ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG DỊCH VỤ CHO GIẢI PHÁP THOẠI TRÊN GIAO THỨC INTERNET

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ ĐINH THỊ THU ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG DỊCH VỤ CHO GIẢI PHÁP THOẠI TRÊN GIAO THỨC INTERNET Ngành: Công nghệ thông tin Chuyên ngành: Kỹ thuật

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ

ĐINH THỊ THU

ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG DỊCH VỤ CHO GIẢI PHÁP

THOẠI TRÊN GIAO THỨC INTERNET

LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG NGHỆ THÔNG TIN

Hà Nội – Năm 2016

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ

ĐINH THỊ THU

ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG DỊCH VỤ CHO GIẢI PHÁP

THOẠI TRÊN GIAO THỨC INTERNET

Ngành: Công nghệ thông tin Chuyên ngành: Kỹ thuật phần mềm (Software Engineering)

Mã số: 60480103

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG NGHỆ THÔNG TIN

Hà Nội – Năm 2016

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan kết quả trong luận văn là của chính bản thân tôi nghiên cứu, tham khảo và viết ra Toàn bộ số liệu và kết quả là những thông

tin do tôi thực hiện và chưa từng ai công bố trong bất kỳ luận văn nào trước

đây Tất cả các tài liệu tham khảo đều có xuất xứ rõ ràng và được trích dẫn

đúng quy cách Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm và chịu mọi hình thức kỷ

luật theo quy định cho lời cam đoan của mình

Hà Nội, tháng 11 năm 2016 Tác giả luận văn

LỜI CẢM ƠN

Trước tiên, tôi xin gửi lời cám ơn sâu sắc tới người hướng dẫn, thầy giáo, PGS.TS.Nguyễn Đình Việt, giảng viên khoa Công nghệ Thông tin trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội –Người đã giảng dạy

và trực tiếp hướng dẫn tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn tới các thầy cô giáo đã giảng dạy tôi trong suốt ba năm học qua

Cuối cùng, xin gửi lời cảm ơn tới gia đình và bạn bè tôi, những người luôn ủng hộ và khuyến khích tôi trong quá trình học tập

Hà Nội, tháng 11 năm 2016

Đinh Thị Thu

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

CÁC THUẬT NGỮ VIẾT TẮT v

DANH SÁCH HÌNH VẼ vii

DANH MỤC CÁC BẢNG viii

MỞ ĐẦU ix

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN QoS CHO TRUYỀN THÔNG ĐA PHƯƠNG TIỆN 1

1.1 Sự phát triển của dịch vụ thoại 1

1.1.1 Sự ra đời của các hệ thống thoại 1

1.1.2 Các chuẩn liên quan đến chất lượng truyền thoại 1

1.1.3 Sự phát triển của các dịch vụ thoại trên mạng Internet 2

1.2 Khái niệm QoS 2

1.3 Yêu cầu QoS đối với dịch vụ thoại 2

1.3.1 Độ trễ (delay) 2

1.3.2 Độ biến thiên trễ (jitter) 3

1.3.3 Tỉ lệ mất gói tin (Packet loss) 3

CHƯƠNG 2.CÁC CƠ CHẾ VÀ MÔ HÌNH ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG DỊCH VỤ 4

2.1 Cơ chế kiểm soát chất lượng dịch vụ 4

2.1.1 Cung cấp dung lượng vượt mức yêu cầu 4

2.1.2 Đăng ký dành trước tài nguyên 4

2.1.2 Ưu tiên hóa dịch vụ và người dùng 5

2.2 Cơ chế lập lịch 5

2.2.1 Hàng đợi FIFO (First In First Out) 6

2.2.2 Hàng đợi ưu tiên PQ (Priority Queuing) 6

2.2.3 Hàng đợi công bằng FQ (Fair Queue) 6

2.2.4 Hàng đợi quay vòng có trọng số - WRR (Weighted Round Robin) 7

2.3 Mô hình đảm bảo chất lượng dịch vụ 7

2.3.1 Mô hình IntServ (Integrated Services) 7

2.3.2 Mô hình và kiến trúc DiffServ (Differentiated Services) 9

2.3.4 Các phương pháp xử lý gói trong DiffServ 10

CHƯƠNG 3 GIAO THỨC KẾT NỐI VÀ TRUYỀN TRONG VoIP 12

3.1 Giao thức báo hiệu trong VoIP 12

3.1.1 Giao thức báo hiệu SIP (Session Initiation Protocol) 12

3.1.2 Giao thức báo hiệu H323 15

3.2 Giao thức điều khiển cổng phương tiện MGCP (Media Gateway Controller Protocol) 16

3.2.1 Kiến trúc và thành phần của MGCP 16

3.2.2 Thiết lập cuộc gọi qua giao thức MGCP 18

3.3 Giao thức truyền tải RTP/RCTP 19

3.3.1 Vai trò của RTP 19

3.3.2 Nguyên lý sử dụng RTP 19

3.3.3 Giao thức RTCP 20

CHƯƠNG 4 THỰC NGHIỆM MÔ PHỎNG 21

4.1 Hệ mô phỏng 21

4.1.1 Giới thiệu 21

4.1.2 Kiến trúc của NS2 21

4.1.3 Cấu trúc tệp lưu vết *.tr (trace file) 23

4.2 Thực nghiệm mô phỏng mô hình DiffServ 23

4.2.1 Mô hình thực nghiệm 1 23

4.2.2 Mô hình thực nghiệm 2 28

KẾT LUẬN 33

TÀI LIỆU THAM KHẢO 34

PHỤ LỤC 35

1 Chuẩn CD (CD-Quality) 35

2 Chuẩn điện thoại (Telephone-Quality) 35

CÁC THUẬT NGỮ VIẾT TẮT

AF Assured Forwarding Chuyển tiếp đảm bảo

CBS Committed Burst Size Kích thước dữ liệu bùng nổ được

cam kết CIR Committed Information Rate Tốc độ truyền được cam kết Codec Coder and Decoder Thiết bị mã hóa và giải mã

DiffServ Differentiated Services Dịch vụ phân biệt

EBS Excess Burst Size Kích thước khối dữ liệu bùng nổ

vượt mức được cam kết

EF Expedited Forwarding Chuyển tiếp nhanh

FIFO First In First Out Hàng đợi vào trước ra trước

IETF Internet Engineering Task Force

Đội đặc nhiệm công nghệ Internet

(Một tổ chức tiêu chuẩn quốc tế) IntServ Integrated Services Dịch vụ tích hợp

IP Internet Protocol Giao thức Internet

ISDN Integrated Services Digital

PSTN Public Switched Telephone

Network

Mạng điện thoại chuyển mạch công cộng

QoS Quality of Service Chất lượng dịch vụ

RSVP Resource Reservation Protocol Giao thức yêu cầu dành trước tài

nguyên SIP Session Initiation Protocol Giao thức khởi tạo phiên làm

việc SLAs Service-level agreement Cam kết mức dịch vụ

srTCM Single-rate three colour marker Đánh dấu 3 màu tốc độ đơn

TB Token bucket Giải thuật token bucket

trTCM Two-rate three colour marker Đánh dấu 3 màu hai tốc độ TSW2CM Time-sliding window with two

WFQ Weighted Fair Queueing Hàng đợi công bằng theo trọng

số WRR Weighted Round Robin Hàng đợi quay vòng có trọng số

DANH SÁCH HÌNH VẼ

Hình 1.1 Ví dụ về packet loss 3

Hình 2.1 Mô hình dịch vụ tích hợp 8

Hình 2.2 Miền phân biệt dịch vụ 10

Hình 3.1 Chức năng của Proxy, Redirect Server trong mạng SIP 13

Hình 3.2 Mô hình kết nối trong H323 16

Hình 3.3 Vị trí giao thức MGCP trong mối quan hệ MGC và MG 17

Hình 3.4 Mô hình thiết lập cuộc gọi giữa A và B qua MGCP 18

Hình 3.5 Phần tiêu đề gói tin RTP 20

Hình 4.1 Quy trình mô phỏng 22

Hình 4.2 Chính sách của NS2 22

Hình 4.3 Cấu trúc tệp lưu vết 23

Hình 4.4 Mô hình mạng thực nghiệm 1 24

Hình 4.5 Hình mô phỏng trường hợp 1, thực nghiệm 1 25

Hình 4.6 Hình mô phỏng cùng độ ưu tiên với phần mềm NAM 25

Hình 4.7 Hình mô phỏng trường hợp 2, thực nghiêm 1 27

Hình 4.8 Hình mô phỏng trường hợp 2 bởi phần mềm NAM 27

Hình 4.9 Mô hình mạng thực nghiệm 2 28

Hình 4.10 Hình mô phỏng trường hợp 1, thực nghiệm 2 29

Hình 4.11 Hình mô phỏng trường hợp 2, thực nghiệm 2 30

Hình 4.12 Hình mô phỏng trường hợp 3, thực nghiệm 2 32

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1 Điểm số chất lượng chuẩn nén thoại 1

Bảng 2.1 Chi tiết phân lớp chuyển tiếp đảm bảo AF PH 11

Bảng 3.2 Bảng các trường trong bản tin mẫu 14

Bảng 4.1 Bảng thông số mô phỏng trường hợp 1, thực nghiệm 1 24

Bảng 4.2 Bảng thông số mô phỏng trường hợp 2, thực nghiệm 1 26

Bảng 4.3 Bảng thông số mô phỏng trường hợp 1, thực nghiệm 2 28

Bảng 4.4 Bảng thông số mô phỏng trường hợp2, thực nghiệm 2 30

Bảng 4.5 Bảng thông số mô phỏng trường hợp3, thực nghiệm 2 31

MỞ ĐẦU

Trong những năm trở lại đây, lĩnh vực nghiên cứu về đảm bảo chất lượng dịch vụ trong mạng đã phát triển mạnh mẽ Có nhiều công trình nghiên cứu tập trung vào lớp ứng dụng, truyền tải, tối ưu định tuyến trong mạng, điều khiển chất lượng dịch vụ theo luồng tin, điều khiển chất lượng dịch vụ theo lớp dịch vụ

Kết quả của những công trình nghiên cứu điển hình về đảm bảo chất lượng dịch vụ QoS (Quality of Services) liên quan mật thiết đến việc phân chia tài nguyên mạng

Đảm bảo QoS trong mạng là vấn đề rộng và phức tạp, vì vậy phạm vi nghiên cứu của luận văn là tập trung vào các cơ chế và mô hình đảm bảo chất lượng dịch vụ IntServ (Integrated Services) và DiffServ (Differentiated Services) Mô phỏng sử dụng công cụ mô phỏng mạng NS (Network Simulator) [4] để mô phỏng kiến trúc đảm bảo chất lượng dịch vụ thoại dựa theo mô hình DiffServ

Ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung của luận văn này được phân thành bốn chương chính Chương 1, giới thiệu về lịch sử phát triển dịch vụ thoại, khái niệm và yêu cầu liên quan đến đảm bảo chất lượng cho truyền tải thông tin thoại Chương 2 liệt kê hai mô hình chính về đảm bảo chất lượng dịch vụ bao gồm: mô hình dịch vụ tích hợp IntServ và mô hình dịch vụ DiffServ Chương 3 tìm hiểu về các giao thức báo hiệu và giao thức truyền trong truyền tải thoại trên Internet Cuối cùng là chương 4, thực hiện mô phỏng truyền gói tin thoại qua mạng đã được cài đặt mô hình dịch vụ phân biệt, thiết lập quyền

ưu tiên cho gói tin để đảm bảo chất lượng dịch vụ trong truyền tải thoại

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN QoS CHO TRUYỀN THÔNG ĐA PHƯƠNG TIỆN

1.1 Sự phát triển của dịch vụ thoại

1.1.1 Sự ra đời của các hệ thống thoại

Để thỏa mãn nhu cầu của khách hàng và gia tăng lợi nhuận, các nhà cung cấp dịch vụ viễn thông yêu cầu giải pháp mới thay thế cho mạng thoại truyền thống Mạng chuyển mạch gói dựa trên giao thức IP được coi là giải pháp công nghệ đáp ứng được sự gia tăng nhu cầu khách hàng Cung cấp dịch vụ

đa dạng bao gồm dịch vụ thoại và các dịch vụ đa phương tiện

1.1.2 Các chuẩn liên quan đến chất lượng truyền thoại

Chất lượng truyền giọng nói qua mạng được đánh giá khác nhau Chính vì vậy, ITU đã tiến hành thử nghiệm để đánh giá chất lượng âm thanh bằng đại lượng được gọi là Điểm chấp nhận được - MOS (Mean Opinion Score) Như trong bảng 1.1 thể hiện tốc độ truyền dữ liệu của chuẩn nén thoại nào càng lớn thì điểm số chất lượng của chuẩn nén thoại đó càng cao Các kết quả đánh giá được thể hiện dưới bảng 1.1 như sau: [9]:

Bảng 1.1 Điểm số chất lượng chuẩn nén thoại

1.1.3 Sự phát triển của các dịch vụ thoại trên mạng Internet

Từ 1/7/2001 đến nay Tổng cục bưu điện nước ta đã cho phép Viettel, VNPT, Saigon Postel và Điện lực Việt Nam chính thức khai thác điện thoại đường dài trong nước và quốc tế qua giao thức IP gọi tắt là VoIP Sự xuất hiện VoIP ở Việt Nam đã cung cấp cho người dùng sử dụng dịch vụ điện thoại đường dài có cước phí thấp hơn nhiều so với dịch vụ điện thoại đường dài truyền thống với chất lượng mà người sử dụng có thể chấp nhận được Nó cũng phù hợp với xu thế phát triển viễn thông trên thế giới Phù hợp với tốc

độ phát triển mạng truyền dữ liệu tốc độ cao

1.2 Khái niệm QoS

Chất lượng dịch vụ (QoS - Quality of Service) là khái niệm rộng và được tiếp cận theo nhiều khía cạnh khác nhau Có hai cách nhìn chủ yếu từ phía người sử dụng dịch vụ và từ phía nhà cung cấp dịch vụ mạng

Chính vì vậy có thể định nghĩa QoS một cách ngắn gọn như sau:

“QoS là một chỉ số đo lường khả năng kiểm soát và phân bổ băng thông mạng để cung cấp mức dung lượng dữ liệu trong khả năng dự kiến, dựa trên tầm quan trọng của quá trình nghiệp vụ” [1]

“Để đạt yêu cầu về chất lượng dịch vụ (QoS) bởi việc kiểm soát thông số

về độ trễ, độ biến thiên trễ, băng thông, số gói tin bị mất trên một mạng đã trở thành bí quyết đi đến thành công của giải pháp kết nối đầu cuối (end-to-end) Nên, QoS là tập hợp các kỹ thuật để quản lý tài nguyên mạng” [6]

1.3 Yêu cầu QoS đối với dịch vụ thoại

1.3.1 Độ trễ (delay)

Độ trễ: là thời gian cần thiết để truyền một gói tin từ nguồn tới đích

Ví dụ: Gói tin đi từ node 1 tới node 2 mất 10 giây (s) thì delay =10s

Độ trễ phụ thuộc vào khoảng cách từ nguồn tới đích, tốc độ truyền dữ liệu,

và thời gian xử lý giữa các node mạng Tốc độ truyền càng lớn thì độ trễ càng nhỏ và ngược lại

1.3.2 Độ biến thiên trễ (jitter)

Độ biến thiên trễ là sự biến động về độ trễ so với giá trị trung bình của độ trễ khi gửi các gói dữ liệu từ nguồn tới đích

Độ biến thiên trễ có thể đo được bằng nhiều cách, một trong những cách

đo được mô tả trong những tài liệu sau: Tài liệu giao thức truyền ứng dụng thời gian thực, IETF RFC 3550 RTP, tháng 7/2003; Báo cáo mở rộng về giao thức điều khiển, IETF RFC 3611 RTP, tháng 11/2003

1.3.3 Tỉ lệ mất gói tin (Packet loss)

Khi các gói tin được truyền từ nguồn tới đích Tỷ lệ mất gói (packet loss)

có thể được biểu diễn là phần trăm của số gói tin được tạo ra nhưng không đến đích hoặc bị lỗi Nó thường là kết quả của sự tắc nghẽn mạng do không

đủ băng thông tại một số điểm trong mạng

Hình 1.1 Ví dụ về packet loss

Theo thí dụ trên hình 1.1, một hàng đợi có kích thước 40, nhưng nhận được

50 gói đến liên tục, với tốc độ đến nhanh hơn tốc độ được đưa ra khỏi hàng đợi Kết quả là hàng đợi sẽ bị đầy, 10 gói bị thừa ra sẽ bị loại và xóa Đối với lưu lượng thời gian thực như thoại, video thì chỉ cần mất vài gói tin liên tục

là đủ làm mất âm thanh, hình ảnh không đồng bộ với âm thanh Chính vì vậy VoIP yêu cầu rất khắt khe về tỷ lệ mất gói trong truyền tải đa phương tiện

CHƯƠNG 2 CÁC CƠ CHẾ VÀ MÔ HÌNH ĐẢM BẢO CHẤT

LƯỢNG DỊCH VỤ

2.1 Cơ chế kiểm soát chất lượng dịch vụ

Ngày nay, việc thiết kế mạng phù hợp với hỗn hợp các dịch vụ mà người dùng yêu cầu là một thách thức đối với các nhà mạng Làm sao để đảm bảo các dịch vụ chạy ổn định và trong suốt đúng theo hợp đồng mức dịch vụ (SLA) mà nhà mạng đã ký với người dùng Dịch vụ càng phức tạp và càng nhiều lựa chọn mức dịch vụ cho người dùng thì quy hoạch thiết kế mạng càng phức tạp Để thực hiện được như vậy, cần có những cơ chế để kiểm soát Những cơ chế chính nhằm đạt chất lượng mạng tốt hơn mức “Cố gắng tối đa” – “Best Effort” truyền thống bao gồm ba cơ chế như sau: Thứ nhất là cung cấp dung lượng vượt mức yêu cầu; Thứ hai là đăng ký dành trước tài nguyên; Thứ ba là ưu tiên hóa các dịch vụ và người dùng

2.1.1 Cung cấp dung lượng vượt mức yêu cầu

Thực sự đây là cơ chế cực kỳ tốn kém và lãng phí tài nguyên vì hai cơ chế còn lại hoạt động theo nguyên lý sử dụng tối thiểu tài nguyên đủ đáp ứng cho các hợp đồng SLA Mặc dù vậy, cũng có một vài yếu tố làm cho cơ chế này trở lên có sức thuyết phục

 Chi phí về băng thông trên đường trục ngày càng giảm: nguyên nhân

do tỷ lệ cung-cầu có sự chênh lệch

 Quy hoạch mạng đơn giản nên việc tính toán tăng dung lượng khá dễ dàng

2.1.2 Đăng ký dành trước tài nguyên

Đây là kỹ thuật thiết lập các tài nguyên sẵn sàng cho việc truyền dữ liệu Nó thường được sử dụng các cơ chế như sau:

 ATM (Asynchronous Transfer Mode): kỹ thuật này được thiết kế để truyền nhiều loại dịch vụ với chất lượng được dự báo trước Vì nhu cầu cho một giao thức báo hiệu kết nối giữa thiết bị đầu cuối và mạng, sự phức tạp của báo hiệu, quản lý lưu lượng, phân phối tài nguyên, mà ngày nay ATM đã

không còn phù hợp với vai trò là giao thức duy nhất cho sự hội tụ các mạng

và ứng dụng

 IP-IntServ (Internet Protocol Intergradted Servive): Giao thức IP về cơ bản

là giao thức best-effort không có sự đảm bảo nào về chất lượng truyền khi phân phối các gói số liệu Việc xác nhận số liệu đã đến đích hết hay chưa thuộc về giao thức lớp trên là giao thức TCP Trong thời gian truyền thoại, các gói truyền lại mất thời gian lâu sẽ không còn giá trị và bị loại bỏ

2.1.2 Ưu tiên hóa dịch vụ và người dùng

Thực chất QoS rất đa dạng về chức năng ưu tiên dịch vụ Tại các điểm tập hợp các luồng dữ liệu trên mạng như router, bộ ghép kênh, bộ chuyển mạch, các gói dữ liệu với nhu cầu QoS khác nhau được kết hợp lại để dùng chung

hạ tầng Có hai yêu cầu chính để có thể thực hiện việc ưu tiên cho các dịch

vụ và người dùng đó là: phải có phương tiện đánh dấu các luồng ưu tiên và

cơ chế nhận dạng luồng ưu tiên này

 IP-DiffServ (Internet Protocol Differentiaed Services): Với mô hình DiffServ, mỗi cờ được gắn vào mỗi gói tùy vào lớp dịch vụ Những luồng dữ liệu có cùng nhu cầu tài nguyên được gom lại dựa vào cờ gắn trên mỗi gói tại các router biên

 IP-MPLS (Multiprotocol Label Switching): Đây là cơ chế được đề xuất bởi IETF để tăng tốc độ truyền số liệu qua mạng Cơ chế này cũng giống như cơ chế IP-DiffServ, tức là gán nhãn vào mỗi phần đầu của gói Khi gói tin đi qua các router mạng trung gian sẽ không bị kiểm tra từng gói

2.2 Cơ chế lập lịch

Một số cơ chế lập lịch cơ bản sử dụng trong bộ định tuyến bao gồm:

Hàng đợi FIFO, hàng đợi ưu tiên PQ, hàng đợi công bằng FQ, hàng đợi quay vòng có trọng số WRR, hàng đợi công bằng có trọng số WFQ và hàng đợi dựa theo lớp công bằng có trọng số CBQ

2.2.1 Hàng đợi FIFO (First In First Out)

Hàng đợi vào trước ra trước là cơ chế đợi ngầm định, các gói tin được đưa vào một hàng đợi và đi ra theo đúng thứ tự đã đi vào FIFO là kiểu hàng đợi truyền thống và đơn giản nhất, không cần đến thuật toán điều khiển Vì nó đối xử với tất cả các gói như nhau, vì vậy FIFO thích hợp với mạng cung cấp dịch vụ truyền theo kiểu nỗ lực tối đa (Best-Effort) FIFO không phù hợp với các dịch vụ cần sự phân biệt mức ưu tiên và tất cả các luồng lưu lượng đều bị giảm khi có nghẽn xảy ra

2.2.2 Hàng đợi ưu tiên PQ (Priority Queuing)

Hàng đợi FIFO đặt tất cả gói tin vào hàng đợi đơn mà không quan tâm tới việc nó thuộc lớp lưu lượng nào, được ưu tiên hay không Vì vậy xuất hiện yêu cầu phải có hàng đợi có ưu tiên– PQ, trong đó có n hàng đợi được tạo ra với các mức ưu tiên khác nhau Thứ tự lập lịch được xác định bởi thứ tự ưu tiên và không phụ thuộc vào các gói tin Ưu điểm của hàng đợi ưu tiên PQ là cung cấp phương tiện đơn giản để phân biệt lớp lưu lượng Nhược điểm là luôn hướng tới xử lý mức ưu tiên cao nên hàng đợi có mức ưu tiên thấp có thể không gửi được gói tin đi

2.2.3 Hàng đợi công bằng FQ (Fair Queue)

Đây là hàng đợi dựa trên luồng lưu lượng, trong FQ các gói tin đến được phân loại thành n hàng đợi Mỗi hàng đợi nhận 1/n băng thông, bộ lập lịch kiểm tra các hàng đợi theo chu kỳ và bỏ qua hàng đợi rỗng Mỗi khi bộ lập lịch tới một hàng đợi, một gói tin mới được truyền ra khỏi hàng đợi

Hàng đợi này rất đơn giản, không yêu cầu chỉ định băng thông phức tạp Mỗi một hàng đợi được thêm vào thì bộ lập lịch tự động đặt lại băng thông theo thực tế là 1/(n+1) Đây chính là ưu điểm của loại hàng đợi công bằng Nhược điểm của hàng đợi này là: Khi băng thông được chia ra thành 1/n phần, nếu các lớp lưu lượng đầu vào có yêu cầu băng thông khác nhau thì FQ không thể phân bố lại được đầu ra để đáp ứng yêu cầu đầu vào Thêm nữa, khi kích thước các gói tin không được quan tâm trong FQ, kích thước các gói

sẽ ảnh hưởng đến phân bố băng thông thực tế, kể cả bộ lập lịch vẫn hoạt động đúng trên cơ sở công bằng Các hàng đợi có gói tin kích thước lớn hơn sẽ chiếm nhiều băng thông hơn các hàng đợi khác

2.2.4 Hàng đợi quay vòng có trọng số - WRR (Weighted Round Robin)

Hàng đợi này được đưa ra nhằm giải quyết nhược điểm của hàng đợi công bằng FQ WRR chia băng thông đầu ra với các lớp lưu lượng đầu vào phù hợp với băng thông yêu cầu Nguyên lý hoạt động của WRR là: các luồng lưu lượng sẽ được nhóm thành m lớp, tương ứng với trọng số xác định bởi băng thông yêu cầu Tổng các trọng số của các lớp là 100% Mặc dù WRR đã khắc phục được nhược điểm của hàng đợi công bằng FQ nhưng chưa giải quyết được ảnh hưởng của kích cỡ gói tin với băng thông chia sẻ Tiếp cận hàng đợi công bằng có trọng số WFQ cũng nhằm cải thiện sự ảnh hưởng của kích cỡ gói tin

2.3 Mô hình đảm bảo chất lượng dịch vụ

Để đảm bảo QoS cho mạng IP, IETF đã thống nhất đưa ra hai mô hình chính: Mô hình dịch vụ tích hợp IntServ và mô hình dịch vụ phân biệt DiffServ IntServ hướng theo mô hình báo hiệu QoS (signaled-QoS), theo đó thiết bị đầu cuối cần truyền phát tín hiệu yêu cầu QoS đến thiết bị nhận, tín hiệu này sẽ đi qua các thiết bị trung gian đến thiết bị nhận Mô hình DiffServ làm việc theo kiểu cung cấp các mức độ QoS dự kiến có được(provisioned-QoS), theo mô hình này những nhân tố mạng được thiết lập để cho lưu lượng thuộc nhiều lớp dịch vụ khác nhau đi qua và có thể đạt được QoS dự kiến, trong điều kiện thuận lợi [2]

2.3.1 Mô hình IntServ (Integrated Services)

Ý tưởng ban đầu của mô hình dịch vụ tích hợp là hỗ trợ việc dành trước tài nguyên cho các luồng lưu lượng Để thực hiện được cần thiết lập một tuyến dành trước tài nguyên, trước khi gửi dữ liệu, các bộ định tuyến và thiết bị mạng phải được cài đặt chức năng ưu tiên dành tài nguyên và bộ định tuyến cần phải điều khiển được các luồng lưu lượng

Đặc tính lưu lượng bao gồm tốc độ đỉnh, tốc độ trung bình, kích thước lưu lượng bùng nổ và một số tham số khác Yêu cầu chất lượng dịch vụ bao gồm băng thông tối thiểu, độ lớn lưu lượng bùng nổ cho phép truyền được và các yêu cầu hiệu năng như trễ, biến thiên trễ và tỷ lệ mất gói

Mạng theo mô hình IntServ cung cấp cho dịch vụ truyền sự đảm bảo nghiêm ngặt về độ trễ giữa các đầu cuối và bảo đảm băng thông phù hợp với các thông số đặc biệt Để làm được điều này, IntServ thực hiện cơ chế dành trước tài nguyên Ứng dụng phải đặc tính hóa luồng lưu lượng và tổng hợp trong chỉ tiêu luồng lưu lượng Sau đó, ứng dụng gửi yêu cầu thiết lập dự trữ tài nguyên đến mạng và các nút mạng dọc theo tuyến đường từ nút mạng có ứng dụng gửi đến nút mạng có ứng dụng nhận phải đưa vào bảng dự phòng tài nguyên nếu mạng có cam kết dự phòng Tài nguyên dành trước cần phải qua tất cả các nút trên đường đi và thiết lập các dự phòng Mỗi nút cần quyết định có chấp nhận việc dành trước hay không, nhận dạng luồng ra sao và lập

lịch gói tin như thế nào Khi gói tin đến, hệ thống nhận dạng gói tin thuộc về luồng đặt trước và đặt gói tin đó vào hàng đợi ưu tiên

 Điều kiện chấp nhận: Việc dành trước tài nguyên cho yêu cầu mới sẽ bị từ chối nếu nút không có sẵn tài nguyên Ưu điểm của việc dựa theo đo đạc

là tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên mạng, mặc dù không đảm bảo chặt chẽ các cam kết tài nguyên

 Nhận dạng luồng: Giao thức dành trước tài nguyên RSVP (Resource Reservation Protocol) sử dụng năm tham số trong gói tin để nhận dạng gói tin thuộc về các luồng dành trước tài nguyên trong nút

 Lập lịch gói tin: Đây là bước cuối cùng trong RSVP Bộ lập lịch thực hiện việc cấp phát tài nguyên Nó quyết định gói tin nào gửi tiếp khi đường đi

đã sẵn sàng

2.3.2 Mô hình và kiến trúc DiffServ (Differentiated Services)

Nhóm IETF đã đề xuất mô hình DiffServ như một giải pháp đảm bảo chất lượng có tính khả thi và ứng dụng cao Mô hình DiffServ thừa nhận một khía cạnh trái ngược với IntServ Vấn đề tồn tại của IntServ là các nguồn tài nguyên cần phải được duy trì trạng thái thông tin theo từng luồng, điều này trở nên khó triển khai với mạng có số lượng dịch vụ và số lượng thiết bị mạng lớn vì bộ định tuyến cần phải xử lý lưu lượng rất lớn trong mạng Còn giải pháp DiffServ không xử lý theo từng luồng riêng biệt mà ghép các luồng lại với nhau thành từng nhóm luồng có độ ưu tiên khác nhau Mô hình DiffServ hướng tới xử lý trong từng dịch vụ phân biệt thay vì việc xử lý các luồng từ nguồn tới đích như mô hình IntServ

Trong mô hình DiffServ, các bộ định tuyến được chia làm hai thành phần chính là: thành phần mạng biên (router biên) và thành phần mạng lõi (router

lõi)

Thành phần mạng biên: Nhiệm vụ chính là phân loại gói tin và điều khiển lưu lượng truyền Tại vị trí biên được đánh dấu, cụ thể là trường DS trong

tiêu đề gói tin được thiết lập một giá trị nào đó gọi là CP

Thành phần mạng lõi: đóng vai trò chuyển tiếp Khi một gói tin được đánh dấu giá trị CP ở một router có hỗ trợ DiffServ, gói tin chuyển tới chặng tiếp

thông qua chính sách của từng chặng Hành vi chuyển tiếp theo từng chặng – PHB (Per-hop Behavior) thực hiện tại các bộ định tuyến lõi bởi cách xếp hàng

và quản lý điểm tắc nghẽn Vì thế, bằng cách ánh xạ lưu lượng đến PHB khác nhau, bộ định tuyến có thể đảm bảo chất lượng dịch vụ mạng

Hình 2.2 Miền phân biệt dịch vụ

Một miền DS gồm các bộ định tuyến hỗ trợ cơ chế phân biệt dịch vụ Vùng

DS là tập hợp một hay vài miền DS kế tiếp nhau Vùng này có khả năng hỗ trợ các miền DS, các miền trong vùng có thể hỗ trợ nội bộ cho các nhóm PHB khác nhau và các điểm mã khác nhau để sắp xếp PHB

2.3.4 Các phương pháp xử lý gói trong DiffServ

Nhóm làm việc về DiffServ của IETF định nghĩa hai loại PHB trong RFC

2598 [5], RFC 3246 và RFC 2596 [5]: Thứ nhất là: chuyển tiếp nhanh EF (Expedited Forwarding) và thứ hai là: chuyển tiếp đảm bảo AF (Assured Forwarding)

 Chuyển tiếp nhanh EF PHB: đảm bảo tính năng về tốc độ hơn là độ tin cậy Nó được ứng dụng cho các dịch vụ yêu cầu độ trễ, biến động trễ thấp đảm bảo băng thông Biến động trễ và trễ chủ yếu gây nên bởi thời gian mà gói phải nằm chờ trong bộ nhớ đệm (hàng đợi)

 Chuyển tiếp đảm bảo AF PHB: Chuyển tiếp các gói dữ liệu với sự đảm bảo tỷ lệ mất gói thấp AF PHB gồm 4 lớp chuyển tiếp và mỗi lớp có ba mức ưu tiên loại bỏ gói tin, mỗi lớp được gán một băng thông và vùng nhớ đệm nhỏ Nếu bộ nhớ đệm đầy thì quá trình loại

bỏ gói sẽ bắt đầu theo trật tự ưu tiên loại bỏ Chi tiết phân loại AF và việc gán mã DSCP được thể hiện trong bảng 2.1 như sau:

Bảng 2.1 Chi tiết phân lớp chuyển tiếp đảm bảo AF PH

Lớp PHB Phân lớp Dự đoán mất gói DSCP

 PHB và thỏa thuận lớp lưu lượng

PHB được xác định theo giới hạn tài nguyên của các router lõi, có quan hệ ưu tiên với các PHB khác PHB được coi như khối sẵn có để cấp phát tài nguyên, chúng chia sẻ chính sách áp dụng cho nhau trong phạm vi nhóm như lập lịch, quản lý bộ đệm

CHƯƠNG 3 GIAO THỨC KẾT NỐI VÀ TRUYỀN TRONG

VoIP

Những giao thức VoIP có thể được phân loại tùy theo vai trò của chúng trong suốt quá trình chuyển giao thông điệp H323 và SIP là những giao thức báo hiệu, các giao thức này dùng để thiết lập, ngắt và thay đổi cuộc gọi RTP

và RTCP là giao thức cung cấp chức năng vận chuyển End-To-End cho những ứng dụng truyền dữ liệu yêu cầu truyền thời gian thực (real-time) như là âm thanh và video Những chức năng đó bao gồm nhận diện loại dữ liệu, số trình

tự, tham số thời gian và giám sát tiến trình gửi TRIP, SAP, STUN, TURN bao gồm một nhóm các giao thức hỗ trợ có liên quan đến VoIP Sau cùng, bởi vì VoIP gián tiếp dựa vào tầng vận chuyển bên dưới để vận chuyển dữ liệu nên đòi hỏi nhiều giao thức như là TCP, IP, DNS, DHCP, SNMP, RSVP

và TFTP

3.1 Giao thức báo hiệu trong VoIP

3.1.1 Giao thức báo hiệu SIP (Session Initiation Protocol)

SIP là giao thức phổ biến hiện nay, được dùng trong truyền dữ liệu đa phương tiện thông qua mạng IP SIP là chuẩn của IETF đưa ra trong RFC

2543, là giao thức điều khiển lớp ứng dụng bao gồm khởi tạo, chỉnh sửa và kết thúc phiên làm việc (session) SIP sử dụng các bản tin INVITE để thiết lập phiên và mang thông tin mô tả phiên truyền dẫn Các chức năng của SIP độc lập nên chúng không phụ thuộc vào bất kỳ giao thức lớp trên nào

Hai thành phần trong hệ thống SIP: SIP Client (Máy khách SIP) và SIP Server (Máy chủ SIP)

 Sip Client: bao gồm các thiết bị hỗ trợ SIP như: điện thoại IP, chương trình thoại (Softphone) là những thiết bị và giao diện phục vụ người dùng

 Sip Server có những chức năng cụ thể sau: Proxy Server, Redirect Server, Registra Server, Location Server

Hình 3.1 Chức năng của Proxy, Redirect Server trong mạng SIP

Bản tin SIP bao gồm: bản tin yêu cầu và bản tin đáp ứng Bản tin yêu cầu được gửi từ máy khách đến máy chủ RFC 3261 định nghĩa loại bản tin yêu cầu xác định người dùng, khởi tạo, sửa đổi, hủy phiên

 Bản tin INVITE: yêu cầu thiết lập phiên hoặc thay đổi đặc tính phiên trước

 Bản tin ACK: xác nhận máy khách đã nhận được phản hồi cuối cùng của bản tin INVITE Bản tin ACK được gửi từ đầu tới cuối cho phản hồi với mã 200 OK ACK có thể chứa phần thân bản tin với mô tả phiên cuối cùng nếu bản tin INVITE không chứa

 Bản tin OPTION: yêu cầu truy vấn tới máy chủ về khả năng của nó

 Bản tin BYE: yêu cầu hủy phiên đã được thiết lập trước đó

 Bản tin CANCEL: cho phép máy chủ và máy khách hủy yêu cầu

 Bản tin REGISTER: Một máy khách sử dụng bản tin này để yêu cầu đăng ký xác thực của người dùng đến máy chủ SIP

Cấu trúc mẫu bản tin SIP yêu cầu được thể hiện như sau [13]:

F1 INVITE Alice -> atlanta.com proxy

INVITE sip:bob@biloxi.com SIP/2.0

Via: SIP/2.0/UDP pc33.atlanta.com;branch=z9hG4bKnashds8

Max-Forwards: 70

To: Bob <sip:bob@biloxi.com>

From: Alice <sip:alice@atlanta.com>;tag=1928301774

(Alice's SDP not shown)

Cấu trúc mẫu bản tin SIP đáp ứng được thể hiện như sau [16]:

F9 200 OK Bob -> biloxi.com proxy

To: Bob <sip:bob@biloxi.com>;tag=a6c85cf

From: Alice <sip:alice@atlanta.com>;tag=1928301774

(Bob's SDP not shown)

Ý nghĩa các trường trong bản tin mẫu chi tiết trong bảng 3.2 như sau:

Bảng 3.2 Bảng các trường trong bản tin mẫu

From Địa chỉ người gửi, bao gồm SIP hoặc SIP URI với

tùy chọn tên được hiển thị