨNG TỪ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM- CHI NHÁNH THÀNH ĐÔ 59

3.1 Định hướng phát triển hoạt động thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ tại ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam- chi nhánh Thành Đô 59

3.1.1 Định hướng hoạt động kinh doanh chung của BIDV Thành Đô 59

3.1.2 Định hướng phát triển hoạt động thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ tại BIDV Thành Đô những năm tới 60

3.2 Một số giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ tại ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam- chi nhánh Thành Đô 61

3.2.1 Giải pháp từ phía BIDV Thành Đô 61

3.2.1.1 Đa dạng hóa các sản phẩm dịch vụ hỗ trợ hoạt động thanh toán theo phương thức tín dụng chứng từ 61

3.2.1.2 Nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ thanh toán 61

3.2.1.3 Tiếp cận nhu cầu và tư vấn của khách hàng doanh nghiệp 62

3.2.1.4 Triển khai chính sách ưu đãi về phí dịch vụ TTQT theo phương thức tín dụng chứng từ 63

3.2.1.5 Đẩy mạnh hoạt động tài trợ tín dụng cho các nhà xuất nhập khẩu 63

3.2.1.6 Phát triển hệ thống ngân hàng đại lý 64

Footer Page 7 of 161.

3.2.1.7 Khai thác nguồn ngoại tệ, đẩy mạnh hoạt động kinh doanh ngoại tệ 65 3.2.1.8 Hoàn thiện quy trình nghiệp vụ thanh toán theo phương thức tín dụng

chứng từ 65

3.2.1.9 Chiến lược Marketing để thu hút khách hàng 66

3.2.2 Một số kiến nghị 67

3.2.2.1 Kiến nghị với ngân hàng Nhà nước 67

3.2.2.2 Kiến nghị với ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam 67

3.2.2.3 Kiến nghị với khách hàng 68

DANH MỤC VIẾT TẮT

Ký hiệu viết tắt Tên đầy đủ

BIDV Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam

TT.TTQT Trung tâm thanh toán quốc tế

Footer Page 9 of 161.

DANH MỤC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ, HÌNH ẢNH, ĐỒ THỊ

Bảng 2.1 Tình hình huy động vốn của BIDV Thành Đô giai đoạn 2011- 2013 26

Bảng 2.2 Tình hình dư nợ của BIDV Thành Đô giai đoạn 2011- 2013 31

Bảng 2.3 Cơ cấu tổng dư nợ của BIDV Thành Đô giai đoạn 2011- 2013 42

Bảng 2.4 Doanh số thanh toán quốc tế tại BIDV Thành Đô giai đoạn 2011- 2013 44

Bảng 2.5 Giá trị thanh toán L/C xuất- nhập khẩu giai đoạn 2011- 2013 45

Bảng 2.6 Số món thanh toán L/C xuất- nhập khẩu giai đoạn 2011- 2013 46

Bảng 2.7 Doanh thu TTQT theo các phương thức giai đoạn 2011- 2013 49

Bảng 2.8 Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động TTQT theo L/C tại BIDV Thành Đô giai đoạn 2011- 2013 50

Bảng 2.9 Số lượng khách hàng hoạt động TTQT theo phương thức L /C tại chi nhánh Thành Đô giai đoạn 2011-2013 52

Bảng 2.10 So sánh phí L/C xuất- nhập khẩu của BIDV Thành Đô 54

Bảng 3.1 Kế hoạch kinh doanh năm 2014 của ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam- chi nhánh Thành Đô 59

Biểu đồ 2.1 Cơ cấu nguồn vốn huy động theo kỳ hạn của BIDV Thành Đô giai đoạn 2011- 2013 28

Biểu đồ 2.2 Cơ cấu nguồn vốn huy động theo loại tiền của BIDV Thành Đô giai đoạn 2011- 2013 29

Biểu đồ 2.3 Cơ cấu nguồn vốn huy động theo thành phần kinh tế giai đoạn 2011- 2013 30

Biểu đồ 2.4 Cơ cấu dư nợ của BIDV Thành Đô giai đoạn 2011- 2013 32

Biểu đồ 2.5 Biểu đồ biểu diễn thu dịch vụ ròng giai đoạn 2011- 2013 33

Biểu đồ 2.6 Lợi nhuận trước thuế của BIDV Thành Đô giai đoạn 2011- 2013 35

Biểu đồ 2.7 Tổng nguồn vốn ngoại tệ của BIDV Thành Đô giai đoạn 2011- 2013 40

Biểu đồ 2.8 Doanh số kinh ngoại tệ giai đoạn 2011- 2013 41

Biểu đồ 2.9 Cơ cấu giá trị thanh toán L/C xuất- nhập khẩu giai đoạn 2011- 2013 48

Sơ đồ 1.1 Quy trình thanh toán theo phương thức tín dụng chứng từ 9

Sơ đồ 2.1 Cơ cấu tổ chức của BIDV Thành Đô 23

Sơ đồ 2.2 Quy trình L/C xuất khẩu 36

Sơ đồ 2.3 Quy trình L/C nhập khẩu 37

LỜI MỞ ĐẦU

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Trước xu thế kinh tế thế giới ngày càng được quốc tế hóa, Việt Nam đang phát triển kinh tế thị trường, mở cửa, hợp tác và hội nhập; trong bối cảnh đó, hoạt động thương mại và đầu tư quốc tế nổi lên như là chiếc cầu nối giữa kinh tế trong nước với phần kinh tế thế giới bên ngoài Để thực hiện được chức năng cầu nối này, thì các nghiệp vụ ngân hàng quốc tế như: thanh toán quốc tế, đặc biệt là thanh toán bằng L/C, tài trợ xuất nhập khẩu, kinh doanh ngoại hối; bảo lãnh ngân hàng trong ngoại thương ,…đóng vai trò là công cụ thiết yếu và ngày càng trở nên quan trọng

Ngày nay, thanh toán quốc tế là một dịch vụ ngày càng trở nên quan trọng đối với các ngân hàng thương mại Việt Nam, là một mắt xích quan trọng thúc đẩy các hoạt động kinh doanh khác của ngân hàng phát triển, đồng thời còn hỗ trợ và thúc đẩy hoạt động kinh doanh xuất- nhập khẩu của các doanh nghiệp phát triển Thanh toán quốc tế

ra đời dựa trên nền tảng thương mại quốc tế, nhưng thanh toán quốc tế có tồn tại và phát triển được hay không lại còn phụ thuộc vào khâu thanh toán có thông suốt, kịp thời, an toàn và chính xác hay không Để đảm bảo an toàn trong khâu thanh toán, thì phương thức tín dụng chứng từ tỏ ra rất hiệu quả và phù hợp trong bối cảnh hiện nay Chính vì vậy, tỷ trọng doanh số thanh toán xuất nhập bằng L/C luôn chiếm ưu thế trong các năm trở lại đây

Dựa trên những kiến thức đã được học, những hiểu biết thực tế và những tài liệu thu thập được trong quá trình thực tập tại chi nhánh Thành Đô- Ngân hàng thương mại

cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam, tôi đã lựa chọn nội dung “Nâng cao hiệu quả hoạt động thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng tại ngân hàng thương mại cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam- chi nhánh Thành Đô” làm đề tài cho khóa luận tốt nghiệp của mình

2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Hệ thống hóa những kiến thức về phương thức thanh toán bằng tín dụng chứng từ

và những chỉ tiêu đánh giá hiệu quả của hoạt động thanh toán quốc tế theo phương thức trên

Phân tích thực trạng hoạt động thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ tại ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam- chi nhánh Thành Đô, từ

đó khái quát nguyên nhân của những tồn tại trong hoạt động thanh toán bằng tín dụng chứng từ

Footer Page 11 of 161.

Đề xuất những giải pháp, kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả thanh toán quốc tế theo phương thức chứng từ đối với ngân hàng thương mại cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam- chi nhánh Thành Đô

3 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊM CỨU

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là hiệu quả trong thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ tại ngân hàng thương mại cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam- chi nhánh Thành Đô

Phạm vi nghiên cứu của khóa luận là hiệu quả hoạt động thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ giai đoạn năm 2011- 2013

4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Khóa luận sử dụng các phương pháp khoa học khác như: phân tích, so sánh, thống kê, và minh họa bằng các bảng biểu, sơ đồ, số liệu

5 KẾT CẤU KHÓA LUẬN

Ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung khóa luận được chia làm 3 chương:

Chương 1: Tổng quan về hoạt động thanh toán quốc tế theo phương thức tín

dụng chứng từ tại ngân hàng thương mại

Chương 2: Thực trạng hoạt động thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng

chứng từ tại ngân hàng thương mại cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam- chi nhánh Thành Đô

Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động thanh toán quốc tế theo

phương thức tín dụng chứng từ tại ngân hàng thương mại cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam- chi nhánh Thành Đô

1

CHƯƠNG 1:

TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN QUỐC TẾ VÀ PHƯƠNG THỨC TÍN DỤNG CHỨNG TỪ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Tổng quan về thanh toán quốc tế

1.1.1 Khái niệm

Mỗi quốc gia trên thế giới đều có những đặc điểm riêng về điều kiện tự nhiên, kinh tế và xã hội Chính vì vậy với xu thế hội nhập hiện nay, một quốc gia muốn tồn tại và phát triển thì cần phải tăng cường quan hệ hợp tác với các quốc gia trong khu vực cũng như trên thế giới Sự hợp tác này được thể hiện qua kinh tế, chính trị, ngoại giao, khoa học- kỹ thuật, du lịch,… Trong đó, quan hệ hợp tác về kinh tế, giao lưu buôn bán hàng hóa dịch vụ giữa các chủ thể ở các nước khác nhau được đánh giá là chiếm vị trí chủ đạo Cùng với sự gia tăng mạnh mẽ của hoạt động trao đổi quốc tế như vậy phát sinh nhu cầu chi trả, thanh toán các hàng hóa dịch vụ là một tất yếu Tuy nhiên các bên liên quan trong quan hệ quốc tế đó lại có sự khác biệt về địa lý, về loại tiền sử dụng, về tập quán kinh doanh Chính từ sự khác biệt đó mà hoạt động thanh toán quốc tế được hình thành và phát triển Trong đó ngân hàng thương mại là trung gian đảm nhiệm toàn bộ quá trình thanh toán

Qua thời gian, thanh toán quốc tế được định nghĩa theo nhiều quan điểm khác nhau:

Năm 2002, theo PGS Trầm Thị Xuân Hương, Giáo trình Thanh toán quốc tế:

“Thanh toán quốc tế là quá trình thực hiện các khoản thi chi tiền tệ quốc gia thông qua

hệ thống ngân hàng trên thế giới nhằm phục vụ cho các mối quan hệ trao đổi quốc tế phát sinh giữa các nước với nhau”

Năm 2006, theo GS.NGƯT Đinh Xuân Trình, Giáo trình Thanh toán quốc tế

trong ngoại thương: “Thanh toán quốc tế là việc thanh toán các nghĩa vụ tiền tệ phát

sinh có liên quan tới các quan hệ kinh tế, thương mại và các mối quan hệ khác giữa các tổ chức, các công ty và các chủ thể khác nhau của các nước”

Hai định nghĩa trên cho thấy thanh toán quốc tế diễn ra trên phạm vi toàn cầu, phục vụ các giao dịch thương mại, đầu tư, hợp tác quốc tế thông qua mạng lưới ngân hàng thế giới Thanh toán giữa các nước đều được tiến hành thông qua ngân hàng và không dùng tiền mặt Do vậy thanh toán quốc tế về bản chất chính là nghiệp vụ ngân hàng quốc tế Chúng được hình thành và phát triển trên cơ sở các hợp đồng ngoại thương và các trao đổi tiền tệ quốc tế Thanh toán quốc tế được thực hiện dựa trên nền tảng pháp luật và tập quán thương mại quốc tế, đồng thời nó cũng bị chi phối bởi luật

Footer Page 13 of 161.

pháp của các quốc gia, bởi các chính sách kinh tế, chính sách ngoại thương và chính sách ngoại hối của các quốc gia tham gia trong thanh toán

Các quan hệ kinh tế phát sinh rất đa dạng và phong phú Tính chất thường xuyên hay gián đoạn của quan hệ đó, sự tin tưởng lẫn nhau giữa các đối tác, yêu cầu kiểm soát giao nhận hàng hóa và trả tiền, tính chất quan trọng của các loại hàng hóa giao dịch, tình hình tài chính và khả năng thanh toán của người mua,…tất cả đều ảnh hưởng đến viêc áp dụng hình thức thanh toán thích hợp Tuy có nhiều hình thức thanh toán nhưng tất cả đều dựa trên nguyên tắc chung là an toàn, chính xác, và đảm bảo quyền lợi cho các bên liên quan Trong thanh toán quốc tế về ngoại thương, các công ty xuất- nhập khẩu thường lựa chọn các loại phương thức:

 Phương thức tín dụng chứng từ: là phương thức thanh toán, trong đó một ngân hàng (ngân hàng mở L/C- ngân hàng phục vụ người nhập khẩu) sẽ phát hành một thư bảo lãnh dưới dạng một tín dụng thư theo yêu cầu của người nhập khẩu, để cam kết với người xuất khẩu là sẽ trả tiền, hoặc chấp nhận trả tiền vào hối phiếu cho người xuất khẩu nếu người xuất khẩu thực hiện đúng các điều khoản đã ghi trong tín dụng, đồng thời xuất trình một bộ chứng từ thanh toán đầy đủ, đúng hạn theo quy định của thư tín dụng

 Phương thức nhờ thu: là phương thức thanh toán với sự chủ động khởi sự quá trình thanh toán của người bán, người xuất khẩu Theo phương thức này, người bán, người xuất khẩu sau khi đã hoàn thành việc gửi hàng đi, hoặc là đã hoàn thành cung ứng dịch vụ cho người mua- người nhập khẩu, sẽ lập bộ chứng từ thanh toán rồi gửi đến ngân hàng của mình để nhờ thu hộ tiền từ người mua, người nhập khẩu

Trong thanh toán quốc tế về dịch vụ và các lĩnh vực khác, người ta chọn các phương thức như:

 Chuyển tiền: là phương thức thanh toán do người mua chủ động thực hiện Theo đó, sau khi nhận được hàng hóa hoặc nhận được bộ chứng từ hàng hóa, hoặc đã cung ứng dịch vụ, người mua sẽ lập lệnh chuyển tiền (Tranfer order) gửi đến ngân hàng của mình Căn cứ vào lệnh chuyển tiền này, ngân hàng sẽ trích tiền trên tài khoản của người mua để chuyển trả cho người thụ hưởng ở nước ngoài

 Nhờ thu

 Mở tài khoản: mở tài khoản giao dịch tại ngân hàng để thực hiện các giao dịch thanh toán

3

 Thanh toán CAD: phương thức trả tiền đối chứng từ (CAD), được áp dụng trong trường hợp người mua- người nhập khẩu ký hợp đồng mua hàng của người bán người xuất khẩu, trong đó hàng hóa được giao nhiều lần, nhiều đợt,

và người mua ủy thác cho ngân hàng nhận chứng từ và trả tiền cho người sản xuất

Mỗi phương thức thanh toán đều có một quy trình riêng, có ưu nhược điểm khác nhau Tùy trường hợp cụ thể mà lựa chọn phương thức thích hợp và khi đã thống nhất thì phương thức thanh toán phải được khẳng định trong hợp đồng kinh tế

1.1.2 Vai trò của thanh toán quốc tế

1.1.2.1 Đối với nền kinh tế

Thanh toán quốc tế giữ vai trò vô cùng quan trọng trong hoạt động kinh tế đối ngoại Nó là khâu kết thúc của một giao dịch mua bán hàng hóa hay dịch vụ; là một mắt xích không thể thiếu trong quá trình buôn bán ngoại thương: trong một hợp đồng thương mại nói chung và ngoại thương nói riêng, điều kiện thanh toán là một trong những yếu tố không thể thiếu Thêm vào đó, khi các điều kiện thanh toán trong hợp đồng được thực hiện có nghĩa là giao dich mua bán hàng hóa dịch vụ giữa các bên đã hoàn tất

Thanh toán quốc tế là nhân tố ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh doanh Thông qua việc lựa chọn phương thức thanh toán, các bên tham gia có thể đánh giá được khả năng tài chính, uy tín và mức độ tín nhiệm lẫn nhau

TTQT làm tăng cường các mối quan hệ giao lưu kinh tế giữa các quốc gia, giúp cho quá trình thanh toán diễn ra nhanh chóng, an toàn, tiện lợi và giảm bớt chi phí cho các chủ thể tham gia Bên cạnh đó, hoạt động TTQT làm tăng khối lượng thanh toán không dùng tiền mặt trong nền kinh tế, đồng thời thu hút một lượng ngoại tệ đáng kể vào Việt Nam

1.1.2.2 Đối với ngân hàng

Đối với ngân hàng, thanh toán quốc tế không chỉ là một nghiệp vụ ngân hàng thuần túy mà còn đóng vai trò là khâu trung tâm không thể thiếu trong dây chuyền hoạt động kinh doanh tạo doanh thu dịch vụ, thúc đẩy các hoạt động khác của ngân hàng phát triển: khi thực hiện giao dịch ngoại thương, người xuất khẩu thường gặp nhiều rủi ro như mất hàng, thanh toán chậm hay thậm chí là không thanh toán Người nhập khẩu cũng vậy, họ cũng có thể không nhận được hàng hóa dù đã thanh toán tiền hàng hoặc không nhận được hàng hóa theo đúng quy cách và phẩm chất được thỏa thuận trong hợp đồng Chính vì vậy, để tránh những rủi ro như trên, các bên tham gia

Footer Page 15 of 161.

phải nhờ tới bên thứ ba độc lập làm trung gian thanh toán Bên thứ ba thường được các bên lựa chọn là ngân hàng Do đó, khi hoạt động xuất nhập khẩu phát triển thì doanh thu dịch vụ của ngân hàng càng tăng, kéo theo đó là sự phát triển của các nghiệp vụ cho vay vốn, kinh doanh ngoại tệ, bảo lãnh ngân hàng trong ngoại thương, tài trợ thương mại và các nghiệp vụ ngân hàng quốc tế khác,… Ngoài ra, thông qua nghiệp

vụ thanh toán bằng phương thức L/C, ngân hàng cũng có thêm một nguồn thu ổn định

từ việc mở, sửa đổi, điều chỉnh L/C, phí thông báo, xác nhận L/C Sự kéo theo đó không chỉ tạo thêm nhiều nguồn thu cho ngân hàng, giúp ngân hàng đa dạng hoá sản phẩm dịch vụ, mà còn giúp ngân hàng củng cố mối quan hệ với các ngân hàng nước ngoài, từ đó có cơ hội phát triển, quảng bá, mở rộng mạng lưới mang tính toàn cầu

1.1.2.3 Đối với các nhà xuất- nhập khẩu

Thanh toán quốc tế là khâu cuối cùng để hoàn thành các quan hệ ngoại thương Hoạt động xuất- nhập khẩu nói riêng và ngoại thương nói chung chỉ có thể được phát triển bình thường khi khâu thanh toán được thực hiện và giải quyết Thanh toán quốc

tế không những có tác dụng duy trì các mối quan hệ ngoại thương, mà còn có tác dụng thúc đẩy ngoại thương phát triển Hoạt động xuất nhập khẩu, hoạt động ngoại thương càng được mở rộng và phát triển, càng có điều kiện để đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong lĩnh vực kinh tế, thương mại, đẩy nhanh quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, tạo điều kiện để mở rộng mối quan hệ giữa các nước trong các lĩnh vực văn hóa, xã hội, ngoại giao, hợp tác khoa học kĩ thuật,…

1.2 Tổng quan về phương thức tín dụng chứng từ

1.2.1 Khái niệm

Phương thức tín dụng chứng từ là một phương thức thanh toán trong đó, theo yêu cầu của khách hàng, một ngân hàng sẽ phát hành một thư tín dụng (L/C), theo đó ngân hàng phát hành cam kết trả tiền hoặc chấp nhận hối phiếu cho một bên thứ ba khi người này xuất trình cho ngân hàng phát hành bộ chứng từ thanh toán phù hợp với những điều kiện và điều khoản quy định trong L/C Bộ chứng từ thanh toán bao gồm chứng từ thương mại và chứng từ tài chính Đây là phương thức phổ biến và quan trọng trong giao dịch thương mại hiện nay

Đặc trưng của phương thức tín dụng chứng từ:

 L/C là hợp đồng kinh tế hai bên: L/C là hợp đồng kinh tế độc lập chỉ của hai bên là ngân hàng phát hành và nhà xuất khẩu Mọi yêu cầu và chỉ thị của nhà nhập khẩu đã do ngân hàng phát hành đại diện Do đó, tiếng nói chính thức của nhà nhập khẩu không được thể hiện trong L/C

5

 L/C độc lập với hợp đồng cơ sở và hàng hóa: Về bản chất, L/C là một giao dịch hoàn toàn độc lập với hợp đồng ngoại thương hoặc hợp đồng khác mà hợp đồng này là cơ sở để hình thành giao dịch L/C Trong mọi trường hợp, ngân hàng không liên quan đến hoặc bị ràng buộc vào hợp đồng như vậy, ngay

cả khi L/C có bất cứ dẫn chiếu nào đến hợp đồng này Như vậy, L/C có tính chất quan trọng, nó hình thành trên cơ sở của hợp đồng ngoại thương, nhưng sau khi được thiết lập, nó lại hoàn toàn độc lập với hợp đồng này Một khi L/C

đã được mở và đã được các bên chấp nhận, thì cho dù nội dung của L/C có đúng với hợp đồng ngoại thương hay không, cũng không làm thay đổi quyền lợi và nghĩa vụ của các bên có liên quan đến L/C

 L/C chỉ giao dịch bằng chứng từ và thanh toán chỉ căn cứ vào chứng từ: Các ngân hàng, chỉ trên cơ sở chứng từ, kiểm tra việc xuất trình để quyết định xem trên bề mặt của chứng từ có tạo thành một xuất trình phù hợp không Như vậy, các chứng từ trong giao dịch L/C có tầm quan trọng đặc biệt, nó là bằng chứng

về việc giao hàng của người bán, là đại diện cho giá trị hàng hóa đã được giao,

do đó, chúng trở thành căn cứ để ngân hàng trả tiền, là căn cứ để nhà nhập khẩu hoàn trả tiền cho ngân hàng, là chứng từ đi nhận hàng của nhà nhập khẩu,…Việc nhà xuất khẩu có thu được tiền hay không, phụ thuộc duy nhất vào xuất trình chứng từ có phù hợp; đồng thời, ngân hàng cũng chỉ trả tiền khi

bộ chứng từ xuất trình phù hợp, nghĩa là ngân hàng không chịu trách nhiệm về

sự thật của hàng hóa mà bất cứ chứng từ nào đại diện

 L/C yêu cầu tuân thủ chặt chẽ của bộ chứng từ: Vì giao dịch chỉ bằng chứng từ

và thanh toán chỉ căn cứ vào chứng từ, nên yêu cầu tuân thủ chặt chẽ của chứng từ là nguyên tắc cơ bản của giao dịch L/C Để được thanh toán, người xuất khẩu phải lập được bộ chứng từ phù hợp, tuân thủ chặt chẽ các điều khoản và điều kiện của L/C, bao gồm số loại, số lượng mỗi loại và nội dung chứng tư phải đáp ứng được chức năng của chứng từ yêu cầu

1.2.2 Các bên tham gia phương thức tín dụng chứng từ

 Người xin mở thư tín dụng (The Applicant): là người nhập khẩu hàng hóa, người mua

 Ngân hàng mở thư tín dụng (The Isuing Bank Or Opening Bank): là ngân hàng đại diện cho người nhập khẩu, cấp tín dụng cho người nhập khẩu

 Người hưởng lợi (The Beneficiary): là người xuất khẩu hàng hóa, người bán hoặc bất cứ người nào khác mà người xuất khẩu chỉ định

Footer Page 17 of 161.

 Ngân hàng thông báo thư tín dụng (The Advising Bank): là ngân hàng đại lý của ngân hàng mở thư tín dụng ở nước người xuất khẩu hoặc là ngân hàng phục vụ người xuất khẩu

 Ngân hàng xác nhận (The Confirming Bank): là ngân hàng tiếp nhận L/C từ ngân hàng phát hành L/C gửi đến và có nhiệm vụ thông báo cho người xuất khẩu, thường là ngân hàng xác nhận trách nhiệm của ngân hàng mở L/C, bảo đảm việc chi trả tiền cho người xuất khẩu trong trường hợp ngân hàng mở L/C không đủ khả năng thanh toán Ngân hàng xác nhận có thể là ngân hàng thông báo thư tín dụng hoặc là một ngân hàng khác do người xuất khẩu yêu cầu Ngân hàng phát hành phải trả phí xác nhận rất cao và phải đặt cọc trước, ngân hàng xác nhận thường là một ngân hàng lớn, có uy tín trên thị trường tín dụng

và tài chính quốc tế

 Ngân hàng thanh toán (The Paying Bank): có thể là ngân hàng mở L/C hoặc là một ngân hàng khác được ngân hàng mở L/C chỉ định thay mình thanh toán cho người nhập khẩu Nếu địa điểm trả tiền quy định tại nước người xuất khẩu thì ngân hàng trả tiền thường là ngân hàng thông báo Chức năng của ngân hàng thông báo giống như ngân hàng mở thư tín dụng khi nhận bộ chứng từ của người xuất khẩu gửi đến

1.2.3 Thư tín dụng chứng từ

1.2.3.1 Định nghĩa

Tại Điều 2, UCP 600, tín dụng chứng từ được định nghĩa như sau: “Credit means any arrangement, however named or described, that is irrevocable and thereby constitutes a definite undertaking of the issuing bank to honour a complying presentation” “ Tín dụng chứng từ là một thỏa thuận bất kỳ, cho dù được gọi tên hoặc

mô tả như thế nào, thể hiện một cam kết chắc chắn và không hủy ngang của ngân hàng phát hành về việc thanh toán khi xuất trình phù hợp”

So với các phương thức thanh toán khác, thanh toán bằng L/C có ưu điểm ở chỗ:

 Đối với nhà xuất khẩu: được ngân hàng phát hành L/C (không phải nhà nhập khẩu) bảo đảm thanh toán chắc chắn nếu xuất trình được bộ chứng từ xuất khẩu phù hợp

 Đối với nhà nhập khẩu: được ngân hàng phát hành L/C bảo đảm không phải trả tiền chừng nào chưa nhận được bộ chứng từ nhập khẩu phù hợp

Rõ ràng là, nhà nhập khẩu có cơ sở tin chắc chắn rằng, ngân hàng phát hành sẽ không trả tiền trước khi nhà xuất khẩu giao hàng, bởi vì điều này đòi hỏi nhà xuất

7

khẩu phải xuất trình bộ chứng từ giao hàng; còn nhà xuất khẩu tin chắc chắn rằng sẽ nhận được tiền hàng xuất khẩu nếu trao cho ngân hàng phát hành bộ chứng từ phù hợp với quy định của L/C Như vậy, phương thức L/C đã dung hòa được lợi ích và rủi ro giữa nhà xuất khẩu và nhà nhập khẩu, đây là ưu điểm vượt trội của phương thức này

1.2.3.2 Nội dung chính của thư tín dụng chứng từ

 Số hiệu của thư tín dụng: mỗi L/C đều có số hiệu riêng do ngân hàng phát hành cấp, để các bên tham gia trao đổi thư từ, điện tín có liên quan đến L/C, nhằm tạo thuận lợi trong trao đổi thông tin giữa các bên có liên quan

 Ðịa điểm phát hành thư tín dụng: là nơi ngân hàng mở phát hành thư tín dụng

để cam kết trả tiền cho người hưởng lợi Ðịa điểm này có ý nghĩa quan trọng,

vì nó liên quan đến việc tham chiếu luật lệ áp dụng, để giải quyết những bất đồng xảy ra (nếu có)

 Ngày phát hành L/C: là ngày bắt đầu phát sinh và có hiệu lực sự cam kết của ngân hàng mở L/C đối với người hưởng lợi; là ngày ngân hàng mở chính thức chấp nhận đơn xin mở của người nhập khẩu; là ngày bắt đầu tính thời hạn hiệu lực của L/C và cũng là căn cứ để người xuất khẩu kiểm tra xem người nhập khẩu có mở L/C đúng thời hạn không,

 Tên, địa chỉ của những người liên quan đến phương thức tín dụng chứng từ:

 Người yêu cầu mở thư tín dụng;

 Người hưởng lợi;

 Ngân hàng mở thư tín dụng;

 Ngân hàng thông báo;

 Ngân hàng trả tiền (nếu có);

 Ngân hàng xác nhận (nếu có)

 Số tiền của thư tín dụng: số tiền phải được ghi vừa bằng số và bằng chữ và phải thống nhất với nhau Tên đơn vị tiền tệ phải ghi cụ thể, chính xác Để tránh gây khó khăn trong việc giao hàng và nhận tiền của bên bán, không nên ghi số tiền dưới dạng một con số tuyệt đối

 Thời hạn hiệu lực của thư tín dụng: là thời hạn mà ngân hàng mở cam kết trả tiền cho người hưởng lợi nếu người này xuất trình được bộ chứng từ trong thời hạn hiệu lực đó và phù hợp với quy định trong thư tín dụng đó

 Thời hạn trả tiền của thư tín dụng: liên quan đến việc trả tiền ngay hay trả tiền

về sau (trả chậm) Ðiều này hoàn toàn tuỳ thuộc vào quy định của hợp đồng thưong mại đã ký kết Thời hạn trả tiền có thể nằm trong thời hạn hiệu lực

Footer Page 19 of 161.

của thư tín dụng (nếu trả tiền ngay) hoặc nằm ngoài thời hạn hiệu lực (nếu trả chậm) Trong trường hợp trả chậm, cần lưu ý là hối phiếu có kỳ hạn phải được xuất trình để chấp nhận trong thời hạn hiệu lực của thư tín dụng

 Thời hạn giao hàng: được ghi cụ thể trong thư tín dụng và cũng do hợp đồng ngoại thương quy định Ðây là thời hạn quy định bên bán phải chuyển giao xong hàng cho bên mua, kể từ khi thư tín dụng có hiệu lực Thời hạn giao hàng liên quan chặt chẽ với thời hạn hiệu lực của thư tín dụng

 Những nội dung liên quan tới hàng hoá: tên hàng, số lượng, trọng lượng, giá

cả, quy cách phẩm chất, bao bì, ký mã hiệu, cũng được ghi cụ thể trong nội dung thư tín dụng

 Những nội dung về vận tải và giao nhận hàng hoá: điều kiện cơ sở về giao hàng (FOB, CIF ), nơi giao hàng, cách vận chuyển, cách giao hàng, cũng được thể hiện đầy đủ và cụ thể trong nội dung thư tín dụng

 Thư tín dụng không thể hủy bỏ có xác nhận (Confirmed Irrevocable L/C): Là loại thư tín dụng không thể hủy bỏ được một ngân hàng khác xác nhận đảm bảo trả tiền theo yêu cầu của ngân hàng mở L/C Do có hai ngân hàng đứng ra cam kết trả tiền cho người xuất khẩu nên đây là loại thư tín dụng đảm bảo nhất cho người xuất khẩu

 Thư tín dụng không thể hủy bỏ, miễn truy đòi (Irrevocable without recourse L/C): Là loại L/C mà sau khi người xuất khẩu đã được trả tiền thì ngân hàng

mở L/C không còn quyền đòi lại tiền người xuất khẩu trong bất cứ trường hợp nào Khi sử dụng loại này, người xuất khẩu phải ghi câu "miễn truy đòi người

ký phát" lên hối phiếu và trong L/C Loại này cũng được sử dụng rộng rãi trong thanh toán quốc tế

9

 Thư tín dụng chuyển nhượng (Transerable L/C): Là thư tín dụng không thể hủy bỏ trong đó quy định quyền của người hưởng lợi thứ nhất có thể yêu cầu ngân hàng mở L/C chuyển nhượng toàn bộ hay một phần số tiền của L/C cho một hay nhiều người khác L/C chuyển nhượng chỉ được chuyển nhượng một lần Chi phí chuyển nhượng thường do người hưởng lợi đầu tiên chịu

 Thư tín dụng tuần hoàn (Revolving L/C): Là loại L/C không thể hủy bỏ sau khi sử dụng xong hoặc đã hết thời hạn hiệu lực thì nó lại tự động có giá trị như

cũ và cứ như vậy nó tuần hoàn cho đến khi nào tổng giá trị hợp đồng được thực hiện Thư tín dụng tuần hoàn cần ghi rõ ngày hết hiệu lực cuối cùng và số lần tuần hoàn và giá trị tối thiểu của mỗi lần đó Nếu việc tuần hoàn căn cứ vào thời hạn hiệu lực trong mỗi lần tuần hoàn thì phải ghi rõ có cho phép số tiến của L/C trước cộng dồn vào những L/C kế tiếp hay không, nếu cho phép thì gọi nó là tuần hoàn tích lũy (Cumulative Revolving L/C)

 Thư tín dụng giáp lưng (Back to back L/C): Sau khi nhận được L/C do người nhập khẩu mở cho mình hưởng, người xuất khẩu dùng L/C này để thế chấp

mở một L/C khác cho người hưởng lợi khác với nội dung gần giống như L/C ban đầu, L/C mở sau gọi là L/C giáp lưng L/C gốc và L/C giáp lưng giống nhau, nhưng xét riêng chúng có những điểm cần phải phân biệt về số chứng từ của L/C giáp lưng nhiều hơn L/C gốc, kim ngạch L/C giáp lưng phải nhỏ hơn L/C gốc, khoản chênh lệch này do người trung gian hưởng dùng để trả chi phí

mở L/C giáp lưng và phần hoa hồng của họ, thời hạn giao hàng của L/C giáp lưng phải sớm hơn L/C gốc Nghiệp vụ thư tín dụng giáp lưng rất phức tạp, nó đòi hỏi phải có sự kết hợp khéo léo và chính xác các điều kiện của L/C gốc và L/C giáp lưng, nhất là các vấn đề có liên quan đến vận đơn và các chứng từ hàng hóa khác

1.2.4 Quy trình nghiệp vụ của phương thức tín dụng chứng từ

Sơ đồ 0.1 Quy trình thanh toán theo phương thức tín dụng chứng từ

Người thụ hưởng (Beneficiary)

Người yêu cầu mở L/C (Applicant)

Footer Page 21 of 161.

(1) Sau khi ký hợp đồng thương mại quốc tế, người mua yêu cầu ngân hàng của mình mở một thư tín dụng đồng thời nộp tiền lệ phí và tiền ký quỹ mở thư tín dụng để đảm bảo sau này phải thanh toán số tiền còn lại của kim ngạch thư tín dụng

(2) Ngân hàng của người mua thông báo cho ngân hàng của người bán về việc

(6) Ngân hàng phục vụ nhà xuất khẩu nếu đóng vai trò là ngân hàng thanh toán

sẽ kiểm tra bộ chứng từ, nếu hợp lệ sẽ tiến hành thanh toán

(7) Ngân hàng phục vụ nhà xuất khẩu trao chứng từ cho ngân hàng phục vụ nhà nhập khẩu

(8) Ngân hàng phục vụ nhà nhập khẩu kiểm tra bộ chứng từ, nếu phù hợp với L/C thì hoàn trả tiền cho ngân hàng thông báo

(9) Ngân hàng phục vụ nhà nhập khẩu thông báo cho nhà nhập khẩu biết bộ chứng từ đã đến và đề nghị họ làm thủ tục thanh toán

(10) Người nhập khẩu kiểm tra bộ chứng từ, nếu thấy phù hợp có thể thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán Ngân hàng trao lại bộ chứng từ cho người nhập khẩu để đi nhận hàng

Nhận xét:

Các chi phí trong phương thức tín dụng chứng từ là rất cao so với các phương thức thanh toán khác Thông thường có các loại chi phí như phí mở L/C, phí sửa đổi L/C, phí thực hiện L/C, Tuy nhiên đây là phương thức thanh toán an toàn nhất, phương thức tín dụng chứng từ nên được sử dụng trong các trường hợp mà bên mua và bên bán chưa có sự tin cậy lẫn nhau hoặc là những giao dịch với quy mô thanh toán lớn

1.2.5 Các văn bản pháp lý điều chỉnh phương thức tín dụng chứng từ

1.2.5.1 Quy tắc và cách thực hành thống nhất về tín dụng chứng từ (UCP)

Ngày 25/10/2006 ICC đã công bố UCP 600 có hiệu lực kể từ ngày 1/7/2007

11

UCP đã được hơn 175 nước áp dụng trong đó có Việt Nam Khác với luật quốc gia hay công ước quốc tế, UCP không tự động áp dụng để điều chỉnh hoạt động thanh toán TDCT mà mang tính chất pháp lý tuỳ ý Các bên tham gia có quyền lựa chọn có hay không dùng UCP để điều chỉnh hoạt động thanh toán TDCT Nhưng một khi các bên đã đồng ý áp dụng UCP thì các điều khoản áp dụng của UCP sẽ ràng buộc nghĩa

vụ và trách nhiệm của các bên tham gia

Một điểm cần lưu ý là UCP ban hành sau không phủ nhận các nội dung của UCP trước đó Do đó các bên có thể thoả thuận lựa chọn một UCP nào đó, nhưng điều quy định bắt buộc là phải dẫn chiếu nó trong L/C Chỉ UCP bản gốc bằng tiếng Anh mới có giá trị pháp lý giải quyết các tranh chấp, các bản dịch khác chỉ có giá trị tham khảo Điều này có nghĩa là UCP 600 ra đời không thay thế hoàn toàn UCP 500 mà chỉ bổ sung thêm nội dung cho UCP 500, vì vậy các doanh nghiệp, các ngân hàng hiện nay hoàn toàn có thể lựa chọn UCP 500 (nếu hai bên thống nhất lựa chọn)

1.2.5.2 Tập quán NH tiêu chuẩn quốc tế kiểm tra chứng từ theo L/C số 681 –

1/10/2008 – ISBP

ISBP là từ viết tắt tiếng Anh “International Standard Banking Practice for the Examination of Documents Under Documentary Credits”, tiếng Việt gọi là “Tập quán ngân hàng tiêu chuẩn quốc tế dùng để kiểm tra chứng từ trong phương thức tín dụng chứng từ” dùng để kiểm tra chứng từ theo thư tín dụng phiên bản số 681, do ICC ban hành năm 2007

Văn kiện này ra đời nhằm cụ thể hóa những quy định của UCP 600, thể hiện sự nhất quán với UCP cũng như các quan điểm và các quyết định của ủy Ban Ngân Hàng của ICC Văn bản này không sửa đổi UCP, mà chỉ giải thích rõ ràng cách thực hiện UCP đối với những người làm thực tế liên quan đến tín dụng chứng từ

1.2.5.3 Quy tắc thực hành về tín dụng dự phòng quốc tế ISP 98

ISP 98 – International Standby Practices được phòng Thương mại quốc tế ban hành, cung cấp các quy tắc về thực hành nghiệp vụ ngân hàng tiêu chuẩn đối với thư tín dụng và các cam kết độc lập có liên quan như thư tín dụng dự phòng ISP98 là một sản phẩm mang tính cách mạng về áp dụng UCP đối với thư tín dụng dự phòng Tuy nhiên, thư tín dụng dự phòng vẫn có thể được phát hành theo UCP nếu các bên quyết định như vậy

1.2.5.4 Bản phụ trương UCP 600 về việc xuất trình chứng từ điện tử eUCP 1.1

Bản phụ trương UCP 600 là tập quán quốc tế bổ sung cho UCP 600 nhằm điều chỉnh việc chỉ xuất trình chứng từ điện tử hoặc kết hợp với việc xuất trình chứng từ

Footer Page 23 of 161.

bằng văn bản Tại khoản a điều e2 – eUCP 1.1 – Mối quan hệ của eUCP và UCP quy định “Một thư tín dụng có tham chiếu eUCP (“thư tín dụng eUCP”) thì cũng là tham chiếu UCP mà không cần phải diễn đạt thêm là bộ phận của UCP”

1.3 Hiệu quả của hoạt động thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ tại ngân hàng thương mại

1.3.1 Khái niệm hiệu quả hoạt động thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ tại ngân hàng thương mại

 Khái niệm hiệu quả của hoạt động thanh toán quốc tế:

Đối với hoạt động TTQT thị trường chính là nơi chỉ ra hoạt động TTQT của ngân hàng có đạt hiệu quả hay không Nhưng hiệu quả hoạt động TTQT của ngân hàng là gì? Có những nhân tố nào trên thị trường ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động TTQT và ngân hàng cần làm như thế nào để nâng cao hiệu quả hoạt động TTQT? Làm rõ được bản chất hiệu quả hoạt động TTQT, những biểu hiện của nó và trả lời được những câu hỏi trên có ý nghĩa về mặt lý luận và thực tiễn Vì có hiểu đúng được bản chất của hiệu quả hoạt động TTQT thì mới có cơ sở để xác định các tiêu chuẩn và chỉ tiêu đánh giá hiệu quả TTQT, để từ đó xác định phương pháp nâng cao hiệu quả hoạt động TTQT Khi đánh giá hiệu quả hoạt động TTQT của NHTM cần phải xem xét toàn diện trên cả 3 giác độ: nền kinh tế, ngân hàng và khách hàng bởi vì giữa 3 yếu tố này có mối quan hệ mật thiết với nhau:

 Đối với nền kinh tế: hiệu quả hoạt động TTQT được đánh giá thông qua việc đẩy mạnh hoạt động thanh toán XNK , thúc đẩy hoạt động đầu tư nước ngoài trực tiếp và gián tiếp, thúc đẩy và mở rộng các hoạt động dịch vụ như

du lịch, hợp tác quốc tế, tăng cường thu hút kiều hối và các nguồn lực tài chính khác, tăng thu cho ngân sách, giải quyết việc làm góp phần cải thiện cán cân thanh toán, ổn định nền kinh tế

 Đối với ngân hàng thương mại: hiệu quả hoạt động TTQT được đánh giá thông qua việc phát triển các nghiệp vụ ngân hàng, thúc đẩy thương mại quốc tế phát triển, mở rộng thị trường hoạt động ngoài lãnh thổ Việt Nam,

đa dạng hóa nguồn thu nhập, tăng doanh thu từ dịch vụ TTQT, tăng thu nhập cho ngân hàng Khi cung cấp những dịch vụ TTQT, ngoài những khoản tiền phí theo biểu phí dịch vụ, ngân hàng sẽ có cơ hội thu được các khoản lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh ngoại tệ hoặc chuyển đổi ngoại tệ khi các bên tham gia hoạt động TTQT có nhu cầu mua bán hoặc chuyển đổi hoặc cơ hội chiếm dụng vốn của các doanh nghiệp trong suốt thời gian thanh toán

13

 Đối với khách hàng: hiệu quả của hoạt động TTQT của NHTM được đánh giá thông qua việc thúc đẩy tổng kim ngạch XNK của doanh nghiệp, các thương vụ được thực hiện nhanh chóng, an toàn, chính xác và nâng cao uy tín của doanh nghiệp

Hiệu quả hoạt động TTQT đã được nghiên cứu ở dưới nhiều góc độ đa dạng tùy thuộc vào mục đích nghiên cứu khác nhau Nghiên cứu hiệu quả hoạt động TTQT dựa trên tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả kinh tế, thể hiện mối quan hệ tối ưu giữa kết quả thu được và chi phí bỏ ra để thu được kết quả đó, tức là khả năng sinh lợi hoặc giảm tiêu

chi phí để nhằm tăng doanh thu, tăng lợi nhuận và tăng khả năng cạnh tranh Theo tác

giả Lê Thị Phương Liên (2006), Luận án tiến sỹ kinh tế: “Hiệu quả hoạt động TTQT

của NHTM là một phạm trù kinh tế phản ánh kết quả kinh doanh của ngân hàng trong lĩnh vực TTQT Nó được đo bằng hiệu số giữa doanh thu do hoạt động TTQT mang lại

và chi phí bỏ ra để tiến hành hoạt động TTQT”

 Khái niệm hiệu quả của TTQT theo phương thức tín dụng chứng từ:

Dựa trên khái niệm về hiệu quả hoạt động TTQT, có thể dễ dàng đưa ra một khái niệm cơ bản về hiệu quả TTQT theo phương thức tín dụng chứng từ như sau: “Hiệu quả hoạt động TTQT theo phương thức tín dụng chứng từ là một phạm trù kinh tế phản ánh kết quả kinh doanh của ngân hàng trong lĩnh vực TTQT theo phương thức tín dụng chứng từ Nó được đo bằng hiệu số giữa doanh thu do hoạt động TTQT theo phương thức tín dụng chứng từ mang lại và chi phí bỏ ra để tiến hành hoạt động TTQT theo phương thức này”

 Doanh thu TTQT theo phương thức L/C bao gồm: Doanh thu từ phí mở L/C, chỉnh sửa L/C, doanh thu từ mua bán ngoại tệ cho TTQT theo phương thức L/C, doanh thu từ cho vay hoạt động TTQT theo phương thức L/C,…

 Chi phí TTQT theo phương thức L/C bao gồm: Chi phí tiền công, tiền lương cho cán bộ trực tiếp làm công tác TTQT theo phương thức L/C, chi phí quản lý khác, chi phí khấu hao máy móc, rủi ro trong TTQT theo phương thức L/C,…

1.3.2 Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ

1.3.2.1 Các chỉ tiêu định tính

Footer Page 25 of 161.

Đánh giá hiệu quả hoạt động TTQT theo phương thức L/C thông qua mức độ đa dạng sản phẩm hoạt động thanh toán bằng L/C

Việc đa dạng thanh toán nhiều loại L/C và việc đẩy mạnh phát triển sản phẩm dịch vụ hỗ trợ trong thanh toán bằng tín dụng chứng từ góp phần đáp ứng tốt hơn nữa nhu cầu ngày càng cao của khách hàng, từ đó tăng thêm doanh thu và lợi nhuận của ngân hàng qua thu các phí dịch vụ, phí thanh toán, phí bảo lãnh chứng từ,… Mặt khác, việc đa dạng sản phẩm hoạt động thanh toán quốc tế của ngân hàng giúp cho các doanh nghiệp có nhiều sự lựa chọn hơn cũng như thuận tiện hơn, nhanh chóng hơn nữa trong thanh toán

Đánh giá hiệu quả hoạt động TTQT theo phương thức L/C thông qua thời gian thanh toán L/C

Thời gian thanh toán là khoảng thời gian kể từ khi chỉ định thanh toán được khách hàng đưa ra cho đến các chủ thể tham gia thanh toán nhận đủ tiền trên tài khoản Trong thanh toán theo phương thức tín dụng chứng từ thì thời gian thanh toán được hiểu là khoảng thời gian tính từ khi nhà xuất khẩu xuất trình bộ chứng từ hoàn hảo cho ngân hàng phát hành cho đến khi nhà xuất khẩu nhận được tiền Ngoài ra, thời gian ngân hàng kiểm tra hồ sơ phát hành L/C, thời gian kiểm tra bộ chứng từ cũng rất quan trọng Nếu ngân hàng rút ngắn các thời gian thực hiện những quy trình đó, giúp khách hàng thực hiện giao dịch nhanh, tiết kiệm thời gian và chi phí, giúp khách hàng thuận tiện hơn trong quá trình xuất- nhập khẩu hàng hóa, dịch vụ Từ đó, ngân hàng nâng cao được uy tín của mình, thu hút được nhiều khách hàng mới

Đánh giá hiệu quả hoạt động TTQT theo phương thức L/C thông qua hoạt động tín dụng xuất nhập khẩu

Hiệu quả hoạt động tín dụng xuất nhập khẩu tại chi nhánh cũng đánh giá được một phần hiệu quả của hoạt động TTQT theo phương thức L/C Bởi các doanh nghiệp

mở L/C, thanh toán L/C thường thực hiện ký quỹ một phần giá trị của hợp đồng ngoại thương bằng vốn tự có (khoảng 20- 30% giá trị hợp đồng), phần còn lại sẽ là khoản giải ngân của chi nhánh để đảm bảo đúng tính chất hợp đồng thanh toán đã ký kết giữa khách hàng và đối tác nước ngoài Ngoài ra, các doanh nghiệp xuất khẩu cũng thường thực hiện chiết khấu bộ chứng từ tại chi nhánh Điều đó cho thấy, hoạt động tín dụng xuất nhập khẩu càng hiệu quả thì hiệu quả của hoạt động thanh toán theo phương thức tín dụng chứng từ cũng ngày càng được nâng cao

có khoản doanh thu thông qua luồng ngoại tệ báo có về tài khoản tại ngân hàng thì lúc

đó khách hàng sẽ tiếp tục thực hiện giao dịch mua bán ngoại tệ để quy đổi hạch toán báo có vào tài khoản tương ứng Đây cũng là sản phẩm dịch vụ mà đôi bên cùng có lợi, về phía doanh nghiệp vẫn đảm bảo nguồn vốn kinh doanh còn về phía ngân hàng vẫn đáp ứng tối đa tất cả các dịch vụ tốt nhất cho doanh nghiệp, doanh thu từ hoạt động kinh doanh ngoại tệ càng cao cho thấy hiệu quả của nghiệp vụ thanh toán L/C xuất – nhập khẩu của ngân hàng cũng đang ngày càng được nâng cao, vừa thỏa mãn được nhu cầu đa dạng của khách hàng vừa đem lại nguồn thu và uy tín cho ngân hàng

Đánh giá hiệu quả TTQT theo phương thức L/C thông qua mức độ sai sót của điện thanh toán

Mức độ sai sót của điện thanh toán không những gây ra tổn thất lớn cho khách hàng và ngân hàng mà còn ảnh hưởng tới uy tín của ngân hàng đối với khách hàng và đối với ngân hàng đại lý ở nước ngoài Chính vì vậy, việc ngân hàng kiểm soát chặt chẽ điện thanh toán trước khi chuyển lên trung tâm thanh toán quốc tế là vô cùng quan trọng Mức độ sai sót của điện thanh toán chỉ ở mức thấp hoặc gần như không có sai sót trong điện thanh toán giúp cho ngân hàng chiếm được sự hài lòng của khách hàng truyền thống cũng như thu hút được khách hàng mới thực hiện thanh toán L/C xuất nhập khẩu tại ngân hàng, từ đó nâng cao khả năng cạnh tranh, uy tín cũng như nguồn thu của ngân hàng trong hoạt động thanh toán quốc tế nói chung và hoạt động thanh toán theo phương thức tín dụng chứng từ nói riêng

1.3.2.2 Các chỉ tiêu định lượng

Ngoài các chỉ tiêu định tính được nêu ở phần trên, việc đánh giá hiệu quả hoạt động thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ cũng được phản ánh rõ nét thông qua các chỉ tiêu định lượng

Chỉ tiêu doanh số TTQT theo phương thức L/C

Doanh số TTQT theo phương thức TDCT là tổng giá trị các khoản TTQT theo phương thức TDCT tại chi nhánh Cụ thể được tính như sau:

Footer Page 27 of 161.

Doanh số TTQT theo phương thức L/C =

Giá trị thanh toán L/C xuất khẩu +

Giá trị thanh toán L/C nhập khẩu Trong đó:

 Giá trị thanh toán L/C nhập khẩu bao gồm tổng giá trị mở L/C nhập khẩu và tổng giá trị thanh toán L/C nhập khẩu

 Giá trị thanh toán L/C xuất khẩu bao gồm tổng giá trị thông báo L/C xuất khẩu

và tổng giá trị thanh toán L/C xuất khẩu

Chỉ tiêu này cho thấy hiệu quả hoạt động TTQT theo phương thức tín dụng của chi nhánh: doanh thu từ phí hoạt động thanh toán L/C càng cao cho thấy số lượng món cũng như giá trị của món thanh toán L/C ngày càng cao Từ đó, cho thấy ngân hàng ngày càng chiếm được lòng tin của khách hàng, thu hút được lượng khách hàng lớn, giúp cho hoạt động TTQT theo L/C của ngân hàng ngày càng đạt hiệu quả cao

Chỉ tiêu tỷ trọng doanh số TTQT theo phương thức L/C trên doanh số TTQT

Chỉ tiêu này phản ánh sự đóng góp của hoạt động thanh toán bằng tín dụng chứng từ vào hoạt động thanh toán quốc tế Tỷ trọng này càng cao cho thấy số lượng khách hàng tin tưởng sử dụng phương thức thanh toán tín dụng chứng từ của ngân hàng ngày càng nhiều Chính số lượng khách hàng gia tăng đó đã đánh giá được một phần hiệu quả của hoạt động thanh toán theo phương thức tín dụng chứng từ tại ngân hàng; số lượng khách hàng sử dụng phương thức tín dụng chứng từ trong thanh toán tăng lên cho thấy phương thức thanh toán này đã và đang đáp ứng được nhiều yêu cầu của họ trong thanh toán Tuy nhiên, nếu tỷ trọng này giảm dần cũng cho thấy phương thức thanh toán theo phương thức L/C không đáp ứng được đầy đủ yêu cầu của khách hàng trong thanh toán và khách hàng sẵn sàng chuyển sang sử dụng các phương thức ghi sổ, chuyển tiền hoặc nhờ thu

Chỉ tiêu doanh thu TTQT theo phương thức L/C

Khi thực hiện thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ, ngân hàng

sẽ thu được một khoản phí nhất định theo biểu phí dịch vụ của ngân hàng như phí thông báo L/C, phí thanh toán L/C, phí mở L/C, phí xác nhận L/C, Phí thu được càng cao thì hiệu quả hoạt động của thanh toán bằng tín dụng chứng từ càng lớn, góp phần tăng tăng doanh thu phí thanh toán quốc tế, hiệu quả kinh doanh ngân hàng

Chỉ tiêu lợi nhuận từ hoạt động thanh toán quốc tế theo phương thức L/C

Đây là chỉ tiêu định lượng quan trọng nhất để đánh giá hoạt động TTQT theo phương thức tín dụng chứng từ, nó phản ánh hiệu quả thực tế của hoạt động TTQT theo phương thức L/C của ngân hàng Nó là chỉ tiêu phản ánh phần giá trị thăng dư,

đa hoá lợi nhuận, các ngân hàng thường tìm các biện pháp để cắt giảm chi phí hoạt động, tăng cường áp dụng công nghệ mới, tăng cường nâng cao trình độ chuyên môn của thanh toán viên để góp phần tăng doanh thu từ hoạt động TTQT theo L/C

Chỉ tiêu tỷ lệ giữa lợi nhuận TTQT theo L/C so với doanh thu TTQT theo L/C

Tỷ lệ giữa lợi nhuận TTQT theo

phương thức L/C so với doanh thu TTQT theo phương thức L/C

= Lợi nhuận TTQT theo phương thức L/C

Doanh thu TTQT theo phương thức L/C

Tỷ suất lợi nhuận trên doanh số TTQT theo phương thức TDCT là phần lợi nhuận thu được trên một đơn vị doanh thu TTQT theo phương thức TDCT hay có thể hiểu là một đồng doanh thu TTQT theo phương thức TDCT đem lại bao nhiêu đồng lợi nhuận Chỉ số này càng cao chứng tỏ hoạt động TTQT theo phương thức L/C của ngân hàng càng đạt hiệu quả cao

Chỉ tiêu tỷ lệ giữa chi phí TTQT theo L/C so với doanh thu TTQT theo L/C

Tỷ lệ chi phí TTQT theo phương

thức L/C so với doanh thu TTQT

theo phương thức L/C

= Chi phí TTQT theo phương thức L/C

Doanh thu TTQT theo phương thức L/C

Chỉ tiêu này cho thấy được một đồng doanh thu thanh toán L/C phải bỏ ra bao nhiêu đồng chi phí Chỉ tiêu này còn phản ánh khả năng điều chỉnh mối quan hệ giữa

tỷ lệ đầu ra, đầu vào để đạt được mức hiệu quả Tỷ lệ này càng nhỏ thì sẽ cho hiệu quả càng cao

1.3.3 Các nhân tố ảnh hưởng tới hiệu quả hoạt động thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ

Để nâng cao hiệu quả hoạt động TTQT nói chung và hoạt động TTQT theo phương thức L/C nói riêng NHTM cần phải nắm rõ các nhân tố ảnh hưởng tới nó Các nhân tố đó bao gồm các nhân tố khách quan– các nhân tố tác động từ nền kinh tế trong, ngoài nước hoặc cũng có thể từ tình hình chính trị xã hội cũng như chính sách tiền tệ của NHNN liên quan tới L/C Ngoài ra còn có nhân tố chủ quan– nhân tố đến từ chính NHTM, các nhân tồ này được coi là vô cùng quan trọng bởi các nhân tố khách

Footer Page 29 of 161.

quan đối với tất cả các NHTM có thể là giống nhau nhưng mỗi NHTM khác nhau sẽ xuất hiện các nhân tố chủ quan khác nhau, có thể là hệ thông công nghệ ngân hàng liên quan tới L/C hoặc trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của cán bộ công nhân viên tại bộ phận TTQT,… Hai loại nhân tố trên được xem là hai nhân tố cơ bản nhất khi tìm hiểu các nhân tố ảnh hưởng tới hiệu quả hoạt động TTQT theo phương thức tín dụng chứng

từ

1.3.3.1 Nhân tố khách quan

Tình hình nền kinh tế trong nước

Trong một nền kinh tế ổn định và phát triển thì hoạt động của ngân hàng sẽ an toàn và hiệu quả hơn Ngân hàng yên tâm đầu tư tín dụng cho nền kinh tế, tạo điều kiện phát triển dịch vụ mới, trong đó bao gồm hoạt động thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ

Môi trường chính trị- xã hội

Sự ổn định của chính trị- xã hội tạo điều kiện thuận lợi cho nền kinh tế quốc tế của một nước phát triển Tính ổn định của chính trị càng cao thì mức an toàn trong đầu

tư càng cao, do đó các nhà đầu tư trong và ngoài nước yên tâm hơn trong kinh doanh, tạo cơ hội mở rộng thị trường kinh doanh xuất nhập khẩu Và trên cơ sở đó, hình thành nhu cầu chuyển vốn ngoại tệ ra, vào qua ngân hàng ngày càng tăng lên, hiệu quả mang lại cho hoạt động thanh toán quốc tế cũng tăng theo

Môi trường pháp lý

Mọi hoạt động kinh doanh vượt ra ngoài biên giới đều phải tuân thủ, chịu sự chi phối bởi luật pháp quốc gia đó hoặc luật pháp nước sở tại và thậm chí là Thông lệ và tập quán quốc tế cũng như Luật và công ước quốc tế TTQT theo phương thức tín dụng chứng từ không những phải chịu sự chi phối của luật pháp trong nước, luật pháp nước

sở tại mà còn chịu sự chi phối của các cơ chế, các quy tắc và chuẩn mực quốc tế như UCP 600, ISBP,…

Chính sách tiền tệ của mỗi quốc gia tại từng thời kỳ nhất định

Một trong những công cụ điều hành chính sách tiền tệ có ảnh hưởng trực tiếp tới hoạt động thanh toán xuất nhập khẩu là chính sách tỷ giá Ngân hàng Nhà nước có thể

sử dụng công cụ tỷ giá hối đoái để khuyến khích hoặc hạn chế xuất nhập khẩu, điều này làm giảm khả năng thanh toán quốc tế qua ngân hàng, ảnh hưởng tới tốc độ tăng trưởng doanh thu thanh toán quốc tế của ngân hàng

19

Đồng tiền thanh toán

Sự ổn định của đồng ngoại tệ được các bên tham gia chọn là đồng tiền thanh toán trong các giao dịch xuất nhập khẩu có ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu Nếu đồng tiền thanh toán mất giá thì sẽ ảnh hưởng tới hoạt động xuất khẩu, nếu đồng tiền thanh toán tăng giá sẽ ảnh hưởng tới các hoạt động nhập khẩu Theo sau sự kém hiệu quả trong kinh doanh xuất khẩu của các doanh nghiệp là sự giảm sút trong tốc độ tăng trưởng của hoạt động thanh toán quốc tế qua ngân hàng

Kiến thức về nghiệp vụ ngoại thương của các doanh nghiệp xuất nhập khẩu

Các doanh nghiệp xuất nhập khẩu chính là khách hàng của NHTM, do đó kiến thức về nghiệp vụ ngoại thương của các doanh nghiệp xuất nhập khẩu đóng vai trò quan trọng trong việc đẩy nhanh tiến độ và hạn chế rủi ro trong quá trình thực hiện giao dịch giữa NHTM và các doanh nghiệp XNK

1.3.3.2 Nhân tố chủ quan

Chính sách đối ngoại của NHTM

Chính sách đối ngoại của ngân hàng bao gồm việc mở rộng mối quan hệ với các ngân hàng nước ngoài, quy trình nghiệp vụ thanh toán quốc tế,… Nếu chính sách đối ngoại ngân hàng đưa ra là đúng đắn thì sẽ giúp ngân hàng duy trì và tăng cường mối quan hệ với các ngân hàng nước ngoài, từ đó giúp ngân hàng hoàn thiện hơn quy trình nghiệp vụ, thu hút khách hàng trong và ngoài nước, giúp ngân hàng tăng doanh thu, giúp ngân hàng tồn tại và phát triển

Chính sách khách hàng

Một chính sách ưu đãi cho khách hàng hợp lý, linh hoạt giúp ngân hàng giữ được các khách hàng quen thuộc cũng như thu hút và phát triển mối quan hệ với nhiều khách hàng mới, đặc biệt là các khách hàng có nhu cầu thanh toán quốc tế, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động thanh toán quốc tế của ngân hàng

Trình độ chuyên môn của thanh toán viên

Thanh toán viên là những người trực tiếp thực hiện các nghiệp vụ liên quan đến hoạt động thanh toán quốc tế nói chung và TTQT theo phương thức L/C nói riêng NHTM có được những thanh toán viên giàu kinh nghiệm, nắm vững quy trình nghiệp

vụ, kỹ thuật nghiệp vụ ngoại thương cũng như các quy định cụ thể liên quan đến phương thức L/C và trình độ ngoại ngữ sẽ có tốc độ xử lý các giao dịch nhanh, đảm bảo tính an toàn và chính xác cao trong giao dịch Từ đó nhận được sự hài lòng và độ

Footer Page 31 of 161.

tín nhiệm cao của khách hàng, giúp cho hoạt động TTQT theo phương thức L/C của NHTM đạt hiệu quả cao, đem lại lợi nhuận và uy tín cho ngân hàng

Quan hệ của NHTM với ngân hàng đại lý nước ngoài

Quan hệ đại lý có vai trò rất quan trọng đối với nghiệp vụ ngân hàng ngày nay

Để thực hiện nghiệp vụ ngân hàng quốc tế, đặc biệt là thanh toán quốc tế, mỗi ngân hàng cần thiết lập quan hệ đại lý với các định chế tài chính, ngân hàng ở các quốc gia khác nhau, nhất là tại các quốc gia đã có Hiệp định thương mại song phương Thiết lập quan hệ đại lý là sự khởi đầu của việc thiết lập quan hệ hợp tác song phương giữa NHTM và một ngân hàng khác bằng sự trao đổi SWIFT CODE và các hồ sơ pháp lý cho nhau nhằm mục đích phục vụ các hoạt động thanh toán quốc tế Thiết lập quan hệ đại lý giúp cho thanh toán giữa hai ngân hàng trong cùng một quốc gia hay khác quốc gia được dễ dàng, nhanh chóng và hiệu quả Hai ngân hàng có thể trao đổi và sử dụng sản phẩm, dịch vụ của nhau với mục đích hai bên cùng có lợi

Hệ thống công nghệ ngân hàng hiện đại phục vụ hoạt động TTQT theo phương thức L/C

Trong hoạt động TTQT của các NHTM, phương tiện truyền tin chủ yếu được sử dụng gồm: Thư tín, Telex và SIWFT Hiện nay tại NHTM có tới 99% các bức điện thanh toán tự động qua SWIFT đạt độ chính xác cao

SWIFT – Society for Worldwide Interbank and Financial Telecommunication là Hiệp hội viễn thông liên ngân hàng và tài chính quốc tế Thành viên của Hiệp hội là các ngân hàng và các tổ chức tài chính, mỗi ngân hàng tham gia là một cổ động của SWIFT Hiệp hội trên giúp các ngân hàng thành viên trên Thế giới chuyển tiền cho nhau hoặc trao đổi thông tin Mỗi ngân hàng thành viên được cấp một mã giao dịch, được gọi là SWIFT CODE Các ngân hàng thành viên trao thông tin hoặc chuyển tiền cho nhau dưới dạng SWIFT MESSAGES, là các bức điện được chuyển hóa thành các trường dữ liệu, ký hiệu để máy tính có thể nhận biết và tự động xử lý giao dịch SWIFT cung cấp các dịch vụ truyền thông an ninh và phần mềm giao diện cho các ngân hàng và tổ chức tài chính

Chất lượng thanh toán qua SWIFT được thể hiện ở tỷ lệ các bức điện được xử lý

tự động hoàn toàn, tỷ lệ này sẽ phản ánh trình độ của NHTM

21

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Chương 1 của khóa luận đã trình bày những kiến thức cơ bản về thanh toán quốc

tế, vai trò của thanh toán quốc tế đối với nền kinh tế, với các đơn vị xuất nhập khẩu và đặc biệt là đối với ngân hàng thương mại Sau đó khóa luận đi vào tìm hiều phương thức tín dụng chứng từ, bao gồm khái niệm phương thức tín dụng chứng từ, quy trình nghiệp vụ, các văn bản pháp lý điều chỉnh phương thức chứng từ

Ngoài ra, cũng trong chương 1, khóa luận còn nêu ra khái niệm về hiệu quả hoạt động thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ, các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ cũng như các nhân tố ảnh hưởng tới hiệu quả của hoạt động này

Thêm vào đó, dựa trên cơ sở lý luận ở chương 1 này, chương 2 của khóa luận sẽ

đi vào phân tích, đánh giá tình hình thực tế hoạt động thanh toán theo phương thức tín dụng chứng từ tại chi nhánh Thành Đô- ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam

Footer Page 33 of 161.

CHƯƠNG 2:

THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN QUỐC TẾ THEO PHƯƠNG THỨC TÍN DỤNG CHỨNG TỪ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM- CHI NHÁNH THÀNH ĐÔ 2.1 Giới thiệu chung về ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam- chi nhánh Thành Đô

2.1.1 Quá trình hình thành và phát triển của ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam- chi nhánh Thành Đô

BIDV là một trong những ngân hàng TMCP lớn nhất Việt Nam với lịch sử hơn

50 năm hình thành và phát triển cùng với thị phần và mạng lưới hoạt động rộng khắp Việt Nam Ngay từ khi đất nước bước vào lộ trình hội nhập với kinh tế thế giới, toàn

hệ thống BIDV Việt Nam luôn đóng vai trò quan trọng trong quá trình cải cách và phát triển ngành Ngân hàng- Tài chính, luôn là lực lượng tiên phong đi đầu trong các lĩnh vực tín dụng, huy động vốn, dịch vụ, dịch vụ ngân hàng hiện đại,

BIDV có mạng lưới hoạt động rộng khắp trên 64 tỉnh, thành phố; đứng thứ 3 trong toàn hệ thống (sau Agribank và Viettinbank) với 118 chi nhánh và sở giao dịch,

463 phòng giao dịch, 105 quỹ tiết kiệm, 1.297 máy ATM và 4.566 POS Ngoài ra, BIDV không ngừng mở rộng quan hệ đại lý với hơn 400 ngân hàng và quan hệ thanh toán với 50 ngân hàng trên thế giới

Ngày 12/9/2006, ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam đã chính thức khai trương chi nhánh cấp I Thành Đô – Hà Nội, thành viên thứ 89 của hệ thống và là đơn

vị thứ 12 trên địa bàn Thủ đô Hà Nội Trụ sở BIDV Thành Đô đặt tại số 463 Nguyễn Văn Linh, quận Long Biên, thành phố Hà Nội Chi nhánh Thành Đô được thành lập trên cơ sở nâng cấp chi nhánh cấp 2 khu vực Long Biên thuộc chi nhánh ngân hàng Đầu tư và Phát triển Bắc Hà Nội BIDV Thành Đô là một trong những chi nhánh tiên phong đi đầu trong hệ thống BIDV Việt Nam chú trọng triển khai nghiệp vụ ngân hàng bán lẻ, dịch vụ nghiệp vụ ngân hàng hiện đại và công nghệ tiên tiến của ngân hàng Việt Nam hiện nay Sau hơn 6 năm thành lập, BIDV Thành Đô đã thực hiện nhiều chương trình đổi mới nhắm phát huy truyền thống phục vụ đầu tư phát triển, đa dạng hóa khách hàng thuộc mọi thành phần kinh tế, phát triển và nâng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ ngân hàng, nâng cao hiệu quả an toàn hệ thống theo đòi hỏi của cơ chế thị trường và lộ trình hội nhập, làm nòng cốt cho việc xây dựng tập đoàn tài chính

đa năng, vững mạnh, hội nhập quốc tế Mặc dù hình thành chưa lâu, nhưng những nỗ lực của tập thể lãnh đạo và cán bộ đã giúp BIDV Thành Đô chiếm được lòng tin của khách hàng

23

Các hoạt động nghiệp vụ chủ yếu của BIDV Thành Đô

Hoạt động huy động vốn: bao gồm nhận tiền gửi của các tổ chức kinh tế xã hội, các tổ chức tài chính; nhận tiền gửi tiết kiệm của dân cư bằng VND và ngoại tệ; phát hành chứng chỉ tiền gửi, trái phiếu, kỳ phiếu,…; vay vốn của các tổ chức tín dụng trong và ngoài nước, vay vốn của NHNN và các hình thức huy động vốn khác theo quy định của NHNN

Hoạt động tín dụng: bao gồm cho vay ngắn hạn, trung và dài hạn bằng VNĐ và ngoại tệ đối với các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế, hộ gia đình và cá nhân theo quy định của Nhà nước và Hội sở chính Cho vay xuất nhập khẩu, chiết khấu, tái chiết khấu bộ chứng từ, các giấy tờ có giá, cho vay các chương trình dự án kinh tế, cho thuê tài chính và các hình thức khác theo quy định của NHNN

Dịch vụ thanh toán và ngân quỹ: bao gồm mở tài khoản, cung ứng dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt trong nước và ngoài nước, thực hiện dịch vụ thu hộ, chi hộ

Các hoạt động khác: bao gồm góp vốn, mua cổ phần, tham gia thị trường tiền tệ, thực hiện các nghiệp vụ mua bán giấy tờ có giá bằng ngoại tệ và VND, kinh doanh ngoại hối và vàng, nghiệp vụ ủy thác và đại lý, cung ứng dịch vụ bảo hiểm, cung ứng dịch vụ tư vấn tài chính, cung ứng dịch vụ bảo quản vật quý, giấy tờ có giá,

2.1.2 Mô hình hoạt động của ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam- chi nhánh Thành Đô

Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam chi nhánh Thành Đô với hơn 200 cán

bộ nhân viên, hoạt động theo mô hình tổ chức như sau:

Sơ đồ 0.1 Cơ cấu tổ chức của BIDV Thành Đô

PHÒNG KHÁCH HÀNG

CÁ NHÂN

PHÒNG QUẢN LÝ&DV KHO QUỸ

PHÒNG QUẢN

LÝ RỦI

RO

PHÒNG KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP

PHÒNG

KẾ HOẠCH -TỔNG HỢP

PHÒNG

TỔ CHỨC HÀNH CHÍNH

Footer Page 35 of 161.

a Ban Giám Đốc

Giám Đốc là người trực tiếp điều hành và chịu trách nhiệm về mọi hoạt động kinh doanh của chi nhánh; tiếp nhận và hướng dẫn cán bộ của chi nhánh về những nhiệm vụ của cấp trên bàn giao; chịu trách nhiệm trước pháp luật về những quyết định của mình; có quyền quyết định sắp xếp, bổ nhiệm, khen thưởng, kỷ luật cán bộ nhân viên của chi nhánh

Phó Giám đốc: 03 phó Giám đốc cùng hỗ trợ Giám đốc điều hoạt động của chi nhánh

b Phòng Tài chính - Kế toán

 Quản lý, thực hiện công tác hạch toán kế toán, công tác hậu kiểm đối với hoạt động tài chính kế toán của chi nhánh (bao gồm cả các phòng giao dịch/quỹ tiết kiệm)

 Luân chuyển chứng từ và chi tiêu tài chính của các phòng giao dịch/quỹ tiết kiệm và các phòng nghiệp vụ tại chi nhánh theo quy định

 Quản lý thông tin và lập báo cáo

và mẫu dấu, chữ ký khách hàng của BIDV

 Kích hoạt Hardware Token/SMS Token cho khách hàng sử dụng dịch vụ BIDV e-Banking, BIDV mobile

d Phòng Kế hoạch - Tổng hợp

 Tham mưu, xây dựng kế hoạch phát triển và kế hoạch kinh doanh

 Tổ chức triển khai kế hoạch kinh doanh

 Theo dõi tình hình thực hiện kế hoạch kinh doanh

e Phòng Tổ chức Hành chính

 Quán triệt các văn bản quy định, hướng dẫn và quy trình nghiệp vụ liên quan đến công tác tổ chức, quản lý nhân sự và phát triển nguồn nhân lực của Nhà nước và của BIDV đến toàn thể cán bộ nhân viên trong chi nhánh

 Quản lý, sử dụng con dấu của chi nhánh theo đúng quy định của pháp luật và của BIDV

 Đầu mối triển khai thực hiện công tác phục vụ các cuộc họp, hội nghị do chi nhánh tổ chức, hoặc do BIDV giao cho chi nhánh tổ chức

f Phòng Khách hàng Cá nhân

 Tiếp quản lý tài khoản và giao dịch với khách hàng là Cá nhân

 Kiểm tra tính pháp lý, tính đầy đủ, đúng đắn của các chứng từ giao dịch

 Chịu trách nhiệm hoàn toàn về việc tự kiểm tra tính tuân thủ các quy định của Nhà nước và của BIDV trong hoạt động tác nghiệp của phòng, đảm bảo an toàn về tiền và tài sản của ngân hàng và khách hàng

g Phòng Khách hàng Doanh nghiệp

 Trực tiếp quản lý tài khoản và giao dịch với khách hàng Doanh nghiệp

 Kiểm tra tính pháp lý, tính đầy đủ, đúng đắn của các chứng từ giao dịch

 Chịu trách nhiệm hoàn toàn về việc tự kiểm tra tính tuân thủ các quy định của Nhà nước và của BIDV trong hoạt động tác nghiệp của phòng, đảm bảo an toàn về tiền và tài sản của ngân hàng và khách hàng

Bộ phận TTQT: chịu trách nhiệm cung cấp các dịch vụ thanh toán quốc tế cho

khách hàng là tổ chức kinh tế; thực hiện trực tiếp việc thanh toán hàng hóa và dịch vụ nhập khẩu bằng phương thức thanh toán; mở hồ sơ L/C nhập khẩu; nhận L/C của ngân hàng nước ngoài mở và thông báo cho khách hàng là người thụ hưởng; thực hiện chiết khấu chứng từ hàng hóa xuất khẩu; công bố tỷ giá giao dịch theo quy định của ngân hàng tại chi nhánh và thực hiện nghiệp vụ mua bán ngoại tệ; nghiệp vụ bảo lãnh trong nước,…

h Phòng Quản lý rủi ro

 Công tác quản lý tín dụng

 Công tác quản lý rủi ro tín dụng

 Công tác quản lý rủi ro tác nghiệp

Footer Page 37 of 161.

 Công tác phòng chống rửa tiền

 Công tác quản lý hệ thống chất lượng ISO

 Công tác kiểm tra nội bộ

i Phòng Quản lý và Dịch vụ kho quỹ

 Trực tiếp thực hiện nghiệp vụ về quản lý kho và xuất/nhập quỹ

 Tổ chức việc thực hiện nộp/rút tiền mặt tại NHNN và các đơn vị liên quan, tổ chức việc tiếp quỹ/thu gom tiền tại các đơn vị trực thuộc, các ATM

Nhận xét: BIDV Thành Đô có cơ cấu tổ chức khá gọn nhẹ và hiệu quả với 08

phòng ban, 03 phòng giao dịch với khách hàng Tất cả các phòng ban đều chịu sự chỉ đạo thống nhất của Ban giám đốc gồm 01 Giám đốc và 03 Phó giám đốc

2.1.3 Một số kết quả hoạt động kinh doanh của BIDV Thành Đô

2.1.3.1 Hoạt động huy động vốn giai đoạn 2011- 2013

Đối với bất kỳ hoạt động kinh doanh nào thì nguồn vốn là một yếu tố không thể không nhắc đến, đó là nhân tố không thể thiếu trong quá trình hoạt động kinh doanh của các ngân hàng thương mại Chính vì vậy, BIDV Thành Đô đã triển khai nhiều sản phẩm tiết kiệm, tiền gửi về nội tệ và ngoại tệ với nhiều kỳ hạn khác nhau, lãi suất và chương trình khuyến mãi, quà tặng hấp dẫn, Chính điều này, BIDV Thành Đô đã thu hút được nguồn vốn nhàn rỗi trong dân cư và doanh nghiệp không những trên địa bàn quận Long Biên mà còn trên nhiều quận lân cận Sau đây là bảng trình bày tình hình huy động vốn của chi nhánh Thành Đô qua 3 năm 2011- 2013

Tương đối %

Tuyệt đối

Tương đối % Phân theo kỳ hạn 2.395 100 2.279 100 2.440 100 -116 -4,84 161 7,06

Bảng 2.1 cho thấy rằng nguồn vốn huy động của BIDV Thành Đô có sự biến động qua các năm 2011, 2012, 2013 Năm 2011, tổng nguồn vốn huy động của chi nhánh đạt 2.395 tỷ đồng, trong khi đó sang năm 2012 tồng nguồn vốn trên có sự sụt giảm đáng kể, giảm 116 tỷ đồng, tương ứng giảm 4,84% so với năm 2011 Nguyên nhân của sự sụt giảm trên là do cuối năm 2011 và đầu năm 2012 lạm phát tăng cao, các ngân hàng thương mại nói chung và BIDV nói riêng gặp khó khăn trong việc huy động vốn do lãi suất ngân hàng không đủ bù đắp cho lạm phát nên khách hàng không tìm đến ngân hàng mà tìm đến các kênh đầu tư khác Do đó nguồn vốn huy động toàn

hệ thống bao gồm chi nhánh Thành Đô có xu hướng giảm trong năm 2012 Sang năm

2013, nền kinh tế nói chung và ngành ngân hàng nói riêng vẫn còn khá nhiều sóng gió Dẫu vậy, so với năm 2012, tình hình huy động vốn của BIDV Thành Đô đã được cải thiện đáng kể: tổng nguồn vốn huy động của chi nhánh đã có sự tăng trưởng, tăng 161

tỷ đồng, tương ứng tăng 7,06% so với năm 2012

Nguồn vốn huy động theo kỳ hạn

Biểu đồ 0.1 Cơ cấu nguồn vốn huy động theo kỳ hạn của BIDV Thành Đô giai

Năm 2011 Năm 2012 Năm 2013

Trung và dài hạn Ngắn hạn