giải pháp tái cấu trúc không gian khu vực tự phát kết hợp với quy hoạch không gian khu vực mới để bổ sung những hạn chế cho khu vực tự phát

Giải pháp xóa bỏ hoàn toàn các khu dân cư tự phát trong giai đoạn hiện nay không phải là giải pháp căn cơ, vì nhu cầu nhà ở của người dân là có thật nhưng điều kiện kinh tế không cho phé

PHẦN 1: MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Với mức thu nhập thấp, người nhập cư không đủ tiền để mua căn hộ chung cư hay nhà ở trong các dự án có quy hoạch Do đó, họ mua đất tại các vùng ven đô, khu vực gần nơi làm việc, với diện tích vừa đủ nhu cầu và mức giá vừa phải để xây nhà ở, hình thành nên các khu dân cư tự phát trên địa bàn vùng ven thành phố

Huyện Bình Chánh là nơi diễn ra tình trạng xây dựng nhà trái phép rất nhiều trong thời gian qua (Phụ lục 2), tạo nên nhiều khu dân

cư tự phát hơn so với các khu vực khác trên địa bàn Thành phố Không gian các khu dân cư tự phát tại huyện Bình Chánh còn nhiều hạn chế với hiện trạng nhà ở phát triển lộn xộn, không đồng bộ, hạ tầng xã hội hầu như chưa có, hạ tầng kỹ thuật không đảm bảo, đặc biệt là giao thông, môi trường sống bị ô nhiễm do nước thải và rác thải

Do đó, để đô thị phát triển bền vững theo định hướng của Thành phố, điều kiện sống và môi trường ở trong các khu dân cư tự phát cần được cải tạo, nâng cấp Cách làm phổ biến hiện nay về nâng cấp chỉnh trang đô thị là xóa bỏ các khu nghèo, các khu dân cư tự phát, di dân đi nơi khác (như dự án chỉnh trang khu dân cư ven kinh Nhiêu Lộc -Thị Nghè, kênh Tân Hóa – Lò Gốm, rạch Ụ Cây, ) Tuy nhiên, giải pháp này đã bộc lộ nhiều hạn chế trong thời gian qua Khi

bị giải tỏa, hầu hết người dân chỉ được bồi thường một phần (được hỗ trợ) do không có giấy tờ hợp pháp về nhà, đất nên họ không có khả năng chi trả cho nơi ở mới; đối với những người có được nơi ở mới thì lại gặp khó khăn về công ăn việc làm nên không thể duy trì cuộc sống của họ Vì vậy, đối với nhiều người dân, chương trình cải tạo chỉnh trang không mang lại lợi ích cho họ, thậm chí họ có thể trở

thành người vô gia cư bởi những dự án có mục tiêu ban đầu là cải thiện điều kiện sống của họ

Giải pháp xóa bỏ hoàn toàn các khu dân cư tự phát trong giai đoạn hiện nay không phải là giải pháp căn cơ, vì nhu cầu nhà ở của người dân là có thật nhưng điều kiện kinh tế không cho phép họ sống tại các khu vực có quy hoạch với điều kiện sống tốt hơn, xóa bỏ khu dân cư tự phát này sẽ hình thành các khu dân cư tự phát khác

Vì vậy, để vừa đảm bảo quyền lợi người dân vừa cải thiện môi trường sống cũng như cải thiện hình ảnh đô thị, cần có giải pháp cải tạo (chứ không phải xóa bỏ làm mới) không gian khu vực này, bổ sung các không gian công cộng, công trình hạ tầng xã hội và hạ tầng

kỹ thuật còn thiếu Tuy nhiên, việc tìm ra quỹ đất ngay tại chỗ để bổ sung cho các hạng mục còn thiếu là rất khó trong khi quỹ đất trống xen cài còn nhiều, chưa được khai thác hiệu quả Do đó, trong Luận

văn này, Học viên hướng đến giải pháp tái cấu trúc không gian khu vực tự phát kết hợp với quy hoạch không gian khu vực mới để bổ sung những hạn chế cho khu vực tự phát

2 Mục tiêu nghiên cứu

Đề xuất định hướng điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất các khu dân cư tự phát kết hợp với giải pháp quy hoạch tại các khu vực đất trống xen cài; Đề xuất giải pháp thiết kế kiến trúc cảnh quan khu vực nghiên cứu nhằm nâng cao chất lượng môi trường sống tùy theo điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội hiện tại và có tính đến tương lai; Đề xuất giải pháp về quản lý thực hiện theo quy hoạch cho khu vực nghiên cứu nhằm tạo cơ sở đảm bảo cho việc thực thi các giải pháp nêu trên

3 Đối tượng nghiên cứu

Không gian đô thị khu dân cư tự phát và khu dân cư xây dựng

mới tại huyện Bình Chánh, tập trung chủ yếu vào xã Vĩnh Lộc A; và

người dân sống trong các khu dân cư tự phát tại xã Vĩnh Lộc A

4 Phạm vi nghiên cứu

- Về không gian: khu vực dân cư tự phát trên địa bàn xã Vĩnh Lộc A, huyện Bình Chánh, thành phố Hồ Chí Minh

- Về thời gian: đến năm 2025 theo định hướng đồ án điều chỉnh quy hoạch chung huyện Bình Chánh đã được phê duyệt

- Về lĩnh vực nghiên cứu: quy hoạch không gian đô thị; thiết

kế kiến trúc cảnh quan đô thị; quản lý thực hiện quy hoạch đô thị; xã hội học đô thị

5 Ý nghĩa của đề tài

Hiện nay, tình trạng hình thành các khu dân cư tự phát xây dựng trái phép ngày càng tăng trên địa bàn huyện Bình Chánh Để ngăn chặn tình trạng này, Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh

có chủ trương cương quyết đập phá những căn nhà được xây dựng tự phát thời gian qua với số lượng rất lớn [27] Phương án này có thể để lại những hậu quả khó lường Đối với trẻ em, giải tỏa di dời có thể gây ra chấn thương tâm lý, bị phá hoại mái ấm gia đình, phá vỡ mối quan hệ hàng xóm đã được tạo dựng và thay đổi cuộc sống thường nhật [7]

Học viên đề xuất một số giải pháp nhằm quy hoạch cải tạo không gian các khu vực này với mục đích vừa nâng cao điều kiện sống của người dân trong khu vực, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của huyện Bình Chánh; nhưng đồng thời không gây ảnh hưởng nhiều đến cuộc sống hiện tại của người dân Kết quả nghiên cứu trên địa bàn xã Vĩnh Lộc A sẽ được vận dụng cho toàn địa bàn Huyện Bình Chánh và các khu vực vùng ven Thành phố

6 Phương pháp nghiên cứu

Trong Luận văn này, Học viên sử dụng các phương pháp:

Phương pháp điền dã, Phương pháp phân tích và tổng hợp, Phương

pháp kế thừa, Phương pháp iều tra xã hội học

PHẦN II: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU Chương 1 Tổng quan

1.1 Một số khái niệm

1.1.1 Khu dân cư tự phát

Theo UN-HABITAT “khu định cư lấn chiếm là một khu vực

nhà ở kém chất lượng được xây dựng trên đất chiếm đóng bất hợp

pháp [4], [5] Theo E.S.Ekandem [37]: Khu định cư tự phát có những

đặc điểm như sau: nhà ở phát triển lộn xộn; thiếu cơ sở hạ tầng xã

hội, hạ tầng kỹ thuật; môi trường sống bị ô nhiễm; hình ảnh đô thị

xấu Theo Rodolfo Mercado và Recardo Uzín, các khu định cư tự

phát có 3 đặc điểm chính [40]: được hình thành do chiếm dụng đất;

phát triển tràn lan; không đủ điều kiện hạ tầng cơ bản

Nội hàm khái niệm khu dân cư tự phát trong Luận văn này là:

những khu vực dân cư tại khu vực không phù hợp quy hoạch nhà ở

hoặc chưa có quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết được duyệt;

nhà ở phát triển lộn xộn; không đảm bảo điều kiện về hạ tầng xã hội,

hạ tầng kỹ thuật; môi trường sống bị ô nhiễm

1.1.2 Các khái niệm về không gian đô thị

Theo Luật Quy hoạch đô thị số 30/2009/QH12 ngày 17 tháng 6

năm 2009 thì không gian đô thị được định nghĩa “là không gian bao

gồm các vật thể kiến trúc đô thị, cây xanh, mặt nước trong đô thị có

ảnh hưởng trực tiếp đến cảnh quan đô thị” [3]

B Tài liệu tiếng Anh

37 E.S.Ekandem (2014), “Spontaneuos Settlement: Roles and Challenges to Urban Planning”, Journal of Sustainable

Development Studies,Volume 6, Number 2

38 Nikos A Salingaros ()- Urban space and its information field,

http://www.math.utsa.edu/~yxk833/UrbanSpace.htm

39 Peter J.M Nas (2011), “Cities Full of Symbols A Theory of

Urban Space and Culture”, Leiden University Press

40 Rodolfo Mercado and Recardo Uzín (1996), “Regularization of

Spontaneuos Settlement”, Building Issuses, Volume 8, Number 2

41 YungYau (2009), “A study on the acceptability of land readjustment for urban regeneration in Hong Kong”, Urbani izziv/Urban Challenge, Volume 20, Number 2

28 Nguyễn Văn Khoa (2004), “ Nghiên cứu những đặc điểm cơ bản

và đề xuất những giải pháp quy hoạch cải tạo các khu dân cư tự

phát trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh”, Luận văn thạc sĩ

29 Nguyễn Tố Lăng (2008), “Cải thiện môi trường ở cho các khu

dân cư nghèo đô thị trong quá trình đô thị hóa ở Việt Nam”, Kỷ

yếu hội thảo quốc tế Việt Nam học lần thứ 3

30 Hà Tất Ngạn (1999), Kiến trúc cảnh quan, Nhà xuất bản Xây

dựng, HN

31 Đăng Nguyên (2009), Dự án rạch Ụ Cây – Giai đoạn 1: 930 hộ

dân sẽ được tái định cư, Báo SGGP,

http://www.sggp.org.vn/nhipcaubandoc/2009/5/190714/,

ngày 15/5/2009

32 Nguyễn Việt Thắng (2001), “Ứng dụng phương pháp quy hoạch

có sự tham gia của cộng đồng vào việc nâng cấp các khu nhà ở

lụp xụp tại thành phố Hồ Chí Minh”, Luận văn thạc sĩ năm

2001, tr.62

33 Tân Tiến (2013), Không chung tiền khó mà xây, Người lao động online,

http://nld.com.vn/phong-su-ky-su/khong-chung-tien kho-ma-xay-2013080709101708.htm, ngày 07/8/2013

34 Đàm Thu Trang (2013), Thiết kế kiến trúc cảnh quan khu ở, Nhà

xuất bản xây dựng, Hà Nội

35 Hoàng Xuân Tuấn (1999), “Nhà ở căn phố trong quy hoạch xây

dựng cải tạo và phát triển đô thị Việt Nam”, Luận văn thạc sĩ

36 Nguyễn Quang Vinh (2001), “Một vấn đề xã hội học hàng đầu

của việc cải tạo, chỉnh trang đô thị: giảm tổn thương cho nhóm

dân cư nghèo nhất”, Tạp chí Xã hội học, số 1

Theo Võ Kim Cương, không gian đô thị là không gian vừa đủ

để chứa tất cả các công trình phục vụ dân đô thị [14] Còn Nikos Angelos Salingaros cho rằng không gian đô thị liên quan đến những thông tin từ môi trường xung quanh nó [38] Peter J.M Nas có phân tích các không gian của một đô thị và những hoạt động trong đó là một sự phản ánh xã hội [39]

Như vậy, không gian đô thị gồm 2 yếu tố cơ bản là không gian vật thể và các hoạt động văn hóa xã hội diễn ra trong không gian Trong phạm vi Luận văn này, Học viên chú trọng nhiều đến yếu tố không gian vật thể

1.1.3 Phân loại cấp độ không gian đô thị

Theo ranh giới không gian: có hai loại ranh giới không gian đô thị gồm ranh giới theo cấu trúc đô thị và ranh giới hành chính Theo cấp độ không gian: vùng lãnh thổ, thành phố, khu vực đô thị, công trình kiến trúc, nội thất, đối tượng vật thể [14] Không gian đô thị trải rộng từ công trình kiến trúc đến vùng đô thị, tuy vậy phạm vi quan trọng nhất là đô thị - khu vực – cụm công trình [16]

Trong khuôn khổ Luận văn này, Học viên chỉ tập trung nghiên cứu đến 2 cấp độ là khu vực và cụm công trình

1.1.4 Các đặc trưng hình thái của không gian đô thị

Theo Ian Bentley, không gian đô thị có một số cấp độ hình thái đặc trưng như sau: hình thái đất, hình thái không gian công cộng, hình thái thửa đất, hình thái công trình, hình thái chi tiết [16] Trong Lận văn này, các hình thái không gian đô thị cần quan tâm là hình thái thửa đất và công trình

1.2 Tổng quan về huyện Bình Chánh

Huyện Bình Chánh nằm ở cửa ngõ phía Tây, Tây-Nam Thành phố Bình Chánh được định hướng là khu vực phát triển dân cư mới

kết hợp với cải tạo các khu dân cư hiện hữu để phục vụ mục tiêu giãn

dân, giảm áp lực cho khu vực nội thành Thành phố

1.2.1 Về điều kiện tự nhiên

Điều kiện địa hình, địa chất, khí hậu tại khu vực nghiên cứu

thuận lợi cho việc phát triển các loại hình nhà ở, đặc biệt là xã Vĩnh

Lộc A có cốt nền hiện trạng cao, sức chịu tải của nền đất lớn nên

thuận lợi cho việc hình thành các khu dân cư tự phát

1.2.2 Về tình hình kinh tế - xã hội

Bình Chánh có tốc độ đô thị hóa nhanh, người dân từ nơi khác

đến sinh sống chiếm 2/3 tổng số dân Thu nhập bình quân đầu người

khoảng 41,9 triệu đồng vào năm 2013 [26] nên đa số người dân nhập

cư không đủ điều kiện về tài chính để mua nhà trong các khu vực dự

án có quy hoạch Hệ thống hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội chưa theo

kịp quá trình đô thị hóa; tình hình quản lý đất đai, xây dựng còn

nhiều bất cập và diễn biến phức tạp [26]

1.3 Sơ lược về sự hình thành các khu dân cư tự phát trên địa bàn

huyện Bình Chánh

1.3.1 Tình hình chung

Quá trình đô thị hóa làm cho nhu cầu về nhà ở của người dân

tại huyện Bình Chánh tăng cao nhưng thị trường bất động sản chính

thức đáp ứng được nhu cầu Trong khi đó, thị trường bất hợp pháp lại

linh động hơn trong việc thu hút được nhu cầu của xã hội [28] Đồng

thời, chính quyền Huyện, Xã lại thiếu các biện pháp cứng rắn, tạo

cho người dân tâm lý nuôi hy vọng về hiệu quả mang lại khi tham gia

mua bán nhà đất trong thị trường bất hợp pháp; từ đó hình thành nên

các khu dân cư mang tính tự phát tại huyện Bình Chánh

1.3.2 Phân loại các khu dân cư tự phát trên địa bàn huyện

Bình Chánh

21 Tạ Quỳnh Hoa (2009), “Quy hoạch đô thị với sự tham gia của cộng đồng -Những vấn đề cần nghiên cứu cho việc áp dụng phương pháp tại Việt Nam”, Tạp chí khoa học công nghệ xây

dựng, số 06

22 Việt Hoa (2016), Nhà tái định cư: Ở được, sống không nổi, Báo

Pháp luật thành phố Hồ Chí Minh,

http://plo.vn/nha-dat/nha-tai-dinh-cu-o-duoc-song-khong-noi 617237.html, ngày 15/3/2016,

23 Nguyễn Đức Hòa, “Quá trình đô thị hóa ở Sài Gòn - thành phố

Hồ Chí Minh từ năm 1860 đến nay và những kết quả tác động đến sự phát triển kinh tế xã hội Thành phố”, kỷ yếu hội thảo về

đô thị hóa thành phố Hồ Chí Minh từ góc độ lịch sử - văn hóa

24 Nguyễn Minh Hòa (2012), Đô thị học: Những vấn đề lý thuyết

và thực tiễn, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia TPHCM, TPHCM

25 Đức Hoàng (2015), Lời giải nào cho bài toán nhà ở xã hội, Báo

doanh nhân Sài Gòn online,

http://www.doanhnhansaigon.vn/van-de/loi-giai-nao-cho-bai-toan-nha-o-xa-hoi/1094249/,

ngày 29/12/2015

26 Kim Hồng (2013), Cơ cấu kinh tế huyện Bình Chánh chuyển dịch đúng định hướng theo Nghị quyết đại hội Đảng bộ Huyện lần thứ X,

http://binhchanh.hochiminhcity.gov.vn/tintuc, ngày 25/11/2013

27 Ngọc Huân (2013), TPHCM: phá dỡ gần 2.600 căn nhà xây

dựng trái phép,

http://laodong.com.vn/xa-hoi/tphcm-pha-do-gan-2600-can-nha-xay-dung-trai-phep-139549.bld, ngày 24/9/2013

Minh qua trường hợp Phường 13, quận 3, thành phố Hồ Chí

Minh”, Luận văn thạc sĩ

12 Aprodicio Laquian (1998), “Mô hình và các công cụ quy hoạch

có sự tham gia của cộng đồng”, Dự án quốc gia VIE/95/050 -

Nâng cao năng lực lập kế hoạch và quản lý đô thị tại thành phố

Hà Nội, 9-17

13 Huỳnh Văn Biết (2008), “Giải pháp cải tạo, chỉnh trang các khu

dân cư tự phát trên địa bàn quận Bình Tân”, Luận văn thạc sĩ

14 Võ Kim Cương (2012), “Không gian đô thị Tp.HCM và áp lực

phát triển tự phát”, Tạp chí Sài Gòn Đầu tư và Xây dựng

15 Võ Kim Cương (2010), Chính sách đô thị, Nhà xuất bản XD, Hà

Nội

16 Lê Anh Đức (2015), Bài giảng môn Lý luận Phát triển không

gian đô thị

17 Dương Ngọc Hà - Tiến Long (2016), “Rầm rộ phân lô hộ lẻ đất

nông nghiệp”, Báo Tuổi trẻ online,

http://tuoitre.vn/tin/phap-luat/20160311/ram-ro-phan-lo-ho-le-dat-nong-nghiep/1065220.html, ngày 11/3/2016

18 Nguyễn Thanh Hà (2015), Giáo trình lý thuyết quy hoạch

19 Nguyễn Ngọc Hiếu (), “Một số kinh nghiệm quốc tế trong cải

http://www.academia.edu/11765205/một_số_kinh_nghiệm_quốc

_tế_cải_tạo_đô_thị_cũ

20 Nguyễn Ngọc Hiếu (2015), “Dồn điền đổi thửa” đất đô thị, Báo

Xây dựng online,

http://www.baoxaydung.com.vn/news/vn/quy-hoach-kien-truc/don-dien-doi-thua-dat-do-thi.html, ngày 30/3/2015

- Phân loại theo pháp lý sử dụng đất: theo pháp lý sử dụng đất, có 7 loại hình khu dân cư tự phát, cơ bản nằm trong 2 nhóm sau:

Nhóm không có cơ sở pháp lý về quyền sử dụng đất và Nhóm có

cơ sở pháp lý, nguồn gốc sử dụng

- Phân loại theo vị trí, sự phù hợp với quy hoạch được duyệt

và hình thái thửa đất, có 4 loại như sau: Loại 1: gồm các khu nhà ở

tự phát thuộc quy hoạch mở rộng các tuyến đường khung; Loại 2: gồm các khu nhà ở tự phát lấn chiếm lòng kênh, rạch và hai bên bờ; Loại 3: gồm các khu nhà ở tự phát có hình thái lô đất đồng bộ, bề rộng mặt cắt đường tối thiểu 4m; Loại 4: gồm các khu nhà ở tự phát

có hình thái lô đất không đồng bộ, đường giao thông nhỏ hơn 4m

1.4 Thực trạng và đặc điểm các khu dân cư tự phát trên địa bàn

xã Vĩnh Lộc A

Trên địa bàn huyện Bình Chánh tồn tại rất nhiều khu dân cư tự phát Vĩnh Lộc A là xã nằm phía Bắc của huyện Bình Chánh, các khu dân cư tự phát tại đây có tất cả các đặc điểm của các khu dân cư tự phát trên địa bàn huyện Bình Chánh Do đó, trong phạm vi Luận văn này, Học viên tập trung khảo sát, đánh giá các khu dân cư tự phát tại địa bàn xã Vĩnh Lộc A Trên địa bàn xã Vĩnh Lộc A có tổng cộng 8 khu vực dân cư tự phát (phân ranh trên cơ sở đường giao thông liên

khu vực), được đánh số thứ tự từ Khu vực 1 đến Khu vực 8

1.4.1 Về hình thái tự nhiên

Về vị trí và loại đất: các khu dân cư tự phát này thường có vị trí gần các khu công nghiệp tập trung, dọc các tuyến giao thông liên khu vực Quá trình đô thị hóa làm cho nhiều khu vực đất tại xã Vĩnh Lộc A bị hoang hóa; những nơi đất trống, hoang hóa là địa điểm hợp

lý để xây dựng các khu dân cư tự phát

Hiện trạng nhà và đất: kết cấu nhà được xây dựng tương đối

tạm bợ, chất lượng thi công kém, không đạt quy chuẩn, tiêu chuẩn.Về

đất, là những khoảng đất trống nằm xen kẽ với những căn nhà tự phát

và đang chờ thời điểm “thích hợp” để có thể xây dựng nhà trái phép

Về hạ tầng: hệ thống hạ tầng xã hội hầu như không có, hệ

thống hạ tầng kỹ thuật không đảm bảo, hay bị ngập vào mùa mưa;

giao thông tiếp cận ngoại vi tốt nhưng càng vào sâu bên trong thì

càng khó khăn

1.4.2 Về hình thái xã hội

Về cơ bản, tính chất pháp lý của việc sở hữu, sử dụng nhà và

đất cùng với việc mua bán, chuyển nhượng là hầu như không có Có

2 nhóm đối tượng sử dụng nhà ở tự phát: nhóm thứ 1 gồm những

người có bức xúc về nhu cầu nhà ở, người đầu cơ; Nhóm thứ 2 gồm

những người từ nhóm thứ nhất chuyển lên sau

Một khu đất nông nghiệp có giá trị tài chính thấp, nhưng khi

được phân chia thành các lô đất nhỏ, sau khi xây dựng nhà ở thì giá

trị của nó tăng lên rất nhiều lần

1.4.3 Đánh giá về hiện trạng các khu dân cư tự phát trên

địa bàn xã Vĩnh Lộc A

Các khu dân cư tự phát trên địa bàn xã Vĩnh Lộc A có những

hạn chế sau: hình thành trên đất nông nghiệp, chưa có quy hoạch

duyệt; nhà ở phát triển lộn xộn, lô thửa không đồng đều; hệ thống hạ

tầng kỹ thuật không đầy đủ, đường giao thông nhỏ; công trình hạ

tầng xã hội hầu như không có, không gian công cộng cũng có rất ít

Bên cạnh hạn chế nêu trên, tại các khu vực này vẫn có tiềm năng về

quỹ đất trống để phát triển đô thị

Trong khuôn khổ phạm vi Luận văn này, Học viên tập trung

giải quyết ba vấn đề chính: định hướng điều chỉnh quy hoạch sử dụng

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

A Tài liệu tiếng Việt

1 Bộ Xây dựng (2008), Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về Quy

hoạch xây dựng, Hà Nội

2 Đảng bộ TPHCM (2015), Nghị quyết đại hội Đảng lần X (2015-2020)

3 Quốc hội Việt Nam (2009), Luật quy hoạch đô thị ngày 17/6/2009, Hà Nội

4 UN-HABITAT (2010), Nhà ở cho người nghèo ở các thành phố châu Á,Tập (1)

5 UN-HABITAT (2010), Nhà ở cho người nghèo ở các thành phố châu Á, Tập (2)

6 UN-HABITAT (2010), “Đất đai: nhân tố quan trọng giải quyết vấn đề nhà ở cho dân nghèo thành thị”, Nhà ở cho người nghèo

ở các thành phố châu Á, Tập (3)

7 UN-HABITAT (2010), “Trục xuất thu hồi đất ảnh hưởng đến người nghèo như thế nào”, Nhà ở cho người nghèo ở các thành phố châu Á, Tập (4)

8 Ủy ban nhân dân TPHCM (2012), Thuyết minh điều chỉnh quy

hoạch chung huyện Bình Chánh, TP.HCM

9 Ủy ban thường vụ Quốc hội (2007), Pháp lệnh số

34/2007/PL-UBTVQH11 về việc “Thực hiện dân chủ ở cấp cơ sở”

10 Nguyễn Mai Anh (2014), “Lý thuyết về các khu nhà ở trái phép

và thực tế tại vùng ven thành phố Hồ Chí Minh”, Quy hoạch đô

thị, Tập(18+19)

11 Nguyễn Hoàng Tố Anh (2002), “Định hướng quy hoạch cải tạo chỉnh trang các khu ở “lụp xụp” nội thành thành phố Hồ Chí

thông thuận lợi với bề rộng đường đạt tối thiểu 4m, khống chế chiều

cao, mật độ xây dựng cho từng thửa đất

- Tái điều chỉnh đất để cải tạo không gian, tạo sự đồng bộ về

hình thái thửa đất, tạo quỹ đất để mở rộng đường và cho công trình hạ

tầng xã hội; khống chế chiều cao và mật độ xây dựng cho từng thửa

đất

c Về chính sách, các giải pháp đưa ra để hạn chế sự phát triển

tràn lan các khu dân cư tự phát, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững

của khu vực Đồng thời, khuyến khích sự tham gia của cộng đồng và

các thành phần kinh tế tư nhân nhằm đảm bảo tính khả thi trong việc

cải tạo, chỉnh trang các khu dân cư tự phát hiện hữu trong điều kiện tài

chính nhà nước hạn hẹp

2 Kiến nghị

Các kết quả nghiên cứu của Luận văn này có thể được sử dụng

làm tiền đề cho việc nghiên cứu sâu hơn trong ứng xử với các khu

dân cư tự phát, đặc biệt là tại các khu vực vùng ven có bối cảnh

tương đồng với khu vực nghiên cứu

Để vận dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tế công tác quy

hoạch, xây dựng và quản lý đô thị tại khu vực, Chính quyền cần có

thái độ cầu thị, lắng nghe ý kiến của người dân, của cộng đồng trong

quá trình lập, thẩm định, phê duyệt và tổ chức thực hiện theo quy

hoạch Đồng thời, để đảm bảo tính khả thi, Chính quyền cần huy

động tất cả các nguồn lực trong xã hội chứ không chỉ dựa vào nguồn

lực nhà nước trong công tác cải tạo, chỉnh trang đô thị

đất; cải tạo không gian các khu dân cư tự phát, cải tạo kiến trúc cảnh quan để cải thiện hình ảnh đô thị; đề xuất các giải pháp về chính sách

1.5 Một số nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Về quy hoạch cải tạo các khu dân cư tự phát, khu dân cư “lụp xụp”, trước đây đã có một số đề tài nghiên cứu có liên quan Các giải pháp được đưa ra hoặc ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân hoặc chỉ cải thiện được một phần vấn đề thiếu hụt về công trình công cộng, công viên cây xanh

1.6 Kết luận chương 1

Trong điều kiện hiện nay, khu dân cư tự phát được xem là cứu cánh đối với những người nghèo Do đó cần phải có giải pháp quy hoạch chỉnh trang các khu vực này: (i) có định hướng điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất các khu dân cư tự phát trên cơ sở kết hợp với quy hoạch khu dân cư mới để bổ sung những hạn chế mà bản thân khu vực này không thể khắc phục; (ii) đồng thời đề xuất giải pháp tổ chức không gian, thiết kế kiến trúc cảnh quan cho khu vực nghiên cứu để cải thiện môi trường và hình ảnh đô thị; (iii) và giải pháp về chính sách, quản lý thực hiện theo quy hoạch cho khu vực nghiên cứu

Chương 2: Cơ sở khoa học cho việc nghiên cứu quy hoạch không gian các khu dân cư tự phát trên địa bàn huyện Bình Chánh 2.1 Cơ sở lý luận về quy hoạch cải tạo các khu vực đô thị hiện hữu

2.1.1 Tái điều chỉnh đất (Land readjustment)

Tái điều chỉnh đất là cách kết nối những mảnh đất liền kề (thuộc sở hữu của các chủ đất khác nhau) và xóa bỏ rào cản ranh giới

để tạo ra mặt bằng lớn hơn để thực thi dự án tái phát triển mới đã lên

kế hoạch [6] Với bối cảnh hiện trạng các khu vực nghiên cứu, có thể

vận dụng lý thuyết “tái điều chỉnh đất” vào việc cải tạo không gian

các khu vực này, phù hợp với bối cảnh kinh tế xã hội tại khu vực

2.1.2 Quy hoạch tham gia (participate planning)

Trường phái Tây phương với tư tưởng triết học của

Harbemas lấy sự hợp lý là phải cho phép sự trao đổi rộng rãi và tự

thân quá trình này sẽ giúp chọn ra sự tối ưu [19] Quá trình lựa

chọn quyết định từ các ý kiến của cộng đồng đã cho phép dàn xếp

dần dần một sự thỏa thuận giữa một bên là những người ra quyết

định và một bên là những người dân (cộng đồng) chịu ảnh hưởng

của quyết định đó [18]

2.1.3 Quy hoạch cải tạo đô thị với vai trò của các lực

lượng thị trường

Nhiệm vụ của chính quyền là giám sát để các mục tiêu xã hội

đạt được dựa trên các chính sách khuyến khích sự tham gia của lực

lượng thị trường Các chính sách hiện đại tìm cách hạn chế phá dỡ

và tìm cách giữ gìn và cải tạo sử dụng sáng tạo các công trình và

khu vực cũ [19]

2.2 Cơ sở lý luận về thiết kế kiến trúc cảnh quan khu ở

Thiết kế kiến trúc cảnh quan là tạo lập một cách chi tiết môi

trường bao quanh con người bằng cách tổ hợp các thành phần thiên

nhiên, tạo hình và các chi tiết hoàn thiện kỹ thuật [30] Các yếu tố

của kiến trúc cảnh quan cần nghiên cứu đồng bộ dưới góc độ kiến

trúc, quy hoạch[34] Mỗi một khu dân cư tự phát có những yêu cầu

khác nhau và có những điều kiện thực hiện khác nhau nên cần có

những giải pháp khác nhau

2.3 Cơ sở thực tiễn trong nghiên cứu quy hoạch không gian các

khu dân cư tự phát huyện Bình Chánh

với điều kiện tài chính của họ, góp phần hạn chế tình trạng phát triển nhà ở tự phát tràn lan như hiện nay

b Về tổ chức không gian, cải tạo kiến trúc cảnh quan:

Luận văn đã đề xuất 04 mô hình tổ chức không gian ở cấp độ khu vực để áp dụng phù hợp theo bối cảnh của từng khu vực dân cư tự phát Đồng thời, đề xuất giải pháp cải tạo kiến trúc cảnh quan ở cấp độ cụm công trình cho các nhóm nhà ở hiện hữu trong khu vực dân cư tự phát để cải thiện môi trường sống và hình ảnh đô thị

Ở cấp độ khu vực, với mỗi Nhóm không gian khác nhau sẽ có

mô hình tổ chức không gian ở cấp độ khu vực khác nhau:

- Đối với khu vực có quỹ đất trống nhiều, giải pháp tổ chức không gian tạo sự chuyển tiếp giữa khu nhà ở tự phát và khu cao tầng xây dựng mới thông qua không gian các công trình công cộng, vườn hoa công viên

- Đối với khu vực quỹ đất trống còn ít và xen cài trong các nhóm nhà ở hiện hữu, tổ chức không gian các công trình công cộng, vườn hoa công viên xen cài trong các nhóm ở để cải thiện sự thiếu hụt về không gian công cộng

Ở cấp độ cụm công trình, với mỗi Loại dân cư tự phát khác

nhau sẽ có giải pháp tổ chức không gian ở cấp độ cụm công trình khác nhau:

- Đối với khu vực thuộc quy hoạch hệ thống đường khung, trong giai đoạn chưa giải tỏa theo quy hoạch cho phép xây dựng tạm nhà ở với quy mô tối thiểu

- Giải tỏa nhà ở lấn chiếm lòng kênh, rạch; cải tạo lòng kênh để đảm bảo tiêu thoát nước, môi trường và cải thiện điều kiện vi khí hậu

- Tập trung vào cải tạo kiến trúc cảnh quan đối với các cụm công trình có hình thái thửa đất đồng bộ, điều kiện tiếp cận về giao