Quản lý tài chính ở Đại học Đà Nẵng - Thực trạng và giải pháp hoàn thiện

Nguồn tài chính đầu tư cho sự nghiệp đào tạo nói chung và đào tạo ở các trường đại học công lập nói riêng là đầu tư cơ bản, đầu tư cho sự nghiệp phát triển của con người - là động lực tr

mở đầu

1 Tính cấp thiết của đề tài

Cuộc cách mạng khoa học - công nghệ trên thế giới đang diễn ra mạnh mẽ Trình

độ dân trí và tiềm lực khoa học - công nghệ đã trở thành nhân tố quyết định sức mạnh và

vị thế của mỗi quốc gia Trên thế giới giáo dục và đào tạo được coi là nhân tố quyết định

sự thành bại của mỗi Quốc gia Luật Giáo dục đã được Quốc hội nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam khoá X, kỳ họp thứ 4 thông qua ghi rõ “Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp của Nhà nước và của toàn dân”

Nghị quyết Hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá VIII của Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định “phải coi đầu tư cho giáo dục là đầu tư cơ bản quan trọng nhất cho sự phát triển toàn diện của đất nước”, và nhấn mạnh “tăng cường các nguồn lực cho giáo dục - đào tạo”, “tăng dần tỷ trọng chi ngân sách cho giáo dục - đào tạo”

Dự thảo chiến lược phát triển giáo dục - đào tạo đến năm 2020 cũng ghi rõ: " Xây dựng một nền giáo dục - đào tạo chất lượng cao đạt chuẩn khu vực và Quốc tế”

Đại Học Đà Nẵng được thành lập theo Nghị định 32/CP ngày 04/04/1994 của Chính phủ và Quyết định 477/TTg ngày 5/9/1994 của Thủ tướng Chính phủ; được điều chỉnh theo Nghị định số 07/2001/NĐ-CP ngày 01/02/2001 của Chính phủ và Quyết định

số 16/001/QĐ-TTg ngày 12/02/2001 của Thủ tướng Chính phủ Sự ra đời của Đại học Đà Nẵng đánh dấu bước đổi mới quan trọng đối với quá trình xây dựng và phát triển nền giáo dục đại học ở Việt Nam nói chung, ở Đà Nẵng nói riêng trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, phù hợp với xu hướng phát triển đại học của các nước tiên tiến trên thế giới, xây dựng Đà Nẵng thành trung tâm đào tạo và nghiên cứu khoa học chất lượng cao của khu vực và cả nước Để hoàn thành nhiệm vụ trọng đại đó, Đại Học

Đà Nẵng phải phát huy tiềm năng của mình, trên cơ sở sự ưu tiên đầu tư của Nhà nước, trong đó hoàn thiện quản lý tài chính là bộ phận quan trọng Với những điều kiện mới, nhiệm vụ mới, Đại học Đà Nẵng cần phải nâng cao năng lực quản lý tài chính để phối hợp cùng với các mảng công tác về đào tạo, nghiên cứu khoa học nhằm góp phần nâng

cao năng lực quản lý tài chính của Đại học Đà Nẵng Vì vậy, đề tài: “Quản lý tài chính ở

Đại học Đà Nẵng - Thực trạng và giải pháp hoàn thiện” được chọn làm đối tượng

nghiên cứu trong luận văn này

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Trong những năm gần đây, đã có nhiều công trình nghiên cứu, bài viết liên quan đến lĩnh vực quản lý tài chính trong các trường đại học, trên cả nước nói chung và khu vực miền Trung nói riêng Có thể nêu một số công trình tiêu biểu sau đây:

- Ngân hàng Thế giới, nghiên cứu tài chính cho giáo dục Việt Nam, Hà Nội, (1996)

- Nguyễn Duy Bắc (2002), “Phát triển giáo dục và đào tạo theo tinh thần xã hội

hoá”, Tạp chí lý luận Chính trị

- Đỗ Minh Cương - Nguyễn Thị Đoan (1999), Phát triển nguồn nhân lực cho giáo

dục đại học Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

- Nguyễn Công Nghiệp (1996), Xây dựng quy trình lập kế hoạch và cơ chế điều

hành ngân sách giáo dục - đào tạo, Bộ Tài chính

- Trần Thị Thu Hà (1993), Đổi mới và hoàn thiện cơ chế quản lý ngân sách hệ

thống giáo dục Quốc dân, Luận án Phó tiến sĩ, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân Hà

Nội

- Trần Xuân Hải (2000), Giải pháp vốn đầu tư phát triển sự nghiệp đào tạo trong

giai đoạn hiện nay ở Việt Nam, Luận án Tiến sĩ Kinh tế, Trường Đại học Kinh tế Quốc

dân Hà Nội

- Lê Phước Minh (2001), “Vấn đề thu chi trong giáo dục Đại học và một số ý kiến

về tạo nguồn”, Tạp chí Giáo dục, (7)

- Trần Văn Phong (2001), Nguồn tài chính và quản lý tài chính ở các trường Đại

học công lập trong giai đoạn hiện nay, Luận án Thạc sĩ Kinh tế, Học viện Chính trị Quốc

gia Hồ Chí Minh

- Phạm Văn Ngọc (2001), Đổi mới quản lý tài chính đáp ứng mô hình Đại học

quốc gia Hà Nội-Thực trạng và giải pháp, Luận án Thạc sĩ Kinh tế,Học viện Chính trị

Quốc gia Hồ Chí Minh

- Nguyễn Duy Tạo (2000), Hoàn thiện quản lý tài chính các trường đào tạo công

lập ở nước ta hiện nay, Luận văn Thạc sĩ Kinh tế, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí

Minh

Các công trình trên tiếp cận dưới nhiều góc độ khác nhau và đã đề cập đến nhiều khía cạnh về đổi mới và hoàn thiện cơ chế quản lý, nguồn tài chính và quản lý tài chính ở các trường đào tạo công lập Tuy nhiên, chưa có công trình nào nghiên cứu một cách chuyên biệt về vấn đề quản lý tài chính của Đại học Đà Nẵng

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn

Mục đích của luận văn là thông qua phân tích thực trạng quản lý tài chính ở Đại

học Đà Nẵng, đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực quản lý tài chính ở Đại học Đà Nẵng nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển trong giai đoạn tới

Phù hợp với mục đích trên, luận văn có nhiệm vụ:

- Hệ thống hoá những vấn đề lý luận về quản lý tài chính phục vụ giáo dục đào tạo, nhân tố tác động tới việc quản lý tài chính phục vụ giáo dục đào tạo, kinh nghiệm của một số nước trong việc quản lý tài chính phục vụ giáo dục đào tạo

- Đánh giá thực trạng quản lý tài chính của Đại Học Đà Nẵng thời gian qua và nêu

ra những tồn tại cần khắc phục, những điểm mạnh cần phát huy

- Luận chứng giải pháp nâng cao năng lực quản lý tài chính của Đại học Đà Nẵng trong giai đoạn tới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn: Quản lý tài chính của Đại học Đà Nẵng (đơn vị

sự nghiệp có thu), các yếu tố quyết định năng lực quản lý tài chính ở Đại học Đà Nẵng bao gồm yếu tố con người, quy chế quản lý và thiết bị hỗ trợ

Phạm vi nghiên cứu trong luận văn:

- Về nội dung: Chủ yếu giới hạn ở các nội dung quản lý tài chính của Đại học Đà Nẵng

- Về không gian: Đối tượng khảo sát của luận văn là Đại học Đà Nẵng bao gồm 5 trường thành viên

- Về thời gian: Từ năm 2000 trở lại đây

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, bám sát điều kiện thực tế ở địa phương Trong từng nội dung cụ thể, còn sử dụng phương pháp phân tích tổng hợp, khái quát tài liệu sẵn có kết hợp phương pháp nghiên cứu thực tiễn: (mẫu phiếu điều tra, phỏng vấn, lấy ý kiến chuyên gia tổng kết kinh nghiệm), qua đó xử lý số liệu: (dùng phương pháp toán thống kê để xử lý số liệu, các kết quả điều tra khảo sát) để làm sáng tỏ những vấn đề cần nghiên cứu

6 Dự kiến đóng góp của luận văn

- Hệ thống hoá các vấn đề lý luận cơ bản về quản lý tài chính trong đào tạo đại học

- Làm rõ các yếu tố ảnh hưởng đến vấn đề quản lý tài chính trong đào tạo đại học

- Nêu ra bức tranh khái quát về quản lý tài chính ở Đại học Đà Nẵng

- Đề xuất những giải pháp quản lý tài chính của Đại học Đà Nẵng

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn được chia làm 3 chương, 7 tiết

Chương 1

một số vấn đề chung về quản lý tài chính

ở trường đại học công lập

1.1 Quản lý tài chính ở trường Đại học công lập

1.1.1 Khái niệm tài chính, nguồn tài chính và quản lý tài chính ở trường Đại học công lập

1.1.1.1 Khái niệm tài chính

Tài chính không những tượng trưng cho các quan hệ - mặt bản chất bên trong mà còn tượng trưng cho các nguồn tài chính, các quỹ tiền tệ - Mặt biểu hiện bên ngoài “vỏ vật chất” của các quan hệ đó Tài chính phản ánh các quan hệ kinh tế nảy sinh trong phân phối của cải xã hội dưới hình thức giá trị (gọi tắt là các quan hệ phân phối) Là một bộ phận của các quan hệ phân phối của xã hội

Bản chất của tài chính - các quan hệ phân phối sản phẩm xã hội - chịu sự ràng buộc bởi bản chất của quan hệ sản xuất xã hội mà đặc trưng cơ bản là các quan hệ về sở hữu tư liệu sản xuất.Có nhiều khái niệm về tài chính,nhưng khái niệm về tài chính dưới đây cho phép chúng ta nhìn nhận đầy đủ,toàn diện về tài chính:

Khái niệm tài chính: Tài chính thể hiện ra là sự vận động của vốn tiền tệ diễn ra

ở mọi chủ thể trong xã hội Nó phản ánh tổng hợp các mối quan hệ kinh tế nảy sinh trong phân phối các nguồn tài chính thông qua việc tạo lập hoặc sử dụng các quỹ tiền

tệ nhằm đáp ứng các nhu cầu khác nhau của các chủ thể trong xã hội

Việc xác định đúng đắn quan niệm tài chính và bản chất tài chính có ý nghĩa quan trọng cả về lý luận và thực tiễn Điều đó tạo cơ sở cho việc vận dụng các quan hệ tài chính tồn tại khách quan để quyết định chính xác các quyết định tài chính, đồng thời thông qua các chính sách tài chính để tổ chức các quan hệ tài chính nhằm sử dụng tài chính tác động tích cực tới các hoạt động và các hoạt động kinh tế - xã hội theo các

phương hướng đã xác định

1.1.1.2 Khái niệm nguồn tài chính

Nguồn tài chính là khả năng tài chính mà các chủ thể trong xã hội có thể khai thác,

sử dụng nhằm thực hiện các mục đích của mình Nguồn tài chính có thể tồn tại dưới dạng

tiền hoặc tài sản vật chất và phi vật chất Sự vận động của các nguồn tài chính phản ánh

sự vận động của những bộ phận của cải xã hội dưới hình thức giá trị (tiền tệ) Nguồn tài chính luôn thể hiện một khả năng về sức mua nhất định Trong nền kinh tế thị trường, mỗi chủ thể trong xã hội khi đã nắm trong tay những nguồn tài chính nhất định là nắm trong tay một sức mua để có thể nắm được những nguồn vật lực hay sử dụng được những nguồn nhân lực nhất định phục vụ cho mục đích tích lũy hay tiêu dùng của mình

Nguồn tài chính đầu tư cho sự nghiệp đào tạo nói chung và đào tạo ở các trường đại học công lập nói riêng là đầu tư cơ bản, đầu tư cho sự nghiệp phát triển của con người

- là động lực trực tiếp của sự phát triển kinh tế - xã hội Nhà kinh tế học Hoa Kỳ Gray Backer đã khẳng định “Không có đầu tư nào mang lại nguồn lợi lớn như đầu tư vào nguồn nhân lực”

Đầu tư cho đào tạo là đầu tư “lợi ích tương lai”, hiệu quả không thấy ngay được, lợi ích của việc đầu tư cho sự nghiệp đào tạo có tác dụng như đầu tư cho phương tiện sản xuất, một loại phương tiện sản xuất tạo ra sản phẩm có tính chất vô hình, sản phẩm đó không thuộc loại tiêu dùng mà thuộc loại “tạo tiềm năng” Hiệu quả của việc đầu tư cho

sự nghiệp đào tạo được phát huy trên phạm vi toàn xã hội, đồng thời được xác định đầy

đủ khi những sản phẩm của đào tạo đi vào cuộc sống và thực sự thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước

Có thể thấy quan hệ nhân quả giữa đầu tư và phát triển sự nghiệp đào tạo (được minh hoạ theo Sơ đồ 1.1)

Sơ đồ 1.1: Mối quan hệ giữa đầu tư và phát triển sự nghiệp đào tạo

1.1.1.3 Khái niệm quản lý tài chính

Quản lý tài chính trước hết là quản lý các nguồn tài chính, quản lý các quỹ tiền

tệ, quản lý việc phân phối các nguồn tài chính, quản lý việc tạo lập, phân bổ và sử dụng các quỹ tiền tệ một cách chặt chẽ, hợp lý và có hiệu quả theo các mục đích đã định Đồng thời quản lý tài chính cũng chính là thông qua các hoạt động kể trên để tác động

có hiệu quả nhất tới việc xử lý các mối quan hệ kinh tế - xã hội nảy sinh trong quá trình phân phối các nguồn tài chính, trong quá trình tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ ở các chủ thể trong xã hội

Quản lý tài chính là một trong những nhiệm vụ quan trọng để Nhà nước điều hành

và quản lý nền kinh tế đất nước, hình thành và đảm bảo các cân đối chủ yếu và tỷ lệ phát triển của nền kinh tế quốc dân

Quản lý tài chính thực chất là sử dụng và phát huy vai trò của hệ thống tài chính thông qua Nhà nước Điều đó được thể hiện thông qua cơ chế hoạt động và vận động của tài chính phục vụ cho quá trình tái sản xuất xã hội và nâng cao vai trò quản lý vĩ mô của Nhà nước

Quản lý tài chính trong trường đại học: Quản lý tài chính trong trường đại học là

quản lý việc thu-chi một cách có kế hoạch, tuân thủ các chế độ tài chính, đã quy định và tạo ra được hiệu quả chất lượng giáo dục

1.1.2 Đặc điểm, yêu cầu quản lý tài chính ở trường đại học công lập

Đầu tư cho sự nghiệp Đào

tạo

Phát triển đào tạo

Đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài

Tăng trưởng kinh tế

và tiến bộ xã hội

1.1.2.2 Yêu cầu

Các quy định về quản lý tài chính ở trường đại học công lập phải tuân thủ theo các văn bản pháp quy của Nhà nước có liên quan tới các hoạt động tài chính của trường, vì tài chính trong trường đại học công lập là sự vận động của đồng tiền để thực hiện mục tiêu phát triển, mục tiêu đào tạo và bản chất của việc đầu tư cho giáo dục đào tạo nói chung và giáo dục đào tạo đại học nói riêng là đầu tư cho phát triển, cho sự hoàn thiện nhân cách con người Quản lý tài chính trong trường đại học công lập phải đáp ứng được các yêu cầu sau:

- Nắm vững được các chế độ, chính sách hiện hành

- Xác định được các khoản thu

- Xác định các nguồn thu

- Thanh quyết toán, báo cáo tài chính

- Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ có nghiệp vụ về tài chính

1.1.3 Vai trò của quản lý tài chính đối với sự phát triển của các trường đại học công lập

Trong điều kiện cơ chế thị trường, các trường đại học công lập có quyền tự chủ (tự trị) nhất định về huy động nguồn tài chính và quản lý các nguồn tài chính đó Tài chính phục vụ cho giáo dục đào tạo ở các trường đại học công lập hiệu quả chủ yếu từ hai nguồn: Ngân sách Nhà nước (NSNN) cấp và nguồn ngoài NSNN, trong đó nguồn NSNN

có vai trò quan trọng nhất (minh hoạ trên Sơ đồ 1.2)

Sơ đồ 1.2: Nguồn tài chính cho giáo dục đào tạo

Nguồn tài chính cho giáo dục -

đào tạo

Ngân sách nhà nước: (Điều 1 - Luật ngân sách): là toàn bộ các khoản thu-chi của

Nhà nước trong dự toán đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước

Trong cơ chế thị trường, NSNN không còn là ngân sách của toàn bộ nền kinh tế quốc dân, nhưng trong tất cả các nguồn tài chính đầu tư cho sự nghiệp đào tạo thì nguồn NSNN vẫn giữ vai trò chủ đạo và quan trọng nhất

NSNN với tư cách là một loại quỹ tiền tệ của Nhà nước có vị trí cực kỳ quan trọng, phân phối các nguồn tài chính, thể hiện mối quan hệ về lợi ích kinh tế giữa Nhà nước và xã hội

Quyền lực về NSNN thuộc về Nhà nước, mọi khoản thu-chi tài chính của Nhà nước đều do Nhà nước quyết định nhằm thực hiện chức năng của Nhà nước Bản chất của NSNN là hệ thống các mối quan hệ tiền tệ giữa Nhà nước và các chủ thể trong xã hội, phát sinh trong quá trình Nhà nước huy động và sử dụng các nguồn tài chính nhằm thực hiện các chức năng quản lý và điều hành kinh tế, xã hội của mình, trong đó có các khoản chi cho bộ máy quản lý của Nhà nước, cho giáo dục - đào tạo, y tế…

Tất cả các khoản chi tiêu tài chính của Nhà nước đều được đảm bảo từ thuế và các hình thức thu khác vào ngân sách

Trong nền kinh tế thị trường, NSNN không chỉ đơn thuần là quỹ tiền tệ tập trung

để thoả mãn nhu cầu chi tiêu của Nhà nước, mà thực sự trở thành công cụ điều tiết vĩ mô

quan trọng của Nhà nước trong quản lý kinh tế Có thể nói đầu tư từ NSNN là yếu tố quyết định đối với việc hình thành, mở rộng và phát triển sự nghiệp đào tạo, biểu hiện:

Thứ nhất: Chi phát triển văn hoá - xã hội trong đó có sự nghiệp giáo dục - đào tạo

là những nội dung cơ bản nhất của hoạt động chi ngân sách Nhà nước Đảng và Nhà nước

ta coi trọng giáo dục - đào tạo là “Quốc sách hàng đầu”, tại điều 89 Luật Giáo dục nêu rõ: Nhà nước ưu tiên hàng đầu cho việc bố trí ngân sách giáo dục, đảm bảo tỷ lệ ngân sách Nhà nước chi cho giáo dục tăng dần theo yêu cầu phát triển của sự nghiệp giáo dục Hiện nay, nguồn đầu tư của NSNN vẫn chiếm ưu thế trong tổng chi cho sự nghiệp đào tạo Do

hệ thống trường công còn chiếm tỷ lệ lớn, phát triển các trường bán công, dân lập chưa nhiều, việc xã hội hoá sự nghiệp giáo dục - đào tạo, đa dạng hoá các loại hình trường, lớp chưa phổ biến, chưa có khả năng thu hút nguồn đầu tư khác cho sự nghiệp đào tạo Song NSNN duy trì và phát triển hệ thống giáo dục - đào tạo theo định hướng của Đảng và Nhà nước là chiến lược chung của Quốc gia

Đặc biệt chi NSNN cho sự nghiệp giáo dục - đào tạo được ưu tiên hàng đầu, khoản chi này tương đối ổn định và chiếm tỷ trọng trong NSNN, gồm

4 nhóm:

Nhóm 1: Chi cho con người: lương, phụ cấp lương, phúc lợi, BHXH, khoản chi

này theo kế hoạch chiếm khoảng 38 - 43% song vẫn chưa đảm bảo cuộc sống cho cán bộ công nhân viên, vì vậy việc đầu tư cho giáo dục là phải có các chính sách ưu đãi đối với giáo viên là cần thiết

Nhóm 2: Chi quản lý hành chính bao gồm: công tác phí, công vụ phí (điện, nước,

xăng xe, hội thảo, hội nghị…) khoản chi này thường chiếm khoảng 22%/Tổng chi thường xuyên

Nhóm 3: Chi giảng dạy, học tập: Bao gồm việc mua tài liệu, sách giáo khoa, giáo

trình, đồ dùng học tập, vật liệu, hoá chất thí nghiệm, phấn viết…Đây là khoản chi có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng đào tạo, chiếm khoảng 13 -14% / Tổng chi ngân sách

Nhóm 4: Chi mua sắm, sửa chữa: bao gồm chi cải tạo, sửa chữa, nâng cấp trường

lớp, bàn ghế, trang thiết bị, cơ sở vật chất… phục vụ cho việc giảng dạy và học tập Khoản chi này chiếm khoảng 20 -21% / Tổng chi ngân sách

ở mỗi giai đoạn khác nhau thì mức độ, nội dung, cơ cấu chi NSNN cho sự nghiệp đào tạo cũng có sự khác nhau

Thứ hai: đầu tư NSNN cho xây dựng cơ sở vật chất, tài liệu phục vụ giảng dạy, học tập,

nghiên cứu khoa học từng bước nâng cao chất lượng đào tạo và cũng là cơ sở để khuyến khích thu hút đầu tư từ các khâu, đơn vị, doanh nghiệp… Thực hiện “Nhà nước và nhân dân cùng chăm lo phát triển sự nghiệp giáo dục - đào tạo”

Thứ ba: NSNN từng bước đảm bảo ổn định đời sống đội ngũ cán bộ giảng dạy,

phục vụ giảng dạy thông qua thang, bậc lương, ngoài ra còn hưởng phụ cấp ưu đãi trong ngành giáo dục, với mức 30% cho cán bộ trực tiếp giảng dạy, 50% đối với giáo viên ở các trường sư phạm

Thứ tư: NSNN đảm bảo học bổng cho học sinh, sinh viên, ưu tiên đối với diện

chính sách, đảm bảo kinh phí cho đào tạo cán bộ giảng dạy và quản lý

Thứ năm: NSNN có vai trò điều phối cơ cấu của mỗi trường cũng như toàn bộ hệ

thống thông qua định mức chi ngân sách hàng năm giúp cho việc định hướng, sắp xếp cơ cấu mạng lưới các trường trong hệ thống giáo dục quốc dân, phát huy tiềm lực đội ngũ cán bộ giảng dạy, cơ sở vật chất trong việc tạo chất lượng cao và hiệu quả, phân biệt ngành nghề đào tạo theo khối lượng (y tế, tài chính, kinh tế, tổng hợp…) và tập trung ngân sách cho mục tiêu chương trình quốc gia như: xây dựng trung tâm đào tạo chất lượng cao tại Hà Nội, Đà Nẵng và TP Hồ Chí Minh

1.1.3.2 Vai trò, vị trí của nguồn ngoài ngân sách nhà nước đối với sự nghiệp đào tạo

Nguồn thu ngoài ngân sách: bao gồm sự đóng góp của các tổ chức kinh tế – xã

hội, vốn của nhà trường do hoạt động nghiên cứu khoa học và lao động sản xuất tạo ra, vốn do nguồn tài trợ của nước ngoài, vốn do sự đóng góp của các tổ chức cá nhân… Nguồn ngoài NSNN có vai trò và vị trí rất quan trọng trong sự nghiệp giáo dục - đào tạo:

Thứ nhất: Tăng đầu tư, nâng cấp cơ sở đào tạo, cải thiện đời sống cán bộ giảng

dạy, sinh viên… nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập

Thứ hai: Khai thác tiềm năng của các thành phần, tổ chức kinh tế đóng góp kinh

phí cho sự nghiệp đào tạo khi NSNN còn hạn hẹp

Thứ ba: Phát huy tính năng động trong việc huy động các nguồn tài chính đầu tư

cho sự nghiệp đào tạo

1.2 Nội dung quản lý tài chính trong các trường đại học công lập

Quy trình quản lý tài chính trong các trường đại học công lập phục vụ giáo dục, đào tạo gồm 4 bước:

Lập kế hoạch: Dựa vào quy mô đào tạo phù hợp với yêu cầu phát triển sự nghiệp

giáo dục - đào tạo của Nhà nước, nắm đầy đủ số lượng biên chế, học sinh – sinh viên, cơ

sở vật chất năm báo cáo để có cơ sở dự kiến năm kế hoạch cho trường Dựa vào số liệu chi cho con người, quản lý hành chính, mua sắm, sửa chữa, nghiệp vụ chuyên môn, xây dựng cơ bản, chương trình mục tiêu của năm báo cáo để làm cơ sở dự kiến năm kế hoạch cho trường

Điều hành thực hiện: Cấp phát kinh phí và thực hiện các khoản chi tiêu kịp thời

theo kế hoạch, đảm bảo hoạt động thường xuyên của đơn vị, giám sát việc chi tiêu của các bộ phận, đảm bảo đúng chế độ, đúng mục đích và có hiệu quả

Quyết toán kinh phí: là khâu cuối cùng của quá trình sử dụng kinh phí, phản ánh

đầy đủ các khoản chi và báo cáo quyết toán ngân sách đúng chế độ báo cáo về biểu mẫu, thời gian, nội dung và các khoản chi tiêu Trên cơ sở báo cáo quyết toán để phân tích, đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch chi tiêu cho công tác đào tạo và rút ra ưu, nhược điểm trong quá trình quản lý, làm cơ sở cho việc lập kế hoạch của năm sau sát hơn

Kiểm tra: Trong quá trình thực hiện kế hoạch, không phải bao giờ cũng đúng như

dự kiến vì vậy đòi hỏi phải có sự kiểm tra thường xuyên để nắm tình hình quản lý tài chính, nhằm đảm bảo hiệu quả đầu tư và kịp thời đưa ra những giải pháp điều chỉnh sai lệch, hạn chế rủi ro

1.2.1 Mô hình quản lý tài chính ở các trường đại học công lập

Trong bối cảnh thực hiện chiến lược giáo dục 2001 - 2010, việc quản lý tài chính của các trường đại học công lập đòi hỏi phải đáp ứng được đầy đủ những nội dung, yêu cầu đặt ra ở mỗi giai đoạn khác nhau mức độ, nội dung, cơ cấu chi NSNN cho sự nghiệp

đào tạo cũng khác nhau Ta có thể mô tả hoạt động tài chính của các trường đại học công lập theo mô hình sau:

Sơ đồ 1.3:Mô hình hoạt động tài chính của các trường đại học công lập

ở Việt Nam

1.2.2 Nội dung quản lý tài chính ở các trường Đại học công lập

- Quản lý các nguồn thu của trường đại học là phải xác định đúng, đủ các nguồn thu theo quy định của Nhà nước, có kế hoạch khai thác các nguồn thu từ NSNN và nguồn thu do nhà trường tự huy động được nhằm đáp ứng nhu cầu về tài chính của trường

- Quản lý việc chi tiêu của trường đại học, trường cần phân bổ và sử dụng các nguồn tài chính một cách hợp lý nhất, hiệu quả nhất, tiết kiệm nhất, nhằm đảm bảo sự ổn định về các nguồn tài chính dài hạn và ngắn hạn, phục vụ các mục tiêu hoạt động tài chính của nhà trường Phải căn cứ vào các nguồn thu để lập kế hoạch chi tiêu sao cho

Đầu ra (Mục tiêu kế hoạch đào tạo)

Học sinh tốt nghiệp các hệ

Các công trình khoa học

Hoạt động ngoài đào tạo (NCKH, sản xuất, dịch vụ…)

đảm bảo thu đủ bù chi và có phần chênh lệch Nội dung chi phải đúng mục đích, đúng đối tượng, đúng luật và tiết kiệm nhưng vẫn hiệu quả, đảm bảo chất lượng giảng dạy

- Phân phối chênh lệch thu-chi: Phần chênh lệch thu-chi hằng năm sẽ được Thủ trưởng đơn vị trích lập các quỹ, sau khi thống nhất với tổ chức Công đoàn, theo thứ tự: Quỹ dự phòng ổn định thu nhập, Quỹ khen thưởng, Quỹ phúc lợi, Quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp Việc quản lý thu, chi càng tốt phần chênh lệch sẽ càng lớn thì việc trích lập các quỹ sẽ hợp lý hơn, đảm bảo đời sống cho cán bộ công nhân viên, giáo viên trong trường, tạo điều kiện tái đầu tư cơ sở vật chất, nâng cao chất lượng giảng dạy

Những công việc cụ thể trong quản lý tài chính ở các trường đại học có thể khái quát như sau:

- Phân tích tình hình

- Xác định nhu cầu

- Nắm vững các chế độ chính sách hiện hành

- Xác định nhiệm vụ cụ thể đối với công tác quản lý tài chính trong trường đại học

- Xây dựng kế hoạch tài chính trên cơ sở phân tích chi phí - lợi ích

- Xác định các nguồn lực cần khai thác

- Tổ chức khai thác các nguồn lực tài chính

- Tổ chức phân bổ nguồn lực tài chính theo các mục tiêu đặt ra

- Chỉ đạo, điều phối các hoạt động tài chính - kế toán

- Kiểm tra, đánh giá

- Đổi mới

1.2.2.1 Quản lý nguồn thu của các Trường Đại học công lập

Giáo dục - đào tạo là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp của Nhà nước và của toàn dân Đầu tư cho giáo dục là đầu tư cơ bản, đầu tư phát triển Mục tiêu của Giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ

và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và CNXH, hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo

vệ tổ quốc

Giáo dục - đào tạo cùng với khoa học - công nghệ là nhân tố quyết định tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội Chính vì vậy phải tăng cường nguồn tài chính, cơ sở vật chất cho giáo dục, tăng đầu tư từ NSNN, huy động mọi nguồn lực trong xã hội để phát triển giáo dục Đổi mới cơ chế quản lý tài chính, chuẩn hoá và hiện đại hoá nhà trường, các trang thiết bị giảng dạy, nghiên cứu và học tập

Sự chuyển đổi của nền kinh tế đã làm thay đổi một cách căn bản quan điểm đầu tư cho giáo dục Đầu tư cho giáo dục - đào tạo không chỉ từ một nguồn gần như duy nhất là

từ NSNN như trước đây, mà còn xã hội hoá giáo dục, nhất thiết đầu tư cho giáo dục phải bao gồm từ nhiều nguồn đầu tư:

Ngân sách chi cho sự nghiệp giáo dục là một trong những nội dung quan trọng nhất của hoạt động chi NSNN Luật giáo dục ghi rõ: “Nhà nước giành ưu tiên hàng đầu cho việc bố trí ngân sách giáo dục, bảo đảm tỷ lệ NSNN chi cho giáo dục tăng dần theo yêu cầu phát triển của sự nghiệp giáo dục NSNN chi cho giáo dục phải được phân bổ theo nguyên tắc công khai, tập trung dân chủ, căn cứ vào quy mô phát triển giáo dục, điều kiện kinh tế xã hội của từng vùng, miền và thể hiện được chính sách ưu đãi của Nhà nước đối với các vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn” Ngoài ra, Nhà nước còn giành một phần kinh phí từ ngân sách và sử dụng các nguồn khác để đưa cán bộ khoa học đi đào tạo, bồi dưỡng ở các nước có nền khoa học và công nghệ tiên tiến

Ngân sách Nhà nước cấp cho các trường Đại học công lập bao gồm các khoản mục:

- Một phần kinh phí hoạt động thường xuyên của trường Đại học công lập được NSNN bảo đảm

- Kinh phí thực hiện các đề tài nghiên cứu khoa học cấp Nhà nước, cấp Bộ, ngành, chương trình mục tiêu quốc gia và các nhiệm vụ đột xuất khác được cấp có thẩm quyền giao, kinh phí thanh toán cho trường Đại học công lập theo chế độ đặt hàng để thực hiện các nhiệm vụ của Nhà nước

- Vốn đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, mua sắm trang thiết bị phục vụ hoạt động đào tạo và nghiên cứu khoa học theo dự án và kế hoạch hằng năm, vốn đối ứng cho các

dự án được cấp có thẩm quyền phê duyệt kinh phí đầu tư ban đầu…

Nguồn kinh phí do NSNN cấp hiện vẫn giữ vai trò chủ yếu và chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng nguồn tài chính của các trường đại học công lập Tuy nhiên quy trình cấp phát ngân sách cho giáo dục đại học vẫn theo lối mòn của cách cấp phát theo nhu cầu thường niên Việc cấp phát NSNN cho các trường đại học công lập nằm trong chức năng điều hành và được thực hiện theo sơ đồ sau

Sơ đồ 1.4: Điều hành thực hiện thu chi ngân sách Nhà nước

Chính phủ

chính

Các Bộ, ngành liên quan

ở nước ta việc cấp phát tài chính cho các trường Đại học công lập: “Dựa trên cơ sở đầu vào và chủ yếu dựa trên số lượng sinh viên cùng các chi phí của đơn vị, do đó không khuyến khích được các trường giảm chi phí để nâng cao chất lượng” Kinh nghiệm ở một

số nước như Australia, Hà Lan, Singapore… thì việc cấp phát tài chính đều dựa trên cơ

sở đầu ra, thông qua số lượng sinh viên đã được đào tạo và tốt nghiệp Như vậy chất lượng giáo dục và kết quả được nâng lên rõ nét (vì do số lượng sinh viên bỏ học và lưu ban)

Quy trình phân bổ tài chính cho các trường Đại học công lập ở nước ta còn bộc lộ một số yếu điểm sau:

- Các tiêu chí thiếu rõ ràng

- Việc cấp kinh phí còn dựa vào các tiêu chuẩn định mức thô sơ, thiếu tổng hợp và chưa đề cập đầy đủ các nguồn tài chính khác Chưa chú ý đến nhu cầu cụ thể của các trường đại học và những chính sách ưu tiên của Chính phủ, mức độ, cơ cấu chi phí khác nhau của các trường, các bậc đào tạo, các lĩnh vực, các loại hình đào tạo…

- Chi tiêu NSNN chỉ nhấn mạnh đầu vào, ít chú ý đến mục tiêu cuối cùng là sản phẩm sinh viên tốt nghiệp

- Thiếu cơ chế khuyến khích các trường đào tạo nâng cao chất lượng và hiệu quả trong việc thực hiện nhiệm vụ

Trong những năm qua, đặc biệt là những năm đầu thế kỷ 21, đầu tư cho giáo dục

từ NSNN không ngừng được tăng lên Năm 2004 đầu tư cho giáo dục đào tạo từ NSNN

đã đạt đến 17,1%/năm trong tổng chi tiêu của NSNN, tăng hơn 3,4% so với năm 2000 Quy trình đầu tư, phân bổ ngân sách đã có những bước cải cách căn bản làm tăng tính hiệu quả của đầu tư cho giáo dục

* Nguồn thu từ học phí, các loại phí, lệ phí:

Để tăng cường nguồn lực cho giáo dục, thể hiện đa dạng hoá các nguồn đầu tư cho giáo dục, Điều 36 Hiến pháp năm 1992 quy định: “Nhà nước ưu tiên đầu tư cho giáo dục

và khuyến khích các nguồn đầu tư khác” Chính sách đó cho phép huy động mọi nguồn lực trong xã hội cho phát triển giáo dục đào tạo, nhằm chia sẻ bớt gánh nặng đối với Nhà nước

Nguồn thu từ học phí, lệ phí… đã góp phần tăng cường kinh phí đầu tư cho giáo dục Thông qua việc thu học phí Nhà nước cũng có thể điều tiết quy mô, cơ cấu đào tạo

và thực hiện chính sách công bằng xã hội

Theo luật giáo dục: Học phí, lệ phí là khoản đóng góp của gia đình người học hoặc người học để góp phần đảm bảo cho các hoạt động giáo dục Chính phủ quy định khung học phí, cơ chế thu và sử dụng học phí đối với tất cả các loại hình trường, cơ sở giáo dục khác theo nguyên tắc không bình quân, thực hiện miễn giảm cho các đối tượng hưởng chính sách xã hội và người nghèo Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Tài chính căn cứ vào các quy định của Chính phủ về học phí, hướng dẫn việc thu và sử dụng học phí, lệ phí tuyển sinh của các trường và cơ sở giáo dục khác trực thuộc trung ương

Sau khi Nhà nước xoá bỏ bao cấp trong giáo dục, học phí có một vị trí rất quan trọng, chiếm một tỷ trọng khá cao trong tổng thu của các trường Thậm chí có những trường, nguồn thu từ học phí cao hơn gấp hai lần so với NSNN cấp

Việc thực hiện chính sách học phí mang nhiều ý nghĩa khác nhau

Thứ nhất, học phí là một trong những nguồn kinh phí quan trọng nhất để phát triển

giáo dục đại học trong điều kiện nền kinh tế chuyển sang nền kinh tế thị trường

Thứ hai: Thông qua chính sách học phí, Nhà nước có thể thực hiện điều tiết quy

mô và cơ cấu giáo dục đại học

Thứ ba: Thông qua học phí, Nhà nước thực hiện chính sách xã hội và thực hiện

công bằng xã hội Với ý nghĩa như vậy, Nhà nước ta đã nhiều lần điều chỉnh chính sách học phí Lần thứ nhất theo Quyết định số: 241/TTg ngày 24/05/1993 của Thủ tướng Chính phủ về việc thực hiện thu học phí đối với tất cả học sinh, sinh viên theo học tại các trường công lập (trừ bậc tiểu học) Đây là lần đầu tiên Nhà nước chính thức quy định mức học phí đối với giáo dục các cấp Lần thứ hai, sau năm năm thực hiện Quyết định

241/TTg, mức học phí ở các cơ sở giáo dục - đào tạo công lập được quy định lại theo Quyết định số 70/1998/QĐ-TTg ngày 31/03/0998 học phí được phân thành nhiều mức độ khác nhau, tuỳ thuộc vào loại trường, vùng, miền, địa điểm trường, thời gian và cơ cấu ngành nghề đào tạo…

* Các nguồn thu khác:

Ngoài hai nguồn thu chính trên, các trường đại học còn có thể huy động sự đóng góp của các tổ chức kinh tế - xã hội, và các cá nhân, các nguồn tài trợ của nước ngoài, các nguồn thu do hoạt động nghiên cứu khoa học và lao động sản xuất tạo ra, các khoản thu do hoạt động tư vấn, chuyển giao công nghệ, sản xuất kinh doanh, dịch vụ của các cơ

sở giáo dục, nguồn vốn vay của các tổ chức tín dụng…, các nguồn thu này sẽ tạo điều kiện cho các trường nâng cấp cơ sở vật chất, cải thiện đời sống của giảng viên và sinh viên nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập Nó cũng giúp khai thác tiềm năng của các thành phần, tổ chức kinh tế - xã hội trong việc đóng góp kinh phí khi nguồn kinh phí NSNN còn hạn hẹp Đồng thời phát huy tính năng động của các trường đại học trong việc huy động nguồn tài chính cho giáo dục - đào tạo Với xu hướng nâng cao tính tự chủ

về tài chính cho các trường đại học công lập như hiện nay, việc tăng cường khai thác các nguồn vốn này đang trở thành một trong những chiến lược đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục của hệ thống các trường Đại học công lập

Công tác nghiên cứu khoa học, tư vấn và dịch vụ trong các cơ sở đào tạo hiện chiếm khoảng 3 -> 4% tổng số nghiên cứu khoa học của cả nước, đây là một tỷ lệ rất thấp, các sản phẩm nghiên cứu lại không được tiếp thị nên nhiều đề tài rất có ý nghĩa đối với sản xuất nhưng không được áp dụng, không được trao đổi, mua bán trên thị trường

Cơ chế đầu tư cho nghiên cứu khoa học nói chung còn bị phân tán, chậm đổi mới Sự liên kết giữa cơ sở đào tạo và Viện nghiên cứu nhằm hỗ trợ lẫn nhau trong công tác giảng dạy

và nghiên cứu còn lỏng lẻo Mối liên kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp còn hạn chế,

vì vậy việc triển khai ứng dụng các kết quả nghiên cứu rất hạn chế

để tăng cường nguồn đầu tư cho phát triển giáo dục đào tạo, thực hiện đa dạng hoá các loại hình nhà trường và các hình thức giáo dục, khuyến khích, huy động và tạo điều kiện để các tổ chức, cá nhân tham gia phát triển sự nghiệp giáo dục, cần thiết phải tranh

thủ nguồn tài chính vay với lãi suất ưu đãi cho giáo dục từ Ngân hàng thế giới, Ngân hàng phát triển Châu á, các tổ chức quốc tế và các nước Thực hiện chế độ ưu đãi về sử dụng đất đai, vay vốn cho các tổ chức cá nhân, doanh nghiệp đầu tư xây dựng, các cơ sở giáo dục Nhờ đó mà nguồn vốn ODA cho giáo dục đào tạo những năm qua đã tăng đáng

kể Việc ban hành Nghị định 06/2000/NĐ-CP quy định về việc hợp tác đầu tư với nước ngoài của bệnh viện, trường học, viện nghiên cứu trong các lĩnh vực khoa học, với nhiều điều khoản được ưu đãi như: thuế, bảo đảm cân đối ngoại tệ… đã thu hút nhiều dự án đầu

tư cho giáo dục đào tạo

Tuy nhiên do còn thiếu kinh nghiệm, vừa học vừa làm nên nhiều chính sách về thu hút đầu tư còn chưa nhất quán và hay thay đổi gây khó khăn cho các nhà đầu tư Việc triển khai các dự án vốn vay ODA thường chậm trễ do nhiều nguyên nhân như: nội dung

dự án do các nhà tài trợ giúp chưa sát với thực tế Việt Nam, thiếu các văn bản pháp quy hướng dẫn các thủ tục tiếp nhận và sử dụng ODA

1.2.2.2 Quản lý nguồn chi của trường Đại học công lập

- Chi thường xuyên: gồm tất cả các khoản phát sinh thường xuyên và liên tục trong năm, được sử dụng hết trong năm đó, không thể chuyển sang năm sau Chi thường xuyên bao gồm các khoản sau:

+ Chi tiền lương, tiền công…

+ Chi học bổng, trợ cấp xã hội

+ Chi quản lý hành chính

+ Chi nghiệp vụ chuyên môn

+ Chi thuê giảng viên, chuyên gia

+ Chi bồi dưỡng nghiệp vụ hè

+ Chi cho công tác giáo dục, an ninh quốc phòng

+ Chi cho thi tốt nghiệp

+ Chi đề tài nghiên cứu khoa học

+ Chi sửa chữa thường xuyên

+ Các khoản chi khác

- Chi cho hoạt động sản xuất, cung ứng dịch vụ, thực hiện nghĩa vụ với NSNN

- Chi thực hiện các đề tài nghiên cứu khoa học cấp Nhà nước, cấp Bộ, ngành, chương trình mục tiêu quốc gia

- Chi thực hiện đơn đặt hàng (điều tra, quy hoạch, khảo sát) Chi đối ứng thực hiện các dự án có vốn nước ngoài, chi thực hiện các nhiệm vụ đột xuất được các cấp có thẩm quyền giao

- Chi đầu tư, phát triển, gồm: Chi đầu tư cơ sở vật chất, mua sắm tài sản cố định, trang thiết bị, chi thực hiện các dự án đầu tư khác theo quy định của Nhà nước

- Chi trả vốn vay, vốn góp

- Các khoản chi khác

Hiện nay, nguồn đầu tư của NSNN vẫn chiếm ưu thế trong tổng chi cho sự nghiệp giáo dục, đào tạo do hệ thống trường công chiếm tỷ lệ lớn Để đảm bảo các nội dung chi này, các trường đại học chủ yếu dựa vào nguồn cấp phát của NSNN Mặt khác việc xã hội hoá giáo dục còn hạn chế nên chưa thu hút được các nguồn đầu tư khác cho hệ thống giáo dục

Chi NSNN cho giáo dục bao gồm 04 nhóm chi sau:

Nhóm 1: Chi cho con người: Gồm lương, phụ cấp lương, phúc lợi, BHXH Đây là

khoản chi bù đắp hao phí lao động, đảm bảo duy trì quá trình tái sản xuất sức lao động cho giảng viên đại học, cán bộ công nhân viên trong trường Khoản chi này theo kế hoạch chiếm khoảng 35 -> 45% tổng chi của các trường và trong thực tế thì các trường cũng chi cao hơn kế hoạch, tuy nhiên vẫn chưa đảm bảo được cuộc sống cho cán bộ, giảng viên

Nhóm 2: Chi quản lý hành chính, gồm: Công tác phí, công vụ phí, điện nước, xăng

xe, hội nghị… Đây là khoản chi mang tính chất gián tiếp, đòi hỏi phải chi đúng, chi đủ, chi kịp thời và cần phải quản lý tiết kiệm và có hiệu quả Khoản chi này thường chiếm khoảng 20% tổng chi thường xuyên

Nhóm 3: Chi nghiệp vụ chuyên môn, gồm: Các khoản chi mua giáo trình, tài liệu,

đồ dùng học cụ, vật liệu, hoá chất phục vụ thí nghiệm, phấn viết… tuỳ theo nhu cầu thực

tế của các trường Khoản chi này nhằm đáp ứng các phương tiện phục vụ việc giảng dạy, giúp cho giảng viên truyền đạt kiến thức một cách hiệu quả Đây là khoản chi có vai trò quan trọng và ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng đào tạo, chiếm khoảng 15% tổng chi

của trường Hiện nay, trong thời đại khoa học và công nghệ phát triển không ngừng, nhu cầu thay đổi công nghệ phục vụ giảng dạy đang đòi hỏi một nguồn vốn lớn Vì vậy việc tăng tỷ trọng chi cho giảng dạy và học tập là một trong những điều kiện để giúp nền giáo dục đại học nước nhà tránh tụt hậu so với các quốc gia khác trong khu vực và trên thế giới

Nhóm 4: Chi mua sắm, sửa chữa, gồm: các khoản chi cho việc sửa chữa, nâng cấp

trường, lớp, bàn ghế, trang thiết bị học cụ trong lớp, nhằm đảm bảo điều kiện cơ sở vật chất cho việc giảng dạy và học tập dẫn đến ảnh hưởng không tốt đến chất lượng đào tạo

Vì vậy khoản chi này cũng cần được chú trọng hơn trong thời gian tới

* Căn cứ vào kết quả hoạt động tài chính, sau khi trang trải các khoản chi phí, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ với NSNN theo quy định (thuế và các khoản phải nộp), số chênh lệch thu lớn hơn chi do thủ trưởng đơn vị quyết định trích lập các quỹ, sau khi thống nhất với tổ chức công đoàn:

- Quỹ dự phòng ổn định thu nhập: mức trích do thủ trưởng đơn vị quyết định, nhằm mục đích đảm bảo thu nhập tương đối ổn định cho người lao động trong trường hợp nguồn thu bị giảm sút, không đảm bảo kế hoạch đề ra

- Quỹ khen thưởng và quỹ phúc lợi: không vượt quá 03 tháng lương thực tế bình quân trong năm của đơn vị Quỹ này dùng để chi khen thưởng cho các tập thể và cá nhân người lao động, chi các hoạt động phúc lợi tập thể Thủ trưởng đơn vị quyết định việc sử dụng và mức chi quỹ khen thưởng, quỹ phúc lợi sau khi đã thống nhất với tổ chức công đoàn

- Quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp: Sau khi đã trích lập 3 quỹ trên, quỹ này được sử dụng nhằm tái đầu tư cơ sở vật chất, đổi mới trang thiết bị, hỗ trợ đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn Trong phạm vi nguồn của quỹ, thủ trưởng đơn vị quyết định việc sử dụng vào các mục đích trên theo quy định

Các trường Đại học công lập không được trích lập các quỹ trên từ các nguồn kinh phí:

- Kinh phí nghiên cứu khoa học, đề tài cấp Nhà nước, cấp Bộ, ngành

- Chương trình mục tiêu Quốc gia

- Tiền mua sắm sửa chữa tài sản được xác định trong phần thu phí, lệ phí được để lại đơn vị theo quy định

- Vốn đầu tư XDCB, mua sắm trang thiết bị, sửa chữa lớn tài sản

- Vốn đối ứng các dự án, vốn viện trợ, vốn vay

- Kinh phí NSNN cấp để thực hiện tinh giảm biên chế

- Kinh phí NSNN cấp để thực hiện các nhiệm vụ đột xuất

- Kinh phí của các nhiệm vụ phải chuyển tiếp sang năm sau thực hiện

1.2.2.3 Quản lý định mức chi ở các trường Đại học công lập

Việc quản lý và lập định mức chi bao gồm các nội dung chủ yếu sau:

- Lập kế hoạch: Dựa vào quy mô đào tạo phù hợp với yêu cầu phát triển sự nghiệp

giáo dục, chỉ tiêu biên chế, số lượng học sinh - sinh viên, cơ sở vật chất để xây dựng kế hoạch tài chính, cấn đối thu-chi cho phù hợp

- Điều hành thực hiện: Cấp phát kinh phí và thực hiện các khoản chi tiêu kịp thời

theo kế hoạch, đảm bảo hoạt động thường xuyên của đơn vị, giám sát việc chi tiêu của các

bộ phận theo đúng chế độ, đúng mục đích và có hiệu quả

- Quyết toán kinh phí: là khâu cuối cùng của quá trình sử dụng kinh phí, phản ánh

đầy đủ các khoản chi và báo cáo quyết toán ngân sách đúng chế độ, báo cáo về biểu mẫu, thời gian, nội dung và các khoản chi tiêu Trên cơ sở báo cáo quyết toán, phân tích đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch chi tiêu cho công tác đào tạo, rút ra ưu, nhược điểm trong quá trình quản lý, làm cơ sở cho việc lập kế hoạch năm sau sát hơn

- Kiểm tra: Việc thực hiện kế hoạch không phải bao giờ cũng đúng như dự kiến, đòi hỏi phải có sự kiểm tra thường xuyên để nắm tình hình quản lý tài chính

1.2.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý tài chính ở trường Đại học công lập

Giáo dục đào tạo có mối quan hệ chặt chẽ với những thay đổi, phát triển về xã hội, kinh tế và chính trị Tác động của những biến đổi này đến trạng thái của hệ thống giáo dục, đến nội dung giáo dục và cấu trúc của các cấp bậc học là rất đa chiều Đặc trưng cơ bản nhất của giáo dục đại học là đào tạo nguồn nhân lực trình độ cao cho tất cả các lĩnh vực của xã hội Sự phát triển của hệ thống giáo dục đại học một mặt bị tác động, chi phối

đồng thời cũng góp phần thúc đẩy các xu hướng phát triển chung của đời sống văn hoá xã hội hiện đại

Quản lý tài chính là một hoạt động rất quan trọng không chỉ đối với các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh mà cả đối với các trường đại học Nó là một trong những yếu

tố quyết định quy mô, chất lượng đào tạo cũng như uy tín của các trường đại học Nhất là trong điều kiện xã hội hoá giáo dục và nâng cao tính tự chủ tài chính của các trường Đại học công lập như hiện nay Hoạt động quản lý tài chính phù hợp với điều kiện cụ thể của mỗi trường đại học sẽ khuyến khích và tạo cơ sở cho các trường đại học phát triển Do đó hoạt động quản lý tài chính phù hợp với quy mô và tính chất của từng trường đại học đòi hỏi phải tính đến tác động của nhiều nhân tố Nhìn chung hoạt động quản lý tài chính của trường đại học chịu tác động của các nhân tố cơ bản sau:

1.2.3.1 Điều kiện kinh tế - xã hội - văn hoá

Những thay đổi về điều kiện kinh tế - xã hội, văn hoá và chính sách chi tiêu công cho giáo dục đại học là các yếu tố tác động đến quá trình đổi mới hệ thống tài chính giáo dục đại học Trước hết, đó là sự xuất hiện của nền giáo dục đại học đại chúng, hệ quả là môi trường chính sách của giáo dục đại học đã từng bước thay đổi và ngày càng gắn chặt hơn với cấu trúc nền kinh tế - xã hội Những nhân tố trước đây được xem là phù hợp với yêu cầu quản lý của các trường đại học thì nay không còn thích hợp và đòi hỏi phải có những cải cách, đổi mới Mục tiêu của sự đổi mới là nâng cao chất lượng đào tạo, sự thích ứng và tính công bằng trong các trường đại học công lập

Yếu tố lao động và việc làm cũng đang có những thay đổi quan trọng Trong bối cảnh toàn cầu hoá và trước yêu cầu phát triển của một nền kinh tế tri thức, nhu cầu về lực lượng lao động của xã hội đang có sự thay đổi về chất Trước đây chủ yếu đòi hỏi một đội ngũ lao động phải được đào tạo trong các trường dạy nghề, trung học kỹ thuật, trước khi bước vào thị trường sức lao động, thì ngày nay xã hội đang có nhu cầu ngày càng tăng về lực lượng lao động được qua đào tạo ở trình độ đại học và sau đại học, các nhà khoa học và các chuyên gia bậc cao

Để đáp ứng nhu cầu về học tập của xã hội, hệ thống giáo dục đại học ở hầu hết các nước đều phải mở rộng quy mô nhằm tiếp nhận ngày càng nhiều sinh viên vào học Kết

quả là, số lượng các cơ sở đào tạo đại học ngày càng tăng, mạng lưới các trường đại học ngày càng đa dạng hơn

Quy mô sinh viên tăng, số lượng các trường đại học cũng tăng nhưng chi phí công cũng như các nguồn lực cung cấp cho phát triển trường đại học không tăng tương ứng Điều này làm nảy sinh những bất cập và ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng trong các trường đại học

Nhằm ngăn chặn tình trạng suy giảm chất lượng giáo dục đại học, nhiều giải pháp đổi mới cả về tổ chức và quản lý đại học đã được triển khai áp dụng Ngày nay, nâng cao chất lượng trong các trường đại học không còn là việc riêng của từng hệ thống đại học đơn lẻ, mà đã trở thành mối quan tâm hàng đầu có tính toàn cầu của mọi quốc gia

Mục tiêu của quá trình đổi mới chính sách quản lý đại học, trong đó có việc đổi mới hệ thống tài chính giáo dục đại học và từng bước trao quyền tự chủ tài chính cho các trường đại học là nhằm nâng cao chất lượng các hoạt động trong các trường đại học

1.2.3.2 Chủ trương đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước đối với giáo dục đào tạo ở các trường đại học công lập

Đây là nhân tố ảnh hưởng quyết định tới hoạt động quản lý tài chính của trường đại học, cơ chế quản lý tài chính đối với đơn vị hành chính sự nghiệp có thu là một bộ phận của chính sách tài chính quốc gia, nó là căn cứ để các trường đại học xây dựng cơ chế quản lý tài chính riêng Vì vậy nếu cơ chế quản lý tài chính của Nhà nước tạo mọi điều kiện để phát huy tính chủ động, sáng tạo của trường đại học thì đó sẽ là động lực nâng cao tính hiệu quả trong hoạt động quản lý tài chính của mỗi trường

Trong nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung bao cấp, Nhà nước quản lý gần như tất

cả các dịch vụ xã hội, trong đó có giáo dục - đào tạo Khi đó, trường đại học được cấp toàn bộ kinh phí từ NSNN, việc sử dụng nguồn kinh phí đó như thế nào cũng hoàn toàn theo quy định của Nhà nước Trong điều kiện đó, mọi người dân trong xã hội đều có cơ hội học tập, tuy nhiên do nguồn NSNN còn hạn hẹp nên Nhà nước không đáp ứng được nhu cầu học tập của toàn xã hội, cả về quy mô lẫn về chất lượng giáo dục

Việc chuyển đổi nền kinh tế theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng XHCN, đã tạo nên những bước phát triển vượt bậc về kinh tế - xã hội -

văn hoá Theo đó lĩnh vực giáo dục cũng có những thay đổi rõ rệt theo hướng xã hội hoá

sự nghiệp giáo dục - đào tạo Giảm bớt gánh nặng cho Nhà nước Hiện nay chính sách tài chính trong giáo dục - đào tạo đối với các trường đại học công lập đổi mới theo hướng:

- Tạo quyền chủ động, tự quyết, tự chịu trách nhiệm cho đơn vị sự nghiệp có thu

mà trước hết là Hiệu trưởng nhà trường

- Tăng cường trách nhiệm quản lý Nhà nước và đầu tư cho giáo dục - đào tạo

- Sắp xếp bộ máy và tổ chức lao động hợp lý

- Tăng thu nhập cho người lao động

1.2.3.3 Chế độ chính sách của Nhà trường và quy mô, bộ máy quản lý tài chính của trường đại học công lập

Thông qua cơ chế quản lý tài chính của Nhà nước cho các đơn vị hành chính sự nghiệp, các trường đại học công lập nói chung và các trường đại học dân lập nói riêng, thì mỗi trường phải xây dựng cho mình những cơ chế cho phù hợp trên nguyên tắc đảm bảo các chế độ chính sách của Nhà nước Tuỳ theo quy mô của mỗi trường sẽ điều chỉnh các quan hệ tài chính khác nhau như việc xác định các hình thức huy động nguồn tài chính, việc phân phối chênh lệch thu - chi hằng năm… với các trường có quy mô lớn, nguồn vốn lớn thì dễ dàng trong việc đầu tư nâng cấp và sử dụng các trang thiết bị, nâng cao trình độ giáo viên, chất lượng sinh viên, nhằm nâng cao chất lượng đào tạo

Tuy nhiên do quy mô lớn, bộ máy quản lý cồng kềnh nên việc quản lý sẽ kém linh hoạt và tốn kém Ngược lại với những trường có quy mô nhỏ sẽ dễ dàng thích ứng với những thay đổi về cơ chế, chính sách, tổ chức bộ máy… Nhưng lại khó có thể trang bị những trang thiết bị hiện đại, nâng cao trình độ giáo viên… Do đó khó khăn trong việc nâng cao chất lượng giảng dạy

1.2.3.4 Nhiệm vụ, mục tiêu, xu hướng vận động phát triển của trường Đại học công lập và những vấn đề mới đặt ra trong việc quản lý tài chính, nguồn tài chính ở trường Đại học công lập

Trong điều kiện vận động và xu hướng phát triển của đời sống xã hội hiện đại, giáo dục đại học ở các nước đã và đang phải đối mặt với nhiều cơ hội và thách thức to lớn, đặc biệt là vấn đề giải quyết các mối quan hệ giữa quy mô, chất lượng và hiệu quả

đào tạo, đào tạo và nghiên cứu, dịch vụ, nhu cầu và nguồn lực cho phát triển… Để giải quyết các yêu cầu, nhiệm vụ đó thì giáo dục đại học ở nước ta đã và đang phải thực hiện các cuộc đổi mới và cải cách sâu rộng về mục tiêu và xu hướng sau:

- Xu hướng đại chúng hoá: chuyển từ giáo dục tinh hoa sang giáo dục đại chúng

- Bảo đảm chất lượng và nâng cao khả năng cạnh tranh, tập đoàn hoá và công nghệ hoá giáo dục đại học

- Phát triển mạng lưới các đại học nghiên cứu để trở thành các trung tâm sản xuất,

sử dụng, phân phối, xuất khẩu tri thức và chuyển giao công nghệ mới, hiện đại Thông qua đào tạo và nghiên cứu để phát hiện và thu hút nhân tài khoa học và công nghệ

- Đẩy mạnh các loại hình dịch vụ đào tạo nhân lực quốc tế và khu vực Như vậy,

xu hướng chung của giáo dục đại học trên thế giới là chuyển dần sang khu vực tư nhân Chính vì vậy, xu hướng quốc tế là tăng quyền tự chủ trong quản lý tài chính và quản lý nhân sự của cấp cơ sở trong hệ thống giáo dục Các trường phải đối mặt thường xuyên với các vấn đề thực tiễn của người dạy và người học, đồng thời cũng là cấp có khả năng phân bổ và sử dụng các nguồn lực thích hợp Xu hướng này chính là công cuộc cải cách tài chính trong tiến trình cải cách giáo dục được thực hiện có hiệu quả ở một số nước phát triển, cải cách tài chính trong tiến trình cải cách giáo dục chính là sự phân công và phân

bổ lại các nguồn kinh phí phục vụ cải cách giáo dục có hiệu quả, đạt chất lượng cao

- Khoa học công nghệ phát triển đòi hỏi hoạt động quản lý tài chính phải thay đổi cho phù hợp, tránh lạc hậu và phải phù hợp với trình độ quản lý chung của trường đại học, giúp trường dễ dàng tiếp cận và thực hiện đúng mục tiêu của cơ chế quản lý tài chính

Trình độ khoa học kỹ thuật - công nghệ ngày càng phát triển đa dạngvà phong phú, vì vậy tính truyền thống về nội dung chương trình và phương pháp giảng dạy trong trường đại học bị phá vỡ Để khỏi bị lạc hậu, trường đại học phải thường xuyên gắn kết với khoa học công nghệ thông qua các hoạt động nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ Để tăng tính hấp dẫn của mỗi khoá học và đảm bảo tính phù hợp của khoá học với thực tế sản xuất và đời sống, nội dung, chương trình, phương pháp giảng dạy và hoạt động của trường đại học phải có sự chủ động về học thuật để thích ứng với những thay đổi hàng ngày của cuộc sống Ngoài mục tiêu nâng cao chất lượng giảng dạy mang tính truyền thống, hoạt động nghiên cứu khoa học của trường đại học hiện nay còn phải đạt được mục tiêu mở rộng nguồn thu nhằm tăng thu nhập của trường Muốn vậy trường đại học phải thường xuyên chuyển các nguồn lực nghiên cứu vào các đề tài và lĩnh vực mới Để đảm bảo thành công chính sách ưu tiên cho nghiên cứu ứng dụng và chuyển giao công nghệ trong môi trường cạnh tranh, quy trình cấp vốn cho hoạt động nghiên cứu phải hết sức năng động và linh hoạt Hệ thống quản lý tài chính đại học cần phải được thay đổi cho phù hợp

1.3 Kinh nghiệm của các trường đại học trong việc quản lý tài chính

1.3.1 Kinh nghiệm của nước ngoài

* Kinh nghiệm của Mỹ:

Nguồn kinh phí và tỷ lệ chi tiêu cho giáo dục đại học ở Mỹ rất lớn, gồm: Sự hỗ trợ tài chính rất lớn của Nhà nước và xã hội Ngân sách hàng năm của Nhà nước dành cho giáo dục luôn có xu hướng gia tăng (ví dụ như năm 1989 đầu tư cho lĩnh vực này khoảng

353 tỷ USD, đến năm 1999 là 635 tỷ USD, đến năm 2003 đã đạt 756 tỷ USD, nên phần chi cho giáo dục đại học cũng tăng theo, hiện nay đầu tư cho giáo dục chiếm tỷ lệ khoảng 7% GDP, và nếu kể cả phần chi của xã hội thì toàn bộ chi tiêu cho giáo dục - đào tạo hàng năm xấp xỉ 1.000 tỷ USD, trong đó giáo dục đại học chiếm đến 2/3, tức hơn 700 tỷ USD

Trong cơ chế quản lý tài chính tập trung, với việc phân bổ ngân sách theo các tiêu chuẩn định sẵn, nhà trường nhận các nguồn tài trợ về: tài liệu học tập, giảng viên, phương tiện đi lại cùng một ít kinh phí khác, đã làm hạn chế khả năng sáng tạo của đội ngũ, ngăn

cản sự đổi mới của nhà trường, có hại cho việc thiết kế chương trình và khả năng tham gia của các nhà giáo dục… Vì vậy các nhà kinh tế học Hoa Kỳ cần phải thực hiện cải cách giáo dục một cách cơ bản với hai chiến lược: Chiến lược quản lý tài chính và chiến lược hiệu quả chi phí và chất lượng

Các nghiên cứu trong lĩnh vực trường tư cũng cho thấy rằng phí tập trung hoà trong 04 lĩnh vực: Quyền lực, thông tin, tri thức và kinh phí sẽ làm tăng hiệu quả và chất lượng đào tạo trong nhà trường Nhà trường có quyền quyết định phân bổ các nguồn tài chính một cách hợp lý và được quyền tự chủ về tài chính Khi trao quyền tự chủ về tài chính cho các trường đại học công lập, các nhà quản lý quận, huyện tiếp tục kiểm soát các chi phí của Nhà trường như: nhà, cửa, lương của giảng viên, các khoản mua sắm ban đầu… các nhà quản lý quận, huyện cần đưa ra danh mục các trang thiết bị chất lượng và buộc Nhà trường phải tuân theo Vì vậy, các chuyên gia quản lý tài chính cấp quận, huyện lại tiếp tục giữ vai trò quan trọng đối với Nhà trường trong quá trình tự chủ về tài chính Điều đó dẫn đến một số trường có thể thuê giảng viên ít kinh nghiệm hoặc giảng viên làm việc thêm giờ để giảm giá thành phải trả cho đội ngũ, dẫn đến chất lượng và hiệu quả không cao

Để thực hiện tốt tự chủ về tài chính trong các trường đại học công lập đòi hỏi nhà trường cần có các quyền sau:

- Quản lý chuyên môn: Nhà trường phải được tự tuyển chọn đội ngũ giảng viên, quyết định thời gian làm việc của các tổ chuyên môn, phân công lao động hợp lý

- Quản lý các khoản chi tiêu cho giảng viên và các phương tiện sử dụng trong nhà trường

- Kiểm soát các nguồn cung cấp: chủ động tìm người cung cấp các dịch vụ và các thiết bị khi họ cần Cho phép Nhà trường được chuyển các khoản tiền chưa chi tiêu sang các năm học sau

Việc phân bổ ngân sách giáo dục được thực hiện theo các phương thức:

- Phân bổ ngân sách dựa trên số lượng học sinh, sinh viên, chính quyền Liên bang định mức chi phí cơ bản và cung cấp kinh phí cho Nhà trường

- Trợ cấp kinh phí cho các học sinh, sinh viên nghèo với định mức hỗ trợ tối thiểu

là 1.500 USD/Sviên

- Các Bang cần điều chỉnh phân bổ kinh phí phù hợp với các trường, vùng, miền…

* Kinh nghiệm của Thái Lan:

Chính phủ khuyến khích khu vực tư nhân đầu tư thêm cho hệ thống giáo dục - đào tạo như xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật, mua sắm trang thiết bị dạy học Mới đây, Nội các Chính phủ đã thông qua việc xây dựng một quỹ 20 tỷ Bạt để trợ cấp theo hình thức cho vay với lãi suất ưu đãi cho các nhà đầu tư muốn xây dựng thêm trường học Chính phủ sẵn sàng cấp đất với giá thấp và miễn giảm thuế cho các công trình xây dựng kết cấu hạ tầng giáo dục - đào tạo

Đối với người học có quyền được vay trước một khoản tiền để trả học phí, mua sách vở, học cụ và các chi phí khác liên quan tới học tập, lượng vay đủ để cho người học trang trải cho đủ 7 năm: 3 năm ở cấp trung học và 4 năm ở cấp đại học Sau khi tốt nghiệp 2 năm thì họ bắt đầu phải hoàn trả số tiền vay cả gốc cộng lãi: 1% hằng năm trong vòng 15 năm

Việc sử dụng công cụ tài chính linh hoạt như ở Thái Lan đã tạo cơ hội tốt, không những cho tất cả những người dân mà còn cho những người nghèo có cơ may học tập

* Kinh nghiệm của Trung Quốc:

Trong những năm gần đây giáo dục đại học ở Trung Quốc phát triển nhanh chóng, Nhà nước Trung Quốc đã thực hiện những cải cách nhằn thúc đẩy giáo dục đại học theo kịp sự phát triển kinh tế và đáp ứng được nhu cầu đại học của các đối tượng trong xã hội

Việc cải cách quản lý cơ chế tài chính giáo dục đại học của Trung Quốc được thực hiện theo các hướng sau:

- Chuyển giao phần lớn các trường Đại học cho các Tỉnh, thành phố quản lý

- Nới rộng quyền quản lý các trường Đại học, Cao đẳng cho địa phương

- Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng

- Cải cách thể chế đầu tư, xây dựng, phát triển các trường ngoài công lập

- Cải cách thể chế giáo dục, thực hiện xã hội hoá giáo dục đại học

1.3.2 Kinh nghiệm ở các trường đại học trong nước

Kinh nghiệm của Đại học Quốc gia Hà Nội:

Trong công cuộc đổi mới đất nước đã tạo nên sự chuyển biến quan trọng trong tất

cả các lĩnh vực hoạt động của xã hội mà nổi bật là sự chuyển đổi cơ chế từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng XHCN Mô hình Đại học Quốc gia Hà Nội hoạt động phù hợp với những yêu cầu đổi mới nền giáo dục đại học theo hướng xây dựng các đại học lớn đa ngành, đa lĩnh vực, chất lượng cao, kết hợp chặt chẽ giữa đào tạo và nghiên cứu khoa học, để có thể bắt kịp trình độ giáo dục đại học của các nước tiên tiến trong khu vực và trên thế giới Khắc phục tình trạng phân tán hiện nay với một số đông các trường đại học đơn ngành, quy mô nhỏ, chất lượng đào tạo không đồng đều và có xu thế tách rời đào tạo với nghiên cứu khoa học Đại học Quốc gia Hà Nội được hoạt động và tổ chức theo quy chế đặc biệt với những quyền tự chủ cao trong một môi trường thuận lợi, Đảng và Nhà nước có những chủ trương, chính sách đầu tư hợp lý cho sự phát triển giáo dục và đào tạo, nhiên cứu khoa học và công nghệ Nghị quyết Trung ương II khoá VIII đã ghi rõ: “coi trọng nghiên cứu cơ bản, nhanh chóng nâng cao trình độ công nghệ của đất nước, công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước phải bằng và dựa vào khoa học và công nghệ, phấn đấu để đến năm

2020 có một số trường Đại học đạt chuẩn Quốc tế”

Mô hình Đại học Quốc gia Hà Nội cùng với quy chế và Nghị định của Chính phủ ban hành giao quyền tự chủ cao, cho phép khai thác sử dụng tốt các nguồn lực tập trung, các cơ sở vật chất dùng chung cho tất cả các đơn vị thành viên Đặc điểm này khiến Đại học Quốc gia Hà Nội vừa khai thác được sức mạnh tối đa của toàn hệ thống, vừa nâng cao được hiệu quả kinh tế cũng như hiệu quả sử dụng và khai thác nguồn nhân tài, vật lực

Từ những bài học kinh nghiệm của các nước và ở trong nước, chúng ta có thể kế thừa những kinh nghiệm, những mô hình quản lý tài chính tiên tiến của các nước trên thế giới và bài học quản lý tài chính giáo dục đại học ở Việt Nam nói chung và cho Đại học

Đà Nẵng nói riêng:

- Cần tăng cường quyền tự chủ tài chính cho các trường đại học để trường có thể đáp ứng được nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội và yêu cầu của thị trường sức lao động

Xây dựng mô hình trường đại học công lập tự chủ thay cho mô hình hoạt động của trường đại học truyền thống

- Đổi mới công tác phân bổ và quản lý ngân sách giáo dục

- Hoàn thiện cơ sở lý luận, thực tiễn, cơ chế chính sách và các giải pháp xã hội hoá giáo dục, tạo điều kiện để vừa phát triển quy mô số lượng vừa nâng cao chất lượng đào tạo

- Phát triển các trường ngoài công lập, hoàn thiện và ban hành các cơ chế chính sách hỗ trợ các trường ngoài công lập, tạo sự cạnh tranh trong giáo dục

- Khuyến khích đa dạng hoá các nguồn thu của trường đại học, nhất là các nguồn thu ngoài NSNN cấp

- Cải tiến quản lý cơ chế tài chính, thực hiện phân cấp phân quyền tiến tới xây dựng mô hình các trường Đại học tự chủ, tự chịu trách nhiệm theo tinh thần Nghị định 43/2006/NĐ-CP ngày 25/4/2006 của Chính phủ

Chương 2

Thực trạng quản lý tài chính của Đại học Đà Nẵng

2.1 Quá trình hình thành và phát triển của Đại học Đà Nẵng

2.1.1 Khái quát về Đại học Đà Nẵng

2.1.1.1 Cơ cấu tổ chức bộ máy và chức năng nhiệm vụ của Đại học Đà Nẵng

Thực hiện Nghị quyết Đại hội IX của Đảng, tiếp tục quán triệt các tư tưởng chỉ đạo về giáo dục của Nghị quyết TW2 khoá VIII, nỗ lực phấn đấu toàn diện, làm cho giáo dục thực sự là quốc sách hàng đầu cả về 4 yêu cầu: Đầu tư tài chính, đầu tư cán bộ, chính sách ưu tiên, tổ chức quản lý Tập trung phát triển giáo dục mạnh hơn, khẩn trương và hiệu quả hơn, theo hướng “chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá” Đưa nền giáo dục nước nhà vào thế ổn định với chất lượng giáo dục toàn diện, nhằm đào tạo có chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, xây dựng và bảo vệ tổ quốc XHCN

Đà Nẵng là một trong bốn thành phố trực thuộc trung ương, là trung tâm về khoa học, kỹ thuật, thương mại, dịch vụ của khu vực Miền Trung và Tây Nguyên, nằm trải dài theo khu công nghiệp Miền Trung và khu vực, là đầu mối giao thông về hàng không, đường sắt, đường bộ và đường biển Là một trong ba sân bay quốc tế của cả nước, có trạm không lưu kiểm soát bay của cả khu vực, cảng biển nước sâu Đây là cảng biển lớn nhất của Miền Trung để giao lưu với khu vực và trên thế giới Đà Nẵng có một đội ngũ cán bộ khoa học kỹ thuật và quản lý kinh tế đông đảo, ngày càng tăng về số lượng và chất lượng để đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế xã hội của Miền Trung và Tây Nguyên

Việc tổ chức, sắp xếp lại các trường Đại học Việt Nam theo hướng đa ngành, đa lĩnh vực là chủ trương đúng đắn của Đảng và Nhà nước ta, với mục tiêu chủ yếu là nâng cao tính thực tiễn, tính gắn kết, tính linh hoạt và khả năng thích ứng của hệ thống giáo dục đại học Việt Nam với các nhu cầu đa dạng của nền kinh tế thị trường, nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu khoa học, cải tiến nội dung và phương pháp giảng dạy, học tập nhằm đuổi kịp các nước trong khu vực và trên thế giới, nâng cao tính hiệu quả của việc sử dụng các nguồn lực trong đại học nói chung và Đại học Đà Nẵng nói riêng là nhu cầu cấp thiết trong giai đoạn hiện nay

Trong việc sắp xếp lại mạng lưới các trường Đại học, Đại học Đà Nẵng được khẳng định là đại học khu vực đa cấp, đa ngành, do vậy cần được đầu tư nhằm nâng cấp

cơ sở vật chất, xây dựng và phát triển toàn diện để đáp ứng được nhiệm vụ Nhà nước giao

Đại học Đà Nẵng được thành lập theo Nghị định số: 32/1994/NĐ-CP ngày 04/04/1994 của Chính phủ, thuộc hệ thống giáo dục đại học của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo, cơ cấu tổ chức của Đại học Đà Nẵng gồm:

- Các trường thành viên:

+ Trường Đại học Bách khoa

+ Trường Đại học Kinh tế

+ Trường Đại học Sư phạm

+ Trường Đại học Ngoại ngữ

+ Trường Cao đẳng Công nghệ

- Các Ban chức năng:

+ Văn phòng Đại học Đà Nẵng

+ Ban Tổ chức cán bộ

+ Ban Đào tạo

+ Ban Kế hoạch tài chính

+ Ban Quản lý khoa học và Đào tạo sau đại học

+ Ban Thanh tra giáo dục và công tác thi đua

+ Ban Hợp tác Quốc tế

+ Ban Quản lý dự án xây dựng Đại học Đà Nẵng

+ Ban Quản trị thiết bị

+ Ban Công tác học sinh, sinh viên

- Các trung tâm:

Biểu 2.1: Các trung tâm

1 Trung tâm thông tin tư liệu

2 Trung tâm đào tạo thường xuyên

3 Trung tâm phát triển phần mềm

4 Trung tâm thí nghiệm tổng hợp

5 Trung tâm nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn

6 Trung tâm nghiên cứu ứng dụng và tư vấn nền móng công trình

7 Trung tâm nghiên cứu bảo vệ môi trường

8 Trung tâm nghiên cứu thiết bị áp lực và năng lượng mới

9 Trung tâm nghiên cứu và triển khai thiết bị nâng chuyển

10 Trung tâm nghiên cứu và ứng dụng thiết bị cơ khí

11 Trung tâm nghiên cứu điện-điện tử

12 Trung tâm phát triển quản trị và tư vấn doanh nghiệp

13 Trung tâm nghiên cứu, tư vấn việc làm và du học tự túc

14 Trung tâm đánh giá chất lượng đào tạo

15 Trung tâm khoa học công nghệ và tư vấn đầu tư

16 Trung tâm quản lý ký túc xá

17 Trung tâm giáo dục thể chất

Về cơ cấu tổ chức bộ máy hiện tại của Đại học Đà Nẵng đã đảm bảo sự vận hành tương đối tốt trong việc thực hiện các nhiệm vụ được giao Tuy nhiên cùng với sự biến động môi trường trong bối cảnh hội nhập, đặc biệt là xu hướng tự chủ tài chính, trong thời gian tới Đại học Đà Nẵng cần hoàn chỉnh quy chế phối hợp các trường thành viên theo hướng phân quyền, nhằm phát huy tối đa nguồn lực, đảm bảo thực hiện tốt nhiệm vụ trong giai đoạn chiến lược mới

Đại học Đà Nẵng hiện có 1.426 cán bộ công chức, trong đó có 905 giảng viên, với:

34 giáo sư và phó giáo sư

278 giảng viên cao cấp và giảng viên chính

129 tiến sĩ khoa học và tiến sĩ

431 thạc sĩ Nghị quyết 14/2005/NQ-CP về đổi mới cơ bản và toàn diện giáo dục đại học Việt Nam giai đoạn 2006 ->2010, theo mục tiêu được đề ra thì hiện tại Đại học Đà Nẵng đã đạt mức chỉ tiêu về giảng viên có trình độ thạc sĩ, tuy nhiên giảng viên đạt trình độ tiến sĩ chỉ chiếm 14,2%, do đó cần phải có kế hoạch đào tạo bồi dưỡng để bổ sung đầy đủ lực lượng nòng cốt này Mặt khác số sinh viên trên một giáo viên tính đến thời điểm năm 2005 khoảng

40 (quá cao so với mục tiêu của Bộ đề ra) Đội ngũ cán bộ của Đại học Đà Nẵng dưới 50 tuổi chiếm hơn 80% do đó rất có điều kiện để đào tạo nhằm nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ khoa học kỹ thuật nếu được đầu tư thoả đáng Đây là một vấn đề cần quan tâm đặc biệt, đòi hỏi trong thời gian tới Đại học Đà Nẵng phải có kế hoạch đào tạo, tuyển dụng thêm đội ngũ giáo viên nhằm đảm bảo chất lượng giảng dạy và nâng cao công tác nghiên cứu khoa học theo yêu cầu đặt ra

Một thực trạng của giáo dục đại học Việt Nam nói chung và của Đại học Đà Nẵng nói riêng là đội ngũ cán bộ quản lý chuyên môn và cán bộ quản lý hành chính phần lớn

không được đào tạo cơ bản có hệ thống qua trường lớp quản lý, mà hầu hết xuất phát từ cán bộ giáo dục, họ trưởng thành từ tích lũy kinh nghiệm qua thực tiễn công tác và tự rèn luyện Trong công tác tổ chức cán bộ, Đại học Đà Nẵng thực hiện theo đúng sự lãnh đạo của Đảng, thực hiện được nguyên tắc có kế thừa thành quả của các trường trước đây đã làm được, trên tinh thần vì một Đại học vùng vững mạnh, thực hiện chủ trương tổ chức lại mạng lưới đại học để tăng cường sức mạnh của đội ngũ cán bộ và cơ sở vật chất phục

vụ cho việc phát triển đào tạo

Với vai trò là một cơ sở đào tạo lớn nhất và có chất lượng cao ở khu vực Miền Trung, đáp ứng yêu cầu về số lượng và chất lượng nguồn nhân lực, Đại học Đà Nẵng đã đào tạo ra các cán bộ khoa học, kỹ thuật, cán bộ quản lý kinh tế có trình độ sau đại học, đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp, công nhân lành nghề và giáo viên phổ thông

có chuyên môn nghiệp vụ cao, có lương tâm nghề nghiệp, trách nhiệm thích ứng linh hoạt với thị trường sức lao động rộng lớn

Đại học Đà Nẵng đã góp phần trực tiếp trong công tác nghiên cứu khoa học, nghiên cứu ứng dụng, chuyển giao công nghệ, tư vấn… trong nhiều lĩnh vực đóng góp vào sự nghiệp phát triển kinh tế xã hội, sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá của đất nước nói chung và Miền Trung, Tây Nguyên nói riêng Ngoài ra, Đại học Đà Nẵng còn đào tạo ra những chuyên gia giỏi, phục vụ đắc lực, có hiệu quả cao trong công cuộc CNH-HĐH đất nước

2.1.1.2 Quy mô ngành nghề và cơ sở vật chất đào tạo

2.1.1.2.1 Về quy mô ngành nghề đào tạo

Với chức năng đào tạo nguồn nhân lực phục vụ cho sự phát triển kinh tế xã hội khu vực miền Trung và Tây Nguyên nói riêng và cả nước nói chung Với phương châm phát triển đào tạo đa ngành, đa lĩnh vực Đại học Đà Nẵng gồm 5 trường thành viên đã và đang đào tạo 66 ngành nghề bao gồm hầu hết các lĩnh vực kinh tế, kỹ thuật, sư phạm, ngoại ngữ… với chất lượng ngày một cao nhằm đáp ứng được những đòi hỏi khắt khe về nhu cầu nguồn nhân lực đa dạng hoá của xã hội Quy mô cơ cấu ngành nghề đào tạo của Đại học Đà Nẵng được thể hiện như sau:

Biểu 2.2: Cơ cấu ngành nghề đào tạo của Đại học Đà Nẵng

giai đoạn 2001-2005 STT Trường Đại học Bách khoa STT Trường Đại học Sư phạm

1 Cơ khí chế tạo 20 Sư phạm toán - tin

2 Cơ điện tử 21 Sư phạm toán

3 Cơ khí giao thông 22 Sư phạm tin

4 Điện kỹ thuật 23 Sư phạm vật lý

5 Điện tử - viễn thông 24 Sư phạm hoá học

6 Kỹ sư tin học 25 Sư phạm sinh - môi trường

7 Công nghệ hoá thực phẩm 26 Sư phạm giáo dục chính trị

8 Công nghiệp chế biến dầu và khí 27 Sư phạm ngữ văn

9 Công nghệ Silicat 28 Sư phạm lịch sử

10 Công nghệ Polime 29 Sư phạm địa lý

11 Công nghệ sinh học 30 Sư phạm giáo dục tiểu học

12 Công nghệ nhiệt - điện lạnh 31 Sư phạm mầm non

13 Xây dựng dân dụng và công nghiệp 32 Sư phạm giáo dục đặc biệt

14 Công nghệ môi trường 33 SP GD thể chất - quốc phòng

15 Kiến trúc 34 Cử nhân Toán - tin

16 Xây dựng thuỷ lợi – thuỷ điện 35 Cử nhân toán

17 Kinh tế kỹ thuật 36 Cử nhân công nghệ thông tin

18 Xây dựng cầu đường 37 Cử nhân vật lý

19 Sư phạm kỹ thuật 38 Cử nhân hoá học

39 Cử nhân sinh - môi trường

40 Cử nhân Việt Nam học

41 Cử nhân văn học

42 Cử nhân lịch sử

43 Cử nhân địa lý

44 Cử nhân tâm lý học

STT Trường Đại học Bách khoa STT Trường Đại học Sư phạm

45 Cử nhân báo chí

STT Trường Đại học kinh tế STT Trường Cao đẳng công nghệ

46 Kinh tế phát triển I Cao đẳng chính quy

47 Kinh tế chính trị 1 Điện kỹ thuật

48 Quản trị kinh doanh 2 Điện tử

49 Kế toán 3 Tin học ứng dụng

50 Tài chính, tín dụng (Ngân hàng) 4 Cơ khí chế tạo

51 Thống kê và hệ thống thông tin 5 Cơ khí giao thông

52 Luật kinh doanh 6 Kỹ thuật nhiệt - máy lạnh

STT Trường đại học Ngoại ngữ 7 Cơ điện tử

53 Sư phạm tiếng Anh 8 Xây dựng dân dụng

54 Sư phạm tiếng Nga 9 Xây dựng cầu đường

55 Sư phạm tiếng Pháp 10 Xây dựng công trình thuỷ

56 Sư phạm tiếng Trung 11 Công nghệ hoá học

57 Cử nhân tiếng Anh 12 Công nghệ hoá thực phẩm

58 Cử nhân tiếng Nga 13 Công nghệ hoá môi trường

59 Cử nhân tiếng Pháp II Cao đẳng liên thông

60 Cử nhân tiếng Trung 1 Điện kỹ thuật

61 Cử nhân tiếng Nhật 2 Điện tử

62 Cử nhân tiếng Hàn 3 Tin học ứng dụng

63 Cử nhân tiếng Thái 4 Cơ khí chế tạo

64 Cử nhân Quốc tế học 5 Cơ khí giao thông

65 Cử nhân Đông phương học 6 Xây dựng dân dụng

66 Ngôn ngữ và văn hoá Việt

Biểu 2.3: Cơ cấu ngành nghề đào tạo Sau đại học của Đại học Đà Nẵng

giai đoạn 2001 - 2005

1 Kỹ thuật động cơ nhiệt 1 Công nghệ chế tạo máy

2 Công nghệ chế tạo máy 2 Kỹ thuật động cơ nhiệt

3 Công nghệ thiết bị nhiệt 3 Kỹ thuật ô tô máy kéo

4 Công nghệ thiết bị lạnh 4 Công nghệ nhiệt

5 Chế biến thực phẩm và đồ

uống

5 Thiệt bị mạngvà nhà máy điện

6 Cơ học kỹ thuật 6 Tự động hoá

7 Mạng và hệ thống điện 7 Tưới tiêu cho cây trồng

8 Chỉnh trị sông và bờ biển 8 Khoa học máy tính

9 Phát triển nguồn nước 9 Công nghệ thực phẩm và đồ uống

10 Công nghệ sinh học thực phẩm 10 Kỹ thuật điện tử

11 Kinh tế công nghiệp 11 Quản trị kinh doanh

12 Kinh tế nông nghiệp 12 Kế toán

13 Hoá hữu cơ

- Đại học có: 66 chuyên ngành

- Cao đẳng có: 13 chuyên ngành

- Trung học chuyên nghiệp có: 08 chuyên ngành

- Công nhân nghề có: 07 chuyên ngành

- Sau đại học có: