tác động ngoại vi tiêu cực từ việc định giá phí thu rác thải sinh hoạt hộ gia đình ở việt nam

Phân tích tác động của ngoại tác tiêu cực từ việc định giá thu phí rác thải sinh hoạt...4 1.. Với đề tài “Tác động ngoại vi tiêu cực từ việc định giá phí thu rác thải sinh hoạt hộ gia đì

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH

KHOA KINH TẾ

- -KINH TẾ CÔNG

Tác động ngoại vi tiêu cực từ việc định giá phí thu rác thải

sinh hoạt hộ gia đình ở Việt Nam

Giảng viên hướng dẫn:

Th.S TRẦN THU VÂN

SVTH: NHÓM 08

Tp Hồ Chí Minh, 2015

Danh sách và mức độ đóng góp Nhóm 08

đóng góp

ĐÁNH GIÁ CỦA GIẢNG VIÊN

………

………

………

………

………

………

………

Mục lục

Lời mở đầu 1

I Thực trạng về rác thải và quy định về việc định giá thu phí rác thải sinh hoạt hộ gia đình 2

1 Thực trạng về rác thải 2

1.1 Khái niệm rác thải sinh hoạt 2

1.2 Tình hình rác thải trên thế giới 2

1.3 Thực trạng rác thải thải tại Việt Nam 3

1.4 Hiện trạng rác thải ở TP Hồ Chí Minh 3

2 Quy định về việc phí thu phí rác thải sinh hoạt hộ gia đình 3

II Phân tích tác động của ngoại tác tiêu cực từ việc định giá thu phí rác thải sinh hoạt 4

1 Các yếu tố ngoại tác - Phân loại 4

2 Tính không hiệu quả của việc quy định giá phí thu rác thải sinh hoạt ở Việt Nam 4

2.1 Yếu tố ngoại tác tiêu cực 4

2.2 Phân tích tính không hiệu quả của việc quy định giá phí thu rác thải sinh hoạt ở Việt Nam 5

III Các giải pháp khắc phục sự tác động ngoại tác cho vấn đề trên 6

1 Giải pháp của tư nhân đối với các yếu tố ngoại tác 6

2 Giải pháp của chính phủ đối với các yếu tố ngoại tác 7

IV Kết luận 8

Lời mở đầu

Chúng ta đang sống ở thế kỷ 21, thời đại mà thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng phát triển chóng mặt Các tòa nhà chọc trời mọc lên từng ngày, công nghệ ngày càng hiện đại,

xã hội ngày càng văn minh Cùng với sự phát triển ấy là rất nhiều hệ lụy tiêu cực nảy sinh, ảnh hưởng không nhỏ tới sự nền kinh tế cũng như đời sống của người dân Trong đó, có thể nói vấn đề gây nhức nhối nhất chắc chắn là vấn đề về môi trường Đây có thể nói đây là vấn đề cấp bách nhất trong giai đoạn hiện nay của lịch sử loài người Ô nhiễm môi trường đang từng ngày trở nên trầm trọng hơn, mà hiện hữu rõ nhất chính là ở các đô thị lớn ở Trung Quốc, Ấn Độ,… mà điển hình ở Việt Nam chính là thành phố Hồ Chí Minh, dù là thành phố hiện đại bậc nhất Viêt Nam nhưng thành phố cũng đang nằm trong tốp đầu những khu vực ô nhiễm Các nguyên nhân dẫn đến ô nhiễm thì có rất nhiều, nhưng vấn đề rác thải vẫn nổi trội hơn cả Xử

lý rác thải ở TP Hồ Chí Minh hiện vẫn còn nhiều vấn đề bất cập, vẫn chưa đủ lực lượng để có thể thu gom toàn bộ rác, chi phí thu gom rác thải thì lại chưa bao gồm chi phí xử lý môi trường gây nên tình trạng thiếu hiệu quả Với đề tài “Tác động ngoại vi tiêu cực từ việc định giá phí thu rác thải sinh hoạt hộ gia đình ở Việt Nam’’, nhóm hy vọng sẽ làm rõ hơn sự thiếu hiệu quả từ việc quy định phí thu rác thải, cũng như cái nhìn tổng quát về vấn đề xử lý rác thải nói chung, từ đó đề ra một số giải pháp dựa trên các nguyên tắc kinh tế

1

I Thực trạng về rác thải và quy định về việc định giá thu phí rác thải sinh hoạt hộ gia đình

1 Thực trạng về rác thải

1.1 Khái niệm rác thải sinh hoạt

Rác thải là các chất rắn bị loại ra trong quá trình sống, sinh hoạt, hoạt động, sản xuất của con người và động vật Rác thải phát sinh từ các hộ gia đình, khu công cộng, khu thương mại, khu xây dựng, bệnh viện, khu xử lý chất thải… Trong đó, rác thải sinh hoạt - phát sinh chủ yếu từ hộ gia đình - chiếm tỉ lệ cao nhất Số lượng, thành phần chất lượng rác thải tại từng quốc gia, khu vực là rất khác nhau, phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế, khoa học, kỹ thuật Thành phần chủ yếu của rác là chất hữu cơ và rất dễ gây ô nhiễm trở lại cho môi trường sống nhất Do đó, rác thải sinh hoạt có thể được hiểu là những thứ hữu cơ phục vụ cho đời sống của con người mà không còn được sử dụng và bị thải ra bên ngoài

1.2 Tình hình rác thải trên thế giới

Các chuyên gia WB ước tính đến năm 2025, tổng khối lượng rác cư dân thành thị thải

ra sẽ là 2,2 tỷ tấn/năm - tăng 70% so với mức 1,3 tỷ tấn hiện nay, trong khi chi phí xử lý rác thải rắn dự kiến lên tới 375 tỷ USD/năm, so với mức 205 tỷ USD ở thời điểm hiện tại

Theo thống kê của WB, Trung Quốc - quốc gia đã vượt Mỹ trở thành nước thải nhiều rác nhất thế giới năm 2004, hiện chiếm 70% số lượng rác thải của toàn khu vực Đông Á - Thái Bình Dương

Tới năm 2025, cứ 3 tấn cá trong lòng đại dương sẽ có một tấn rác nhựa và tới năm

2050, lượng rác thải loại này sẽ vượt trên cả lượng cá trên các đại dương

Các quốc gia châu Á, dẫn đầu là Trung Quốc với 2,4 triệu tấn, chiếm khoảng 30% Theo sau Trung Quốc lần lượt là Indonesia, Philippines, Việt Nam và Sri Lanka

2

1.3 Thực trạng rác thải thải tại Việt Nam

Thực tế việc quản lý và xử lý rác thải mặc dù đã có nhiều tiến bộ, cố gắng nhưng chưa đạt so với nhu cầu đòi hỏi Hiện nay, ở khu vực đô thị mới chỉ thu gom đưa đến bãi chôn lấp tập trung đạt khoảng 60-65%, còn lại rác thải xuống ao hồ, sông ngòi, bên đường Còn ở khu vực nông thôn, rác thải hầu như không được thu gom, những điểm vứt rác tràn ngập khắp nơi

Ở khu vực khám chữa bệnh, mặc dù đã có nhiều bệnh viện đạt được những tiến bộ đáng kể trong việc cải thiện điều kiện môi trường theo hướng xanh, sạch, đẹp cùng với những thiết bị hiện đại để phục vụ tốt cho việc khám chữa bệnh của nhân dân, song vẫn còn những bất cập trong việc thu gom và tiêu huỷ rác thải, nhất là chất thải có các thành phần nguy hại Đây cũng chính là nguy cơ tiềm ẩn đối với môi trường và con người

1.4 Hiện trạng rác thải ở TP Hồ Chí Minh

TP Hồ Chí Minh là đô thị phát triển nhanh, quy mô dân số xấp xỉ 12 triệu người Theo

đó, thành phố đang phải đảm đương nhiệm vụ xử lý trên dưới 7.000 tấn rác thải sinh hoạt Trong đó thu gom được khoảng 4.900-5.200 tấn/ngày, tái chế/tái sinh khoảng 700-900 tấn/ngày, khối lượng còn lại bị thải vào hệ thống kênh rạch và môi trường xung quanh Trong đó: chất thải rắn sinh hoạt khoảng 5500 tấn/ngày; chất thải rắn công nghiệp: 500 tấn/ngày (gồm cả 50 tấn CTRNH/ngày); chất thải bệnh viện: 20 tấn/ngày Ước tính trong những năm tới, lượng rác sẽ tăng bình quân 10%/năm

2 Quy định về việc phí thu phí rác thải sinh hoạt hộ gia đình

Theo cách tính hiện hành, chi phí thu gom rác bao gồm: chi phí thu gom rác, vận hành đội xe chở rác, quản lý bãi rác hoặc các thiêu huỷ rác thải và tất cả nhân công trong lĩnh vực

Nhìn chung, lệ phí thu gom chất thải sinh hoạt của các hộ gia đình tại các thành phố ở Việt Nam vẫn còn quá thấp, chỉ chiếm từ 0,1% - 0,2% so với mức thu nhập trung bình của hộ gia đình, thấp hơn khoảng 8 lần so với mức trung bình của thế giới (0,98%)

3

Minh chứng cho điều này, nhóm lấy dẫn chứng về mức phí thu gom rác thải sinh hoạt của Hà Nội và TP Hồ Chí Minh trong bảng sau:

Đối tượng

Mức phí (đồng/tháng)

TP HCM Hà nội Nội thành Mặt tiền đường 20.000/hộ 6.000/người

Trong hẻm 15.000/hộ Ngoại thành - vùng ven Mặt tiền đường 15.000/hộ 3.000/người

Trong hẻm 10.000/hộ

II Phân tích tác động của ngoại tác tiêu cực từ việc định giá thu phí rác thải sinh hoạt

1 Các yếu tố ngoại tác - Phân loại

Yếu tố ngoại tác tức là khi một hoạt động của bên này tác động đến hoạt động của một bên khác, và các bên không phải chịu bất kì trách nhiệm nào

Do nhóm chủ yếu nghiên cứu về hiệu quả sau cùng, cho nên nhóm chỉ quan tâm đến việc phân loại theo hiệu quả

Theo hiệu quả, yếu tố ngoại tác được chia thành yếu tố ngoại tác tiêu cực và yếu tố ngoại tác tích cực

2 Tính không hiệu quả của việc quy định giá phí thu rác thải sinh hoạt ở Việt Nam

2.1 Yếu tố ngoại tác tiêu cực

Yếu tố ngoại tác tiêu cực là yếu tố có tác động xấu đến hoạt động của đối tượng chịu tác động

Ví dụ: Việc xả rác bừa bãi có thể gây tích tụ làm nghẹt đường cống thoát nước, do đó gây ngập các hộ gia đình liên quan.

2.2 Phân tích tính không hiệu quả của việc quy định giá phí thu rác thải sinh hoạt ở Việt Nam

4

B

P’

MSB

Q’ Q

Tại Việt Nam, việc áp dụng phí thu rác thải sinh hoạt chưa được xuất hiện rộng rãi, nhất là ở vùng nông thôn thì hầu như là không có Tuy nhiên, như đã nêu trước đó, trong cách tính phí thu gom rác hầu như chỉ tập trung vào chi phí quản lý, nhân viên là chính chứ chưa tính đến các chi phí về môi trường

Theo quan điểm của nhóm, việc tạo ra một đơn vị rác cũng đồng nghĩa với việc tạo ra một đơn vị gây ô nhiễm Tiềm tàng ô nhiễm của rác không thể thấy ngay được, nhưng ô nhiễm lại trực tiếp gây chi phí thiệt hại mà không ai khác gánh chịu ngoài xã hội, nhóm gọi chi phí này là chi phí ngoại tác (MEC) Nhóm xác định vấn đề nêu ra sau:

Mỗi hộ gia đình đều tạo ra rác thải sinh hoạt, chi phí chi trả để mỗi hộ gia đình thải rác

là MC (để có thể thải rác, mỗi hộ gia đình phải trả tiền công cho đơn vị thu gom rác với mức

là MC)

Vậy chi phí xã hội (MSC) sẽ bằng tổng của chi phí ngoại tác (MEC) và chi phí chi trả thải rác (MC), tức là: MSC = MEC + MC Do đó, đáng ra giá thu gom và sản lượng xả rác phải được xác định tại điểm giao của chi phí xã hội biên và lợi ích xã hội biên ở mức giá P’ và sản lượng Q’ Tuy nhiên, trên thực tế, giá thu gom và sản lượng xả rác chỉ được xác định tại điểm giao của lợi ích xã hội biên và chi phí trả thải rác tương ứng ở mức giá P và sản lượng Q

Dựa vào hình vẽ dưới đây, ta có thể thấy được sản lượng rác thải ra thực tế được xử lý quá nhiều với mức giá quá thấp, việc này tạo ra một tổn thất về kinh tế được biểu thị bằng tam giác E’BE

III Các giải pháp khắc phục sự tác động ngoại tác cho vấn đề trên

1 Giải pháp của tư nhân đối với các yếu tố ngoại tác

5

Để khắc phục được tính không hiệu quả do tác động ngoại tác tiêu cực, nhóm dựa trên việc xác lập quyền sỡ hữu COASE để đề xuất hai giải pháp như sau:

(1) Xác lập trách nhiệm về môi trường đối với doanh nghiệp thu gom, xử lý rác thải

Nhà nước sẽ khuyến khích các doanh nghiệp tư nhân tham gia vào lĩnh vực xử

lý rác thải sinh hoạt, đầu tư các công nghệ tiên tiến vào thu gom, phân loại, xử lý rác Doanh nghiệp sẽ được xác lập quyền khai thác rác thải sau quá trình tổ chức đấu thầu theo khu vực và sẽ chịu trách nhiệm thu gom, phân loại, xử lý rác thải ở khu vực thầu được

Đồng thời, doanh nghiệp sẽ được giao địa điểm xử lý rác thải, đồng nghĩa với việc doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm trực tiếp về môi trường tại khu vực xử lý rác thải Doanh nghiệp có nhiệm vụ phải phải đảm bảo được vệ sinh môi trường bằng cách đầu tư các hạ tầng, trang thiết bị chống gây ô nhiễm, và được giám sát thông qua các chỉ tiêu đánh giá do nhà nước ban hành, nếu vi phạm sẽ có các chế tài xử lý hợp lý

Với việc khoán trách nhiệm môi trường về phía doanh nghiệp, chỉ những doanh nghiệp có năng lực thực sự mới có thể tham gia được Buộc doanh nghiệp phải có chi phí về xử lý chống ô nhiễm môi trường, từ đó chi phí về ngoại tác sẽ được doanh nghiệp tính đến, và sẽ được bổ sung trực tiếp vào phí thu rác thải sinh hoạt của hộ gia đình

(2) Giảm phí thu rác thải sinh hoạt đối với các hộ gia đình đã phân loại rác tại nguồn

Phân loại rác (hữu cơ-vô cơ) tại nguồn đã là một việc làm từ lâu ở các nước phát triển, tuy nhiên, tại Việt Nam thì hành động này vẫn chưa được xem trọng Xuất phát từ nhiều lý do chủ quan cũng như khách quan mà việc phân loại rác tại nguồn ở Việt Nam hiện nay chỉ dừng ở mức thí điểm Nếu các hộ gia đình đã phân loại rác tại nguồn thì chi phí để xử lý rác của doanh nghiệp sẽ được giảm đi đáng kể, cũng như chi phí về ngoại tác, từ đó sẽ khắc phục được tác động do ngoại tác tiêu cực gây ra Bằng cách hỗ trợ cao về mặt tài chính, kết hợp tuyên truyền nâng cao ý thức, nhóm xác định đây cũng

là một giải pháp khá tiềm năng

2 Giải pháp của chính phủ đối với các yếu tố ngoại tác

6

Đôi lúc những giải pháp của tư nhân nhằm khắc phục tác động do các yếu tố ngoại tác

bị thất bại, lúc này, cần thiết phải có sự xuất hiện của chính phủ, nhằm can thiệp cũng như giải quyết các vấn đề mà bản thân các giải pháp tư nhân không thể nào xử lý được Do đó, nhóm cũng có một số đề xuất về giải pháp của chính phủ nhằm khắc phục tác động của ngoại tác tiêu cực nêu trên:

(1) Phạt tiền

Đối với các giải pháp của tư nhân như giải pháp (1) được nêu trước đó, nếu cứ để mặc cho doanh nghiệp tối đa hóa lợi nhuận mà không có những chế tài giám sát thích hợp thì ắt hẳn giải pháp tư nhân này cũng sẽ gây thất bại cho thị trường Do đó, đối với các doanh nghiệp chịu trách nhiệm trực tiếp về môi trường tại địa điểm xử lý rác thải,

phải có các chế tài thật nặng khi doanh nghiệp vi phạm các chỉ tiêu đánh giá về môi

trường Đứng trước các quyết định về tài chính, doanh nghiệp chắc chắn sẽ không dám

vi phạm nếu như chế tài vi phạm gây ảnh hưởng mạnh mẽ đến lợi nhuận của doanh nghiệp

Cũng tại giải pháp tư nhân (1), một hệ lụy có thể xảy ra đó là người dân sẽ không chấp hành việc trả phí, thay vào đó sẽ thải ở nhiều vị trí không thu phí Điều này cũng

sẽ gây thất bại nếu không có sự can thiệp của chính phủ Để không hạn chế sự tự do của người dân, chính phủ cần phải có các chế tài thật nặng để xử lý tình trạng xả thải rác không đúng nơi quy định, ví dụ tiền phạt gấp đôi phí thu gom rác Chỉ có như vậy thì mới đánh đúng vào tâm lý người dân để người dân chấp hành hơn nữa

(2) Khoanh vùng phân loại rác

Đối với giải pháp tư nhân (2), giải pháp cũng sẽ thất bại nếu như ý thức của người dân không tự nâng cao, dẫn tới tính không hiệu quả của việc phân loại rác nhỏ lẻ (làm tăng chi phí thu gom hoặc thu gom chung gây lãng phí) Từ vấn đề đó, cần phải có

sự can thiệp trực tiếp của chính quyền trong vấn đề phân loại rác

Những lợi ích từ việc phân loại rác là không hề nhỏ Do đó, chính quyền nên quy định những khu vực cần phải phân loại rác, có thể thí điểm theo thời gian Song song đó

là sự cam kết của người dân sẽ phân loại rác và các chế tài xử lý trong khu vực khi hộ

7

gia đình không thực hiện phân loại rác Khi đã có sự cam kết cũng như các chế tài xử lý hợp lý, việc phân loại rác sẽ phần nào giảm thiểu được phần chi phí ngoại tác vốn có thể không gây ra bởi các loại rác tái chế

IV Kết luận

Từ những nhận định trên của nhóm, phần nào đó đã sơ lược được tác động của ngoại tác tiêu cực từ việc quy định phí thu rác thải quá thấp, chưa đầy đủ gây thất bại thị trường; cũng như cũng đã đưa ra các giải pháp cụ thể theo quan điểm của nhóm dù chắn chắn là chưa thể nào đầy đủ được

Vấn đề môi trường hiện nay nổi bật lên như là một vấn đề thời sự nóng, vì nó liên quan trực tiếp đến vận mệnh của con người trong giai đoạn này Dù tất cả các đề xuất khắc phục đều liên quan đến chế tài nhưng cuối cùng nhóm vẫn là mong muốn xây dựng về một ý thức cộng đồng - nhất là ở Việt Nam - mà ở đó mỗi người đều có ý thức chung bảo vệ môi trường, bảo vệ môi trường sống đang bị đe dọa bởi sự phát triển vốn đã lu mờ về giá trị của môi trường

8