Phân tích danh mục thuốc được sử dụng tại trung tâm y tế thị xã đồng xoài tỉnh bình phước năm 2015

Tuy nhiên trước tác động của cơ chế thị trường, việc sử dụng thuốc không hiệu quả và bất hợp lý trong bệnh viện đã và đang là điều đáng lo ngại lạm dụng biệt dược trong điều tri, lạm dụn

BỘ Y TẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI

TRẦN THỊ HỒNG THÚY

PHÂN TÍCH DANH MỤC THUỐC ĐƯỢC SỬ DỤNG TẠI TRUNG TÂM Y TẾ THỊ XÃ ĐỒNG XOÀI

TỈNH BÌNH PHƯỚC NĂM 2015

LUẬN VĂN DƯỢC SĨ CHUYÊN KHOA CẤP I

HÀ NỘI 2017

BỘ Y TẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI

TRẦN THỊ HỒNG THÚY

PHÂN TÍCH DANH MỤC THUỐC ĐƯỢC SỬ DỤNG TẠI TRUNG TÂM Y TẾ THỊ XÃ ĐỒNG XOÀI

TỈNH BÌNH PHƯỚC NĂM 2015

LUẬN VĂN DƯỢC SĨ CHUYÊN KHOA CẤP I

CHUYÊN NGHÀNH: TCQLD

MÃ SỐ: CK 60720412

Người hướng dẫn khoa học: TS Đỗ Xuân Thắng

Thời gian thực hiện: Từ ngày 18/07/2016 đến ngày 18/11/2016

HÀ NỘI 2017

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo sau Đại học, các Thầy, các Cô Bộ môn Quản lý kinh

tế dược của Trường Đại học Dược Hà Nội, đã tạo mọi điều kiện thuận lợi

để tôi học tập trong suốt thời gian qua và đã nhiệt tình giúp đỡ, hỗ trợ tôi nghiên cứu và hoàn thành luận văn tốt nghiệp này

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám đốc và khoa Dược, Phòng tổ chức cán bộ, Phòng kế hoạch tổng hợp, Phòng tài chính kế toán của Trung tâm Y tế thị xã Đồng Xoài đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình triển khai đề tài nghiên cứu tại Trung tâm

Đặc biệt, tôi xin chân thành cảm ơn: TS Đỗ Xuân Thắng -Thầy đã

tận tình hướng dẫn, tạo điều kiện, động viên và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn này

Xin cảm ơn chân thành gia đình, bạn bè, những người đã giành cho tôi tình cảm và nguồn động viên, khích lệ trong suốt quá trình thực hiện đề tài

Tp.Hồ Chí Minh, ngày 15 tháng 11 năm 2016

Trần Thị Hồng Thúy

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ

ĐẶT VẤN ĐỀ1

Chương I TỔNG QUAN3

1.1.Danh mục thuốc 3

1.1.1.Xây dựng Danh mục thuốc trong Bệnh viện 3

1.1.2.Vai trò của Hướng dẫn điều trị trong việc xây dựng DMT 5

1.1.3.Một số phương pháp phân tích Danh mục thuốc 6

1.2.Thực trạng về Danh mục thuốc 11

1.2.1.Thực trạng phân tích Danh mục thuốc tại các bệnh viện 11

1.2.2.Thực trạng sử dụng thuốc tại các bệnh viện 14

1.3.Giới thiệu về Trung tâm Y tế thị xã Đồng Xoài 17

1.3.1.Tổ chức và nhân lực 17

1.3.1.1.Mô hình tổ chức 17

1.3.1.2.Nhân lực 17

1.3.2.Hội đồng thuốc và điều trị 18

1.3.2.1.Tổ chức 18

1.3.2.2.Chức năng nhiệm vụ 19

1.3.2.Hoạt động của hội đồng thuốc và điều trị 19

1.3.3.Khoa Dược 20

1.3.4.Hoạt động khám chữa bệnh 22

1.4.Tính thiết yếu của đề tài 23

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 25

2.1.Đối tượng nghiên cứu 25

2.2.Địa điểm và thời gian nghiên cứu 25

2.3.Phương pháp nghiên cứu 25

2.3.1.Thiết kế nghiên cứu 25

2.3.2.Mẫu nghiên cứu 25

2.4.Các biến số nghiên cứu 25

2.5.Phương pháp thu thập số liệu 27

2.6.Phương pháp phân tích và xử lý số liệu 28

2.6.1. Phân tích cơ cấu và giá trị DMTBV đã sử dụng 28

2.6.2. Phân tích việc thực hiện DMTBV sau ĐTTT 29

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 35

3.1.Phân tích cơ cấu và giá trị danh mục thuốc được sử dụng tại Trung tâm Y Tế Đồng Xoài Tỉnh Bình Phước năm 2015 35

3.1.1.Cơ cấu DMTBV năm 2015 theo nhóm tác dụng dược lý 35

3.1.2.Cơ cấu thuốc tiêu thụ theo nguồn gốc, xuất xứ 39

3.1.3.Cơ cấu tỷ lệ thuốc đơn thành phần và đa thành phần 40

3.1.4.Cơ cấu DMTSD tại Trung Tâm năm 2015 theo biệt dược gốc và thuốc generic 41

3.1.5.Cơ cấu DMTSD tại Trung tâm năm 2015 theo đường dùng 41

3.1.6.Cơ cấu DMTSD của Trung tâm năm 2015 theo nhóm thuốc Tân dược và Chế phẩm y học cổ truyền 42

3.1.7.Cơ cấu DMT sử dụng năm 2015 theo một số phương pháp phân tích 43

3.1.7.1.Cơ cấu DMT sử dụng năm 2015 theo phương pháp phân tích ABC 43

3.1.7.2.Phân tích VEN cho các thuốc nhóm A 45

3.1.8 Cơ cấu danh mục thuốc nhóm A theo tác dụng dược lý 47

3.2.Phân tích việc thực hiện DMT năm 2015 sau đấu thầu tập trung tại Sở Y 47 3.2.2 Cơ cấu DMT Tân dược năm 2015 đấu thầu tập trung tại Sở Y tế theo kết quả trúng thầu và không trúng thầu47 3.2.3.Cơ cấu DMT Chế phẩm YHCT năm 2015 đấu thầu tập trung tại Sở Y tế theo kết quả trúng thầu và không trúng thầu 48

3.2.6.Tỷ lệ DMT thuốc Trung tâm điều chỉnh bổ sung thêm trong quá trình cung ứng thuốc năm 2015 theo kết quả thầu 52

3.2.7 Phân tich1DMT TTYT điều chuyển giảm đấu thầu tập trung tại Sở y tế năm 2015 53

Chương 4 BÀN LUẬN 4.1.Cơ cấu và giá trị DMT được sử dụng tại Trung tâm Y tế thị xã đồng xoài năm 2015 56

4.2.Cơ cấu DMT của TT xây dựng năm 2015 đấu thầu tập trung tại Sở Y tế 58

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 61

KẾT LUẬN 62

KIẾN NGHỊ 62

TÀI LIỆU THAM KHẢO 63

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT

Chữ viết

ADR Adverse Drug Reaction Phản ứng có hại của thuốc

ICD International Classification

VEN V-Vital drugs; E-Essential

drugs; N-Non-Essential drugs

Thuốc tối cần; thuốc thiết yếu; thuốc không thiết yếu

WHO World Health Organization Tổ chức Y tế Thế giới

DANH MỤC CÁC BẢNG

ST

1 Bảng 1.1 Mô hình tổ chức của TTYT thị xã Đồng Xoài

2 Bảng 1.2 Nhân lực của TTYT thị xã Đồng Xoài

3 Bảng 1.3 Sơ đồ tổ chức của Khoa dược

4 Bảng 1.4 Mô hình bệnh tật của TTYT thị xã Đồng Xoài

8 Bảng 3.8 Cơ cấu thuốc tiêu thụ theo nguồn gốc, xuất xứ

9 Bảng 3.9 Cơ cấu tỷ lệ thuốc đơn thành phần, đa thành

12 Bảng 3.12 Cơ cấu DMTSD tại Trung tâm theo nhóm

thuốc Tân dược và Chế phẩm YHCT

13 Bảng 3.13 Cơ cấu nhóm thuốc ABC của DMT sử dụng

18 Bảng 3.18

Phân tích DMT của TTYT năm 2015 ĐTTT tại SYT dựa vào kết quả trúng thầu, không trúng thầu theo thuốc chế phẩm YHCT

19 Bảng 3.19

Phân tích DMT Tân dược của TTYT năm 2015 ĐTTT tại SYT dựa vào kết quả trúng thầu, không trúng thầu theo nhóm dược lý

20 Bảng 3.20

Tỷ lệ DMT của TT điều chỉnh bổ sung thêm trong quá trình cung ứng thuốc năm 2015 theo kết quả thầu

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ

1 Hình 3.1 Biểu đồ số lượng thuốc theo nhóm tác dụng

dược lý

2 Hình 3.2 Biểu đố cơ cấu tỷ lệ giá trị sử dụng các nhóm

thuốc theo tác dụng dược lý năm 2015

3 Hình 3.3 Biểu đồ cơ cấu số lượng danh mục của các

nhóm ABC

4 Hình 3.4 Biểu đồ cơ cấu DMT của TT xây dựng năm

2015 ĐTTT tại Sở Y tế

5 Hình 3.5 Biểu đồ cơ cấu DMT Tân dược trúng thầu

và không trúng thầu trong kết quả thầu

6 Hình 3.6 Biểu đồ cơ cấu DMT Chế phẩm YHCT trúng

thầu và không trúng thầu trong kết quả thầu

ĐẶT VẤN ĐỀ

Đảng và Nhà nước ta rất chú trọng đến công tác chăm sóc sức khỏe cho toàn dân bởi vì con người là nguồn lực quan trọng quyết định cho sự phát triển của đất nước một cách bền vững Trong những năm qua, ngành y tế nước ta đã có nhiều nỗ lực trong việc chăm sóc sức khỏe nhân dân Thị trường thuốc đã đáp ứng đủ thuốc cho nhu cầu khám chữa bệnh Tình hình cung ứng thuốc, quản lý sử dụng thuốc trong điều trị đã được cải thiện

Tuy nhiên trước tác động của cơ chế thị trường, việc sử dụng thuốc không hiệu quả và bất hợp lý trong bệnh viện đã và đang là điều đáng lo ngại lạm dụng biệt dược trong điều tri, lạm dụng thuốc, sử dụng thuốc bất hợp lý, tỷ

lệ đơn thuốc ghi không đầy đủ, rõ ràng nội dung vẫn còn xảy ra ở một số bệnh viện Sử dụng thuốc không hợp lý không chỉ ảnh hưởng tới công tác chăm sóc sức khỏe, khám chữa bệnh và là nguyên nhân làm tăng chi phí đáng kể cho người bệnh tạo gánh nặng cho nền kinh tế xã hội, giảm chất lượng chăm sóc sức khỏe và uy tín của bệnh viện

Sử dụng thuốc kém hiệu quả và bất hợp lý đã và đang là vấn đề bất cập của nhiều quốc gia Đây cũng là một trong các nguyên nhân chính làm gia tăng chi phí điều trị, tăng tính kháng thuốc và giảm chất lượng chăm sóc sức khoẻ Theo một số nghiên cứu, kinh phí mua thuốc chiếm khoảng 30% - 40% ngân sách ngành Y tế của nhiều nước, phần lớn số tiền đó bị lãng phí do sử dụng thuốc không hợp lý và các hoạt động cung ứng thuốc không hiệu quả

Chính vì vậy một danh mục thuốc hiệu quả sẽ mang lại lợi ích rất lớn.Trong lĩnh vực cung ứng, nó giúp cho việc mua sắm dễ dàng hơn, đảm bảo thuốc có chất lượng, giá cả phù hợp Trong lĩnh vực kê đơn, sử dụng các bác sỹ sẽ tập trung được nhiều kinh nghiệm khi số lượng thuốc ít đi, hạn chế

sử dụng và thay thế thuốc bất hợp lý Để phản ánh hiệu quả của việc xây dựng danh mục thuốc và hoạt động mua sắm cũng như có cái nhìn tổng thể về việc

sử dụng thuốc tại Bệnh viện, cần tiến hành phân tích cơ cấu danh mục thuốc

đã sử dụng trong một khoảng thời gian nhất định

Trung tâm Y tế thị Xã Đồng Xoài là Trung tâm y tế tuyến huyện, thị tương đương bệnh viện hạng III với quy mô 100 giường bệnh; Chịu sự quản

lý toàn diện của Sở Y tế tỉnh Bình Phước Từ trước tới nay, chưa có đề tài nào nghiên cứu về danh mục thuốc được thực hiện tại bệnh viện; Do đó, tôi tiến

hành đề tài: "Phân tích danh mục thuốc được sử dụng tại Trung tâm Y tế

thị Xã Đồng Xoài tỉnh Bình Phước năm 2015” với hai mục tiêu:

1 Phân tích cơ cấu và giá trị danh mục thuốc được sử dụng tại Trung tâm Y tế thị Xã Đồng Xoài, tỉnh Bình Phước năm 2015

2 So sánh về số lượng và giá trị danh mục thuốc đã sử dụng với danh mục thuốc trúng thầu năm 2015

Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ góp phần phản ánh được thực trạng hoạt động sử dụng thuốc của Trung tâm Y tế thị Xã Đồng Xoài, nhằm đưa ra những đề xuất góp phần tăng cường sử dụng thuốc hiệu quả, an toàn và hợp lý

Chương I TỔNG QUAN

1.1 Danh mục thuốc

1.1.1 Xây dựng Danh mục thuốc trong Bệnh viện

a Khái niệm Danh mục thuốc

Danh mục thuốc là danh mục những loại thuốc cần thiết thỏa mãn nhu cầu khám chữa bệnh, phù hợp với MHBT, kỹ thuật điều trị và bảo quản, khả năng tài chính của từng Bệnh viện và khả năng chi trả của người bệnh Những thuốc này trong phạm vi không gian, thời gian, trình độ xã hội, khoa học kỹ thuật nhất định luôn sẵn có với số lượng cần thiết, chất lượng đảm bảo, dạng bào chế thích hợp, giá cả phải chăng [29]

Danh mục thuốc Bệnh viện là một Danh mục thuốc thường xuyên được cập nhật các thuốc và các thông tin liên quan tới thuốc đáp ứng nhu cầu lâm sàng của bác sỹ, dược sỹ, các chuyên gia y tế khác trong chẩn đoán, phòng ngừa, điều trị bệnh cải thiện sức khỏe [30]

b Các bước xây dựng Danh mục thuốc Bệnh viện

HĐT&ĐT chịu trách nhiệm xây dựng giám sát mọi quy định và quy trình liên quan đến thuốc tại Bệnh viện Việc lựa chọn và xây dựng DMTBV

là một nhiệm vụ của HĐT&ĐT [23]

 Tiêu chí lựa chọn thuốc trong DMTBV [4] [29]

- Chỉ chọn các thuốc có đủ bằng chứng tin cậy về hiệu quả điều trị, độ an toàn thông qua các thử nghiệm lâm sàng

- Thuốc lựa chọn phải có sẵn ở dạng bào chế đảm bảo sinh khả dụng, cũng như sự ổn định về chất lượng trong điều kiện bảo quản và sử dụng nhất định

- Khi có hai hay nhiều hơn hai thuốc tương đương nhau về hai tiêu chí trên thì cần phải lựa chọn trên cơ sở đánh giá kỹ lưỡng các yếu tố như hiệu quả điều trị, độ an toàn, giá cả và khả năng cung ứng

- Khi so sánh chi phí giữa các thuốc cần so sánh tổng chi phí cho toàn bộ quá trình điều trị chứ không phải chỉ tính chi phí theo đơn vị của từng thuốc Khi mà các thuốc không hoàn toàn giống nhau thì khi chọn cần phải tiến hành phân tích hiệu quả - chi phí [1]

- Thuốc thiết yếu nên được bào chế ở dạng đơn chất Những thuốc ở dạng đa thành phần phải có đủ cơ sở chứng minh liều lượng của từng hoạt chất đáp ứng nhu cầu điều trị của nhóm đối tượng cụ thể và có lợi thế vượt trội về hiệu quả, độ an toàn hoặc tiện dụng so với thuốc ở dạng đơn chất

- Thuốc ghi tên Generic hoặc tên chung quốc tế, tránh đề cập đến tên biệt dược hoặc nhà sản xuất cụ thể

 Các bước cụ thể xây dựng DMTBV [4] [28]

- Bước 1: Thu thập, phân tích tình hình sử dụng thuốc năm trước về số lượng và giá trị sử dụng trong đó có áp dụng phân tích ABC – VEN để phát các vấn đề về sử dụng thuốc

Phân tích ABC là công cụ để phân loại các thuốc vào các nhóm có giá trị từ cao đến thấp để từ đó biết được thuốc chiếm phần lớn chi phí Nhưng nhược điểm lớn nhất của phương pháp này là không cung cấp được thông tin

để so sánh hiệu quả điều trị của các thuốc khác nhau [30] Để khắc phục nhược điểm này tiến hành kết hợp phân tích ABC DMT với phương pháp phân tích VEN Kết quả phân tích ABC/VEN có thể cho HĐT&ĐT thấy được các vấn đề còn tồn tại của DMT Bệnh viện cung cấp thông tin tư vấn cho Giám đốc Bệnh viện để có những chính sách ưu tiên trong mua sắm, cấp phát,

dự trữ và bảo quản thuốc Phân tích ABC/VEN đảm bảo mục đích DMT được

xây dựng theo khuyến cáo của WHO: Đó là, trước khi xây dựng DMT chính thức cần xây dựng một dự thảo DMT trong đó xác định những thuốc quan trọng nhất, thuốc ít thiết yếu, thuốc có giá thành cao nhất [30]

- Bước 2: Đánh giá các thuốc được đề nghị bổ sung hoặc loại bỏ từ các khoa lâm sàng một cách khách quan

Trước khi xây dựng DMT, các khoa phòng dựa trên nhu cầu thực tế sẽ

đề xuất bổ sung hoặc loại bỏ các thuốc trong DMT Bệnh viện HĐT&ĐT tổng hợp, đánh giá và cân nhắc dựa trên hướng dẫn điều trị, kết quả sử dụng thuốc trên lâm sàng, hiệu quả thuốc đã được chứng minh Từ đó thống nhất lựa chọn DMT Bệnh viện

- Bước 3: Xây dựng DMT và phân loại DMT theo nhóm điều trị, theo phân loại VEN

- Bước 4: Xây dựng các nội dung hướng dẫn sử dụng DMT

Sau khi hoàn thiện DMTBV, Bệnh viện tổ chức tập huấn hướng dẫn cho cán bộ y tế sử dụng DMT, định kỳ hàng năm đánh giá, sửa đổi, bổ sung DMT

1.1.2 Vai trò của Hướng dẫn điều trị trong việc xây dựng DMT

Hướng dẫn điều trị là văn bản chuyên môn có tính pháp lý, nó được đúc kết từ kinh nghiệm thực tiễn, được sử dụng như một khuôn mẫu, trong điều trị mỗi loại bệnh Một hướng dẫn điều trị có thể có một hoặc nhiều công thức khác nhau [4] [5]

Để có được HDĐT, HĐT&ĐT có thể xây dựng hướng dẫn điều trị mới ngay từ ban đầu, tuy nhiên đây là một công việc khó khăn và tốn nhiều thời gian, thích hợp với nhiều Bệnh viện lớn Thay vào đó, HĐT&ĐT có thể ứng dụng các HDĐT sẵn có của quốc gia hoặc HDĐT của các tổ chức khác điều chỉnh cho phù hợp với Bệnh viện, hoặc đơn giản là sử dụng HDĐT của tổ chức khác Do đó việc áp dụng HDĐT nào phụ thuộc vào từng Bệnh viện và phải phù hợp với nhu cầu điều trị của Bệnh viện đó HDĐT có vai trò rất quan trọng trong xây dựng và sử dụng DMT hợp lý, đảm bảo hiệu quả điều trị

Tuy nhiên, việc có một DMT lý tưởng thì vấn đề sử dụng DMT không hợp lý vẫn có thể xảy ra HDĐT chuẩn là một bằng chứng và chiến lược hiệu quả giúp kê đơn thuốc phù hợp với tình trạng lâm sàng

Tại Việt Nam việc xây dựng DMTBV chủ yếu dựa vào DMT đã sử dụng năm trước, DMT chủ yếu của Bộ Y tế và kinh nghiệm của bác sĩ chưa

có những đánh giá cụ thể, chưa chú trọng đến xây dựng phác đồ điều trị và HDĐT nên còn thiếu căn cứ khoa học Kết quả là, với số lượng hoạt chất quá

đa dạng với nhiều biệt dược được sử dụng gây khó khăn cho việc lựa chọn đúng thuốc đảm bảo chi phí – hiệu quả [3][21]

1.1.3 Một số phương pháp phân tích Danh mục thuốc

Theo WHO, các phương pháp chính để làm rõ các vấn đề sử dụng thuốc tại Bệnh viện đó là [29]:

- Thu thập thông tin ở mức độ cá thể: Những dữ liệu thu được từ đối tượng được sử dụng thuốc, tìm kiếm các vấn đề liên quan, tuy nhiên nhược điểm của phương pháp này là thường không có đủ thông tin để điều chỉnh sử dụng thuốc phù hợp với chẩn đoán

- Các phương pháp tổng hợp dữ liệu: Phương pháp này liên quan đến các

dữ liệu tổng hợp mà không phải trên từng cá thể, dữ liệu có thể thu thập dễ dàng Phương pháp phân tích ABC, phân tích VEN, phân tích nhóm điều trị Những phương pháp này sẽ được dùng để xác định phần lớn các vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc [30]

Trong các phương pháp trên, phân tích DMT bao gồm phân tích ABC, VEN, nhóm điều trị là giải pháp hữu ích và cần được áp dụng để xác định các vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc Phương pháp này sẽ trở thành công cụ cho HĐT&ĐT quản lý DMT [4] [29]

a Phương pháp phân tích ABC

Trên thực tế, 70-80% chi phí dành cho thuốc của Bệnh viện chỉ dành để mua 10-20% sản phẩm thuốc có giá trị cao nhất Phân tích ABC sẽ là công cụ để xác định xác định các thuốc chiếm tỉ lệ lớn về chi phí về thuốc của Bệnh viện

 Khái niệm phân tích ABC

Phân tích ABC là phương pháp phân tích tương quan giữa lượng thuốc tiêu thụ hàng năm và chi phí nhằm phân định ra những thuốc nào chiếm tỷ lệ lớn chi phí về thuốc của Bệnh viện [4][30]

 Các bước thực hiện

Phân tích ABC được tiến hành theo các bước sau [5]:

- Bước 1: Liệt kê các sản phẩm thuốc

- Bước 2: Điền thông tin vào mỗi sản phẩm thuốc: Đơn giá, số lượng

- Bước 3: Tính tổng tiền cho mỗi sản phẩm

- Bước 4: Tính phần trăm giá trị của mỗi sản phẩm

- Bước 5: Sắp xếp lại các sản phẩm theo thứ tự phần trăm các sản phẩm giảm dần

- Bước 6: Tính giá trị phần trăm tích lũy của tổng giá trị cho mỗi sản phẩm, bắt đầu từ sản phẩm thứ nhất, sau đó cộng với sản phẩm tiếp theo trong danh sách

- Bước 7: Phân hạng như sau:

 Thuốc hạng A chiếm 75-80% tổng giá trị tiền tương ứng với khoảng 10-20% tổng số sản phẩm thuốc

 Thuốc hạng B (với tỷ lệ sử dụng trung bình), chiếm 15 - 20% tổng giá trị tiền tương ứng với khoảng 10 – 20% tổng số sản phẩm thuốc

 Thuốc hạng C (gồm đại đa số các thuốc có cách sử dụng riêng lẻ ở mức thấp), chiếm 5 – 10% tổng giá trị tiền tương ứng với khoảng 60 – 80% tổng sản phẩm thuốc

 Vai trò, ý nghĩa của phân tích ABC

- Việc sử dụng tập trung vào một số sản phẩm có tổng số khoản mục thấp nhưng chiếm chi phí cao (nhóm A) Do vậy, nên tìm kiếm giải pháp thay thế các thuốc đó bởi thuốc đạt hiệu quả tương đương trong Danh mục thuốc sẵn có hoặc thuốc có mặt trên thị trường với mục đích: Lựa chọn những thuốc

có chi phí điều trị thấp hơn, tìm ra các liệu pháp điều trị thay thế, đàm phán với nhà cung cấp để mua thuốc với giá thấp hơn

- Lượng giá mức độ tiêu thụ thuốc, phản ánh nhu cầu chăm sóc sức khỏe của cộng đồng từ đó phát hiện ra những bất hợp lý trong sử dụng thuốc, bằng cách so sánh lượng tiêu thụ thuốc với MHBT

- Xác định phương thức mua thuốc các thuốc không có trong Danh mục thuốc thiết yếu của Bệnh viện

Phân tích ABC có thể ứng dụng các số liệu tiêu thụ thuốc cho chu kỳ trên 1 năm hoặc ngắn hơn Sau khi hoàn thành phân tích ABC, các thuốc đặc biệt là trong nhóm A cần được đánh giá lại và xem xét việc sử dụng những thuốc không có trong danh mục và thuốc đắt tiền, trên cơ sở đó lựa chọn những phác đồ điều trị có hiệu lực tương đương nhưng có giá thành rẻ hơn Như vậy ưu điểm chính của phương pháp phân tích ABC giúp xác định xem phần lớn ngân sách được chi trả cho những thuốc nào [4] [29]

b Phương pháp phân tích VEN

 Khái niệm phân tích VEN

Phân tích VEN là một hệ thống xác lập sự ưu tiên trong việc chọn lựa

và mua sắm và tồn trữ các thuốc trong Bệnh viện khi nguồn kinh phí không

đủ để mua toàn bộ thuốc như mong muốn Trong phân tích VEN thuốc được chia thành 3 hạng như sau:

- Thuốc V (Vital Drugs): Thuốc dùng trong các trường hợp cấp cứu, hoặc các thuốc quan trọng, nhất thiết phải có để phục vụ công tác khám chữa bệnh của Bệnh viện

- Thuốc E (Essential Drugs): Thuốc dùng cho các trường hợp bệnh ít

nghiêm trọng nhưng vẫn là các bệnh lý quan trọng trong MHBT của Bệnh viện

- Thuốc N (Non- Essential Drugs): Thuốc dùng trong các trường hợp bệnh nhẹ, bệnh có thể tự khỏi, có thể bao gồm các thuốc mà hiệu quả điều trị còn chưa được khẳng định rõ ràng hoặc giá thành không tương xứng với lợi ích lâm sàng của thuốc

 Các bước thực hiện phân tích VEN theo Bộ Y tế [4] [29]

- Bước 1: Từng thành viên hội đồng sắp xếp các nhóm thuốc theo 3 loại

V, E, N

- Bước 2: Tập hợp và thống nhất kết quả hội đồng

- Bước 3: Lựa chọn và loại bỏ những phương án điều trị trùng lặp

- Bước 4: Xem xét những thuốc thuộc nhóm N và hạn chế mua hoặc loại bỏ những thuốc không có nhu cầu điều trị

- Bước 5: Xem xét lại số lượng mua dự kiến, mua thuốc nhóm V, E trước nhóm N và đảm bảo thuốc nhóm V và E có một lượng dự trữ an toàn

- Bước 6: Giám sát đơn đặt hàng và lượng tồn kho của nhóm V và E chặt chẽ hơn nhóm N

 Tiêu chí phân loại V, E, N

Theo WHO việc phân loại các thuốc vào nhóm “N” khá dễ dàng, nhưng khó để phân loại nhóm “V” và “E” Đôi khi có thể phân loại thành thuốc thiết yếu và không thiết yếu Trong đó thuốc thiết yếu là thuốc đảm bảo đáp ứng nhu cầu chữa bệnh của đa số bệnh nhân

Ý nghĩa của phân tích VEN [4][29]

Phân tích VEN là một phương pháp đặc biệt giúp cho nhà quản lý Bệnh viện đưa ra ưu tiên mua sắm và dự trữ thuốc

Kết quả phân tích VEN giúp xác định những chính sách ưu tiên cho việc lựa chọn mua, mua sắm, sử dụng thuốc, quản lý hàng tồn kho và xác định

sử dụng thuốc với giá cả phù hợp

Về lựa chọn thuốc: Thuốc V, E nên ưu tiên lựa chọn đặc biệt khi ngân sách hạn hẹp

Về mua sắm thuốc: Các thuốc V, E cần phải kiểm soát thường xuyên khi đặt hàng và dự trữ thường xuyên nhóm này, giảm dự trữ thuốc không cần thiết Nếu ngân sách hạn hẹp thì việc sử dụng phân tích VEN được dùng để đảm bảo số lượng các thuốc V, E được mua đầy đủ trước tiên Sau đó sẽ lựa chọn nhà cung cấp đáng tin cậy để mua thuốc thiết yếu Đối với nhà cung cấp mới có thể thử mua các thuốc không thiết yếu trước

Về sử dụng thuốc: Theo dõi kiểm soát sử dụng thuốc, đưa ra các kiến

nghị về sử dụng thuốc V và E, xem xét sử dụng thuốc không thiết yếu

Về dự trữ: Chú ý đặc biệt lưu trữ các thuốc V, E có một lượng tồn kho

an toàn nhất định, tránh trường hợp thiếu thuốc

c Phương pháp phân tích ma trận ABC/VEN

Phân tích ABC kết hợp với phân tích VEN để xác định mối quan hệ giữa thuốc có chi phí cao nhưng có độ ưu tiên thấp, để hạn chế hoặc xóa bỏ thuốc nhóm “N” nhưng chi phí thuộc nhóm A Sự kết hợp phân tích ABC, VEN tạo thành ma trận ABC/VEN

đối với thuốc không thiết yếu nhưng có chi phí cao (AN) thì cần hạn chế hoặc xóa bỏ khỏi DMT

d Phương pháp phân tích nhóm tác dụng dược lý

Dựa trên phân tích ABC, phân tích nhóm TDDL giúp, xác định những nhóm TDDL nào có mức tiêu thụ thuốc cao nhất và nhiều nhất Trên cơ sở thông tin về tình hình bệnh tật, xác định những vấn đề sử dụng thuốc bất hợp

lý, các thuốc bị lạm dụng hoặc những thuốc mà mức tiêu thụ không mang tính đại diện cho những ca bệnh cụ thể Từ đó HĐT&ĐT lựa chọn những thuốc có chi phí hiệu quả cao nhất trong các nhóm TDDL và thuốc điều thị thay thế [25]

Các bước phân tích nhóm TDDL cũng giống như phân tích ABC, xem xét các nhóm TDDL có chi phí cao để xác định những thuốc đắt tiền và liệu pháp điều trị có chi phí thấp mà vẫn đạt được hiệu quả mong muốn

Một nghiên cứu tại Ấn Độ sử dụng phân tích ABC để phân tích một DMTBV nhằm xác định các nhóm cần kiểm soát nghiêm ngặt trong số 421 thuốc trong danh mục Kết quả thu được các thuốc theo nhóm A, B, C chiếm 13,8%; 21,9%; 64,4% về số khoản mục và 70%; 20%; 10% về giá trị trong toàn bộ ngân sách thuốc từ đó chỉ ra các thuốc cần kiểm soát, hoặc thay thế [27]

Tại Pháp phân tích ABC được thực hiện qua nhiều giai đoạn, đầu tiên là các thuốc đắt tiền (60-80% ngân sách) để thực hiện tốt hợp đồng mua bán

Sau đó đến các thuốc đặc biệt (15% ngân sách) là các thuốc chỉ có mặt tại Bệnh viện được HĐT&ĐT lựa chọn, khó thay đổi về giá Đối với các thuốc Generic được mua theo hình thức đấu thầu cạnh tranh [27]

Tại Indonesia năm 2012 sử dụng phân tích ABC đối với các thuốc được mua năm 2010 cho thấy chi phí cho thuốc mê cao nhất và đã đưa ra được đề xuất, và lựa chọn thuốc gây mê đảm bảo hiệu quả nhưng tiết kiệm chi phí Như vậy, mô hình của các nước sau khi đã xác định được thuốc nhóm A là nhóm có chi phí cao, khi đó sẽ cân nhắc lựa chọn thuốc thuốc thay thế bằng các thuốc rẻ hơn nhưng vẫn đảm bảo chất lượng, hiệu quả điều trị Xác định tần suất mua thuốc sao cho đảm bảo đủ thuốc nhưng lượng tồn kho không quá lớn làm giảm chi phí tồn kho

 Tại Việt Nam

Tại Việt nam việc phân tích ABC đã được qui định tại thông tư số 21/ 2013/TT-BYT, là một trong những phương pháp phân tích để phát hiện vấn đề sử dụng thuốc, và dữ liệu quan trọng để HĐT&ĐT xây dựng DMT của Bệnh viện

Nghiên cứu về cung ứng thuốc tại Bệnh viện Nhi Trung ương, Bệnh viện Lao phổi Trung ương, Bệnh viện Hữu Nghị tỉ lệ thuốc nhóm A chiếm lần lượt 9,6%, 9,9%, 15,7% khoản mục [9] [13] Có một số điểm đáng lưu ý trong kết quả nghiên cứu trên: tỷ lệ theo chủng loại nhóm A khá thấp ở các Bệnh viện Nhi Trung Ương (9,6%), Lao phổi Trung ương (9,9%)

Tác giả Vũ Thu Hương sử dụng phương pháp ABC phân tích lựa chọn kết quả này như là một trong những tiêu chí đánh giá hoạt động của HĐT&ĐT trong xây dựng DMT tại một số Bệnh viện đa khoa và nhận thấy các Bệnh viện sử dụng kinh phí tương đối tập trung vào một số thuốc, sử dụng tới 70% tổng số tiền mua thuốc vào 11.2 – 13.1% số khoản mục thuốc (Nhóm A) [14]

Phương pháp VEN

Phân tích VEN thường được kết hợp với phân tích ABC để xác định mối quan hệ giữa các thuốc có chi phí cao nhưng mức độ ưu tiên thấp hơn đặc biệt tiến tới xóa bỏ các thuốc “N” có giá cao hoặc mức độ tiêu thụ cao trong nhóm A [9] Tuy nhiên việc ứng dụng phân tích VEN giữa các Bệnh viện là khác nhau do việc đánh giá danh mục VEN của các Bệnh viện là khác nhau

 Trên thế giới

Phương pháp phân tích VEN được áp dụng nhiều quốc gia trên thế giới [29], khác với phân tích ABC muốn phân tích VEN phải thành lập một hội đồng chuyên gia yêu cầu sự đồng thuận trong quan điểm phân loại thuốc rất cao Đối với các Bệnh viện đa khoa đây là một vấn đề rất khó khăn, vì với cùng một thuốc nhưng đối với các chuyên khoa khác nhau thì mức độ cấp thiết là khác nhau

Một nghiên cứu tại Ấn Độ (2003) đã thực hiện phân tích VEN như sau: Gửi DMT tiêu thụ tới một nhóm 10 người gồm dược sĩ, bác sĩ phẫu thuật, bác sĩ nhi khoa, bác sĩ phụ khoa, bác sĩ gây mê, nhà bệnh học và 4 cán bộ y tế khác các chuyên gia sẽ được phỏng vấn để phân loại trong Danh mục thuốc tối ưu, thuốc thiết yếu, và thuốc không thiết yếu Thuốc sẽ được phân loại vào nhóm VEN nếu có trên 50% thành viên đồng thuận [29]

 Tại Việt Nam

Đến năm 2004, tất cả các Bệnh viện đều đã xây dựng DMT sử dụng trong Bệnh viện và đảm bảo đủ thuốc chữa bệnh chủ yếu [10] Việc áp dụng ABC/VEN tại các Bệnh viện còn nhiều hạn chế Theo khảo sát của Tác giả

Vũ Thị Thu Hương (2012) tại các Bệnh viện đa khoa các tuyến hầu hết HĐT&ĐT chưa hiểu hoặc chưa biết sử dụng phương pháp ABC/VEN [14] Việc áp dụng phân tích VEN mới được nghiên cứu gần đây

Phân tích ABC/VEN tác giả Hoàng Minh Hiền (2012) thu được kết quả phân nhóm AV trong 3 năm chiếm tỉ trọng lần lượt từ 4,7 %; 4%; 3,2 %, phân nhóm AE chiếm tỉ trọng 89,4%; 90%; 92,5%, Nhóm AN chiếm tỉ trọng

5,9%; 6%; 4,3% Trên cơ sở đó tác giả đã khuyến cáo HĐT&ĐT can thiệp các vấn đề sử dụng thuốc như giám sát kê đơn, giảm ngân sách các thuốc nhóm N [13]

Kết quả phân tích ABC/VEN tại Bệnh viện đa khoa Quảng Nam năm

2013 của Nguyễn Văn Ngọc cho thấy kinh phí chủ yếu tập trung ở nhóm AV chiếm 78,5%, nhóm AN chiếm 1,4%[18]

Từ 2 kết quả trên cho thấy rằng tỉ lệ nhóm AV, AE của 2 Bệnh viện đa khoa khác nhau có kết quả chênh lệch nhau rất lớn, điều này phản ánh về sự khác nhau về phân loại nhóm V, của E của danh mục của từng Bệnh viện

Tác giả Huỳnh Hiền Trung đã dùng phân tích ABC/VEN là một tiêu chí để đánh giá sự cải thiện trong can thiệp chất lượng DMT tại Bệnh viện nhân dân 115 Theo số khoản mục, nhóm I gồm (AV, AE, AN, BV, CV) là nhóm đặc biệt quan tâm đã thay đổi về từ 14,8 % trước can thiệp xuống còn 9,1% sau can thiệp, trong đó nhóm AN giảm từ 3,5% trước can thiệp xuống còn 1,2% sau can thiệp Nhóm II (gồm BE, BN, CE) tuy mức độ cần thiết ít hơn nhóm I nhưng là nhóm cần giám sát kỹ vì sử dụng ngân sách tương đối lớn và cần thiết cho điều trị Từ tỉ lệ 57,3% trước can thiệp giảm xuống còn 41,6% sau can thiệp, 71 hoạt chất đã được hội đồng thuốc loại ra khỏi danh mục sau can thiệp Nhóm III(CN) ít quan trọng nhưng chiếm tỉ lệ 27,9% giảm xuống còn 11,5% sau can thiệp, có 82 hoạt chất được loại khỏi danh mục sau can thiệp[25]

Như vậy, việc áp dụng phân tích ABC/VEN bước đầu đã thu được kết

quả khả quan về sử dụng thuốc, hướng tới sử dụng thuốc đạt chi phí–hiệu quả

1.2.2 Thực trạng sử dụng thuốc tại các bệnh viện

 Về sử dụng thuốc kháng sinh :

Theo số liệu của Cục khám chữa bệnh năm 2011 chi phí cho kháng sinh gần 6 nghìn tỉ đồng chiếm 31%[16] Con số này phản ánh thực trạng chi phí cho việc dùng thuốc kháng sinh trong điều trị là một gánh nặng kinh tế đối với ngân sách quốc gia dành cho y tế Nhóm kháng sinh là nhóm sử dụng

nhiều nhất trong phân tích sử dụng thuốc tại 38 Bệnh viện trong một nghiên cứu khác trong cả nước năm 2009 trong đó Bệnh viện Trung ương 25,7%; tuyến tỉnh 32%; tuyến huyện 43,1% về giá trị [16]

Bệnh viện trung ương Huế năm 2012 chi phí sử dụng nhóm kháng sinh cũng chiếm tỉ lệ cao nhất chiếm 34,84 % giá trị [26] Theo một nghiên cứu về thực trạng thanh toán thuốc BHYT tổng cả năm 2010, trong số 30 hoạt chất

có giá trị thanh toán tiền nhiều nhất chiếm 43,7 % tiền thuốc BHYT có đến 10 hoạt chất thuộc nhóm kháng sinh, chiếm tỉ lệ cao nhất (21,92% tiền thuốc BHYT) [24]

Các nghiên cứu trên cho thấy thuốc kháng sinh chiếm tỉ trọng lớn trong tổng tiền thuốc sử dụng tại Bệnh viện, kết quả này cho thấy MHBT tại Việt Nam có tỉ lệ nhiễm khuẩn cao, mặt khác có thể đánh giá thình trạng lạm dụng kháng sinh vẫn còn phổ biến

 Về sử dụng thuốc sản xuất trong nước, thuốc nhập khẩu

Trong năm 2012 Cục quản lý Dược đã tổ chức thành công diễn đàn

“Người Việt Nam ưu tiên dùng thuốc Việt Nam” Đây là một trong những giải pháp quan trọng hỗ trợ cho ngành Dược Việt Nam phát triển bền vững, đảm bảo nguồn cung ứng thuốc phòng chữa bệnh cho nhân dân và không lệ thuộc vào nguồn nhập khẩu từ nước ngoài [6]

Thuốc sản xuất tại Việt Nam đã đa dạng về chủng loại và số lượng như: các nhóm thuốc dung dịch tiêm truyền, thuốc tiêm, kháng sinh và các nhóm thuốc khác Giá trị tiền thuốc sản xuất tại Việt Nam tăng mạnh qua các năm đáp ứng đến 50% trị giá tiền thuốc sử dụng [7]

Thuốc sản xuất trong nước chiếm gần 43% các mặt hàng trúng thầu, trong đó chủ yếu là thuốc do các Công ty của Việt Nam sản xuất [20]

Tỷ lệ tiền mua thuốc sản xuất tại Việt Nam trên tổng số tiền mua thuốc năm 2010 của các Bệnh viện chiếm 38,7% Trong đó Bệnh viện tuyến trung ương (11,9%), Bệnh viện tỉnh/thành phố (33,9%), Bệnh viện huyện chiếm (61.5% [10] [22] Điều này cho thấy các Bệnh viện tuyến

trung ương là tuyến cuối điều trị các bệnh nặng đã được chuyển tuyến nên yêu cầu về thuốc điều trị là những thuốc có tác dụng mạnh nên sử dụng thuốc có nguồn gốc nhập khẩu cao hơn

Nghiên cứu về cơ cấu sử dụng thuốc sản xuất trong nước của Bệnh viện Hữu Nghị giai đoạn 2008 đến 2010 thuốc nội chiếm tỷ lệ từ 20,35% đến 22,37% giá trị tiêu thụ trong tổng giá trị kinh phí mua thuốc Khối lượng tiêu thụ thuốc nội chiếm tỷ lệ 82,97% đến 87,3% trong tổng khối lượng tiêu thụ tại Bệnh viện, do thuốc nội có giá trị thấp Trong đó nhóm A, thuốc ngoại chiếm tỷ lệ 79,6%; 79,93%: 82,92% tổng giá trị tiêu thụ, tuy nhiên thuốc nội lại chiếm 80,6%; 73,57%; 77,40% tổng khối lượng tiêu thụ[13]

 Về sử dụng thuốc Biệt dược gốc, thuốc Generic

Kết quả phân tích cơ cấu thuốc Biệt dược gốc - Generic của tác giả Vũ Thu Hương tại 36 Bệnh viện trong cả nước cho thấy không có sự khác biệt cả về

tỷ lệ số lượng và giá trị sử dụng các thuốc này giữa các tuyến BV [14]

Tuyến TW thuốc Generic chiếm 32,6 - 35,1% SKM; 21,1- 31,2% giá trị, tại các Bệnh viện tuyến tỉnh, chiếm 22,4 - 46% SKM, 12,1- 38,1% giá trị, Bệnh viện tuyến huyện 35,5 - 47,8% SKM, 17,8 - 21,8% giá trị Như vậy, bệnh viện tuyến huyện sử dụng kháng sinh với số SKM thuốc cao nhất nhưng chiếm giá trị thấp nhất, BV tuyến TW chiếm tỉ lệ cao về SKM và giá trị

Các thuốc Generic tập trung vào các nhóm kháng sinh, vitamin dạng đơn chất, dịch truyền được sản xuất trong nước hoặc liên doanh sản xuất trong nước và một số thuốc Generic nhập khẩu thuộc nhóm thuốc điều trị ung thư, kháng sinh, tim mạch

Tại Bệnh viện Hữu Nghị giai đoạn năm 2008-2010, trong nhóm A thuốc Biệt dược gốc chiếm tỷ lệ 40%; 38,33%; 41,79% tổng giá trị tiêu thụ; khối lượng tiêu thụ chiếm 6,66%; 7,1%; 7,34% Nhóm Generic có khối lượng tiêu thụ trên 90% [13]

1.3 Giới thiệu về Trung tâm Y tế thị xã Đồng Xoài, Tỉnh Bình Phước

Trung tâm Y tế thị Xã Đồng Xoài là Trung tâm y tế tuyến huyện, thị tương đương bệnh viện hạng III với quy mô 100 giường bệnh; Chịu sự quản

lý toàn diện của Sở Y tế tỉnh Bình Phước

- Phòng tổ chức hành chính

- Phòng Tài chính

kế toán

- Phòng kế hoạch tổng hợp

- Khoa dược

Các khoa lâm sàng, cận lâm sang:

- Khoa chẩn đoán hình ảnh

- Khoa cấp cứu nội nhi

- Khoa liên chuyên khoa

PHÓ GIÁM ĐỐC Phụ Trách hệ điều

trị

Bảng 1.2 Nhân lực của Trung tâm Y tế Thị Xã Đồng Xoài năm 2015

Cơ cấu chuyên

1.3.2 Hội đồng thuốc và điều trị

HĐT&ĐT Trung tâm có vai trò tư vấn cho Giám đốc Trung tâm các vấn đề liên quan đến thuốc và điều trị bằng thuốc, thực hiện tốt chính sách quốc gia về thuốc trong Trung tâm

1.3.2.1 Tổ chức

Hội đồng thuốc và điều trị của Trung tâm gồm có 10 thành viên do Giám đốc Trung tâm ra quyết định thành lập Chủ tịch hội đồng là Giám đốc Trung tâm; Phó chủ tịch hội đồng kiêm uỷ viên thường trực là trưởng khoa Dược; thư ký hội đồng là trưởng phòng Kế hoạch tổng hợp Các thành viên khác bao

gồm: Trưởng các khoa lâm sàng; Điều dưỡng trưởng Trung tâm và Trưởng phòng tài chính kế toán

1.3.2.2 Chức năng nhiệm vụ

Tư vấn thường xuyên cho Giám đốc Trung tâm về cung ứng, sử dụng thuốc an toàn, hợp lý và hiệu quả, cụ thể hóa các phác đồ điều trị phù hợp với điều kiện Trung tâm Xây dựng danh mục thuốc phù hợp với mô hình bệnh tật

và chi phí về thuốc, vật tư tiêu hao điều trị của Trung tâm;

- Giám sát việc thực hiện quy chế chẩn đoán bệnh, làm hồ sơ bệnh án và kê đơn đều trị, quy chế sử dụng thuốc và quy chế công tác khoa dược;

- Theo dõi hiệu quả sử dụng thuốc và phản ứng có hại, rút kinh nghiệm sai sót trong sử dụng thuốc;

- Thông tin về thuốc, theo dõi ứng dụng thuốc mới trong điều trị;

- Xây dựng mối quan hệ hợp tác chặt chẽ giữa dược sỹ, bác sỹ và điều dưỡng.Trong đó dược sỹ là tư vấn, bác sỹ chịu trách nhiệm về chỉ định và điều dưỡng là người thực hiện y lệnh

1.3.2 Hoạt động của hội đồng thuốc và điều trị

Hội đồng thuốc và điều trị họp một tháng một lần và khi cần thiết Phó chủ tịch hội đồng chuẩn bị nội dung họp và gửi tài liệu đến các thành viên trước khi diễn ra cuộc họp Trên cơ sở đó hội đồng sẽ thảo luận và đưa ra các kiến nghị, đề xuất trình lên giám đốc phê duyệt và ra quyết định thực hiện[]

Các nội dung hoạt động của HĐT&ĐT

- Xây dựng danh mục thuốc sử dụng tại BV và đề nghị SYT tổ chức đấu thầu;

- Lựa chọn thuốc sử dụng tại Trung tâm theo kết quả đấu thầu;

- Kiến nghị việc mua sắm thuốc men, hóa chất, vật tư theo nhu cầu điều trị của BV mà không có trong kết quả đấu thầu;

- Bình đơn thuốc, bình hồ sơ bệnh án rút kinh nghiệm điều trị;

- Xây dựng phác đồ điều trị chuẩn;

- Xây dựng các quy trình liên quan đến việc sử dụng thuốc;

- Đánh giá thực trạng quá trình sử dụng thuốc;

- Theo dõi giám sát các phản ứng có hại của thuốc, tư vấn, hướng dẫn bác sỹ, điều dưỡng… theo dõi, phát hiện, xử trí và báo cáo ADR;

- Tổ chức học tập theo các chuyên đề về sử dụng thuốc hợp lý, an toàn, các tương tác thuốc cho cán bộ công nhân viên trong Trung tâm

1.3.3 Khoa Dược

* Vị trí: Khoa dược chịu sự lãnh đạo trực tiếp của giám đốc Trung tâm; có

chức năng quản lý và tham mưu cho Giám đốc về toàn bộ công tác dược trong Trung tâm nhằm đảm bảo cung cấp đầy đủ, kịp thời thuốc có chất lượng

và tư vấn, giám sát việc thực hiện sử dụng thuốc an toàn, hợp lý Khoa dược

là nơi thực hiện các chính sách quốc gia về thuốc

* Chức năng nhiệm vụ: Lập kế hoạch, cung ứng và đảm bảo số lượng, chất

lượng thuốc thông thường và thuốc chuyên khoa, hoá chất vật dụng y tế tiêu hao cho điều trị và đáp ứng yêu cầu điều trị hợp lý; kiểm tra theo dõi, giám

sát việc sử dụng thuốc an toàn, hợp lý; tham gia quản lý kinh phí thuốc, thực

hành tiết kiệm và thực hiện một số chức năng nhiện vụ khác quy định tại thông tư 22/2011/TT-BYT[ ]

* Tổ chức Khoa Dược: Sơ đồ tổ chức Khoa Dược TTYT thị xã Đồng Xoài:

Bảng 1.3 Sơ đồ tổ chức Khoa Dược

Căn cứ thông tư 08/ 2007/TTLT-BYT-BNV ngày 5/6/2007 thông tư liên tịch hướng dẫn định mức biên chế sự nghiệp trong các cơ sở y tế nhà nước Tỷ lệ cơ cấu bộ phận, chuyên môn đối với Dược sỹ đại học / Bác sỹ:

Kho Thuốc - Vật tư BHYT

Kho Thuốc- Vật tư chương trình

dự phòng

TRƯỞNG KHOA

PHÓ KHOA

Kho thuốc- Vật tư KPSN

1/8 và Dược sỹ đại học / Dược sỹ trung cấp 1/2 Vì vậy nhân lực khoa Dược của Trung tâm năm 2015 phù hợp để phân bổ vào các vị trí công việc theo quy định tại Thông tư 22/2011/TT-BYT ngày 10 tháng 6 năm 2011 Quy định hoạt động,tổ chức của khoa Dược bệnh viện nên khoa Dược hoạt động ổn định và hiệu quả

Khoa dược thực hiện tham mưu cho ban giám đốc toàn bộ công tác về dược trong đơn vị, căn cứ vào kế hoạch chung của Trung tâm, lập kế hoạch và

tổ chức thực hiện việc cung ứng, bảo quản và sử dụng thuốc xây dựng kế hoạch cung ứng thuốc, kế hoạch kiểm tra gíam sát các bộ phận kho Tổ chức thực hiện việc nhập, xuất, thống kê, kiểm kê, báo cáo; phối hợp với phòng Tài chính - kế toán thanh quyết toán; theo dõi, quản lý kinh phí sử dụng thuốc đảm bảo chính xác, theo đúng các quy định hiện hành

- Khoa Dược phân công các vị trí nhằm thực hiện đầy đủ các chức năng nhiệm vụ theo Thông tư 22/2011/TT-BYT ngày 10 tháng 6 năm 2011 Quy định hoạt động, tổ chức của khoa Dược bệnh viện như: Nghiệp vụ dược;

Kế – thồng kê dược và bao gồm các kho chẵn lẽ ngồn BHYT; kho nguồn kinh phí sự nghiệp và kho thuốc chương trình Y tế Quốc gia; nhà thuốc bệnh viện

- Dược lâm sàng – Thông tin thuốc: Hoạt động kiêm nhiệm, chịu trách nhiệm về thông tin thuốc trong Trung tâm, triển khai mạng lưới theo dõi, giám sát, báo cáo tác dụng không mong muốc của thuốc và công tác cảnh giác dược Tư vấn về sử dụng thuốc an toàn, hợp lý cho Hội đồng thuốc và điều trị, cán bộ y tế và người bệnh Tham gia theo dõi, kiểm tra, giám sát việc kê đơn thuốc nội trú và ngoại trú nhằm đẩy mạnh việc sử dụng thuốc an toàn, hợp lý và hiệu quả Hướng dẫn và kiểm tra việc sử dụng thuốc trong Trung tâm; chịu trách nhiệm tính toán hiệu chỉnh liều đối với người bệnh cần điều chỉnh liều; được quyền xem xét thay thế thuốc (nếu phát hiện thấy có tương tác trong kê đơn, kê đơn cùng hoạt chất, thuốc trong kho của Khoa dược hết) bằng thuốc tương đương đồng thời thông tin lại cho khoa lâm sàng biết và thống nhất việc thay thế thuốc

1.3.4 Hoạt động khám chữa bệnh

Theo kết quả thống kê, năm 2015 Trung tâm Y tế đã khám chữa bệnh cho 60.317 lượt bệnh nhân ngoại trú BHYT Cung ứng tương đối đầy đủ thuốc, vật tư y tế, các dịch vụ lâm sàng, cận lâm sàng cho bệnh nhân Bảo đảm hoàn thành được chỉ tiêu khám chữa bệnh Sở Y tế giao và thực hiện nhiệm vụ chăm sóc bảo vệ sức khỏe cho nhân dân ngày càng tốt hơn

Mô hình bệnh tật của TTYT Thị Xã Đồng Xoài năm 2015

Mô hình bệnh tật của TTYT TX Đồng Xoài năm 2015 (theo mã ICD 10) được trình bày theo bảng sau.(Thống kê từ dữ liệu phần mềm của bệnh viện)

Bảng 1.4 Mô hình bệnh tật của TTYT TX Đồng Xoài năm 2015 theo mã

ICD 10 ST

T

X

Tần xuất

Tỷ lệ (%)

C01 Bệnh nhiễm khuẩn và ký sinh vật A00-B99 1795 2.98

C12 Bệnh da và mô dưới da L00-L99 673 1.12 C13 Bệnh cơ - xương và mô liên kết M00-M99 12.713 21.08

C14 Bệnh hệ sinh dục-tiết niệu N00-N99 3665 6.08

C19 Chấn thương, ngộ độc và một số hậu

quả khác do nguyên nhân bên ngoài

S00-S99 900 1.49

ít hơn 2000 bệnh nhân và chiếm dưới 4% cho mỗi chương bệnh

1.4 Tính thiết yếu của đề tài

Hơn 20 năm thành lập và hoạt động Trung tâm Y tế Đồng Xoài dần phát triển hơn, ngày càng thu hút đông bệnh nhân đến khám và điều trị, Trung tâm đã chú trọng quan tâm đào tạo đội ngũ nhân lực bệnh viện, chú trọng công tác khám chẩn đoán cũng như chú trọng bổ sung thêm nhiều trang thiết

bị cận lâm sàng, đổi mới các dịch vụ, cách chăm sóc bệnh nhân, cập nhật phác

đồ điều trị mới để phục vụ công tác khám chữa bệnh ngày càng tốt hơn, thời gian qua có nhiều đề tài nghiên cứu về bệnh lý, về sáng kiến kỷ thuật mới trong y khoa, về tổ chức nhân sự được tiến hành thực hiện phân tích và đề xuất trong Trung tâm Còn vấn đề sử dụng thuốc như thế nào, đã hợp lý, an toàn và hiệu quả hay chưa? Cũng như việc xây dựng danh mục sử dụng tại Trung tâm và việc cung ứng thuốc có được cung ứng đầy đủ kịp thời chưa? Đặc biệt từ khi đấu thầu tập trung tại địa phương thì phát sinh nhiều bất cập như thuốc thừa thuốc thiếu đã liên tục diễn ra nên vấn đề cấp thiết phải thống

kê, phân tích nguyên nhân là cần thiết nên Tôi tiến hành nghiên cứu phân tích

danh mục thuốc được sử dụng tại Trung tâm năm 2015 nhằm tiến tới đảm bảo một danh mục thuốc sử dụng tại Trung tâm có chất lượng, hợp lý, an toàn, hiệu quả, phù hợp với mô hình bệnh tật của địa phương và phù hợp với nguồn quỹ thanh quyết toán BHYT tại Trung tâm

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng nghiên cứu

- DMTBV xây dựng đấu thầu năm 2015

- DMTBV sau khi có kết quả thầu năm 2015

- DMTBV đã được sử dụng năm 2015

2.2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu

- Địa điểm: Trung tâm Y tế thị xã Đồng Xoài, Tỉnh Bình Phước

- Thời gian nghiên cứu: từ tháng 01/2015 đến tháng 12/2015

2.3 Phương pháp nghiên cứu

2.3.1 Thiết kế nghiên cứu

- Mô tả hồi cứu

2.3.2 Mẫu nghiên cứu

Hồi cứu từ danh mục thuốc sử dụng thuốc năm 2015 được lấy ra từ phần mềm của bệnh viện DMTBV xây dựng đấu thầu tập trung và DMTBV sau khi có kết quả thầu 2015;

2.4 Các biến số nghiên cứu

Các biến số nghiên cứu được thể hiện qua bảng sau:

Bảng 2.5 Các biến số nghiên cứu

STT TÊN BIẾN SỐ ĐỊNH NGHĨA LOẠI

BIẾN

NGUỒN THU THẬP

Phần 1: Phân tích cơ cấu và giá trị DMT được sử dụng tại TT Y tế

Phân loại

Báo cáo xuất nhập tồn kho của BV năm

2015

2 Nguồn gốc –

xuất xứ

Thuốc có nguồn gốc SX trong nước và nhập ngoại

Phân loại, Nhị phân

Báo cáo xuất nhập tồn kho của BV năm

2015

3 Thành phần

thuốc

Đơn thành phần: trong công thức có 1 chất

Đa thành phần: trong công thức có 2 chất trở lên

Phân loại, Nhị phân

Báo cáo xuất nhập tồn kho của BV năm

Báo cáo xuất nhập tồn kho của BV năm

2015

5 Dạng đường

dùng

Đường dùng là tiêm Đường dùng là uống, hoặc dùng ngoải, đặt, nhỏ mắt

Đường dùng khác

Phân loại

Báo cáo xuất nhập tồn kho của BV năm

Báo cáo xuất nhập tồn kho của BV năm

2015

7 Theo phân tích

ABC

Thuốc hạng A Thuốc hạng B Thuốc hạng C

Phân loại

Báo cáo xuất nhập tồn kho của BV năm

có kết quả thầu

thầu theo thuốc

GT thuốc chế phẩm YHCT trúng thầu và không trúng thầu

Phân loại

DMTBV sau khi

có kết quả thầu năm 2015

Số

DMTBV sau khi

có kết quả thầu năm 2015

SL &GT thuốc tân dược điều chuyển tăng theo nhóm TDDL

ĐTTT năm 2015

Số

Thuốc điều chuyển giảm sau ĐTTT năm 2015

2.5 Phương pháp thu thập số liệu

Thu thập và hồi cứu các số liệu thứ cấp thông qua các tài liệu sẵn có:

 DMT đã sử dụng tại Trung tâm Y tế thị xã Đồng Xoài năm 2015

 DMT tân dược thuộc phạm vi thanh toán của quỹ BHYT được ban hành kèm theo thông tư số 40/2014/TT-BYT ngày 17 tháng 11 năm 2014

 DMT tối cần thiết, thuốc thiết yếu, thuốc không thiết yếu (VEN) tại Trung tâm Y tế thị xã Đồng Xoài năm 2015 đã được HĐT&ĐT xây dựng trên cơ sở:

 Mô hình bệnh tật của BV trong năm 2015 (dữ liệu từ phần mềm chương trình quản lý BV)

 DMTTY Tân dược lần VI được ban hành kèm theo thông tư số BYT ngày 26 tháng 12 năm 2013

41/2013/TT- DMT Tân dược thuộc phạm vi thanh toán của quỹ BHYT được ban hành kèm theo thông tư số 40/2014/TT-BYT ngày 17 tháng 11 năm 2014

 DMTBV xây dựng đấu thầu tập trung năm 2015

 DMTBV sau khi có kết quả đấu thầu tập trung năm 2015

2.6 Phương pháp phân tích và xử lý số liệu

2.6.1 Phân tích cơ cấu và giá trị DMTBV đã sử dụng

Các số liệu sau khi thu thập được đưa vào phần mềm Microsoft Excel để xử

lý và phân tích theo các bước sau:

 Bước 1: Tổng hợp toàn bộ những dữ liệu về DMT đã được sử dụng năm 2015

trên cùng 1 bản tính Excel gồm: Tên thuốc (cả biệt dược gốc và generic); nồng độ, hàm lượng; đơn vị tính; số lượng; đơn giá; nước SX; công ty cung cấp

 Bước 2: Tổng hợp số liệu theo các chỉ số cần nghiên cứu:

 Xếp theo nhóm TDDL

 Xếp theo nước SX

 Xếp theo thuốc đơn/ đa thành phần

 Xếp theo tên BDG và generic

 Xếp theo đường dùng của thuốc

 Bước 3: Tính tổng SL khoản mục, trị giá của từng biến số, tính tỷ lệ phần

trăm giá trị số liệu (nếu cần)

 Phương pháp phân tích ABC:

Các bước tiến hành

- Tính tổng giá trị tiêu thụ của các thuốc đã sử dụng

- Tính giá trị % của mỗi sản phẩm

- Dựa vào % sắp xếp các thuốc theo thứ tự giảm dần

- Tính giá trị % tích lũy cho mỗi sản phẩm, bắt đầu từ sản phẩm số 1, sau đó cộng với sản phẩm tiếp theo trong danh mục thuốc

- Phân hạng sản phẩm dựa vào giá trị % tích lũy:

 Hạng A: gồm những sản phẩm chiếm từ 75% đến 80% tổng giá trị tiền

 Hạng B: gồm những sản phẩm chiếm từ 15% đến 20% tổng giá trị tiền

 Hạng C: gồm những sản phẩm chiếm từ 5% đến 10% tổng giá trị tiền

- Tính tổng số và tỷ lệ % số lượng, số đơn vị tiêu thụ thuốc hạng A, B, C

Thông thường:

 Sản phẩm hạng A chiếm từ 10% - 20% tổng số sản phẩm

 Sản phẩm hạng B chiếm từ 10% - 20% tổng số sản phẩm

 Sản phẩm hạng C chiếm từ 60% - 80% tổng số sản phẩm

 Phương pháp phân tích VEN

Các bước phân tích VEN:

- Phân nhóm các thuốc VEN: HĐT&ĐT xây dựng trên DMTBV năm 2015

để phân loại VEN

- Tính tổng số, tỷ lệ phần trăm số lượng thuốc và GTSD của các thuốc nhóm A theo VEN

2.6.2 Phân tích việc thực hiện DMTBV sau ĐTTT

Các số liệu sau khi thu thập được đưa vào phần mềm Microsoft Excel để

xử lý và phân tích theo các bước sau:

 Bước 1: Tổng hợp toàn bộ những dữ liệu về DMTBV xây dựng ĐTTT

năm 2015, DMTBV ĐTTT sau khi có kết quả thầu

 Bước 2: Tổng hợp số liệu theo các chỉ số cần nghiên cứu:

 SL thuốc BDG; generic và GT của nhóm BDG; generic

 SL thuốc Tân dược trúng thầu và không trúng thầu GT thuốc Tân dược trúng thầu và không trúng thầu

 SL thuốc Chế phẩm YHCT trúng thầu và không trúng thầu GT thuốc Chế phẩm YHCT trúng thầu và không trúng thầu

 SL thuốc Tân dược trúng thầu theo nhóm TDDL và GT thuốc tân dược không trúng thầu theo nhóm TDDL

 SL & GT thuốc điều Tân dược và thuốc Chế phẩm YHCT điều chuyển tăng do không cung ứng đủ và do nhu cầu tăng SL & GT thuốc Tân dược điều chuyển tăng theo nhóm TDDL

 SL & GT thuốc Tân dược và Chế phẩm YHCT điều chuyển giảm

 Bước 3: Tính tổng SL khoản mục, trị giá của từng biến số, tính tỷ lệ phần

trăm giá trị số liệu (nếu cần)

- Xử lý số liệu và trình bày kết quả

- Số liệu sau khi được thu thập, được xử lý bằng phần mềm excel 2007

- Sắp xếp theo mục đích phân tích;

- Tính số liệu, giá trị và tỷ lệ phần trăm của từng biến;

- So sánh, mô hình hóa dưới dạng biểu đồ, đồ thị;

- Trình bày kết quả bằng phần mềm Microsoft Word 2010

- Báo cáo kết quả nghiên cứu bằng phần mềm Microsoft Powerpoint

Tỷ lệ % thuốc (hoạt chất) từng nhóm= số thuốc (hoạt chất) mỗi

nhóm/tổng số thuốc (hoạt chất) đã sử dụng x 100

Công thức 2:

Tỷ lệ % GTSD mỗi nhóm=(Tổng GTSD của nhóm/Tổng GTSD thuốc năm 2015) x100

Tỷ lệ % SL và GTSD của thuốc SX trong nước và nhập ngoại

Tỷ lệ % SL và GTSD thuốc đơn thành phần

và đa thành phần

Tỷ lệ % SL và GTSD thuốc biệt dược gốc

và generic

Tỷ lệ % SL và GTSD thuốc theo dạng đường dùng