Đánh giá thiệt hại vùng hạ du do vỡ đập hồ bản mồng nghệ an luận văn thạc sĩ chuyên ngành thủy văn

- H păph năcôngătrìnhăđ uăm i,ăh ăth ngăkênh,ăcôngătrìnhătrênăkênhăthu căkhuăt iăl yăn cătr căti păt ăh ăch aăn căB năM ng:ăGiámăđ căBanăQu nălỦăđ uăt ăvƠăxơyăd ngăth yăl iă4ăBană4ălƠmăC

L I C Mă N

Sau m t th i gian nghiên c u, h c viên đã hoàn thành lu n v n th c s “ ánh

giá thi t h i vùng h du do v đ p H B n M ng – Ngh An” ây là m t đ tài

ph c t p và khó kh n trong vi c mô ph ng v đ p, phân tích k t qu và đánh giá

thi t h i Vì v y, trong quá trình th c hi n đ hoàn thành lu n v n, ngoài s c g ng

c a b n thân còn có s giúp đ nhi t tình c a quý th y cô, đ ng nghi p

Tr c h t h c viên xin bày t lòng bi t n sâu s c và trân tr ng t i TS Nguy n

Hoàng S n đã ch b o, h ng d n và giúp đ h c viên r t t n tình trong su t th i

gian th c hi n và hoàn thành lu n v n

H c viên xin g i l i c m n đ n Phòng ào t o đ i h c và sau đ i h c, Khoa

Th y v n Tài nguyên n c c a tr ng i h c Th y l i và toàn th các th y cô đã

gi ng d y, giúp đ tác gi trong th i gian h c t p c ng nh th c hi n lu n v n

Tác gi c ng chân thành c m n t i các b n đ ng nghi p, b n bè, đ c bi t

b môn Mô hình toán – Trung tâm nghiên c u đ ng l c h c sông – Phòng thí nghi m

tr ng đi m qu c gia v đ ng l c h c Sông Bi n n i h c viên đang công tác đã h tr

chuyên môn, thu th p tài li u liên quan đ lu n v n đ c hoàn thành

Do th i gian nghiên c u không dài, trình đ và kinh nghi m th c ti n ch a

nhi u nên lu n v n ch c ch n không th tránh đ c nh ng h n ch và thi u sót H c

viên kính mong các th y, cô giáo, đ ng nghi p đóng góp ý ki n đ k t qu nghiên

B N CAM K T

TôiăxinăcamăđoanăđơyălƠăcôngătrìnhănghiênăc u c a riêng tôi Các s li u, k t

qu nêu trong Lu năv nălƠătrungăth căvƠăch aăt ngăđ c công b trong b t k công

trình nào khác

Tôiăxinăcamăđoan,ăm i s giúpăđ cho vi c th c hi n Lu năv nănƠyăđưăđ c

c mă năvƠăcácăthôngătinătrích d n trong Lu năv năđưăđ c ghi rõ ngu n g c

H c viên th c hi n lu năv n

Tr năV năBách

M C L C

M U 1

CH NGăI 3

I U KI N T NHIÊN VÀ KINH T XÃ H IăL UăV C SÔNG HI U 3

1.1 TÓM T T D ÁN H CH AăN C B N M NG 3

1.2.ă I U KI N T NHIÊN 5

1.2.1 V tríăđi lý 5

1.2.2.ă căđi măđ a hình 6

1.2.3.ă a ch t, th nh ng 7

1.2.4 Th m ph th c v t 8

1.3.ă Că I MăKHệăT NG, TH YăV N 11

1.3.1.ă căđi măkhíăt ng 11

1.3.2.ă căđi m th yăv n 15

1.4 TÌNH HÌNH DÂN SINH KINH T C A KHU V C 16

1.4.1 Dân s và xã h i 16

1.4.2 Kinh t 16

CH NGăII 17

T NG QUAN V NGHIÊN C U V P 17

2.1 T NG QUAN V V P 17

2.1.1 Nghiên c u v đ p 17

2.1.2 Mô ph ng ng p l t 30

2.1.3.ăPh ngăphápătínhătoánămôăph ng v đ p và mô ph ng ng p l t h B n M ng 32

2.2 GI I THI U V CÔNG C NGHIÊN C U TÍNH TOÁN 33

2.2.1 Gi i thi u mô hình HEC-HMS 33

2.2.2 Gi i thi u mô hình Nam 39

2.2.3 Gi i thi u mô hình tính toán th y l c m t chi u MIKE 11 43

2.2.4 Gi i thi u mô hình tính toán th y l c hai chi u MIKE 21 50

2.2.5 Gi i thi u mô hình tính toán th y l c MIKE FLOOD 53

CH NGăIII 57

TệNHăTOÁNăVÀă ÁNHăGIÁăTHI T H I V P H B N M NG 57

3.1 TÍNH TOÁN V P H B N M NG 57

3.1.1 Thi t l p Hec HMS 57

3.1.2.ăTínhătoánăcácăkíchăth c v t 61

3.1.3 Mô ph ng các k ch b n v đ p 64

3.2 THI T L P MIKE FLOOD MÔ PH NG NG P L T H DU 65

3.2.1 Thi t l p MIKE 11HD 65

3.2.2 Thi t l p MIKE 21 68

3.2.3 K t n i MIKE 11 và MIKE 21 70

3.2.4 Hi u ch nh và ki măđ nh MIKE FLOOD 71

3.2.5 K t qu mô ph ng ng p l t h du do v đ p h b n m ng 75

3.3 XÂY D NG B Nă NG P L T DO V P 77

3.3.1.ăC ăs vƠăcácăb c xây d ng b năđ ng p l t 77

3.3.2 B năđ ng p l t do v đ p h B n M ng 78

3.3.3 Th ng kê di n tích ng p,ăđ sâu ng p 80

3.4 TÍNH TOÁN THI T H I 81

3.4.1.ăXácăđ nh d ng thi t h iăvƠăph ngăphápătínhătoán 81

3.4.2 Tính toán thi t h i do v đ p h B n M ng 83

K T LU N VÀ KI N NGH 91

TÀI LI U THAM KH O 92

PH L C 93

DANH SÁCH HÌNH V

Hình 1.1: B n đ l u v c sông Hi u 5

Hình 2.1: p Gleno v i ph n v gi a v n còn đ n ngày nay 17

Hình 2.2: V đ p đê làm s p đ ng ray B c – Nam 22

Hình 2.3: V đ p Khe M 23

Hình 2.4: Nh ng c n nhà ng p g n t i nóc t i huy n Nghi Xuân, Hà T nh 24

Hình 2.5: Hai bên c a x thân đ p chính xu t hi n 2 v t n t l n, n c t o dòng ch y x i x t trên cao xu ng 24

Hình 2.6: V trí v đ p th y đi n akrông ̀ 25

Hình 2.7: V đ p Mông D ng – Qu ng Ninh 26

Hình 2.8: Thí nghi m mô ph ng v đ p trên mô hình v t lý 29

Hình 2.9: S đô nghiên c u v đ p h B n M ng 33

Hình 2.10: S đ mô t c u trúc mô hình NAM 40

Hình 2.11: Giao di n mô hình Mike 11 43

Hình 2.12: S h a m t đo n sông 44

Hình 2.1̀: S đ các đi m l i xen k 45

Hình 2.14: C u hình m t m ng hoàn ch nh 46

Hình 2.15: Ma tr n nhánh tr c khi kh 48

Hình 2.16: Ma tr n nhánh sau khi đã kh 48

Hình 2.17: Giao đi m c a ba nhánh sông 49

Hình 2.18: Mô ph ng hai chi u c a dòng ch y tràn MIKE 21 54

Hình 2.19: Các ng d ng trong k t n i tiêu chu n 55

Hình 2.20: M t ng d ng trong k t n i bên 55

Hình 2.21: M t ví d trong k t n i công trình 56

Hình 3.1: B n đ l u v c h b n M ng 57

Hình ̀.2: ng quá trình m a l n nh t kh n ng PMP 58

Hình 3.3: Bi u đ quan h Z-V h ch a B n M ng 59

Hình ̀.́: S đ k t n i h th ng c a l u v c nghiên c u 60

Hình 3.5: Thông s v đ p sau khi tính toán trong tr ng h p v tràn đ nh 61

Hình 3.6: Thông s v đ p sau khi tính toán trong tr ng h p v tràn đ nh 61

Hình 3.7: Quá trình v tràn đ nh 62

Hình 3.8: Quá trình v xói ng m 62

Hình 3.9: Công c tính toán thông s v đ p 63

Hình ̀.10: ng quá trình l u l ng v đ p theo k ch b n 1 64

Hình ̀.11: ng quá trình l u l ng v đ p theo k ch b n 2 65

Hình ̀.12: ng quá trình l u l ng v đ p theo k ch b n 3 65

Hình ̀.1̀: ng quá trình l u l ng v đ p theo k ch b n 4 65

Hình ̀.1́: S đ tính toán th y l c 67

Hình ̀.15: Phân chia các l u v c con trên l u v c sông Hi u 67

Hình ̀.16: L i đ a hình mi n tính trong mô hình MIKE 21 68

Hình 3.17: B n đ cao đ s đ cao (Bathymetry) khu v c nghiên c u 69

Hình 3.18: K t n i mô hình 1-2 chi u b ng mô hình MIKE FLOOD 70

Hình ̀.19: S đ quá trình hi u ch nh ki m đ nh b thông s mô hình 71

Hình 3.20: M c n c tính toán và th c đo t i tr m Ngh a Khánh, tr n l t ngày 10/08/2005 - 16/08/2005 72

Hình 3.21: M c n c tính toán và th c đo t i tr m D a, tr n l t ngày 12/08/2005 - 17/08/2005 72

Hình 3.22: M c n c tính toán và th c đo t i tr m Ngh a Khánh, tr n l t ngày 4/10/2007 - 18/10/2007 74

Hình 3.23: M c n c tính toán và th c đo t i tr m D a, tr n l t ngày 4/10/2007 - 18/10/2007 74

Hình 3.24: K t qu mô ph ng v k ch b n 1 trên Mike Flood 75

Hình 3.25: K t qu mô ph ng v k ch b n 2 trên mike flood 76

Hình 3.26: K t qu mô ph ng v k ch b n 3 trên mike flood 76

Hình 3.27: K t qu mô ph ng v k ch b n 4 trên mike flood 77

Hình 3.28: Quy trình xây d ng b n đ ng p l t do v đ p 78

Hình 3.29: B n đ phân vùng ng p d t do v đ p H B n M ng ng v i k ch b n 1. 78

Hình 3.30: B n đ phân vùng ng p d t do v đ p H B n M ng ng v i k ch b n 2. 79

Hình 3.31: B n đ phân vùng ng p d t do v đ p H B n M ng ng v i k ch b n 3. 79

Hình 3.32: B n đ phân vùng ng p d t do v đ p H B n M ng ng v i k ch b n 4 80

DANH M C B NG

B ng 1.1: Nhi t đ không khí t i tr m Qu Châu( n v : oC) 13

B ng 1.2: Nhi t đ không khí t i tr m Tây Hi u 13

B ng 1.3: m không khí BQNN t i tr m Qu Châu(%) 13

B ng 1.4: m không khí BQNN t i tr m Tây Hi u(%) 13

B ng 1.5: B c h i Piche BQNN t i tr m Qu Châu(mm) 14

B ng 1.6: B c h i Piche BQNN t i tr m Tây Hi u(mm) 14

B ng 1.7: S gi n ng t i tr m Qu Châu(gi ) 14

B ng 1.8: S gi n ng t i tr m Tây Hi u (gi ) 14

B ng 1.9: T c đ gió bình quân và Vmax t i tr m Qu Châu(m/s) 14

B ng 1.10: T c đ gió bình quân và Vmax t i tr m Tây Hi u (m/s) 14

B ng 1.11: L ng m a bình quân t i tr m Qu Châu(mm) 15

B ng 1.12: L ng m a bình quân t i tr m Tây Hi u(mm) 15

B ng 1.13: Phân b dân s theo khu v c hành chính n m 2010 16

B ng 3.1: B ng k t phân chia l u v c h b n M ng 57

B ng 3.2: Quan h Z-V c a h ch a B n M ng 58

B ng 3.3: Thông s mô hình Hec-HMS 60

B ng 3.4: Các thông s đ u vào c a mô hình th y l c 63

B ng 3.5: Tính toán các thông s v t v 63

B ng 3.6: Các k ch b n tính toán và mô ph ng ng p l t cho h du h B n M ng 64 B ng 3.7: Thông tin k t n i mô hình 1-2D 70

B ng 3.8: M c n c và th i gian xu t hi n đ nh l n m 2005 73

B ng 3.9: M c n c và th i gian xu t hi n đ nh l n m 2007 75

B ng 3.10: Di n tích vùng ng p ng v i k ch b n 1 80

B ng 3.11: Di n tích vùng ng p ng v i k ch b n 2 80

B ng 3.12: Di n tích vùng ng p ng v i k ch b n 3 81

B ng 3.13: Di n tích vùng ng p ng v i k ch b n 4 81

B ng 3.14: Thi t h i đ t s d ng 85

B ng 3.15: Thi t h i đ ng giao thông 87

B ng 3.16: T ng thi t h i 89

M U

1 Tính c p thi t c aăđ tài

H ch aăđ c xây d ng v i nhi u m căđíchăkhácănhauănh ălƠ:ăt i cho nông

nghi p (c păn c),ăphátăđi n,ăphòngăl ,ăduăl chầ,ămangăl i nhi u l i ích cho các

ngành kinh t xã h i Tuy nhiên, trong nh ngăn măg năđơyădoă nhăh ng c a bi n

đ i khí h u toàn c u, tình hình th i ti t di n ra b tăth ng:ăm a to, bão l n, hi n

t ngătr t l đ t di n bi n ph c t păđ c bi t là nh ng vùng núi cao, h tíchăn c

gây nguy hi m cho s an toàn c aăđ p Vi t Nam g năđơyăc ngăđưăx y ra hi năt ng

v đ p, v đêădoăm aăl n kéo dài k t h p v iăl ăt th ng ngu năđ v làm m c

n c h ,ăn c sông dâng cao trên m c an toàn nên gây hi năt ng v đ pănh ăn mă

2010 v đ păKheăM ậHƠăT nh,ăn mă2015ăv đ păMôngăD ngăậ Qu ng Ninh, v

đ p Hu i C - i n Biên

Chính vì th vi c nghiên c u nhăh ng c a s c v đ p là v năđ quan tr ng

c n ph iăđ c xem xét H B n M ng là m t trong nh ng h ch a l n khu v c

mi n Trung, vùng h l uăh là khu v c t pătrungăđôngădơnăc ,ăkhuăkinhăt phát tri n

K t qu nghiên c u v đ păđánhăgiáăthi t hai H B n M ngăgiúpăxácăđ nh l uăl ng

đ nhăl ăsinhăraădo v đ p, m căn c và v n t c dòng ch yăsauăđ p, chi u sâu ng p

l t, di n tích ng p l t và th i gian ng p l t ă óălƠănh ng thông tin quan tr ng giúp

các nhà qu n lý có nh ng bi n pháp thích h păđ gi m t iăđaăcácăthi t h i do s c

v đ p gây ra Lu năv n này t p trung vào vi c mô ph ng ng p l t h du h B n

M ng trong tình hu ngăđ p h B n M ng b v

2 M c tiêu c aăđ tài

- Giúp h c viên nâng cao ki n th c, chuyên sâu tìm hi u v năđ v đ p trong

th yăv n.ă

- Xây d ng b b năđ phân vùng ng p l t do v đ p H B n M ng

- Xácăđ nh di n tích ng p,ăđánhăgiáăthi t h i theo nhi u k ch b n v đ p T đóăđ xu t các gi i pháp k thu t,ăcácăph ngăánăphòngătránh,ăgi m thi u thi t h i

do v đ p

3 iăt ng và ph m vi nghiên c u

iăt ng nghiên c u là h ch aăn c B n M ng và vùng h du h ch a

thu căl uăv c sông Hi u, ch y ch y uătrênăđ a ph n huy n Qu H p, Ngh aă Ơn,ă

Tân K ,ăAnhăS năt nh Ngh An di nătíchăl uăv c là 5417,17 km²

4 Ph ngăphápănghiênăc u

Ph ngăphápămôăhìnhătoán:ăS d ng ph n m m Hec-HMSătínhătoánăđ ng

quá trình v đ p theo nhi u k ch b n k t h p v i ph n m m Mike Flood mô ph ng

quá trình lan truy n dòng ch y vùng h du do v đ p T k t qu mô ph ng s d ng

ph m m m Arcgis tính toán thi t h i

Ph ngăphápăphơnătích s li u: T s li u thu th păđ c ti n hành xem xét, phơnătíchăđánhăgiáătínhătinăc yăc ngănh ătínhăxácăth c c a s li uăđ có th s d ng

trong tính toán

Ph ngăphápăk th a: Trong quá trình th c hi n, lu năv n có tham kh o m t

s tài li u có liên quan đưăđ c nghiên c uătr căđơyăc a các tác gi

5 B c c lu năv nă

Ngoài ph n m đ u và k t lu n, lu n v n g m 3 ch ng:

Ch ngăI:ă i u ki n t nhiênăl uăv c sông Hi u

Ch ng II: T ng quan v nghiên c u v đ p

Ch ng III: TínhătoánăvƠăđánhăgiáăthi t h i v đ p H B n M ng

- H păph năcôngătrìnhăđ uăm i,ăh ăth ngăkênh,ăcôngătrìnhătrênăkênhăthu căkhuă

t iăl yăn cătr căti păt ăh ăch aăn căB năM ng:ăGiámăđ căBanăQu nălỦăđ uăt ăvƠăxơyăd ngăth yăl iă4ă(Bană4)ălƠmăCh ăđ uăt

- H păph n cácătr măb măl yăn căt ăsôngăHi uăvƠăh ăth ngăkênh,ăcôngătrìnhătrênăkênhăkèmătheo:ăGiámăđ căS ăNôngănghi păvƠăPTNTăt nhăngh ăAnălƠmăCh ăđ uăt

- H păph năcôngătrìnhăth yăđi n:ăT ngăcôngătyăC ăđi n,ăxơyăd ngăNôngănghi păvƠăTh yăl iă(AGRIMECO)ăậ theoăv năb năs ă388/TTr-NNăngƠyă28/3/2007ăc aăTh ă

t ngăChínhăph

- H păph năđ năbù,ădiădơnătáiăđ nhăc ,ăgi iăphóngăm tăb ng:ăCh ăđ uăt ădoăUBNDă

t nhăNgh ăAnăquy tăđ nh

3 M c tiêu, nhi m v c a d án

- C păn căt iăchoă18.871ăhaăvenăsôngăHi u,ătrongăđóăt i t ăch yă2.713ăha,ăcònă

l iăt iăđ ngăl c;ăc păn căchoăsôngăC ăv ămùaăki tăkho ngă22ăm3/s

- Phátăđi năv iăcôngăsu tăl pămáyă42ăMW

- C păn căchoăcôngănghi pădơnăsinhăvƠăch nănuôiătrongăvùngăd ăán;ăphátătri nănuôiătr ngăth yăs năvƠăthamăgiaăc iăt oămôiătr ng

- K tăh păgi măm tăph năl ăchoăh ăduăsôngăHi u

4 N i dung và quy mô đ u t xây d ng

- Xơyăd ngă01ăđ păng năsôngăHi u,ă01ătrƠnăx ăl

- Xơyăd ngănhƠămáyăth yăđi năsauăđ p,ăcôngăsu tăl pămáyăkho ngă42MW

- Xơyăd ngă01ăc ngăl yăn căb ngăđ ngă ngăthépăđ tătrongăhƠnhălangăBTCT,ă

đi uăti tăb ngăc aăvanăcônă ăh ăl u

- N căđ căl yăt ăh ăquaăc ngăm tăph năc pătr căti păchoă7.871ăhaă(trongăđóă2.731ăhaăt ăch y,ăcònăl iăt iăđ ngăl c)ăvƠăc păchoăsinhăho t,ăch nănuôi.ăPh năcònă

l iăđ ăxu ngăsôngăHi uăqua nhƠămáyăth yăđi năđ ăc păchoăcácătr măb măd căsông,ă

t iăchoădi nătíchă11.000ăhaăvƠăc păchoăkhuăcôngănghi p,ăsinhăho t,ăch nănuôi;ătr ă

l iăsôngăC ăkho ngă22m3/sătrongămùaăki t

5 a đi m xây d ng

- Côngătrìnhăđ uăm i:ăT iăB năM ng,ăxưăYênăH p,ăhuy n Qu ăH p

- Cácătr măb măvƠăh ăth ngăkênh:ăTr iădƠiătheoăhaiăb ăsôngăHi u,ăt ăxưăYênăH p,ăhuy năQu ăH păđ năxưăThƠnhăS n,ăhuy năAnhăS n

6 Di n tích s d ng đ t

T ngădi nătíchăs ăd ngăđ ăxơyăd ngăd ăán:ă3396ăha;ătrongăđó:

- Di nătíchăchi măđ tăt măth i: 372 ha

- Di nătíchăchi măđ tăv nhăvi n:ă3024ăha

- Chi uăcaoăđ păl nănh tăHmax : 44,00m

- Chi uădƠiăđ nhăđ păLđ : 340,0m

TrƠnăx ăl : TrƠnăcóăc a,ătiêuăn ngăđáy

- L uăl ngăthi tăk : 4,30 m /s

NhƠămáyăth yăđi n:

- Côngăsu tăl pămáyăNlm : 42MW

- S ăt ămáy :ă3ăt

- VƠăd cătheoăh ăl uăsôngăHi uăb ătríă28ătr măb măl yăn căđ ăt i

Kh iăl ngăch ăy uăc aăd ăán:

+ 1920’ăt i 1950’ăV ăđ B c

+ 10430’ăt i 10520’ăkinhăđ ông

Hình 1.1: B n đ l u v c sông Hi u

- Phía B c và Tây B c giáp t nh Thanh Hóa

- PhíaăTơyăgiápăn c C ng hòa dân ch nhân dân Lào

- Phíaă ôngăgiápăđ ng b ng Di n Yên Qu nh

- Phía Nam giáp huy n Anh S năvƠăConăCuông

Sông Hi u b t ngu n t vùng núi Phu Ho t (cao 2452m) huy n Qu Phong,

t nh Ngh An Ch yăquanhăcoătheoăh ng Tây B c- ôngăNamăquaăQu Châu, Qu

H p,ăNgh aă Ơnăđ n th xã Thái Hòa r iăđ iăh ngătheoăh ngă ôngăB c- Tây Nam

qua huy n Tân K ,ăAnhăS năvƠăh p nh t v i sông C t iăxưă inhăS n,ăAnhăS n.ăV i

di nătíchăl uăv c: 5417,17 km², sông Hi u chi m 19,6% di nătíchăl uăv c sông C

1.2.2 c đi m đ a hình

L uăv c sông Hi u nóiăriêngăc ngănh ăcácăhuy n Qu H p,ăNgh aă Ơn,Qu

Phong, Qu ChơuănóiăchungălƠăđ aăhìnhăđ iănúiătrungăbìnhăcao,ăđ aăhìnhăđ ng b ng

tr cănúi,ăcácăđ iăcóăđ nhătròn,ăs n tho i,ăđ aăhìnhănúiăđáăvôiăkarsto vƠăđ a hình

đ ng b ng tích t xu th đ aăhìnhăcóăh ng nghiêng t Tây B c xu ngă ông Nam

a) a hình núi cao - trung bình

Cácăđ nh núi cao phân b t p trung d c hai b sông Hi u và sông Chàng, có

s n d c, b phân c t m nh,ăđ c che ph b i th m ph th c v tăkháăphongăphú.ă

cao trung bình c a núi t 300măđ nă1000mănh ăcácăđ nh Bù Kh ng (1087m), Bù Giaiă (555m),ă Bùă Dinhă (329m),ă Bùă enă (751m),ă Bùă angă (547m),ă Núiă Ơmă(497m)ầ

b) a hình đ i th p - đ ng b ng tr c núi

Cácăđ nhăđ i trung bình th păcóăđ cao t 50măđ n 150m là d ngăđ a hình

chuy n t đ aăhìnhăđ ng b ngătr cănúiăsangăđ a hình núi,ăcóăđ căđi măđ nh tròn,

s n khá tho i, ph n di n tích này ch y uăđ c s d ng tr ng cây lâm nghi p D ng

đ a hình này ít b phân c tăđ n b phân c t v a

c) a hình núi đá vôi Karsto

Phân b c aăđ a hình này t p trung m t s xã Châu H i, Châu H nh thu c

huy n Qu Châu và m t s n iăhuy n Qu H p, Qu Phong.ă căđi m chung c a

d ngăđ a hình này là núi cao, vách núi nhi u ch th ngăđ ng, phân b thành t ng khu

đ c l p v i nhau, h u h tăcácăchơnănúiăđáăvôiănƠyăđ u phát tri n h th ngăhangăđ ng

karsto m nh r tăđ cătr ng,ăkíchăth c r tăđaăd ng, có c h th ng hang ng m

Theo tài li u c a C căđ a ch t Vi t Nam, b năđ đ a ch t và khoáng s n Vi t

Nam t l 1/200.000 Trong vùng nghiên c u xu t l g nănh ăđ yăđ đ a t ngăđ a

ch t có tu i t c đ n tr ăL uăv c sông Hi u thu căhaiăđ i ki n t oăchínhălƠăđ i o n

võng S măN aăvƠăđ i nâng Phu Ho t

Trongăđó:

- Phía B c vùng nghiên c u thu căđ i nâng Phu Ho t

- T Ngh aă Ơnătr xu ng g n dòng chính sông C thu căđ i o n võng S m

N a

Ph ngăc u t o c aăcácăđ i ki n t oănhìnăchungăđ u phát tri nătheoăh ng

Tây B c - ôngăNam,ăcóăm t ph n nh chuy năh ngă ôngăB c - TơyăNamă(d i Ngh aă Ơn).ăCác h th ngăđ t gãy trong vùng bao g m:

- t gãy S măN aăch yătheoăh ngă ôngăB c- Tây Nam b ch n b iăđ t gãy

sông C

- t gãy Qu Châu - sông Hi u

Các h th ngăđ t gãy trênăđơyăcóăliênăquanăđ năđ căđi măđ a ch t công trình,

đ a ch t th yăv năvƠălƠăti năđ cho s phát tri n c a các dòng sông l n nh trong

vùng

V đ a ch t th yăv n,ăn căd iăđ t trong vùng nghiên c u có nhi u h n ch ,

không phong phú V năđ nƠyăđ c gi i thíchătrênăc ăs c u t oăđ a ch t,ăđ căđi m

đ a m o,ăđi u ki năkhíăt ng th yăv n.ăTrênătoƠnăvùngănghiênăc u nh n th y: Các

đ tăđáăcóăkh n ngăch aăn c chi m m t kh iăl ng không l n so v i các lo iăđ t đáăth măn c kém và ch aăn c kém M tăkhácădoăđ a hình vùng nghiên c u b phân

c t m nh,ăs n núi d c,ăđ d c lòng sông, su i l nălƠmăchoăn căkhôngăcóăđi u ki n

tích t l i mà thoát nhanh ra các h th ng sông su i l n

Ch tăl ngăn căd iăđ t c a vùng thu c lo iăn c siêu nh t,ăn c m m (có

đ PH=6) Nói chung ch tăl ngăn c t t,ăđ m b oăchoă nău ng, sinh ho t và có th khaiăthácăn c ng măđ t i

V khoáng s n,ăl uăv c sông Hi u có c u t oăđ a ch t r t ph c t p, các nham

th ch có m tăđ yăđ các l p tu i t c đ n tr , ti p theo là nh ng ho tăđ ng ki n t o đưălƠmăthayăđ iăcácăc ăc u ki n trúc c a nham th chătrongăđóăcóăm t c a các thành

ph n sa khoáng khác nhau Nhìn chung trong toàn vùng g p r t nhi u lo i sa khoáng

t đ năgi năđ n ph c t p, t nham th ch r ti nănh ăv t li u xây d ngăchoăđ n nh ng

khoáng s năquỦănh ăvƠng,ărubi.ăCácăm khoáng s n có giá tr nh ăthi c (Qu H p),

rubi (Qu Châu), vàng g p nhi u cácăthungăl ngăsu i l n Tài nguyên khoáng trong

vùng là m t th m nhăđ t oăđi u ki n cho vi c phát tri n kinh t xã h i trong giai

đo n hi n t iăvƠătrongăt ngălaiălơuădƠi

b) c đi m th nh ng

tăđaiălƠăs n ph m c aăđáăm , khí h u và th m th c v t Ch tăl ng c aăđ t đaiă(hóaătínhăvƠălỦătính)ăcóă nhăh ng quy tăđ nhăđ n s sinhătr ng và phát tri n

c a các lo i cây tr ng D a vào nh ng ch tiêu chuyên môn c a ngành th nh ng,

qua kh o sát, thí nghi m các m uăđ t, B Nông nghi p & PTNT đưăti n hành thi t

l p b năđ th nh ng l uăv c sông Hi u Các lo iăđ t chính vùngăl uăv c là:

- t Feralitic mùn vàng nh t trên núi

- t Feralitic trên núi

- tăFeraliticăđi n hình nhi tăđ i măvùngăđ i

Phân b cácăđaiăcaoătrênă1600măc a các kh i núi chính là: Pù Ho t, Pù Pha Lông, Pù Pha Nhà, Pù Cao M và m t ph n nh biên gi i phía B c giáp huy n

Th ng Xuân - Thanh Hóa R ng phát tri nătrênăđ tăferalitămùnăthô,ătrênăđáăriolită

xen k granit Ki u r ng này ít b tácăđ ng, tính nguyên sinh còn cao Th c v t chi m uăth là cây lá r ng, cây lá kim có m t s loài t m vóc to l nănh ngăm tăđ và sinh

kh iăkhôngăv t quá 30% T ng cây g nh và cây tái sinh v i các loài c a h Ng ăgiaăbìă(Araliaceae)ănh ăcácăloƠiăChơnăchimă(Schefflera),ă uăđ r ng (Trevesia), Th

sâm (Dendropanax), h Ba m nh v (Euphorbiaceae) v i các chi Euonymus

T ngăv t tán v i 2 loài lá kim có giá tr lƠăP ămuă(Fokieniaăhodginsii)ăvƠăSaă

m c d u (Cunninghamia konishii), nh ngăcơyănƠyăcóăđ ng kính trung bình 50 ậ 80

cm, chi u cao 45 ậ 50ă mă v n lên kh i tán r ng m t cách rõ r t Sa m c d u

(Cunninghamia konishii) v i t m vóc to l nănh ngăkhôngăcóăb nh vè, nhi u cây có

đ ng kính ngay t g căđưăđ t trên 2m, t o nên m t c nh quan h p d n ngo n m c

c a ki u r ng mang tính ch t á nhi tăđ i vùng núi cao, thành ph n loài g cóă

Quyên (Rhododendron bracteatum), Nam chúc (Lyonia ovalifolia), Châu th (Gaultheria), M y châu (Carya tonkinensis), D (Quercus), Chè béo (Anneslea), Côm (Elaeocarpus), D lá tre (Quercus bambusaefolia) V ngo i m o, cây không

th ng, t m vóc cây r t bi năđ ng,ăđ ng kính trung bình 6 ậ 14cm, chi u cao trung

bình 6 ậ 10 cm, thân cây có rêu bao b c dày và các loài bì sinh thu c h Phong lan

(Dendrobium, Eria, Coelogyne, Thecopus, Oberonia) v i kho ngăh nă40ăloƠi;ăH Cà

phê (Rubiaceae) v i 2 loài v a bì sinh v a c ng sinh là T ki n (Myrmecodiatuberosa) Trong ki u r ng này, có nhi u loài quí hi măvƠăđ c h u,

r ng g nănh ăcònănguyênăv n, s tácăđ ng c aăconăng i ch h n ch các ho t

đ ngăs năb n (ch y uădoăng iăH’Môngă b n Sài) V m t khoa h c, là m t trong

r t ít khu v c c aăđ tăn c còn gi đ c m t m u r ngăvùngăđ nh núi v i nhi u loài

đ c h uăvƠăđ c bi t là s t n t i c a các loài cây lá kim (h t tr n) c nh :ăP ămuă

(Fokienia hodginsii), Bách xanh (Calocedrus macrolepsis), Sa m c d u (Cunninghamia konishii), các loài này tuy s l ng và sinh kh i trên toàn r ng không

l nănh ngălƠănh ng cây có t m vóc l n c v chi uăcaoăvƠăđ ng kính mà không có

loài nào cây nào trongăn c có th sánh n i N u so sánh v iă8ăcơyăđưăđ c P.W

Richards gi i thi uătrongăắR ngăm aănhi tăđ i”ănh ăC tùng (Sewuoia) H = 102, D

= 8; b chă đƠnă vuaă Úc (Eucalyptus regnans) H = 97; b ch qu Trung Qu c

(Gingko biloba) chu vi 16 cm; cây Com pat Sarawark (Koompasia exelsa) thì

nh ng cây Sa m c d u c a Pù Ho t có th đ ng vào hàng th 8 ho c th 9 trong s

các cây có t m vóc l n nh t th gi i

b R ng kín lá r ng th ng xanh m a mùa nhi t đ i núi trung bình

Phân b đ cao 800 ậ 1500m, phân b r ng kh păvùngăs n núi t các ti u

khu giáp Thanh Hóa, sông Chu cho t iăs n Pù Pha Nhà, Pù Cao M , Pù Pha Lâng vƠăphíaă ôngănúiăPùăHo t R ng phát tri nătrênăđ tăferalitămƠuăvƠng,ăđáăm ch y u

là riolit và granit, phong hóa m nh, t ngăđ tădƠyăđ nătrungăbình,ăđ sóiămòn,ăđ tán

che 0,8

Ki u r ng này còn gi đ cătínhănguyênăsinhăc ăb n,ăđôiăch b lƠmăn ngă

r y v i t ngăđámănh Th c v t chi mă uăth là cây lá r ng,ăsinhătr ng t t, cây lá

kim có Thông nàng, Kim giao (Nageia fleuryi) r iărácăđôiăch trênăcácăs n giông

và r t d c Cây lá r ng v i các loài tiêu bi u c a các H sau: H D (Fagaceae) có khá nhi uă loƠiă vƠă c ngă chi mă uă th trong m t s t thƠnhă đ i di nă nh :ă CƠă i

(Castanopsis ceratacantha, C ferox, C indica), D đáă(Lithocarpusădussaudi),ăS i

(L trachycarpus), D cau (Quercus fleuryi); H Re (Lauraceae) có 30 loài c a các chi; H D u (Dipterocarpaceae ki u r ng này các h sau xu t hi năvƠăđóngăvaiă

trò quan tr ng là H Xoan (Meliaceae) v i các loài G i (Aglaia); H B hòn (Sapindaceae) v iă cácă loƠiă Sơngă (Pometia),ă Tr ng (Mischocarpus); H Th

(Ebenaceae) có 6 ậ 7 loài c aăchiăDiospyros.ă ng kính trung bình 24 ậ 28cm,

nh ng lâm ph năch aăb tácăđ ng, d dàng g păcácăcơyăcóăđ ng kính trên 45cm,

nh ngă cơyă cóă đ ng kính l nă h nă th ng g p các loài Chò ch (Parashorea

chinensis), S n m t (Madhuca pasquieri), Sâng (Pometia), Thung (Commersonia bartramia), Gi i (Manglietia fordiana), G i (Aglaia gigantea), Lát (Chukrasia tabularis), chi u cao bình quân 20 cm.Tr l ng bình quân 150 ậ 200 m3/ha, các

tr ng thái giàu trên Pù Pha Nhà, giáp Lào và Pù Nhích, Thông Th có cá lâm ph n

r ngăgiƠuăđ t t i 550 m3/ha Ki u r ng này ph n l năc ngălƠăr ng ít b tácăđ ng, tính

nguyên sinh cao và có nhi uă đ ng v t quí hi m sinh s ngă nh :ă voiă (Elephasămaximus),ă bòă tótă (Bosă gaurus),ă h uă naiă (Cervidae),ă g u (Urcidae), ho ng

(Muntiacus muntjak)

b R ng kín lá r ng th ng xanh m a mùa nhi t đ i núi th p

Phân b đ caoăd iă800ăm,ătrênăđ tăferalităđ vàng phát tri n trên granit,

sa phi n th ch, t ngăđ t m ngăđưăb r a trôi m nh m t s l n di n tích, do có nh ng giaiă đo n mà th m che b phá v doă đ tă n ngă r y.R ng chia thành 3 t ng:

-T ngă uă th sinh thái t o thành tán r ng v iă cácă loƠiă đi n hình: Ch o

(Engelhardtia), B a (Garcinia), V ng Tr ng (Endospermum), Lim X t (Peltophorum), M (Deutzianthus), Mu ngă (Adenanthera),ă aă (Ficus),ă Mưiă Tápă

(Randia), Ngát (Gironniera), Côm (Elaeocarpus), B i L i (Litsea), Ch p (Beilschmiedia)

-T ngăd i tán có nhi uăloƠiăvƠăthayăđ iătheoăđ a hình ch y u có các h Th u

d u (Euphorbiaceae), h cam (Rutaceae), h đayă(Tiliaceae),ăh vang

-T ng c quy t: nhi uăloƠiăd ngăx , c , l i và xu t hi n c a nhi u giang

(Dendrocalamus patellaris), n a (Neohouzeaua), Ráy (Alocasia macrorrhiza), lá nón (Licuala hexasepala), lá khôi (Ardisia silvestris), tr ngăđ aă(Ardisia)

1.3 ă Că I MăKHệăT NG, TH YăV N

1.3.1 c đi m khí t ng

V trí,ăhìnhătháiăđ aăhình,ăđ a m o, l p ph th c v t là nh ng nhân t chính

quy tăđ nh ch đ khí h uăl uăv c.ăL uăv c sông Hi u n m trong vùng có ch đ khí

h u nhi tăđ iăgióămùa,ătrongăn măch uătácăđ ng c a các kh i khí h u sau:

+ Kh i không khí c căđ i l căđ aăchơuăÁ,ăcóăh ng gió chính là B căvƠă ôngă

B c, ho tăăđ ng m nh m t thángăXI÷IVăn măsau.ă căđi m c a kh i không khí

này là l nh và khô, cu iămùaăđôngăth ng măvƠăm aăphùn

+ Mùa hè chuătácăđ ng c a các kh i không khí:

- Không khí nhi tăđ iăxíchăđ oăTháiăBìnhăD ngăv iăh ngăgióă ôngăNam vƠă ôngăho tăđ ng t thángăV÷IX.ă căđi m c a kh i không khí này là nóng m

m aănhi uăgơyăl ăl tătrênăl uăv c

- Kh i không khí nhi tăđ i nă D ngăv iăh ng gió chính là Tây Nam

ho tăđ ng m nh t thángăV÷VIII.ă căđi m c a gió này là khô nóng v i hi u ng

Ph năgơyăkhôăh nătrênăl uăv c

 Ch đ nhi t

Mùa l nhăth ng t thángăXIIăn mătr căđ năthángăIIIăn măsau.ăMùaănóngă

kéo dài t thángăVăđ n tháng VIII, tháng VII là tháng nóng nh t Nhi tăđ trung bình

n măđ t 23,3C t i Qu Châu, 23,9C t i Tây Hi u Tháng VI,VII có nhi tăđ trung

bình tháng cao nh t khi có nhăh ng c aăgióăLƠoăđ t 28÷29C, tháng I có nhi tăđ

trung bình th p nh tăđ t 17C

 Ch đ m

măt ngăđ iătrungăbìnhăđ t 86% t i Qu Châu, 855 t i Tây Hi u,ăđ t cao

nh t vào tháng VII, IX, X t i Qu Chơuăkhiăcóăm aăl n và vào tháng I, II, III t i Tây

Hi uăkhiăcóăm aăphùnă mă t

 L ngăm aăt ngăđ i l n,ăl ngăm aăbìnhăquơnănhi uăn măđ t 1667 mm

t i tr m Qu Châu và 1597 t i Tây Hi u

 B c x

S gi n ngătrungăbìnhăn măl uăv căđ t t 1500 ÷ 1800 gi , b c x t ng c ng

đ t 120 ÷130 kcal/cm2/n mă T thángăIXăđ năthángăXIăhƠngăn măb c x t ng c ng

nh h nă400ăkcal/cm2/ngày, th i gian còn l iătrongăn măđ uăđ t l năh nătr s này

 L ng b căh i

B căh iătrungăbìnhăn măđ t 823.7 mm t i Qu Châu, 827.4mm t i Tây Hi u

 Gió, bão

- Gió:ăCácăthángămùaăđôngăcóăh ng gió th nhăhƠnhălƠă ôngăvƠă ôngăB c,

v n t c trung bình t 1,5÷ 2 m/s V mùaăhèăh ng gió th nh hành là gió Tây và Tây

Nam, v i v n t căgióăbìnhăquơnăđ t t 2÷ 3 m/s T căđ gió l n nh t có th đ t t i

40ăm/s.ăHƠngăn măt thángăVăđ n tháng VIII có 30-35ăngƠyăcóăgióăLƠoăvƠăđ c chia

thành 5-7ăđ t

- Bưo:ăBưoăth ngăđ b vƠoăl uăv cătrongăthángăIXăvƠăthángăXăgơyăraăm aă

l n trên di n r ng Nh ngăđ tăm aăl n kéo dài t 5-7ăngƠyăgơyăl ăl t nghiên tr ng

C ngăđ m aăl n nh tăkhiăcóăbưoăđ t 700 ÷ 899 mm/ngày và x y ra trên di n r ng

t oănênăl ăl nătrênăl uăv cănh ăl ăn mă1978,ă1996

D iăđơyălƠăcácăthôngăs v khíăt ng t i tr m Qu Châu và Tây Hi u

B ng 1.1: Nhi t đ không khí t i tr m Qu Châu( n v : oC)

Ghi chú: Tbq : Nhi tăđ bình quân, Tmaxbq: Nhi tăđ cao nh t bình quân, Tminbq: Nhi tăđ th p nh t bình quân

B ng 1.3: m không khí BQNN t i tr m Qu Châu(%)

că

tr ng I II III IV V VI Tháng VII VIII IX X XI XII C ăn m Ubq 87.7 87.1 86.4 84.9 84 85.1 84.8 87.7 88.6 88.5 87.8 87.3 86.7 Uminbq 43.2 46.2 42.2 39 41.6 48.3 47.9 51.8 51 46.8 43.1 41.5 41.5

B ng 1.4: m không khí BQNN t i tr m Tây Hi u(%)

Ghi chú: Ubq :ă m bình quân

Uminbq :ă m th p nh t bình quân

B ng 1.10: T c đ gió bình quân và Vmax t i tr m Tây Hi u (m/s)

Ghi chú: Vbq : T căđ gió bình quân

Vmax : T căđ gió l n nh t BQNN

Sông Hi u là nhánh sông c p 1 l n nh t c a h th ng sông C , có di n tích

l uăv c là 5417,17 km² chi m 19,6 % di nătíchăl uăv c sông C , có t ngăl ngăn c

trung bình nhi uăn măđ t 5,46 t m3 chi mă23,2ă%ăl ngăn cătoƠnăl uăv c sông C

Mô đunădòngăch yăn mătrungăbìnhăđ t 32,6 l/s/km2

Phíaăth ng ngu n t B n M ng tr lên lòng sông h p và sâu có nhi u thác

gh nhănh ăthácăD a,ăthácăSao,ăcƠngăv h duăthungăl ngăsôngăcƠngăm r ngăđ d c

lòng sông gi m, có nhi u bãi b i L u v c sông Hi uăcóăđ cao bình quân là 303 m,

đ d căbìnhăquơnăl uăv c là 13,0%, chi u r ng bình quân là 32,5 km, m tăđ l i

sông là 0,71 km/km2, h s u n khúc là 3,0 Sông Hi u có 24 nhánh sông c p 1 trong

đóăcóăm t s sông c p 1 l nănh :ă

 Sông Dinh (sông Con) Flv=1030 km2, chi u dài dòng chính là 72,0 km

 Sông Hát có Flv=560km2, chi u dài sông là 32,0 km,

 Sông Chàng có Flv=415,0 km2, chi u dài sông là 47,5 km

L ăl n nh tătrongăn măth ng xu t hi năvƠoăthángăIX,ăăđ t t l cao nh t

35,5% t i Qu Châu, 32,3 % t iăNgh aăKhánh.ăThángăV,ăVI,ădoăcóăm aăti u mãn, có

n măxu t hi năl ăti u mãn gây ng p úng cho các vùng ven sông

Mùa ki t t tháng XII÷IV l ng dòng ch y nh ch chi m t 25÷29%ăl ng

dòng ch y c n m,ă3ătháng ki t nh tă(II,ăIII,ăIV)ăl ng dòng ch y ch chi m 8÷10%

l ng dòng ch y c n măđưăgơyănênătìnhătr ng khan hi măn căvƠoămùaăkhôăđ c bi t trongăcácăthángăII,ăIII,ăIVătrênăl uăv c

1.4 TÌNH HÌNH DÂN SINH KINH T C A KHU V C

Dơnăt c (ng i) S ălaoăđ ng S ăn (ng i M tăđ (ng i/km2) Ngh aă Ơn 217,62 76.335 6.968 44.173 27.904 350,7

So v i các vùng núi khác, khu v c d án lƠăvùngăcóătrìnhăđ dân trí khá cao,

ngang v i m t s vùngăđ ng b ng Trong khu v c d án có 766 l p m u giáo, 1.725

giáo viên v iă18.442ăcháuăth ng xuyên theo h c

+ Th c tr ng y t

i s ng c ng đ ng đ căch măsócăt ngăđ i t t so v i khu v c khác Toàn

vùng có 98 tr m y t , 4 b nh vi n huy n v iă930ăgi ng b nh

1.4.2 Kinh t

Nông nghi p: Hi n t i nông nghi p trong vùng còn ph thu c nhi uăvƠoăđi u

ki n t nhiên Các lo i cây tr ng chính là lúa, màu, cây công nghi p ng n ngày, cây công nghi p dài ngày, cơyă năqu , đơyălúaăvƠăcơyăcôngănghi p ng n ngày mía là

ch đ o.ăCh nănuôiătrongăvùngăkhôngă năđ nh

Công nghi p : Trong vùng công nghi păch aăđ c phát tri n Hi n nay m i

ch có công nghi p khai thác và luy n thi c Qu H p, Tri L Nh ngăn măg n đơyă

b tăđ uăkhaiăthácăđáăhoaăc ng,ăcóăxíănghi p ép d u th o m c, nhà máy ch bi n đ

h păvƠănhƠămáyăđ ng,có m t s đi măkhaiăthácăđáăquỦ

Trên th gi i nói chung và Vi t Nam nói riêng có r t nhi uăconăđ p b v

do nhi uănguyênănhơnăkhácănhau.ăD iăđơyălƠăm t s conăđ p trên th gi i và Vi t Namăđưăb v

* Trên th gi i:

- p Gleno, Italia

GlenoălƠăconăđ p nhi u t ngăđ c xây d ng trên sông Gleno Valle di Scalve, Italia.ăConăđ păđ c xây d ng t n mă1916ăđ năn mă1923ăv i m c tiêu s n xu t

đi năn ng.ăTuyănhiên,ăch sauă40ăngƠyăsauăkhiăn căđ c ch aăđ y ph n lòng h , thì

m t ph n l n c aăđ păđưăb v vƠoăngƠyă1/12/1923ălƠmă356ăng i thi t m ng

Hình 2.1: p Gleno v i ph n v gi a v n còn đ n ngày nay

Theo nh ngăđi u tra, nguyên nhân d năđ n s c c aăđ p Gleno ph n l n là

do ch quan Vi c thi uăkinhăphíăđưălƠmăcácănhƠăth uăthayăđ i thi t k và thi t k m i

đưăkhôngăphùăh p v i lo iămóngăđ c thi công t tr c năv thi công không s

d ng lo i v a, xiăm ngăthíchăh p và thi u kinh phí, thi t k đ păGlenoăđưăthayăđ i t

đ p bê tông tr ng l c chuy năsangăđ p nhi u t ng

Ngoài ra m t s nguyênănhơnăkhácănh :ăTayăngh công nhân kém, sai ph m

trong s d ng v t li u, s thayăđ i thi t k t đ p tr ng l c sangăđ păđaăvòmăvƠăbê

tông không hoàn toàn khô khi h đ c ch aăđ yăn c

- p B n Ki u, Trung Qu c

ơyălƠăconăđ păđ c xây d ng trên sông Ru t nh Hà Nam, Trung Qu c,ăđ p

đ c làm b ngăđ t sét và cao 24,5m sau khi gia c đ c các chuyên gia Xô Vi tăđánhă

giá lƠă"đ p thép" S c vƠoăn mă1975ăđưălƠmăconăđ p này b v và gây ra thi t h i

n ng n ăSauăđóănóăđưăđ c xây d ng l i.ăTrongămùaăl ăn mă1975,ăđ păđưăb v làm choă175.000ăng i thi t m ngăvƠăh nă11ătri uăng i khác m t nhà c a

S c nƠyăc ngăđưăpháăh y 1 ngu năn ngăl ng kh ng l đangăcungăc p cho

Trung Qu c V i công su tălênăđ nă18ăGW,ăt ngăđ ngă9ănhƠămáyănhi tăđi n hay

20 lò ph n ng h t nhân, nhà máy th yăđi nănƠyăđ c xem là có kh n ngăđápă ng

1/3 nhu c u s d ngăvƠoălúcăcaoăđi m c a c V ngăqu c Anh

Nguyên nhân là do thi u thông tin liên l c Liên l c gi a các h ch a trong h

th ng b c tăđ t D báo sai v l ngăm a.ăCh n ch trong vi c x b m t l ng d

tr th n ngăc aăn c và do thi u d li u th yăv n

- p Kelly Barnes, M

KellyăBarnesălƠăđ păđ p b ngăđ t bang Georgia, M ăNgƠyă6/11/1977ănóăđưă

b v sau 1 tr năm aăl nălƠmă39ăng i thi t m ng và thi t h i v tài s nălênăđ n 3.8

tri u USD

Sau 1 tr năm aăr t l n kéo dài trong t tr aăđ năđêmă5/11ăsángăs m ngày

6/11/1977, vàoălúcă1h30,ăconăđ păđưăv t qua gi i h n ch uăđ ng và tătuônăn c

v phía h l u.ă

Theoăđi u tra, nguyên nhân d năđ n s c là khi xây d ngăcácăk ăs ăđưătínhă

toán sai v đ d cămáiăđ p.ă i uănƠyăđưălƠmăthayăđ i tr ng tâm và kh n ngăch u l c

c aăconăđ p trongăđi u ki n tr iăm aăl n M c dù ch là m t s c nh c ngăcóăth

làm c conăđ p b n c cu n trôi và nguyên nhân chính là do kh iăđ tăcóăkíchăth c

3,7x9,1m b cu nătrôiălúcăbanăđ u gây ra s c

- p h Lawn, M

ơyălƠăđ păđ tăđ c xây d ng trong công viên qu c gia Rocky Mountain, M Nóăđưăb s p vào ngày 15/7/1982 v iăl ngăn cătrƠnăraălênăđ n 830.000 m3 thi t h i

kinh t lênăđ n 31 tri u USD

Lawn là h t nhiên v i di n tích m tăn c là 66.000 m2 đ cao 3.3km so

v i m căn c bi n trên dãy núi Rocky.ăN mă1903,ănhómănh ng nông dân trong khu

v căđưăxơyă d ngă 1ăconăđ p b ngă đ tăđ t ngădi n tích m tăn c c a h lênăđ n

190.000m2 v i m căđíchăcungăc păn căchoăt i tiêu th y l i trong vùng

Khiăconăđ p b v ,ăl ngăn c kh ng l đưăch y xu ng thung l ngăphíaăd i

v i t căđ 510m3/s t o nên rãnh l năd iăthungăl ngălƠm.ăV i t căđ kh ng khi p

này, c h n căđưăc n ch trong kho ng 1 phút

- p Tirlyansky (LB Nga)

păTirlyanskyăđ c xây trên sông Belaya phát tích t dãy núi Ural ch y trong

vùng Bashkortostan r iăđ vào sông Kama, m t ph l uăc a sông Volga là sông l n

nh tăchơuăỂu.ăSôngăBelayaădƠiă1430kmăcóăl uăv c r ng 142000 km2 Tháng 5/1994,

l ăl năđ v và c a van b k t,ăn c th ngăl uăđ p dâng cao phá v ph năđ păđ t

* Vi t Nam:

Theo th ng kê và kh oăsátăs ăb c aăc ăquanăch căn ng,ăVi tăNamăcóăh năhaiă

tr măđ păvƠăh nă95%ătrongăs đóălƠăkhôngăđ t yêu c u Ph n l năđ p và h ch a t p

trung mi năTrung,ăn iăcóăđ d c cao (m t bên giáp núi, m t phía giáp bi n) Vì

v y, nh ng l n x l ăvƠăv đ p gây ra h u qu kinh hoàng cho toàn b ng i dân

trong khu v c

- p Su i Hành Khánh Hoà

p Su i Hành có m t s thông s c ăb n sau: Dung tích h : 7,9 tri u m3

n c, chi uă caoă đ p: 24m, chi uă dƠiă đ p:ă 440m.ă pă đ c kh i công t tháng

10/1984, hoàn công tháng 9/1986 và b v vào 2 gi 15 phútă đêmă 03/12/1986

Thi t h i do v đ p:ăTrênă100ăhaăcơyăl ngăth c b phá h ng, 20ăhaăđ t tr ng tr t b

cát s i vùi l p, 20 ngôi nhà b cu nătrôi,ă4ăng i b n c cu n ch t

Nguyên nhân: Khi thí nghi m v t li uăđ tăđư b sót không thí nghi m 3 ch

tiêu r t quan tr ngălƠăđ tanărư,ăđ lúnă tăvƠăđ tr ngăn ,ădoăđóăđưăkhôngănh n di n

đ c tính hoàng th r t nguy hi m c a các bãi t đóăđánhăgiáăsaiăl m ch tăl ngăđ t

đ păđ p Công tác kh oăsátăđ a ch t quá kém, các s li u thí nghi m v đ t b sai r t

nhi u so v i k t qu ki m tra c aăcácăc ăquanăchuyênămônăc aăNhƠăn cănh ăTr ng

i h c Bách khoa TP HCM, Vi n Khoa h c Thu l i Mi n Nam

V t li uăđ t có tính ch t ph c t p,ăkhôngăđ ngăđ u, khác bi t r t nhi u, ngay

trong m t bãi v t li u các tính ch tăc ălỦăl c h căc ngăđưăkhácănhauănh ngăkhôngă

đ c mô t và th hi năđ yăđ trên các tài li u

Do vi căđ tătrongăthơnăđ păkhôngăđ ng nh t,ăđ ch tăkhôngăđ u cho nên sinh

ra vi c lún không đ u, nh ng ch b x păđ t b tan rã khi g păn c gây nên s lún s t trongăthơnăđ p, dòng th m nhanh chóng gây nên lu ngăn căxóiăxuyênăquaăđ p làm

v đ p

Vi c l a ch n sai l m dung tr ng khô thi t k c aăđ tăđ păđ p là m t trong

nh ng nguyên nhân chính d năđ n s c v đ p K s ăthi t k không n m b tăđ c cácăđ cătínhăc ăb n c aăđ păđ t, không ki mătraăđ phát hi n các sai sót trong kh o

sát và thí nghi mănênăđưăch p nh n m t cách d dàng các s li u do các cán b đ a

ch t cung c p

Không có bi n pháp x lỦăđ m thích h păchoăđ tăđ păđ p vì có nhi u lo i

đ t khác nhau có đ m khác nhau, b năthơnăđ m l iăthayăđ i theo th i ti t nên n u

ng i thi t k khôngăđ aăraăgi i pháp x lỦăđ m thích h p s nhăh ng r t l năđ n

hi u qu đ m nén và dung tr ng c aăđ t

L a ch n k t c uăđ p không h p lỦ.ăKhiăđưăcóănhi u lo iăđ t khác nhau thì

vi căxemăđ păđ tălƠăđ ng ch t là m t sai l m l n, l ra ph i phân m t c tăđ p ra nhi u

kh i có các ch tiêuăc ălỦăl c h căkhácănhauăđ tính toán an toàn năđ nh cho toàn m t

c tăđ p.ăKhiăđưăcóănhi u lo iăđ t khác nhauămƠătínhătoánănh ăđ păđ ng ch tăc ngălƠă

1 nguyên nhân quan tr ng d năđ n s c đ p Su i Hành

Trongăthiăcôngăc ngăcóăr t nhi uăsaiăsótănh ăbócăl păđ t th o m c không h t,

chi u dày r i l păđ tăđ m quá dày trong khi thi t b đ m nén lúc b y gi ch aăđ c

trang b đ n m c c n thi tăvƠăđ t yêu c u, bi n pháp x lỦăđ măkhôngăđ m b o yêu

c u ch tăl ng, x lý n i ti p gi aăđ păđ t và các m tăbêătôngăc ngănh ănh ng vách đáăc aăvaiăđ p không k choănênăthơnăđ p là t h p c a các lo iăđ t có các ch tiêu

c ălý l c h căkhôngăđ ngăđ u,ăd i tác d ng c a áp l căn c sinh ra bi n d ng không

đ uătrongăthơnăđ p, phát sinh ra nh ng k n t d n d n chuy n thành nh ng dòng xói

V thi t k : Xácăđ nh sai dung tr ng thi t k Trong khi dung tr ngăkhôăđ t

c năđ t g = 1,84T/m3 thì ch n dung tr ng khô thi t k gk = 1,5T/m3 cho nên không

c năđ m, ch c năđ đ t cho xe t iăđiăquaăđưăcóăth đ t dung tr ng yêu c u, k t qu là

đ p hoàn toàn b t iăx p

V thiăcông:ă ào h móng c ng quá h p không còn ch đ ng iăđ măđ ng

đ măđ t mang c ng.ă tăđ păkhôngăđ c ch n l c, nhi uăn iăch đ t dung tr ng

khô gk = 1,4T/m3,ăđ đ t các l păquáădƠy,ăphíaăd i m i l păkhôngăđ căđ m ch t

V qu n lý ch tăl ng:

+ Không th măđ nh thi t k

+ Giám sát thi công không ch t ch , nh t là nh ng ch quan tr ngănh ămangă

c ng, các ph n ti p giáp gi aăđ t và bê tông, không ki m tra dung tr ngăđ yăđ

+ S l ng l y m u thí nghi m dung tr ngăítăh năquyăđ nh c a tiêu chu n,

- V đ p đê làm s p đ ng ray B c – Nam Ngày 10/06/2010, Hà T nh gây

t c ngh n giao thông

Hi nătr ng v v đ p, toàn b ph n c ngăxưăn c r ng 55m, cao 12m b n c

cu n trôi; G n 40m chi uădƠiăconăđ p b r n v ; 17.000m2 di nătíchăđ t nông nghi p

v a gieo lúa b vùi d p, 2 ngôi nhà dân b ng păn c

c bi t, đ p v đưălƠmă1ăc ngăđ ng s t v , s t l 20măđ ngăray,ăh nă200mă

đ ng s t b h ng tà v t V aălúcăđóăđoƠnătƠuăch hàng B căNamăSBN2ăđiăt TP H

Chí Minh raăVinhăđ năđo n trên thì b đ tăđ u máy khi n 5 toa tàu b tr t kh iăđ ng

ray gây ách tác giao thông nhi u gi li n trên tuy năđ ng s t B c ậ Nam V v đ p

còn làm g nă200măđ ng qu cl 15A b s t l

Hình 2.2: V đ p đê làm s p đ ng ray B c – Nam

Theo th ng kê, g năđơy,ăh đ p HƠăT nhăb tàn phá n ng n nh t b iăm aă

l ă Ch ng h nă n mă 2007,ă doă nhă h ng tr c ti p c aă cácă c nă bưoă s 2, s 5ă đưă

gây v b y h đ p huy năH ngăKhê,ăđ n nay m t s h ch a v năch aăcóăkinhă

phíăđ kh c ph c.ă c bi t tr năl ăl t l ch s n mă2010ăđưăgơy v đ p KheăM ,ăVƠngă

Anh, đ p Ng ngă (huy nă H ngă S n)ă cùngă s h ă h ng n ng c a hàng ch c

h đ p khác trong t nh

Hình 2.3: V đ p Khe M

Bên c nhă đó,ă tácă nhơnă gơyă h i còn t phíaă conă ng i.ă Thángă 8ă n mă

1978, v đ p M c Khê mà nguyên nhân do vi c l a ch n th i gian ch n dòng không

phù h p, khi x yăraăm aăl năđưălƠm v đ p, gây thi t h i l n h du.ăThángă4ăn mă

1994, v đ p H Võ,ăxưăH ngăGiangă(H ngăKhê)ădoăthiăcôngăkém ch tăl ng và

công tác qu n lý thi u trách nhi m

- Tháng 6 n m 2009, v đ p Ke 2/20 Rec:

V đ p Keă2/20ăRec,ăxưăH ngăTr chă(H ngăKhê),ălƠmăh ng tuy năđ ng

s t B c Nam, nhăh ngăđ n hàng ch căhaăđ t nông nghi p Nguyên nhân t c công tácăt ăv n thi t k , thi công và công tác qu nălỦăđưăkhôngăki m tra và phát hi n k p

th iăn c ch y qua mang c ng gây xói l và làm v đ p

Hình 2.4: Nh ng c n nhà ng p g n t i nóc t i huy n Nghi Xuân, Hà T nh

M iăđơy,ătr năm aăl ă2010,ăn căl ăđưădơngăquaăm t đ p trƠnă(h nă1ămét)ăc a

h ch aăn c th y đi n H Hô H ngăKhê.ăN u không có s ng c u k p th i c a

các l căl ng ch căn ngăthìăkhôngăbi tăđi u t i t gì s đ n khi 38 tri u m3 n c t

đ caoă67ămétăđ p xu ng vùng h du s m u tăngayăd i chân đ p

- N t thân đ p th y đi n Sông Tranh 2, Qu ng Nam N m 2012:

Hình 2.5: Hai bên c a x thân đ p chính xu t hi n 2 v t n t l n, n c t o dòng

ch y x i x t trên cao xu ng

- p th y đi n akrông ̀

Kho ng 7 gi ngày 7/10/2012, hai khoang tràn (ngang 20 m, cao 6 m) bên trên

c aăđ păchínhănhƠămáyăđưăb v ăNguyênănhơnălƠădoăcôngătrìnhăđangătrongăquáătrìnhă

thi công hoàn thi n, k t h p v i vi cătíchăn c lòng h đ th t i t máyăvƠăm aăl ă

l nălƠmăchoăđ p ch n c a công trình th yăđi nă akrôngă3ăb v T ng thi t h iă c

tính kho ng 20 t đ ng

Hình 2.6: V trí v đ p th y đi n akrông ̀

- Hai đ p ng áng và Khe Lu ng

Vào ngày 1/10/ 2013 do m căn c t th ng ngu năđ v v t quá m c thi t

k khi nă2ăđ pă ngă ángăvƠăKheăLu ng huy năT nhăGiaăậ Thanh Hóa b v , gây

ng p l t nghiêm tr ngăchoăđ aăbƠnădơnăc ăxungăquanhăquanhăkhi n 1000 h dân b

ng p V v đ p thi t h i n ng n choăng i dân, thi t h i v nuôi tr ng th y s n thi t

h i lên đ n hàng t đ ng

Nguyên nhân d năđ n v đ păđ căxácăđ nhălƠădoăm aăl n trong nhi u gi

li n, l iăđúngălúcătri uăc ng, m căn cănhanhăchóngăv tăng ng khi năcácăđ p b v

Các nguyên nhân chính gây v đ p:

Kh oăsátăxácăđ nh sai ch tiêu c aăđ tăđ păđ p,ăkhôngăxácăđ nhăđ c tính ch t tanărư,ălúnă tăvƠătr ngăn c aăđ t nên không cung c păđ các tài li uăchoăng i

thi t k đ có bi n pháp x lý

Thi t k không nghiên c u k s khôngăđ ng nh t c a các bãi v t li u nên v n

cho r ngăđơyălƠăđ păđ ng ch t nên khiăn c dâng các b ph n c aăđ p làm vi c không

đ u gây n t n , s t lún, tan rã, hình thành các v t n t và các l rò

Thiăcôngăkhôngăđ m b o ch tăl ng,ăđ măđ tăkhôngăđ t dung tr ng nên khi

h b tăđ u ch aăn c,ăđ tăkhôngăđ c c k t ch t, g păn c thì tan rã

- V đ p Mông D ng – Qu ng Ninh 7/2015

M aăl n kéo dài, vào lúc 3 gi sángă30/7,ăđ păn c 790 t iăph ng Mông

D ng,ăthƠnhăph C m Ph (Qu ngăNinh)ăđưăb v kho ng 3m sau nhi u ngày ph i

h ng ch u áp l c c a m tăl ng l năđ tăđáăt bãi th iă ôngăCaoăS n,ăthu c m than CaoăS năd n xu ng

V năb n quy ph m pháp lu tăđ u tiên Châu Âu v r i ro v đ păđ c ban

hành Phápăn mă1968ăsauăkhiăđ p Malpasset b v n mă1959ălƠmătrênă400ăng i b

ch t và m t tích M tătrongăcácăc ăquanăcóăkinhănghi m nghiên c u v v đ p là

Phòng thí nghi m Th y l c Qu c gia Pháp

M t mô hình cho ch căn ngănghiênăc u v đ păth ngăcóă3ămôăđunăc ăb n là:

+ Mô t v t v theoăkíchăth c hình h c và phát tri n v t v theo th i gian;

+ăTínhăđ ngăquáătrìnhăl uăl ng ch y qua v t v ;

+ Di n toán quá trình sóng v đ p xu ng h l u

Các mô hình mô ph ng v đ păcóăđ căđi m là s d ngăcácăđi u ki n biên trong

đ mô t dòng ch y t i các v trí d cătheoăđ ng ch y mà t iăđóăph

ngătrìnhăSaint-Venant không áp d ngăđ cănh ăđ pătrƠn,ăthácăn c, v t v , c u c ng,ăđ p có c a

đi u khi n

Tr căđơy,ăxuăth nghiên c u là các n l c xây d ng các mô hình chuyên

nghiên c u v v đ p Mô hình v đ păđ c dùng ph bi n nh t Hoa K là mô hình

DAMBRK (Dam-Break Flood Forecasting Model) do Fread thi t l p (1977, 1980, 1981) Mô hình có 3 ch căn ngă: Mô t v t v theo hình h c và theo th i gian, tính quáă trìnhă l uă l ng qua v t v và di n toán quá trình xu ng h l u.ă Mô hình DAMBRKăăđưăđ c áp d ngăđ tái t oăsóngăl ătruy n xu ng h l uăgơyăraăb iăđ p

ch năn c Teton b v vƠoăn mă1976.ă păTetonălƠăđ p đ t cao 300ft (91,1m) dài

3000ft H u qu đưălƠmă11ăng i ch t,ă25000ăng i m t nhà c a và thi t h i v t ch t

kho ng 400 tri uăđôăla.ăK t qu mô ph ng sóng v đ p b ng mô hình DAMBRK có

s phù h p t t v i s li uăđoăđ c kh o sát

Mô hình FLDWAV là mô hình t ng h p c a 2 mô hình mô hình th y l c m ng sông DWOPER (Dynamic Wave Operational Model) và DAMBRK có kh n ngătínhă

sóng v đ p,ăđi u khi n các c a x công trình h và di n toán th y l c đ c Fread

xây d ngăn mă1985 Môăhìnhăđưăđ c phát tri n d a trên ph ngăphápăgi i s h

ph ngătrìnhăSain-Venantătheoăs ăđ n phi tuy n có tr ng s Mô hình có nhi u tính

n ngă uăvi t b oăđ măđ năđ nh và các ch căn ngămôăph ng công trình và h th ng sông.ăMôăhìnhăFLDWAVăđ c m t s T ch c, Hi p h i qu c t công nh n là mô

hình chính th c trong nghiên c uăl ădoăv đ păvƠălƠăc ăs đ so sánh khi nghiên c u

ng d ng các mô hình khác

Hiên nay, trên th gi i, xu t hi năxuăh ng áp d ng mô hình 2 chi uăđ nghiên

c u sóng v đ p M t trong s các mô hình 2 chi uăđ tính sóng v đ păcóăc ăs lý

thuy t ch t ch là mô hình RBFVM-2D, mô hình áp d ngăph ngăphápăph n t th tíchăăvƠăs ăđ gi iăOsher.ăMôăhìnhăđ c ng d ngăđ i v i m t bài toán m uăcóăt ng

đ p trong lòng d n m tăđ năv chi u r ng,ăđ sơuăth ngăl uă5m,ăđ sâu h l uă0,3mă

v t c th i V iăb c tính 0,05s, k t qu tính toán cho th y v n t căvƠăđ sâu h l uă

là 4,66m/s và 2,22m, có sai s t ngăđ i nh h nă1%ăsoăv i k t qu gi i tích M t

mô hình 2 chi u khác có th ng d ngăđ tính sóng v đ p là mô hình BIPLAN, mô hìnhăđ c xây d ng t iă i h c Bách Khoa Lisbon d aătrênăc ăs gi i h ph ngă

trình Sain-Vennant 2 chi u b ngăph ngăphápăMacCormack-TVD Mô hình s d ng

đi u ki năbiênătrongăđ mô t sóng v đ p chuy năđ ngătrongăvùngăđ ng b ng Mô hìnhăđ c ng d ng cho h th ng h bao g m:ă p bê tông cánh cong Funcho cao 49m,ădƠiă165măvƠăđ păđ tăđ p Arade cao 50m, chi uădƠiă246m.ă păFunchoăđ c gi

thi t là v t c th i và toàn b , d păAradeăđ c gi thi t là v t ng ph n và t t K t

qu tínhătoánăđ sâu c a sóng v đ p h l uăđ p Arade có sai s 3m so v i mô hình

DAMBRK

M tăxuăh ng nghiên c u khác là ng d ng mô hình 1-2 chi u k t h păđ mô

t v đ p truy n xu ngăvùngăđ ng b ng M t trong s các mô hình có các ng d ng

th c t là mô hình DHM (Diffusion Hydrodynamic Model) và Mike-Flood Mô hình DHM là mô hình sóng khuy ch tán 1D mô ph ng dòng ch y 1 chi u trong h th ng sông và 2D trong vùng ng p l tăđ c nghiên c u Hoa K do T.V Hromadka và

C.C.Yen xây d ngăn mă1986.ăMôăhìnhă1ăvƠă2ăchi uăđ c k t n i v i nhau b ng lu t

cân b ng và ch y tràn Mô hình Mike-Flood là mô hình c a Vi n Th y l că anăM ch

Hi n nay, do v đ p đ c xem là m t d ngăđ c bi t c a sóngăl ăcóăc ngăđ

m nh, lên nhanh, xu ng nhanh nên xu th chung là các mô hình th yăđ ng l c đ c

nghiên c u b sungămôăđunămôăph ng sóng v đ p trong mô hình t ng th Các mô

hình th yăđ ng l c 1D có kh n ngăăđ c áp d ng nghiên c u v đ p trên th gi i là

NWS FLDWAV (Hoa K ), HEC-RAS (Hoa K ), MIKE-11ă( anăM ch), mô hình

ISIS (Vi n Th y l c Anh), MASCARET (Pháp) Các mô hình này có các ch căn ngă

mô ph ngăV ăh th ng các h ch a và di n toán ng p l t h l u Tuy nhiên, mô hình

FLDWAV v năđ c xem là mô hình chuyên d ngăđ nghiên c u v đ p

Xuăh ng nghiên c u trên thí nghi m mô hình v t lý: v i vi c xây d ng các

đ p mô ph ngănh ăth c t ,ăđánhăgiá quá trình v đ p

ơyălƠăhìnhă nh v đ p cuaăViênănghiênăc u khoaăhocăthuyăl iăNamăKinh,ăTrungăQuôc.ăTrênănênătangănghiênăc uăc ălyăv ăđơpătranăđinh,ăđaătriênăkhaiănghiênă

c uăc ălyăphaăhoai đ ngăôngădơnăđênăv ăđơp,ăquaătrinhăphaăhoaiăxơmănhơpăđ ngăôngălaăphatăsinhătrongăkhôiăđơp,ăc ălyăl căhocăph cătap,ăliênăquanăđênănhiêuănganhăkhoaăhocănh ăthuyăl c,ăc ăđơt,ăvơnăchuyênăbunăcatầ V iăs ăchuơnăbiăkhaăcôngăphu,ă

thiănghiêmăđaăthuăđ căkêtăquaăv ăđơpăôngădơnăkhôiăđơpănguyênăhinh hoanăchinh

nguôn:ăViênănghiênăc uăkhoa hocăthuyăl iăNamăKinh,ăTrungăQuôcHình 2.8: Thí nghi m mô ph ng v đ p trên mô hình v t lý

c) Nghiên c u sóng v đ p Vi t Nam:

Vi t Nam, vi c nghiên c u tính toán v đ p (V )ăđ c quan tâm nghiên

c u t i Tr ngă i h c Xây d ng Hà N i, Vi n Khoa h căKhíăt ng Th yăv năvƠăMôiătr ng, Vi năC ăh c và Vi n Khoa h c Th y l i

Nghiên c u tính toán v đ p h th ng h LaiăChơu,ăS năLa,ăHòaăBìnhăđưăđ c

i h c Xây d ng Hà N i ph i h p v i Vi n Khoa h căKhíăt ng Th yăv năvƠăMôiă

tr ng th c hi n do Ban Qu n lý Công trình Th yăđi năS năLaăđ uăt ănghiênăc u trênăc ăs áp d ng mô hình FLDWAV c a Hoa K khi l a ch năph ngăánăthi t k

h S năLa.ă ng th i, nghiên c u c nh báo ng p l tăvùngăđ ng b ng sông H ng n u

x y ra s c v đ p h HòaăBìnhătrênăc ăs áp d ng mô hình FLDWAV k t h p v i

mô hình DHM K t qu nghiên c u cho th y: N u v đ p Lai Châu, các h S năLa,ă

Hòa Bình có th v n hành b oăđ m an toàn cho h du Các k t qu nghiên c u trên đưăđ c H iăđ ng th măđ nhănhƠăn c thông qua NgoƠiăra,ăcácăc ăquanănghiênăc u khácănh ăVi năC ăh c, Vi n Khoa h c th y l iăc ngăđưăcóăcácănghiênăc uăđ ng th i

v ătínhătoánăv ăđơp.ă

Kinh nghi m áp d ng mô hình FLDWAV Vi t Nam cho th y mô hình mô

ph ng t t quá trình v đ păvƠătínhăđ c quá trình l uăl ngăSV ăcóăđ tin c y cao,

k t qu nghiên c uăđưăđ c th măđ nhăvƠăđánhăgiáălƠăh p lý Mô hình HEC-RAS, Mô

hình Mike-11, mô hình ISIS là mô hình th y l c có kh n ngănghiênăc u v đ p và

truy n xu ng h l uătuyăch aăcóănhi u các ng d ng th c t

Nghiên c u tính toán truy năl ătrongăh th ng sông di n toán ng p l t hi n nay

n cătaăđ i v iăcácăvùngăđ ng b ng r ng l n, các mô hình 1 chi uănh ămôăhìnhă

Mike-11, mô hình HEC-RASăđ c ng d ng khá ph bi n vùng h l uăh th ng

sông H ng-sông Thái Bình và môăhìnhăISISăđ c ng d ng ph bi n ng b ng

sông C uăLong,ăđ t k t qu t t do mô hình có giao di n thân thi n và có kh n ngăx

lý kh iăl ng l n các thông tin v đ a hình và m t c t

Các mô hình 1 và 2 chi u k t h pănh ămôăhìnhăDHM,ămôăhìnhăMike-flood là

các mô hình thích h p v i các khu v c ng p l t có quy mô v a cácăvùngăđ ng b ng

ven bi n mi n Trung do ph i x lý các thông tin v đ a hình, m t c t và kh p n i s

li uăđ a hình-m t c t M t s các nghiên c u v đ p và mô ph ng ng p l t s d ng

MIKE Floodănh :ă

+ Nghiên c uăl ăvƠăl ădoăv đ p trong h th ng sông H ng - Thái Bình" c a

Vi n Khoa h c th y l i Vi t Nam” t n mă2002ăậ 2003

+ Nghiên c u nhăh ng tình hu ng v đ p h K G - HƠăT nhăđ n vùng h du

+ L păph ngăánăphòng,ăch ngăl ,ăl t cho vùng h du h ch a Su i Hành, t nh

Khánh Hòa

2.1.2 Mô ph ng ng p l t

Ng p l t là m t trong nh ng hi năt ng tai bi n thiên nhiên nguy hi m do

n căgơyăraăchoăconăng i Nó là k t qu c a quá trình t pătrungăn c v i kh iăl ng

l nătrƠnăvƠoăcácăvùngăđ a hình th p, gây ng p l t trên di n r ng M căđ nhăh ng

c a ng p l t không ch gây t n h i n ng n v ng i và c a th iăđi măđóămƠăcònătácăđ ng tiêu c c trong th iăgianădƠiăđ nămôiătr ng sinh thái Hi nănay,ăConăng i

ch aăth kh c ph c hoàn toàn nh ng nhăh ngădoăl ăl t gây ra Tuy nhiên, chúng ta

c n ph i gi m thi u t iăđaăcácătácăh i do ng p l t gây ra b ng r t nhi u bi n pháp:

Công trình, phi công trình, quy ho ch và qu n lý t ng h pầăDoăđ căđi m m i khu

v c nghiên c u là khác nhau nên không th áp d ng m t cách máy móc duy nh t m t

bi năphápănƠoăđ c Chính vì v y,ătr c khi l a ch n bi n pháp s d ng gi m thi u

vi căđ u tiên là c n ph i có nh ngăđánhăgiáăt ng quan nh t v tình tr ng ng p l t:

Di n tích ng p, vùng ng p l t, m căđ ng p l t,ăđ sâu ng p l tầăB năđ nguyăc ă

ng p l t là tài li uăc ăb n nh t, là m t công c tr căquanăxácăđ nh rõ di n tích, ranh

gi i vùng b ng păvƠăđ sâu ng p do m t tr năm aăl ănƠoăđóăgơyăra

Hi n nay trên th gi iăcóăbaăph ngăphápăth ngăđ c ng d ngăđ xây d ng

b n đ ng p l t,ăđóălƠ:

- Ph ngăphápătruy n th ng: xây d ng b năđ ng p l t d aăvƠoăđi u tra th y

v năvƠăđ a hình

- Xây d ng b năđ ng p l t d aăvƠoăđi u tra các tr năl ăl n th c t đưăx y ra

- Xây d ng b năđ ng p l t d a vào vi c mô ph ng các mô hình th yăv n,ă

th y l c

M i m tăph ngăphápătrênăđơyăđ uăcóăcácă uănh căđi m riêng trong vi c xây

d ngăvƠă căl ng di n tích ng p l t B năđ ng p l t xây d ngătheoăph ngăphápă

truy n th ng ch tái hi n l i hi n tr ng ng p l t,ăch aămangătínhăd báoănh ngănóăv n mangăỦăngh aătoăl n v nhi u m t trong công tác ch huy phòng ch ngăl ăl tăc ngănh ălƠmăc ăs đ đánhăgiá,ăsoăsánhăcácănghiênăc u ti p theo Tuy v yăph ngăphápănƠyă

t n công, m t nhi u th iăgian,ăkhôngăđápă ngăđ c nhu c u th c t và có nh ngăđi m

ng i nghiên c u không th đoăđ căđ c ho c không thu th păđ c s li uăđoăđ c

Vi c xây d ng b năđ ng p l t d a vào s li uăđi u tra, thu th p t nhi u tr n

l ăđưăx yăraălƠăđángătinăc y nh t, tuy nhiên d li uăvƠăthôngătinăđi u tra cho các tr n

l ăl n là r t ít l i không có tính d báoătrongăt ngălai,ădoăv y nên h n ch vào tính

ng d ng trong th c t

S d ng công c mô ph ng, mô hình hóa b ng các mô hình th yăv n,ăth y l c

là r t c n thi t và có hi u qu h năr t nhi uăvƠăc ngălƠăcáchăti p c n hi năđ iăvƠăđang

đ c s d ng r ng rãi trong th i gian g năđơyăc trên th gi i và Vi t Nam trong

s k t h p v i c các l i th c aăph ngăphápătruy n th ng M t khác, v i s phát

tri n c a máy tính và các h th ngăthôngătin,ăc ăs d li u, ngày càng có nhi u ng

d ng phát tri n d a trên n n h th ngăthôngătinăđ a lý (GIS), mà xây d ng b năđ

ng p l t là m t trong nh ng ng d ng quan tr ng, m ng l i nhi u l i ích thi t th c trong th c ti n công tác phòng ch ng l t bão và gi m nh thiên tai Do v y trong n i dung c a lu năv năs t p trung gi i thi u và phân tích các nhóm mô hình th yăv n,ă

th y l c có kh n ngă ng d ng trong xây d ng b năđ ng p l t, nh mălƠmăc ăs l a

ch n ph ngăphápăs d ng cho khu v c nghiên c u cùng v i vi c gi i thi u các quy

trình và công c xây d ng b năđ ng p l t tích h p k t qu mô ph ng b ng mô hình

th yăđ ng l c v i h th ngăc ăs d li u GIS

2.1.3 Ph ng pháp tính toán mô ph ng v đ p và mô ph ng ng p l t h B n

M ng

- Ph ngăphápămôăhìnhătoánăth yăv n:ăL a ch n mô hình th yăv năMIKEăNamă

đ tínhătoánăxácăđ nh dòng ch yăbiênăđ uăvƠoăchoăcácăl uăv c sông, sông su i khu

v c h B n M ng

- Ph ngăphápămôăph ng v đ p:ă đ năgi n trong tính toán các k ch b n v

đ p khác nhau, lu năv năch n mô ph ng v đ p b ng mô hình Hec ậ HMS

- Ph ngăphápămôăhìnhăth y l c 1, 2 chi u k t h p (MIKE Flood): S d ng

mô hình MIKE FLOOD k t h p gi a mô hình th y l c 1 chi u MIKE 11 HD và mô hình 2 chi u MIKE 21HD mô ph ng quá trình lan truy n sóngăl ăvƠădi n bi n ng p

l t vùng h du h B n M ng v i các k ch b n v đ p

Hình 2.9: S đô nghiên c u v đ p h B n M ng

2.2 GI I THI U V CÔNG C NGHIÊN C U TÍNH TOÁN

2.2.1 Gi i thi u mô hình HEC-HMS

Mô hình HEC - HMS là s n ph m c a t p th các k s ăth yăv năthu c quân

đ i Hoa K , mô ph ngăl uăv c thành nhi uăl uăv c b ph n và n i v i h th ng b i

m t m ngăl i sông nhánh và di nătoánătheoăcácăđo n sông v m t c t kh ng ch c a

ra Phiên b n hi n t i là HEC - HMS 3.3

Mô hình HEC - HMSăđ c s d ngăđ mô ph ngăquáătrìnhăm a- dòng ch y

khi nó x y ra trên m tăl uăv c c th Có th bi u th mô hình b ngăs ăđ sau:

T n th t(P) ngăl ăđ năv

M aă(X)ă -> Dòng ch y (Y) ->ă ngăquáătrìnhăl ă(Q~t)

Có th hình dung b n ch t c a s hình thành dòng ch y c a m t tr năl ănh ăsau:ăKhiăm aăb tăđ uăr iăchoăđ n m t th iăđi mănƠoăđó,ădòngăch y m tăch aăđ c hìnhăthƠnh,ăl ngăm aăbanăđ uăđóăt p trung cho vi călƠmă t b m t và th m Khi

c ngăđ m aăv tăquáăc ngăđ th m thì trên b m t b tăđ u hình thành dòng ch y,

ch y tràn trên b m tăl uăv c,ăsauăđóăt p trung vào m ngăl i sông su i.ăSauăkhiăđ