thực trạng áp dụng Nguyên tắc tập trung dân chủ trong tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước

Trên cơ sở nhân loại về tác động và ý nghĩa của chúng trong việc quản lí hành chính hiện nay thì vai trò của các nguyên tắc thể hiện mặt tích cực trong thực tiễn quản lý một trong những

Mục Lục:

Lời mở đầu CHƯƠNG I: LÍ LUẬN

1) Nguyên tắc tập trung - dân chủ trong tổ chức và hoạt động của

bộ máy nhà nước

2) Phân tích nguyên tắc tập - chung dân chủ trong quản lí hành

chính nhà nước

3)Ý nghĩa của nguyên tắc tập trung – dân chủ trong quản lí hành

chính nhà nước hiện nay:

CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ

CHƯƠNG III: GIẢI PHÁP

KẾT LUẬN:

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO:

Lời mở đầu:

Trong quản lí hành chính nhà nước, các nguyên tắc cơ bản trong nội dung rất đa dạng, có tính thống nhất và liên hệ chặt chẽ với nhanu Trên cơ sở nhân loại về tác động và ý nghĩa của chúng trong việc quản lí hành chính hiện nay thì vai trò của các nguyên tắc thể hiện mặt tích cực trong thực tiễn quản lý một trong những nguyên tắc cơ bản trong trong quản lí hành chính nhà nước có tạc động lớn đến thực tiển quản lí là nguyên tắc tập trung dân chủ Tập trung dân chủ là một trong những nguyên tắc cơ bản trong tổ chức và hoạt động của các cơ quan nhà nước nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Nguyên tắc này đã được ghi nhận tại

điều 4 Hiến pháp 1959, điều 6 Hiến pháp 1980 và điều 6 Hiến pháp 1992 “Quốc hội, Hội đồng nhân dân và các cơ quan khác của Nhà nước đều tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc tập trung dân chủ” Hoạt động quản lí hành chính nhà nước là hoạt động mang tính chấp hành và điều hành, tính tổ chức thực tiển là chủ yếu, nên nguyên tắc trong quản lí hành chính nhà nước là tư tưởng, là nền tảng cho tổ chức hoạt động của cơ quan hành chính, giúp cho chủ thể này có thể thực hiện có hiệu quả chức năng của mình, đáp ứng yêu cầu và đòi hỏi của xã hội từ đó ta củng thấy được vai trò to lớn của nguyên tắc chủ đạo trong quản lí hành chính nhà nước- nguyê tắc tập trung dân chủ

Vậy như thế nào là nguyên tắc tập trung dân chủ, nguên tắc nào có ý nghĩa

cụ thể như thế nào trong quản lí hành chính nhà nước? Đây chính là vấn đề mà bài viết này không làm sáng tỏ

CHƯƠNG I: LÍ LUẬN

1) Nguyên tắc tập trung - dân chủ trong tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà

nước

Nguyên tắc này được thể hiện trong tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước ở một số khía cạnh cơ bản như sau:

- Thứ nhất, tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước do nhân dân xây dựng nên Quốc hội, hội đồng nhân dân và các cơ quan nhà nước đều được tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc này Nhân dân bầu ra đại diện cho mình trong cơ quan quyền lực nhà nước là Quốc hội và hội đồng nhân dân các cấp Cơ quan quyền lực nhà nước lại bầu ra các thành viên của Chính phủ, ủy ban nhân dân các cấp là những cơ quan hành chính nhà nước, xây dựng pháp luật về tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước trên nguyên tắc tập trung – dân chủ Như vậy, nguyên tắc này được tuân thủ trong toàn bộ máy nhà nước

- Thứ hai, quyết định của cấp trên, của trung ương buộc cấp dưới, địa phương phải thực hiện Đây là biểu hiện của sự tập trung quyền lực vào cơ quan cấp trung ương, đồng thời dân chủ trong việc huy động sự chủ động, sáng tạo trong thực hiện quyết định của các cấp địa phương

- Thứ ba, những vấn đề quan trọng của cơ quan nhà nước phải được đưa ra thảo luận tập thể và quyết định theo đa số Đây là biểu hiện của sự tập trung trong việc thống nhất ý kiến, dân chủ trong việc đóng góp ý kiến và quyết định cuối cùng

- Thứ tư, mọi vấn đề quan trọng của đất nước phải được Quốc hội thông qua, trước khi Quốc hội thảo luận và thông qua phải được đưa ra trưng cầu ý kiến của nhân dân Biểu hiện của tập trung thông qua quyết định tối cao của Quốc hội, đồng thời dân chủ thể hiện trong việc lấy ý kiến của nhân dân

Vai trò của nguyên tắc tập trung - dân chủ trong tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước

Đây là nguyên tắc kết hợp hài hòa giữa chỉ đạo tập trung thống nhất của cấp trên với việc mở rộng dân chủ cho cấp dưới, đảm bảo nâng cao hiệu lực, hiệu quả trong quản lí nhà nước Dân chủ là bản chất của nhà nước XHCN, có đảm bảo dân chủ mới có thể tập trung sức mạnh của tập thể và phát huy trí tuệ, phát huy tính chủ động và sức sáng tạo của nhân dân Quản lí nhà nước, quản lí xã hội đòi hỏi phải

có sự tập trung quyền lực, có tập trung quyền lực mới quản lí được xã hội, mới thiết lập được trật tự xã hội

Tập trung và dân chủ là hai mặt của một thể thống nhất kết hợp hài hòa với nhau Nếu thiên về tập trung mà không chú trọng tới dân chủ sẽ dẫn đến tập trung quan liêu, độc đoán

trái với bản chất của nhà nước ta Ngược lại nếu quá thiên về dân chủ mà coi nhẹ tập trung sẽ dẫn đến dân chủ quá trớn làm cho hoạt động của nhà nước kém hiệu quả Vì vậy, tập trung phải luôn gắn liền với dân chủ Tập trung và dân chủ là hai mặt của một thể thống nhất không thể tách rời

2) Phân tích nguyên tắc tập - chung dân chủ trong quản lí hành chính nhà nước

NỘI DUNG CỦA NGUYÊN TẮC TẬP TRUNG DÂN CHỦ TRONG QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC

Nội dung của nguyên tắc tập trung dân chủ được biểu hiện trên ba mặt chủ yếu là:

tổ chức bộ máy, cơ chế hoạt động (quyền lực) và chế độ thông tin, báo cáo, kiểm tra và xử lý các vấn đề khen thưởng và kỷ luật

Về mặt tổ chức, nguyên tắc này thể hiện ở chế độ bầu cử, cơ cấu tổ chứ bộ máy, chế độ công vụ, xác lập và giải quyết mối quan hệ giữa các bộ phận của bộ máy nhà nước nói chung, giữa trung ương với địa phương, giữa các bộ phận trong mỗi

cơ quan nhà nước và trên bình diện chung nhất là giữa nhà nước với nhân dân

Ở các nước XHCN nói chung và nước ta nói riêng, nguyên tắc tập trung dân chủ được áp dụng trong lĩnh vực tổ chức bộ máy đều xuất phát từ nguyên lý: Tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân Nhân dân trực tiếp bầu ra hệ thống cơ quan đại diện, trao quyền cho các cơ quan đại diện bầu ra hoặc phê chuẩn các hệ thống các cơ quan khác Ở trung ương, Quốc hội là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, mọi cơ quan khác đều bắt nguồn từ Quốc hội, phải báo cáo, chịu trách nhiệm trước Quốc hội và phải chịu sự giám sát tối cao của Quốc hội Ở địa phương, các Hội đồng nhân dân là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, mọi cơ quan khác đều chịu trách nhiệm trước Hội đồng nhân dân và chịu sự giám sát của Hội đồng nhân dân Đồng thời, các cơ quan địa phương phải phục tùng cơ quan trung ương, các cơ quan cấp dưới phải phục tùng cơ quan cấp trên, vì vậy nhiều cơ quan có chế độ hai chiều phụ thuộc Tính tập trung là biểu hiện quan trọng của bộ máy nhà nước,

nhưng sự tập trung đó đều bắt nguồn và dựa trên cơ sở của chế độ dân chủ; dân chủ sau khi đã được tập trung phải chịu sự chỉ đạo của tập trung Các cơ quan nhà nước, công chức nhà nước được trao quyền để quản lý các công việc nhà nước, nhưng đều phải chịu trách nhiệm trước nhân dân và chịu sự kiểm tra giám sát của nhân dân

Về mặt hoạt động, các cơ quan nhà nước ở Trung ương có quyền quyết định các vấn đề cơ bản, quan trọng về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh, quốc

phòng, đối ngoại trên phạm vi toàn quốc Các cơ quan nhà nước ở địa phương quyết định những vấn đề thuộc phạm vi địa phương mình Quyết định của cơ quan nhà nước cấp trên có ý nghĩa bắt buộc đối với cơ quan nhà nước cấp dưới Tuy nhiên trong phạm vi thẩm quyền

Tập trung - dân chủ là một nguyên tắc cơ bản trong tổ chức và hoạt động của nhà nước ta cho nên việc thực hiện hoạt động quản lý hành chính nhà nước lẽ tất nhiên cũng phải tuân thủ nguyên tắc này Nguyên tắc tập trung dân chủ được quy định cụ thể trong điều 6, Hiến pháp 1992 như sau: “Quốc hội, Hội đồng nhân dân và các cơ quan khác nhau của nhà nước đều tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc tập trung dân chủ” Nguyên tắc này bao hàm sự kết hợp giữa 2 yếu tố tập trung và dân chủ; vừa đảm bảo mở rộng dân chủ dưới sự lãnh đạo tập trung Tập trung là thâu tóm quyền lực nhà nước vào chủ thể quản lý để điều hành, chỉ đạo việc thực hiện pháp luật Dân chủ là việc mở rộng quyền cho đối tượng quản lý nhằm phát huy trí tuệ tập thể trong hoạt động quản lý, phát huy khả năng tiềm tang của đối tượng quản lý trong quá trình thực hiện pháp luật Cả 2 yếu tố này phải có sự phối hợp một cách đồng bộ, chặt chẽ với nhau, chúng có mối quan hệ qua lại phụ thuộc và thúc đẩy nhau cùng phát triển trong quản lý hành chính nhà nước Nếu chỉ có sự lãnh đạo tập trung mà không mở rộng dân chủ thì sẽ tạo điều kiện cho các hành vi vi phạm quyền của công dân, cho các tệ quan liêu, hách dịch, cửa quyền, tham nhũng phát triển Ngược lại, nếu không có sự lãnh đạo tập trung thống nhất, sự phát triển của

xã hội sẽ trở thành tự phát Lực lượng dân chủ sẽ bị phân tán, không đủ sức chống lại các thế lực phản động, phản dân chủ Điều này sẽ làm nảy sinh tình trạng tùy tiện, vô chính phủ, cục bộ địa phương Trong điều kiện hiện nay sự lãnh đạo tập trung trên cơ sở dân chủ là một yêu cầu khách quan của “nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần theo cơ chế thị trường có sự quản lý nhà nước, theo định hướng XHCN” (Điều 15, Hiến pháp 1992) Nguyên tắc tập trung - dân chủ trong quản lí hành chính nhà nước được biểu hiện ở những nội dung sau:

a, Sự phụ thuộc của cơ quan hành chính nhà nước vào cơ quan quyền lực nhà nước cùng cấp.

Hiến pháp 1992 quy định : “Nhân dân sử dụng quyền lực nhà nước thông qua Quốc hội và Hội đồng nhân dân là những cơ quan đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân, do nhân dân bầu ra và chịu trách nhiệm trước nhân dân.”

Như vậy, Hiến pháp quy định tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân, nhân dân sử dụng quyền lực nhà nước thông qua các cơ quan quyền lực nhà nước do chính họ bầu ra để thay mặt mình trực tiếp thực hiện những quyền lực đó Ðể thực hiện chức năng quản lý hành chính nhà nước, hệ thống cơ quan hành chính nhà nước được thành lập và nó luôn có sự phụ thuộc vào các cơ quan quyền lực nhà nước cùng cấp

+ Tập trung được thể hiện ở việc các cơ quan quyền lực nhà nước có những quyền hạn nhất định trong việc thành lập, sáp nhập hay giải thể các cơ quan hành chính nhà nước cùng cấp Ở trung ương Quốc hội thành lập ra Chính phủ và trao cho nó quyền hành pháp Ở địa phương các UBND do HĐND cùng cấp bầu ra và thực hiện hoạt động quản lí hành chính nhà nước ở địa phương Ví dụ: Luật tổ chức Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân năm 2003 quy định:

Khoản 3 Điều 17 quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của HĐND cấp tỉnh: “Phê chuẩn cơ cấu cơ quan chuyên môn thuộc Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh, cấp huyện; quyết định thành lập, sáp nhập, giải thể một số cơ quan chuyên môn thuộc Uỷ ban nhân dân cùng cấp theo hướng dẫn của Chính phủ”

Điều 2: “Uỷ ban nhân dân do Hội đồng nhân dân bầu là cơ quan chấp hành của Hội đồng nhân dân, cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương, chịu trách nhiệm trước Hội đồng nhân dân cùng cấp và cơ quan nhà nước cấp trên

…Uỷ ban nhân dân thực hiện chức năng quản lý nhà nước ở địa phương, góp phần bảo đảm sự chỉ đạo, quản lý thống nhất trong bộ máy hành chính nhà nước từ trung ương tới cơ sở”

Tập trung còn được thể hiện trong hoạt động, các cơ quan hành chính nhà nước luôn chịu sự chỉ đạo, giám sát của cơ quan quyền lực nhà nước và chịu trách nhiệm báo cáo hoạt động của mình với cơ quan quyền lực nhà nước cùng cấp Luật tổ chức HĐND và UBND năm 2003 quy định:

Điều 1: “Hội đồng nhân dân thực hiện quyền giám sát đối với hoạt động của

Thường trực Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân,…”

Điều 120: “Uỷ ban nhân dân chịu trách nhiệm và báo cáo công tác trước Hội đồng nhân dân cùng cấp và Uỷ ban nhân dân cấp trên trực tiếp

Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh chịu trách nhiệm và báo cáo công tác trước Hội đồng nhân dân cùng cấp và Chính phủ.”

+ Dân chủ được thể hiện trong việc cơ quan quyền lực nhà nước trao quyền chủ động sáng tạo cho các cơ quan hành chính nhà nước trong việc chỉ đạo thực hiện hiến pháp, luật và các văn bản khác của cơ quan quyền lực nhà nước Khoản 1 Điều 94 Luật tổ chức HĐND và UBND năm 2003 quy định nhiệm vụ quyền hạn của UBND cấp tỉnh như sau: “Tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra việc thi hành Hiến pháp, luật, các văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan nhà nước cấp trên và nghị

quyết của Hội đồng nhân dân cùng cấp; tổ chức thực hiện công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật ở địa phương”

Thêm vào đó, cơ quan quyền lực nhà nước còn tạo điều kiên thuận lợi cần thiết để các cơ quan hành chính nhà nước hoàn thành tốt chức năng, nhiệm vụ của mình là quản lí hành chính nhà nước trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội Điều đó được thể hiện trong việc: Chính phủ, bộ và các cơ quan ngang bộ ban hành văn bản hướng dẫn thi hành luật, nghị quyết của Quốc hội, Uỷ ban thường vụ Quốc hội Tất

cả sự phụ thuộc này nhằm mục đích bảo đảm cho hoạt động của hệ thống cơ quan hành chính nhà nước, phù hợp với ý chí, nguyện vọng và lợi ích của nhân dân lao động, bảo đảm sự tập trung quyền lực vào cơ quan quyền lực, cơ quan do dân bầu

và chịu trách nhiệm trước nhân dân

b, Sự phục tùng của cấp dưới đối với cấp trên, của địa phương đối với trung ương.

Nhờ có sự phục tùng này cấp trên và trung ương mới tập trung quyền lực nhà nước

để chỉ đạo, giám sát hoạt động của cấp dưới và của địa phương, nếu không có sự phục tùng sẽ xảy ra tình trạng cục bộ địa phương, tùy tiện, vô chính phủ Điều này được thể hiện ở một số khía cạnh cơ bản sau:

+ Tất cả các yêu cầu, mệnh lệnh do cấp trên và Trung ương đưa ra cấp dưới và địa phương phải có nghĩa vụ thực hiện Theo Luật tổ chức HĐND và UBND năm

2003, Điều 7: “Uỷ ban nhân dân cấp dưới chịu sự chỉ đạo của Uỷ ban nhân dân cấp trên Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh chịu sự chỉ đạo của Chính phủ” Khoản 7 Điều 17 quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của HĐND cấp tỉnh: “Bãi bỏ một phần hoặc toàn

bộ quyết định, chỉ thị trái pháp luật của Uỷ ban nhân dân cùng cấp, nghị quyết trái pháp luật của Hội đồng nhân dân cấp huyện”

+ Mặt khác, cấp trên, trung ương cũng phải tôn trọng ý kiến của cấp dưới, địa phương về công tác tổ chức, hoạt động và về các vấn đề khác của quản lý hành chính nhà nước Sự phục tùng mệnh lệnh không mang ý nghĩa tuyệt đối, phục tùng

vô điều kiện mà là sự phục

tùng những mệnh lệnh hợp pháp trên cơ sở quy định của pháp luật Cấp trên, trung ương phải tạo điều kiện để cấp dưới, địa phương phát huy sự chủ động, sáng tạo nhằm hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, nhằm chủ động thực hiện được "thẩm quyền cấp mình" Có như thế mới khắc phục tình trạng quan liêu, áp đặt ý chí, làm mất đi tính chủ động sáng tạo tự chịu trách nhiệm của địa phương, cấp dưới

c, Sự phân cấp quản lý.

Phân cấp quản lý là sự chuyển giao thẩm quyền từ cấp trên xuống cấp dưới nhằm đạt được một cách có hiệu quả mục tiêu chung của hoạt động quản lí hành chính nhà nước Khi tiến hành phân cấp quản lí đã có sự phân định rõ chức năng, nhiệm

vụ, quyền hạn của các cấp trong bộ máy hành chính nhà nước Mỗi cấp quản lý có những mục tiêu, nhiệm vụ, thẩm quyền và những phương thức cần thiết để thực hiện một cách tốt nhất những mục tiêu, nhiệm vụ của cấp mình

Phân cấp quản lý là một biểu hiện của nguyên tắc tập trung dân chủ Tuy nhiên, việc phân cấp phải đảm bảo những yêu cầu sau :

+ Phải đảm bảo quyền quyết định của trung ương đối với những lĩnh vực then chốt, những vấn đề có ý nghĩa chiến lược để đảm bảo sự phát triển cân đối hài hòa của toàn xã hội, bảo đảm sự quản lý tập trung và thống nhất của nhà nước trong phạm

vi toàn quốc

+ Phải mạnh dạn trao quyền cho các địa phương, các đơn vị cơ sở để phát huy tính chủ động sáng tạo trong quản lý, tích cực phát huy sức người, sức của, đẩy mạnh sản xuất và phục vụ đời sống nhằm hoàn thành nhiệm vụ mà cấp trên giao phó + Phải phân cấp quản lý cụ thể, hợp lý trên cơ sở quy định của pháp luật Hạn chế tình trạng cấp trên gom quá nhiều việc, khi không làm xuể công việc ấy thì giao lại cho cấp dưới Phân cấp quản lý phải xác định chức năng cơ quan Mỗi loại việc chỉ được thực hiện bởi một cấp cơ quan, hoặc một vài cấp cơ quan Cấp trên không phải lúc nào cũng thực hiện được một số chức năng một cách có hiệu quả như cấp dưới

Từ nghị quyết đại hội đảng IX vấn đề phân cấp – phân quyền cho bộ máy nhà nước

đã đặt thành vấn đề cấp thiết và bắt đầu thực hiện trên thực tế, đánh đấu bằng việc ban hành pháp lệnh thủ đô, Nghị định 93/2001/NĐ-CP của Chính phủ ngày

12/12/2001 “về phân cấp quản lí một số lĩnh vực cho thành phố Hồ Chí Minh”; và một số động thái khác

Ở đây cần lưu ý, phân cấp quản lý không phải là phân quyền Phân quyền là sự phân chia quyền lực, còn phân cấp quản lý là sự chuyển giao thẩm quyền từ cấp trên xuống cấp dưới

nhằm đạt được một cách có hiệu quả mục tiêu chung của hoạt động quản lí hành chính nhà nước Quyền lực vẫn được đảm bảo tập trung vào cấp trên, trung ương, còn cấp dưới, địa phương được trao một số thẩm quyền mà họ có thể làm được để giảm bớt gánh nặng phải giải quyết nhiều vấn đề của cấp trên, trung ương Cấp trên, trung ương vẫn đảm bảo sự tập trung quyền lực trong việc giao quyền, thực hiện kiểm tra, thanh tra, xử lí những sai trái trong quản lí hành chính nhà nước Điển hình như gần đây, Chính phủ và thủ tướng chính phủ Nguyễn Tấn Dũng đã trực tiếp xử lí những sai phạm về quản lí đất đai của Uỷ ban nhân dân huyện Tiên Lãng, thành phố Hải Phòng trong việc thu hồi đất và cưỡng chế thu hồi đất đối với đầm nuôi tôm của gia đình ông Đoàn Văn Vươn, ra quyết định cách chức chủ tịch, phó chủ tịch Uỷ ban nhân dân huyện Tiên Lãng, thành phố Hải Phòng, bãi bỏ

những quyết định trái pháp luật của Uỷ ban nhân dân huyện đưa ra đối với trường hợp của ông Đoàn Văn Vươn Sự việc này cho chúng ta thấy rằng, trong sự phân cấp quản lí hành chính nhà nước vẫn đảm bảo tập trung quyền lực vào cấp trên, trung ương

d, Hướng về cơ sở.

Hướng về cơ sở là việc các cơ quan hành chính nhà nước mở rộng dân chủ trên cơ

sở quản lý tập trung đối với hoạt động của toàn bộ hệ thống các đơn vị kinh tế, văn hóa xã hội trực thuộc

Các đơn vị kinh tế được nhà nước bảo hộ quyền sở hữu các tài sản hợp pháp, có quyền tự chủ trong sản xuất kinh doanh, đồng thời cũng được nhà nước hướng dẫn, giúp đỡ về vật chất và tinh thần

Các đơn vị văn hóa - xã hội được nhà nước cung cấp những trang thiết bị cần thiết

để giúp đỡ hoạt động, giúp đỡ về vật chất, tinh thần, nhằm tạo ra những điều kiện tốt nhất để các đơn vị này hoạt động có hiệu quả

Nhà nước có chính sách và biện pháp xử lí 1 cách thống nhất và chặt chẽ tổ chức

và hoạt động của hệ thống các đơn vị cơ sở

e, Sự phụ thuộc hai chiều của cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương.

Các cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương đều tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc song trùng trực thuộc Sự phụ thuộc này thể hiện ở cả hai mặt là tổ chức và hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước Điều này được thể hiện ở việc:

Ðối với cơ quan nhà nước có thẩm quyền chung một mặt phụ thuộc vào cơ quan quyền lực nhà nước cùng cấp, mặt khác phụ thuộc vào cơ quan hành chính nhà nước cấp trên Biểu

hiện của nó là ở việc Uỷ ban nhân dân trực thuộc Hội đồng nhân dân cùng cấp hoặc Quốc hội (mối phụ thuộc ngang) và Uỷ ban nhân dân cấp trên hoặc Chính phủ ( mối phụ thuộc dọc )

Đối với cơ quan chuyên môn, một mặt phụ thuộc vào cơ quan hành chính nhà nước

có thẩm quyền chung cùng cấp, mặt khác nó phụ thuộc vào cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền chuyên môn cấp trên trực tiếp Chẳng hạn như: Sở tài nguyên và môi trường của Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội chịu sự quản lí của

Uỷ ban nhân dân thành phố Hà Nội và Bộ tài nguyên và môi trường

Nguyên tắc song trùng trực thuộc của cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương bảo đảm sự thống nhất giữa lợi ích chung của nhà nước với lợi ích của địa phương, giữa lợi ích ngành với lợi ích của lãnh thổ Trong đó, mối phụ thuộc ngang tạo điều kiện cần thiết cho cấp dưới phát huy dân chủ, thế mạnh của địa phương để hoàn thành nhiệm vụ được giao, mối phụ thuộc dọc giúp cho cấp trên có thể tập trung quyền lực nhà nước nhằm chỉ đạo hoạt động của cấp dưới, tạo nên một hoạt động chung thống nhất

3)Ý nghĩa của nguyên tắc tập trung – dân chủ trong quản lí hành chính nhà nước hiện nay:

Trong quản lý hành chính nhà nước, tập trung nhằm đảm bảo thâu tóm

quyền lực nhà nước vào chủ thể quản lý để điều hành, chỉ đạo việc thực hiện chính sách, pháp luật một cách thống nhất Trong khi đó, dân chủ hướng tới việc mở rộng

quyền cho đối tượng quản lí nhằm phát huy trí tuệ tập thể trong hoạt động quản lí, phát huy khả năng tiềm tàng của đối tượng quản lí trong quá trình thực hiện chính sách, pháp luật Cần phải có sự phối hợp một cách đồng bộ, chặt chẽ việc đảm bảo

cả hai yếu tố này trong quản lí hành chính nhà nước Nếu chỉ có sự lãnh đạo tập trung mà không mở rộng quyền dân chủ thì sẽ tạo điều kiện cho các hành vi lạm quyền, tham nhũng phát triển Ngược lại không có sự lãnh đạo tập trung thống nhất

sẽ dẫn đến tình trạng tùy tiện, vô chính phủ, cục bộ địa phương Trong điều kiện hiện nay sự lãnh đạo tập trung trên cơ sở là yêu cầu khách quan của việc “thực hiện nhất quán chính sách phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ

nghĩa” (Điều 15 Hiến pháp 1992 sửa đổi bổ xung năm 2001) Do đó có thể thấy, trong quản lí hành chính nhà nước, tập trung – dân chủ có ý nghĩa sau:

- Nguyên tắc tập trung – dân chủ là nguyên tắc cơ bản, đóng vai trò là tưởng chỉ đạo, xuyên suốt trong quá trình thực hiện quản lí nhà nước, quản lí xã hội Trong quản lí hành chính nhà nước thì nguyên tắc này đảm bảo cho sự tập trung quyền lực nhà nước vào tay chủ thể quản lí để điều hành, chỉ đạo việc thực hiện chính sách pháp luật một cách thống nhất, đồng thời nguyên tắc này đảm bảo việc

mở rộng quyền cho đối tượng quản lí nhằm phát huy trí tuệ tập thể trong hoạt động quản lí, phát huy khả năng tiềm tang của đối tượng quản lí trong quá trình thực hiện chính sách pháp luật Từ đó giúp cho công tác quản lí hành chính nhà nước đạt được những hiệu quả tốt trong việc tăng hiệu quả hoạt động của công tác quản

lí hành chính nhà nước

- Nội dung của nguyên tắc này quy định những đặc điểm chung, mang tính quy luật khách quan trong hoạt động của hệ thống quản lí xã hội chủ nghĩa, đồng thời nó phản ánh sự thống nhất giữa cơ sở tư tưởng, chiến lược và tổ chức của xã hội chủ nghĩa

- Thực hiện nguyên tắc tập trung - dân chủ trong cải cách hành chính sẽ đảm bảo sự thống nhất trong tổ chức và hành động của bộ máy nhà nước, phát huy đồng

bộ và kết hợp chặt chẽ sức mạnh của cả cơ quan hành chính trung ương lẫn cơ quan hành chính địa phương, của cả hệ thống bộ máy hành chính và từng tổ chức cấu thành trong nó trong việc thực hiện các nhiệm vụ do tiến trình cải cách nền hành chính đặt ra Ngược lại, nếu xa rời nó, xã hội tất yếu sẽ rơi vào tình trạng hoặc là vô chính phủ, hoặc là độc đoán chuyên quyền

Do đó nó không chỉ bác bỏ tình trạng lạm quyền của cấp dưới, mà cả thực tế

cơ quan cấp trên “làm thay”, “lấn sân” vào thẩm quyền cơ quan cấp dưới, đồng thời cũng phải phủ nhận việc cơ quan cấp dưới ỷ lại, đùn đẩy công việc cho cấp trên, và khuyến khích cấp dưới tham gia vào việc giải quyết vấn đề chung thuộc thẩm quyền cấp trên, đề xuất những kiến nghị để giải quyết chúng

- Việc áp dụng nguyên tắc tập trung - dân chủ trong quản lí hành chính nhà nước giúp cho việc thực hiện quyền làm chủ của nhân dân hoàn thiện hơn, người

dân có thể thực hiện quyền giám sát của mình một các hữu hiệu, tạo nên một cơ chế đảm bảo cho quần chúng tích cực tham gia vào công tác quản lí

CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ

Từ khi tiến hành công cuộc đổi mới, cùng với các chủ trương khác về đổi mới, chỉnh đốn Ðảng, Ðảng ta đã khẳng định: Trong điều kiện là Ðảng duy nhất cầm quyền, việc thực hiện nghiêm túc, đúng đắn nguyên tắc tập trung dân chủ trong Ðảng có ý nghĩa quyết định đối với việc thực hiện tập trung dân chủ trong tổ chức

và hoạt động của bộ máy nhà nước và tạo lập phương thức lãnh đạo đúng đắn của Ðảng Khi áp dụng nguyên tắc này vào quá trình quản lí hành chính nhà nước ở các khâu tổ chức và hoạt động nó đã tạo điều kiện hiệu quả trong quản lí hành chính nhà nước Bằng chứng là việc đất nước đã phát triển nhanh chóng về mọi mặt kinh

tế, văn hóa, xã hội,… Đời sống của nhân dân ngày càng nâng cao, chất lượng cuộc sống đã có những cải thiện đáng kể

Cụ thể là: Chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan trong hệ thống hành chính nhà nước được điều chỉnh từng bước phù hợp với yêu cầu quản lý nhà nước trong nền kinh tế thị trường hiện nay Các cấp uỷ đảng đã xây dựng quy chế làm việc, trong

đó cụ thể hoá nguyên tắc tập trung dân chủ vào từng công việc thông qua gần 100 văn bản luật, pháp lệnh đã góp phần tạo dựng và hoàn thiện khung pháp lý Sinh hoạt của các cấp uỷ dân chủ, cởi mở hơn các cấp uỷ đảng từ Trung ương đến cơ sở chú trọng thu thập ý kiến của cán bộ, đảng viên, các tổ chức đảng cấp dưới

Các cấp uỷ viên mạnh dạn trình bày thẳng thắn ý kiến riêng, chất vấn tại cấp uỷ Người chủ trì hội nghị tiếp thu ý kiến khác với dự thảo nghị quyết một cách trân trọng Các hình thức giao ban, hội nghị chuyên đề, hội thảo, tiếp xúc trực tiếp giữa cán bộ chủ chốt với đảng viên và nhân dân được các cấp uỷ đảng sử dụng rộng rãi để qua đó nắm bắt thông tin, dân chủ bàn bạc các chủ trương, biện pháp thực hiện nghị quyết có hiệu quả

Tập trung được thể hiện ở việc các cơ quan quyền lực nhà nước có những quyền hạn nhất định trong việc sáp nhập hay giải thể các cơ quan hành chính nhà nước cùng cấp

VD: Ở trung ương Quốc hội thành lập ra chính phủ và trao quyền hành pháp Ở địa phương các UBND do HĐND cùng cấp bầu ra thực hiện hoạt động quản lí hành chính ở địa phương

Bên cạnh đó cấp trên , trung ương tạo điều kiện để cấp dưới, địa phương phát huy

sự chủ động, sáng tạo thực hiện “ thẩm quyền cấp mình” làm hạn chế tình trạng quan liêu, áp đặt ý chí