Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp quản lý bảo vệ hệ sinh thái rừng ngập mặn theo hướng bền vững tại huyện hậu lộc, tỉnh thanh hóa

Các ngu n tài nguyên thiên nhiên ..... Ngoài ra còn do... Ngoài ra trong t bào còn có ch a Tanin.

ii

L I C M N

hoàn thành ch ng trình cao h c và làm lu n v n t t nghi p này, tác gi đã nh n

đ c s h ng d n, giúp đ và góp ý nhi t tình c a quý th y cô tr ng i h c Th y L i

Tr c h t, tác gi xin g i l i c m n sâu s c đ n PGS.TS Nguy n Th Minh H ng đã dành r t nhi u th i gian tâm huy t h ng d n, đóng góp ý ki n giúp tác gi hoàn thành t t

lu n v n t t nghi p

Tác gi c ng xin g i l i c m n t i toàn th các th y cô giáo Khoa Môi tr ng

Tr ng i h c Th y L i nh ng ng i đã cho tác gi ki n th c và kinh nghi m trong su t quá trình h c t p t i tr ng đ tác gi có th hoàn thành lu n v n t t nghi p này

Tác gi c ng xin c m n b n bè và gia đình đã luôn c v và đ ng viên tác gi nh ng lúc khó kh n đ có th v t qua và hoàn thành t t lu n v n này

ng th i, tác gi c ng xin c m n các anh, ch Phòng tài nguyên môi tr ng huy n

H u L c đã t o đi u ki n cho tác gi kh o sát và thu th p tài li u đ có c d li u ph c v cho

lu n v n

M c dù tác gi đã c g ng hoàn thành lu n v n b ng t t c s nhi t nhi t tình và n ng

l c c a mình, tuy nhiên không th tránh kh i nh ng sai sót Vì v y, tác gi r t mong nh n

đ c s đóng góp c a th y cô và các b n đ hoàn thi n lu n v n

iii

M C L C

M U v

1 Tính c p thi t c a đ tài 1

2 M c đích c a đ tài : 2

3 i t ng và ph m vi nghiên c u 2

4 Cách ti p c n và ph ng pháp nghiên c u 3

CH NG 1: T NG QUAN V N NGHIÊN C U 6

1.1 Các nghiên c u liên quan v qu n lý b o v HST RNM 6

1.1.1 Khái ni m RNM 6

1.1.2 T ng quan v HST RNM trên th gi i 7

1.1.3 Phân b RNM Vi t Nam 8

1.1.3 Qu n lý r ng b n v ng 10

1.1.4 Qu n lý tài nguyên ven bi n d a vào c ng đ ng 12

1.1.5 Các mô hình qu n lý RNM Vi t Nam 14

1.2 Khái quát chung v đ a bàn nghiên c u 16

1 2.1 i u ki n t nhiên 16

1.2.2 i u ki n kinh t - xã h i 19

1.2.3 Các ngu n tài nguyên thiên nhiên 21

CH NG 2: TH C TR NG QU N LÝ H SINH THÁI R NG NG P M N T I HUY N H U L C, T NH THANH HÓA 24

2.1 Th c tr ng HST RNM t i huy n H u L c 24

2.1.1 Th c tr ng di n tích RNM 24

2.1.2 C u trúc RNM 28

2.1.3 Th c tr ng HST RNM ven bi n 28

2.1.4 S phân b HST RNM 36

2.1.5 Các y u t tác đ ng đ n HST RNM t i huy n H u L c 38

2.2 Hi n tr ng khai thác và s d ng HST RNM t i huy n H u L c 45

2.2.1 Khai thác s n ph m t RNM 46

2.2.2 Ho t đ ng khai thác, nuôi tr ng th y h i s n 47

2.2.3 Ho t đ ng du l ch 48

iv

2.3 Vai trò c a RNM đ i v i môi tr ng t nhiên - kinh t - xã h i huy n H u L c

48

2.3.1 i v i t nhiên 48

2.3.2 i v i môi tr ng 50

2.3.3 i v i kinh t - xã h i 51

2.4 Các ph ng th c qu n lý HST RNM t i huy n H u L c 53

2.5 ánh giá hi u qu c a các ph ng th c qu n lý RNM 56

2.5.1 Qu n lý hành chín h nhà n c 56

2.5.2 Qu n lý r ng d a vào c ng đ ng 57

2.5.3 Hi u qu c a qu n lý h gia đình 59

CH NG 3: XU T GI I PHÁP QU N LÝ B O V H SINH THÁI R NG NG P M N THEO H NG B N V NG T I HUY N H U L C T NH THANH HÓA 61

3.1 Nh ng thu n l i và khó kh n trong qu n lý HST RNM t i huy n H u L c, t nh Thanh Hóa 61

3.1.1 Nh ng thu n l i trong qu n lý RNM 61

3.1.2 Khó kh n trong qu n lý RNM 61

3.2 M t s gi i pháp qu n lý b o v HST RNM theo h ng b n v ng t i huy n H u L c 62

3.2.1 Gi i pháp qu n lý b n v ng HST RNM t i huy n H u L c 62

3.2.2 Gi i pháp quy ho ch khu nuôi tr ng th y s n thân thi n v i môi tr ng 68

3.2.3 Gi i pháp ph c h i, phát tri n RNM huy n H u L c 76

K T LU N VÀ KI N NGH 82

TÀI LI U THAM KH O 84

v

DANH M C CÁC HÌNH V , BI U

Hình 1.1: S đ di n th sinh thái r ng ng p m n 6

Hình 1.2: Di n tích r ng ng p m n c a Vi t Nam qua các n m 10

Hình 1.3: B n đ hành chính huy n H u L c 17

Hình 1.4: Bi u đ th c tr ng chuy n d ch c c u kinh t GDP 19

Hình 2.1: Bi u đ hi n tr ng di n tích đ t lâm nghi p ven bi n 25

Hình 2.2: Bi u đ di n tích RNM ven bi n T nh Thanh Hóa – N m 2015 26

Hình 2.3: Bi u đ phân b đ t và RNM ven bi n huy n H u L c - n m 2015 27

Hình 2.4: Phân b RNM ven bi n huy n H u L c 28

Hình 2.5: Di n bi n di n tích đ t RNM huy n H u L c (1980 – 2015) 29

Hình 2.6: Cây c Vòi ( Rhizophora stylosa) 34

Hình 2.7 : Cây v t dù (Bruguiera gymnorrhiza) 34

Hình 2.8: Cây Sú (Aegiceras corniculatum) 34

Hình 2.9 : Phá RNM làm đ m nuôi tôm 39

Hình 2.10: Ng i dân vào RNM l y c i, qu trang 39

Hình 2.11 : Rác th i cu n vào cây ng p m n non 40

Hình 2.12 : B n đ l y m u n c 42

Hình 2.13 : Bi u đ so sánh các ch tiêu TSS, COD, đ màu trong n c ao nuôi thu s n v i quy chu n 43

Hình 2.14: Các s n ph m khai thác t RNM huy n H u L c 47

Hình 2.15: H th ng qu n lý RNM t i huy n H u L c t nh Thanh Hóa 54

Hình 3.1: S đ đ xu t qu n lý RNM huy n H u L c 64

Hình 3.2: V trí đ xu t quy ho ch khu nuôi tr ng th y s n 69

Hình 3.3 : C u t o h sinh h c hi u khí và h tu ti n 71

Hình 3.4: Mô hình đ xu t x lý n c th i ao nuôi th y s n 75

vi

DANH M C CÁC B NG

B ng 1.1: Phân vùng r ng ng p m n ven bi n V t Nam 8

B ng 2.1: Di n tích RNM ven bi n tnh Thanh Hoá n m 2015 25

B ng 2.2: Thành ph n h đ ng v t c a HST RNM 35

B ng 2.3: Thông s ch t l ng n c trong ao nuôi tr ng th y s n 42

NN & PTNT Nông nghi p và phát tri n nông thôn

1

M U

1 Tính c p thi t c a đ tài

Khu v c ven bi n huy n H u L c tnh Thanh Hóa là n i t p trung đông dân c và các

ho t đ ng s n xu t nông - lâm - th y s n đây c ng là n i có h th ng đê bi n, đê sông

và các công trình phúc l i xã h i khá t t Tuy nhiên, hàng n m vùng ven bi n c a huy n ph i đ i m t v i s tàn phá c a thiên tai, gió bão, l l t, tri u c ng thi t h i là

r t l n H th ng đê bi n tuy đ c xây d ng kiên c nh ng không đ s c ch ng ch u

v i bão l trên c p 10

Trên th c t , RNM (RNM) đã t o nên m t vùng đ m ch ng l i n c m n, là m t gi i pháp phi công trình- hàng rào xanh ch ng bão có hi u qu vùng ven bi n RNM là

m t trong nh ng HST (HST) có n ng su t sinh h c cao và là s n ph m đ c tr ng c a

b bi n nhi t đ i RNM hình thành mùn bã h u c do lá và các ph n khác c a cây

r ng xu ng đ c phân h y t o thành khu h giàu có dinh d ng, là ngu n cung c p

th c n d i dào cho s sinh tr ng và phát tri n c a nhi u lo i đ ng v t th y s n và nhi u lo i đ ng v t trên c n nh : chim, thú, bò sát Nhi u qu n xã th c v t ng p m n

t o ra m t h th ng ch ng ch t, t o nên n i c trú là bãi đ cho nhi u loài th y s n

nh : tôm, cua, cá, nhuy n th , đ ng v t đáy; là n i nuôi d ng u trùng c a nhi u loài,

đ ng th i c ng là n i ki m n và trú đông c a nhi u loài chim n c, chim di

c Ngoài ra, RNM còn đóng vai trò tích c c trong vi c x lý môi tr ng, làm gi m hàm l ng kim lo i n ng có trong n c th i n i đ a đ ra vùng c a sông góp ph n làm

s ch môi tr ng, đ ng th i giúp cân b ng sinh thái Do v y, HST RNM phân b khu

v c ven bi n c a huy n có vai trò r t quan tr ng v kinh t - xã h i và môi tr ng

Song HST RNM c a huy n H u L c đang b đe d a nghiêm tr ng do chuy n đ i m c đích s d ng trong quá trình phát tri n kinh t - xã h i, do ô nhi m môi tr ng, bi n

đ i khí h u, thiên tai Theo th ng kê c a phòng đ a chính huy n, giai đo n 2010 -

2015 vi c khai thác r ng làm đ m nuôi th y s n đã làm m t đi kho ng 50 ha RNM

m i n m Bi n đ i khí h u làm cho t n xu t xu t hi n các c n bão ngày càng t ng v i

c ng đ và s c tàn phá càng l n đi n hình nh c n bão s 6 n m 2012 đã tàn phá 6

ha RNM, c n bão s 11 n m 2013 làm thi t h i 5 ha r ng tr ng m i Ngoài ra còn do

2

nh ng tác đ ng gián ti p c a các ho t đ ng dân sinh trên đ t li n nh đ c hóa, bùn hóa

và ng t hóa vùng n c d n t i suy gi m ch t l ng môi tr ng c a HST RNM và nh

h ng đ n giá tr du l ch sinh thái S suy thoái RNM làm gi m l ng phù sa b i đ p cho các bãi tri u, m t đi bình phong b o v đê bi n Vi c ô nhi m đ t và n c đ m nuôi tr ng th y s n, làm gi m ngu n l i sinh v t c ng nh gi ng th y s n t nhiên,

gi m n ng su t nuôi tôm, nh t là nh h ng đ n sinh k c a ng i dân

Chính vì v y, chúng ta c n ph i có nh ng gi i pháp nh m khôi ph c l i di n tích RNM

và b o v r ng hi n có Nh ng đ th c hi n đ c đi u này c n có nhi u bi n pháp

th c hi n m t cách đ ng b , khoa h c, phù h p v i đi u ki n c a t ng đ a ph ng, trong đó bi n pháp qu n lý RNM d a vào c ng đ ng là bi n pháp đã đem l i hi u qu ,

nh v y s có hàng lo t câu h i đang đ t ra, nh : v trí, vai trò c a c ng đ ng trong h

th ng t ch c qu n lý RNM Vi t Nam nh th nào? Có nên khuy n khích phát tri n

r ng c ng đ ng hay không? Nh ng v n đ n y sinh trong quá trình phát tri n r ng

c ng đ ng là gì? Khuôn kh pháp lý nh m khuy n khích c ng đ ng tham gia b o v

và phát tri n r ng c n đ c xác l p nh th nào?.vv V i lý do trên tác gi l a ch n

đ tài: “Nghiên c u th c tr ng và đ xu t gi i pháp qu n lý b o v HST RNM theo

h ng b n v ng t i huy n H u L c, t nh Thanh Hóa”

2 M c đích c a đ tài

i u tra, nghiên c u hi n tr ng và ph ng th c qu n lý HST RNM t i huy n H u L c,

t nh Thanh Hóa T đó đ xu t gi i pháp qu n lý b o v nh m phát tri n HST r ng

v HST và b o t n đa d ng sinh h c trong n c và trên th gi i, các báo cáo v kinh t

- xã h i và môi tr ng c a các t ch c xã, phòng NN&PTNN huy n, phòng TN&MT huy n, s NN&PTNN t nh Thanh Hóa

- Ph ng pháp đi u tra th c đ a

Quá trình nghiên c u th c đ a ch y u là kh o sát, đánh giá đa d ng sinh h c c a HST RNM, s phân b cây ng p m n Ph ng pháp này đ c ti n hành sau khi có nh ng phân tích, nh n đ nh khái quát v tài nguyên sinh v t, HST RNM C th tác gi đã

đi u tra kh o sát theo tuy n đ xác đ nh thành ph n loài và các thông tin v chi u cao,

đ l n c a CNM Các b c đ th c hi n ph ng pháp này nh sau:

+ i u tra kh o sát theo tuy n: a L c (OTC1) - Minh L c (OTC2) - H i L c (OTC3), tuy n nghiên c u đ c xác l p theo vòng rìa ngoài phía tây và t ngoài vào trong

+ o đ m ô tiêu chu n (OTC): Theo ph ng pháp c a Thái V n Tr ng, kích th c ô

10 m × 10 m, s ô tiêu chu n là 3 ô, b trí ô tiêu chu n theo k t qu đi u tra theo tuy n cách chân đê bi n 250m Vì RNM huy n H u L c phân b trên d i ven bi n thu c 3

xã a L c, Minh L c và H i L c vì v y không th ti n hành đo đ m toàn b di n tích, nên vi c đ t v trí OTC mang tính ch t đ i di n m i xã m t ô T k t qu đo đ m OTC ta có th xác đ nh đ c thành ph n loài, s cây, chi u cao CNM

Cách ti n hành l p ô tiêu chu n nh sau:

B c 1: Chu n b b n đ hi n tr ng, b n đ đ a hình, máy móc và v t t

B c 2: S th m hi n tr ng nh m kh o sát l a ch n v trí OTC thích h p

B c 3: Xác đ nh v trí đ t OTC và xác đ nh hình d ng, kích th c OTC

t ng ng i dân xã a L c là 33 phi u, Minh L c 16 phi u, H i L c 06 phi u và 08 phi u s d ng cho cán b qu n lý RNM phòng NN&PTNN huy n H u L c, 3 xã

và đ n biên phòng 114

Các ch đ đ c xác đ nh tr c đ ng th i c n c vào ng i đ c ph ng v n mà đ t ra các câu h i thích h p v RNM nh : hi n tr ng RNM, bi n đ ng di n tích, nh h ng

c a RNM đ i v i thiên tai, v i đ i s ng ng i dân…

i t ng ph ng v n là ng i dân, cán b đ a ph ng và lãnh đ o các ban ngành có liên quan trong qu n lý RNM t i huy n H u L c

OTC3

250m

ê bi n

5

+ V mô hình qu n lý có s tham gia c a ng i dân

V mô hình qu n lý có s tham gia v i m c đích xác đ nh các nhóm, t ch c, c quan,

c ng đ ng có liên quan đ n HST RNM và đánh giá vai trò c a h Th c hi n mô hình này b ng cách cho ng i dân t th o lu n và đ a ra s đ th hi n vai trò c a các t

ch c, cá nhân và c ng đ ng trong qu n lý HST RNM t i huy n H u L c T đó tác gi

nh ng có giá tr v cung c p lâm s n nh g , than, c i, tanin, th c n mà còn là n i

c ng c a nhi u h i s n, chim và nhi u đ ng v t khác [13] Ngoài ra, r ng ng p m n còn có vai trò to l n trong vi c b o v b bi n, b sông, h n ch xói mòn, s t l đ t,

đi u hoà khí h u

Hình 1.1: S đ di n th sinh thái r ng ng p m n [13]

Di n th nguyên sinh r ng ng p m n là m t quá trình ph c h i b ng tái sinh t nhiên

c a môi tr ng r ng ven bi n Quá trình này th c hi n nh vào nh ng quy lu t v n

đ ng c a hàng lo t các chu trình t nhiên ven bi n đ c k t h p v i nhau, đan xen và thúc đ y l n nhau Ch ng h n chu trình truy n h t gi ng nh ch đ nh t tri u ven

bi n đ n nh ng vùng đ t t do tri u t o nên nh ng th i đi m nh t đ nh Nh ng đ truy n h t gi ng có hi u qu trên nh ng vùng ch đ ng p tri u khác nhau, hi n t ng

“ thai sinh” (tr m m) c a m t s loài cây h c, h M m, các h này là thành ph n

ch y u c a h th c v t ven bi n mi n B c Nh hi n t ng này mà các loài qu mi n

7

là có th bám vào đ t là có th tr thành cây Ngh a là đ có r ng ng p m n ven bi n,

môi tr ng sinh thái t ng th đã là m t quá trình th ng nh t [2]

Chính vì v y, r ng ng p m n đ c coi là ngu n tài nguyên quan tr ng c n đ c b o

d a v kinh t c ng nh môi tr ng sinh thái Nghiên c u c l ng m i hecta RNM

s t o ra ngu n thu t 2000 - 9000 USD nhi u h n so v i l i nhu n t vi c nuôi tr ng

th y s n, nông nghi p và du lch ây là nguyên nhân khi n liên h p qu c lo ng i RNM bi n m t ngày càng nhi u [24]

Liên Hi p Qu c c tính các loài ng p m n liên quan đ n 30% t ng thu nh p ngành đánh b t cá và g n 100% c a ngành đánh b t tôm ông Nam Á RNM và các loài liên quan t i Queensland (Úc) đ c cho là t o nên 75% thu nh p ngành th y s n

th ng m i Khía c nh lâm nghi p c a RNM c ng r t quan tr ng v kinh t Cây thân

g m c dày đ c, kh n ng ch ng th m và m i m t cao " i u hi m có là nó cho n ng

su t cao nên b n có th thu ho ch quay vòng liên t c"[10]

Nh v y có th th y r ng, HST RNM trên th gi i phân b không đ ng đ u, nh ng n i

t p trung nhi u RNM th ng có khí h u và đ a hình thu n l i T c đ suy thoái RNM

c ng khác nhau t i các n i trên th gi i và nguyên nhân ch y u v n là do quá trình đô

th hóa, ô nhi m môi tr ng, bi n đ i khí h u và nh ng ho t đ ng xâm h i t con

ng i Nh ng t ch c v môi tr ng và HST trên th gi i c ng đang r t n l c trong

vi c b o v và ng n ch n s suy thoái RMN Tuy nhiên đ phát tri n và s d ng b n

8

v ng HST RNM c n có s chung tay c a c c ng đ ng c ng nh ý th c, trách nhi m

c a m i con ng i trên trái đ t này

1.1.3 Phân b RNM Vi t Nam

Vi t Nam có hình ch S v i m t m t phía ông giáp bi n vì v y di n tích đ t ng p

n c ven bi n r t l n C n c có 29 t nh và thành ph có r ng và đ t ng p m n ven

bi n ch y t Móng Cái đ n Hà Tiên trong đó:

- 5 t nh ven bi n B c B : Qu ng Ninh, H i Phòng, Thái Bình, Ninh Bình, Nam nh

- 14 t nh ven bi n mi n Trung: t Thanh Hoá đ n Bình Thu n

- 10 t nh ven bi n ông Nam B và Tây Nam: Bà R a V ng Tàu đ n Kiên Giang

B ng 1.1: Phân vùng r ng ng p m n ven bi n V t Nam [28]

Ven bi n B c

b

ông b c Qu ng Ninh

Móng Cái- Ba Ch

Ba Ch - Uông Bí Uông Bí- Yên H ng

ng b ng B c

B V n Úc- L ch Tr ng Nam Tri u- V n Úc

H sông Thái Bình

H sông H ng

Ven bi n

Trung b B c trung b

L ch Tr ng- Ròn Ròn- H i Vân Nam trung b H i Vân- V ng Tàu

R ng ng p m n phân b khá đ ng đ u tr i dài su t t B c vào Nam xuyên su t ven

r ng mà là đ t hoang, nên tình tr ng phá RNM b a bãi đ l y đ t s n xu t nông nghi p, làm ru ng mu i và đ c bi t là làm đ m tôm đã làm suy thoái và thu h p m nh

9

di n tích Theo th ng kê c a S Nông nghi p và Phát tri n Nông thôn Qu ng Ninh (2001) thì 9 huy n ven bi n và h i đ o, t 1998 đ n 2003 đã có 2.375ha chuy n sang nuôi tôm và 134 ha thành ph H Long dành cho xây d ng

T th k 20, Cà Mau - n i có di n tích RNM l n nh t Vi t Nam, h u h t RNM

đ c x p vào lo i r ng s n xu t và khai thác luân k (25-30 n m) S n ph m chính là

g xây d ng, than đ c, v t, ta nanh và c i Trong chi n tranh hoá h c c a M

(1962-1969) h n 150.000 ha RNM Nam B đã b hu di t (Phan Nguyên H ng và cs,

1997) Vào nh ng n m 80, khi phong trào nuôi tôm xu t kh u phát tri n m nh, RNM

mi n Nam đã b chuy n đ i thành các đ m tôm Theo tiêu chí c a B Nông nghi p

và phát tri n nông thôn, t l di n tích gi a nuôi tôm và r ng là 30% tôm, 70% r ng

Nh ng trên th c t , t l này không đ c đ m b o, di n tích nuôi tôm đang ngày càng

t ng và di n tích r ng thì đang có xu h ng gi m

Di n bi n r ng ng p m n qua các n m t n m 1943 đ n n m 2000, di n tích r ng ng p

m n suy gi m nghiêm tr ng N m 1943 di n tích RNM là 408500 ha đ n n m 1962 còn

290000 ha gi m g n 100000 ha (Hình 1.2) Nh v y di n tích RNM liên t c suy gi m

trong h n n a th k qua Các nguyên nhân chính là do chi n tranh v i vi c quân đ ch

s d ng nhi u lo i ch t hóa h c đ h y di t các cánh r ng, bom, mìn làm di n tích r ng

b suy gi m nghiêm tr ng Sau khi k t thúc chi n tranh, thì vi c phá RNM và đ p b kè làm đ m nuôi tr ng th y s n ng n c n s l u thông n c m n làm ch t RNM x y ra khá

ph bi n t i h u h t các t nh có RNM trong toàn qu c Gió bão, sóng bi n tàn phá r ng làm s t l T i nhi u đi m ven bi n hi n t ng s t l do sóng bi n, h i l u đ c bi t là do

nh h ng c a bão đã làm b t g c cây RNM nh t là r ng m i tr ng, r ng tr ng b ng tr

m m V n đ ô nhi m môi tr ng c ng là nguyên nhân làm nh h ng đ n di n tích RNM, do vi c th i các ch t r n, ch t l ng trong sinh ho t, s n xu t, m t s l ng l n phân hóa h c, thu c tr sâu d th a trong nông nghi p đã đ vào sông r ch nh h ng

x u đ n RNM Ngoài ra còn các nguyên nhân khác nh vi c khai thác g , c i và tài nguyên th y s n trong RNM quá m c, ch a có chính sách t o đ ng l c thu hút ng i dân và c ng đ ng đ a ph ng tham gia vào vi c b o v và phát tri n RNM

T n m 2000 di n tích r ng đã có chuy n bi n tích c c, di n tích r ng ng p m n t ng

do vi c th c hi n t t công tác tuyên truy n v vai trò và ý ngh a c a HST RNM nên hi u

Ho t đ ng qu n lý b t ngu n t s phân công, h p tác lao đ ng Nh v y, qu n lý là

m t ho t đ ng khách quan n y sinh khi c n có n l c t p th đ th c hi n m c tiêu chung Qu n lý di n ra m i t ch c, t ph m vi nh đ n l n, t đ n gi n đ n ph c

t p Trình đ xã h i hóa càng cao, yêu c u qu n lý càng cao và vai trò c a nó càng

t ng lên [19]

V n i dung, thu t ng “qu n lý” có nhi u cách di n đ t khác nhau V i ý ngh thông

th ng, ph bi n thì qu n lý có th hi u là “ho t đ ng nh m tác đ ng m t cách có t

ch c và đ nh h ng c a ch th qu n lý vào m t đ i t ng nh t đ nh đ đi u ch nh các quá trình xã h i và hành vi c a con ng i nh m duy trì tính n đ nh và phát tri n

c a đ i t ng theo nh ng m c tiêu đã đ nh” [19]

1.1.4.2 Qu n lý r ng b n v ng

- nh ngh a qu n lý r ng b n v ng:

11

Trong th i gian g n đây, qu n lý r ng b n v ng (QLRBV) đã tr thành m t nguyên

t c đ i v i qu n lý kinh doanh r ng đ ng th i c ng là m t tiêu chu n mà qu n lý kinh doanh r ng ph i đ t t i Hi n t i có hai đ nh ngh a đang đ c s d ng Vi t Nam

[19]

Theo ITTO (t ch c g nhi t đ i qu c t ), QLRBV là “quá trình qu n lý nh ng lâm

ph n n đ nh nh m đ t đ c m t ho c nhi u h n nh ng m c tiêu qu n lý r ng đã đ

ra m t cách rõ ràng, nh đ m b o s n xu t liên t c nh ng s n ph m và d ch v mong

mu n mà không làm gi m đáng k nh ng giá tr di truy n và n ng su t t ng lai c a

r ng và không gây ra nh ng tác đ ng không mong mu n đ i v i môi tr ng t nhiên

và xã h i” Theo Ti n trình Hensinki, QLRBV là s qu n lý r ng và đ t r ng theo cách th c và m c đ phù h p đ duy trì tính đa d ng sinh h c, n ng su t, kh n ng tái sinh, s c s ng c a r ng và duy trì ti m n ng c a r ng trong quá trình th c hi n và trong t ng lai, các ch c n ng sinh thái, kinh t và xã h i c a r ng c p đ a ph ng,

c p qu c gia và toàn c u và không gây ra nh ng tác h i đ i v i HST khác [19]

- Các nguyên lý qu n lý r ng b n v ng:

Nguyên lý th nh t: S bình đ ng gi a các th h trong s d ng tài nguyên r ng

Cu c s ng con ng i luôn g n v i s d ng tài nguyên thiên nhiên và đ s d ng hi u

qu chúng ta c n ph i b o v tài nguyên thiên nhiên vì tài nguyên thiên nhiên không

ph i là vô t n, vì v y c n s công b ng, bình đ ng trong s d ng tài nguyên nói chung

và tài nguyên r ng nói riêng, phù h p v i yêu c u c a phát tri n b n v ng: Phát tri n

b n v ng là s phát tri n nh m th a mãn các nhu c u hi n t i c a con ng i nh ng không t n h i t i s th a mãn các nhu c u c a th h t ng lai [27]

Nguyên lý th hai: Trong qu n lý tài nguyên r ng b n v ng, s phòng ng a, nó đ c

hi u là: đâu có nh ng nguy c suy thoái ngu n tài nguyên r ng và ch a có đ c s khoa h c thì ch a nên s d ng bi n pháp phòng ng a suy thoái v môi tr ng

Nguyên lý th ba: S bình đ ng và công b ng trong s d ng tài nguyên r ng cùng

th h ây là m t v n đ khó, b i vì trong khi c t o ra s công b ng cho các th h

12

t ng lai thì chúng ta v n ch a t o đ c nh ng c h i bình đ ng cho nh ng ng i

s ng th h hi n t i

Nguyên lý th t : Tính hi u qu , tài nguyên r ng ph i đ c s d ng h p lý và hi u

qu nh t v m t kinh t và sinh thái

1.1.5 Qu n lý tài nguyên ven bi n d a vào c ng đ ng

vi c qu n lý ngu n tài nguyên ven b a c ng đ ng tham gia tr c ti p v i h th ng

qu n lý, t khâu bàn b c t i vi c lên k ho ch th c hi n, tri n khai các ho t đ ng và

nh n xét, đánh giá sau khi th c hi n ây là hình th c qu n lý đi t d i lên, th c hi n theo nguy n v ng, nhu c u th c t và ý t ng c a c ng đ ng, trong đó các t ch c

qu n chúng đóng vai trò nh m t công c h tr thúc đ y cho các ho t đ ng c ng

đ ng

Qu n lý tài nguyên ven bi n d a vào c ng đ ng là quá trình qu n lý tài nguyên ven

bi n do nh ng ng i ph thu c vào ngu n tài nguyên đ x ng Vì v y, ngày càng nhi u ng i s d ng tài nguyên tham gia vào qu n lý ngu n tài nguyên ven bi n và trách nhi m qu n lý mang tính ch t đ a ph ng Ý th c trách nhi m, s tuân th pháp

lu t do đó c ng t ng lên

Qu n lý tài nguyên ven bi n d a vào c ng đ ng là ho t đ ng nh m đ nh h ng các

v n đ thông qua ki m soát qu n lý tài nguyên mang tính ch t đ a ph ng h n Khi

qu n lý tài nguyên d a vào c ng đ ng tr nên ti n b h n nó s gi i quy t các v n đ

c a c ng đ ng ven bi n m t cách toàn di n

Qu n lý tài nguyên ven bi n d a vào c ng đ ng là chi n l c toàn di n nh m xác đ nh

v n đ mang tính ch t nhi u m t nh h ng đ n môi tr ng ven bi n thông qua s

13

tham gia tích c c và có ý ngh a c a c ng đ ng ven bi n i u quan tr ng là chi n d ch này tìm cách xác đ nh v n đ c t lõi c a s ti p c n tài nguyên m t cách t do, b t công và không hi u qu , b ng cách t ng c ng s ti p c n và ki m soát c a c ng đ ng

v i ngu n tài nguyên c a h ây là m t quá trình mà qua đó nh ng c ng đ ng ven

bi n đ c t ng quy n l c v chính tr và kinh t đ h có th đòi và giành quy n l c nên h u h t các c ng đ ng đ u thi u kh n ng t kh i x ng quá trình thay đ i Chính

đi u này là m t trong nh ng nhân t đã d n đ n các t ch c và c quan bên ngoài tham gia, làm cho quá trình liên quan đ n qu n lý tài nguyên ven bi n d a vào c ng

đ ng tr nên d dàng h n, k c vi c t ch c c ng đ ng [27]

* Nguyên t c c a qu n lý tài nguyên ven bi n d a vào c ng đ ng:

- T ng quy n l c (trao quy n)

nh ng c ng đ ng ven bi n, t ng quy n l c là s phát tri n c a s c m nh (quy n l c)

th c hi n vi c ki m soát qu n lý ngu n tài nguyên mà các c ng đ ng này ph i ph thu c

B ng vi c t ng c ng s ki m soát và ti p c n c a c ng đ ng đ i v i tài nguyên ven

c h i t n t i đ phát tri n, b o v và qu n lý ngu n tài nguyên ven bi n m t cách t o

ra nh ng c ch có th b o đ m cho vi c b o v và b o t n ngu n tài nguyên ven bi n

đ s d ng cho t ng lai

- Tính h p lý v sinh thái và s phát tri n b n v ng

14

Qu n lý tài nguyên ven bi n d a vào c ng đ ng thúc đ y nh ng k thu t và th c hành không ch đ phù h p v i nh ng nhu c u v kinh t , xã h i, v n hóa c a c ng đ ng mà còn là h p lý v sinh thái Do đó, nh ng k thu t ph i th a nh n s c ch u đ ng và ti p thu c a ngu n tài nguyên và HST

S phát tri n b n v ng có ngh a là ph i cân nh c, nghiên c u tr ng thái và b n ch t

c a môi tr ng t nhiên trong khi theo đu i phát tri n kinh t mà không làm t n h i

đ n phúc l i c a th h t ng lai Quan tâm đ n môi tr ng đ c l ng vào nguyên t c

“Ng i qu n gia” Nguyên t c này th a nhân m i ng i đ u là ng i b o v bình d

c a Trái t này

- Tôn tr ng nh ng tri th c truy n th ng / b n đ a

Qu n lý tài nguyên ven bi n d a vào c ng đ ng th a nh n giá tr c a tri th c và hi u

bi t b n đ a Khuy n khích vi c ch p nh n và s d ng nh ng tri th c truy n th ng/b n

đ a trong quá trình và ho t đ ng khác nhau c a mình

- S bình đ ng

Qu n lý tài nguyên ven bi n d a vào c ng đ ng th a nh n vai trò đ c đáo và s đóng góp c a nam và n gi i trong l nh v c s n xu t và tái s n xu t Nó thúc đ y c h i bình đ ng c a c hai gi i trong s tham gia có ý ngh a vào vi c qu n lý tài nguyên [27]

1.1.6 Các mô hình qu n lý RNM Vi t Nam

Trên th c t vi c qu n lý r ng nói chung và RNM nói riêng Vi t Nam hi n nay đang

có 4 mô hình qu n lý ch y u là:

Mô hình 1: R ng do c ng đ ng qu n lý theo truy n th ng, đ c pháp lu t công nh n

Hình th c qu n lý này đã có t lâu đ i, tuy nhiên đ n n m 1991, khi ban hành lu t B o

v và phát tri n r ng thì m t s khu r ng qu n lý theo hình th c này m i đ c công

nh n thu c quy n s h u c a ng i dân, đ i v i hình th c qu n lý này thì c ng đ ng

có trách nhi m qu n lý và h ng l i theo truy n th ng đã có t tr c đây

Mô hình 2: C ng đ ng dân c nh n khoán b o v cho các ch r ng nhà n c

15

ây là hình th c c ng đ ng dân c nh n khoán b o v r ng theo nhi u hình th c khác nhau nh : Theo h gia đình, nhóm đ ng s thích ho c toàn b c ng đ ng dân c thôn

b n Tuy nhiên, hình th c này thì c ng đ ng dân c ch là ng i làm thuê cho các ch

r ng nhà n c, v i thù lao ít i, không đ c h ng l i gì đáng k t r ng, nên trách nhi m, tính tích c c c a h trong vi c b o v và qu n lý r ng c ng không cao Trong

t ng lai, mô hình này c n ph i đ c c i ti n theo h ng giao cho c ng đ ng dân c

l i c th t r ng, t đó c ng đ ng dân c nh n th y đ c vai trò và trách nhi m c a mình trong qu n lý r ng

Mô hình 4: C ng đ ng dân c và nhà n c cùng qu n lý r ng

ây còn g i là mô hình đ ng qu n lý, mô hình này xu t hi n Vi t Nam ch a lâu song đã mang l i nh ng hi u qu nh t đ nh ng qu n lý là ki m tra, đánh giá kh

n ng c a các ho t đ ng và quá trình phát tri n nông thôn đ đ a ra các l a ch n và

k ch b n (tính nh t quán v tri th c) khi gi i quy t v i s di n gi i còn b t đ ng và s thay đ i liên t c trong ch c n ng c a chúng h ng t i [30]

ng qu n lý ngu n tài nguyên thiên nhiên là m t th a thu n đ i tác trong đó nhóm

ng i s d ng tài nguyên có quy n s d ng tài nguyên thiên nhiên trên đ t ch s h u

c a nhà n c (khu v c đã xác đ nh) đ ng th i có trách nhi m qu n lý b n v ng tài nguyên (g m b o v ) Ng i s d ng tài nguyên và các chính quy n đ a ph ng cùng nhau đàm phán th a thu n đ i t ng nào th làm gì, đâu, khi nào, b ng cách nào và

m t bao nhiêu trên m t di n tích tài nguyên c th đ c th c hi n và giám sát b i chính nh ng ng i s d ng tài nguyên

16

ng qu n lý là m t bi n pháp hi u qu đ duy trì và t ng c ng ch c n ng phòng h

c a đai RNM và đ ng th i cung c p sinh k cho các c ng đ ng đ a ph ng Vi c t ng

c ng ch c n ng phòng h c a RNM có ý ngh a r t quan tr ng cho vùng duyên h i

b i nh ng tác đ ng tiêu c c có th gây ra do bi n đ i khí h u

đ ng qu n lý đ t hi u qu , đi u ch y u là có s h tr toàn di n c a chính quy n

t t c các c p (t nh đ n huy n đ n xã), có s tuân th quy t c có “s tham gia” và s

th a thu n c a t t c các bên liên quan và ban qu n tr nhi u thành ph n

1.2 Khái quát chung v đ a bàn nghiên c u

và kinh tuy n t 105054’45’’ - 106004’30’’ kinh đ ông

H u L c đ c bao b c b i các con sông: Phía B c là sông Lèn, phía Nam là sông C u Sài và sông L ch Tr ng, phía ông giáp Bi n ông thu n l i cho giao thông đ ng thu và phát tri n kinh t t ng h p ng b có qu c l 1A đi qua các xã ng L c,

i L c và Tri u L c theo h ng B c Nam Qu c l 10 ch y xuyên su t toàn huy n qua các xã Liên L c, Hoa L c, Th nh L c, Th Tr n…đ n h t xã Thu n L c ây là các tuy n giao thông quan tr ng t o th m nh đ khu v c phía Tây huy n H u L c tr

thành khu đô th công nghi p [16]

Ph m vi ranh gi i huy n H u L c:

- Phía B c: Giáp v i huy n Hà Trung và huy n Nga S n

- Phía Nam: Giáp huy n Ho ng Hoá

- Phía ông: Giáp Bi n ông

- Phía Tây: Giáp sông Mã (Hình 1.3)

17

Hình 1.3 : B n đ hành chính huy n H u L c

1.2.1.2 a hình

a hình c a H u L c nghiêng d n t Tây B c xu ng ông Nam t o thành hình lòng

ch o nên có th chia H u L c thành 3 vùng nh sau:

- Vùng đ i: N m phía Tây B c c a huy n bao g m các xã Châu L c, Tri u L c, i

L c v i di n tích 2.165,0 ha chi m 15,2% di n tích đ t t nhiên c a toàn huy n

- Vùng đ ng b ng bao g m các xã: ng L c, Thành L c, C u L c, Ti n L c, Phong

L c, Tuy L c, L c Tân, L c S n, M L c, V n L c, Thu n L c, Th nh L c, Xuân

L c, Th Tr n v i di n tích 6.578,09 ha chi m 46,49% di n tích t nhiên toàn huy n

- Vùng ven bi n g m các xã: Liên L c, Quang L c, Hoa L c, Phú L c, Hoà L c, H i

L c, Minh L c, H ng L c, a L c, Ng L c v i di n tích 5.406,59 ha, chi m 38,29%

di n tích t nhiên toàn huy n [16]

+ Nhi t đ trung bình tháng 7 kho ng 29 – 29,50

C, nhi t đ cao tuy t đ i ch a quá 420

C + Có 4 tháng (t tháng 12 đ n tháng 3 n m sau) nhi t đ trung bình nh h n 200

- m không khí: Trung bình n m 85 – 86% các tháng có đ m không khí cao nh t

H u L c thu c vùng thu v n tri u phía B c mang tính ch t c a ch đ thu tri u B c

b và chuy n ti p Trung b nên ch đ tri u là nh t tri u không đ u Hàng tháng v n

có nh ng ngày bán nh t tri u Th i gian tri u lên ng n h n nh ng xu ng kéo dài h n

H u L c có hai c a sông: C a L ch Sung ( a L c) và c a L ch Tr ng (H i L c), mùa khô do l ng m a ít đ a hình không cao h n nhi u so v i m t n c bi n nên có

s xâm nh p tri u m n vào các sông và đi sâu vào n i đ a [16]

19

1.2.2 i u ki n kinh t - xã h i

1.2.2.1 Tình hình phát tri n kinh t

Cùng v i xu th phát tri n chung c a c n c, n n kinh t c a huy n H u L c đang

t ng b c n đ nh và trên đà phát tri n, đ i s ng nhân dân đ c c i thi n rõ r t c

bi t t n m 2000 tr l i đây, th c hi n ngh quy t đ i h i ng b huy n l n th 26 và

k ho ch phát tri n KT- XH 5 n m (2010 – 2015), kinh t c a huy n có b c phát

tri n nhanh (Hình 1.4) T c đ t ng tr ng GDP (t ng s n ph m n i đ a) bình quân

hàng n m đ t 10,09%, v t m c tiêu đ ra và cao h n m c trung bình c a t nh (t nh

t ng 9,1%) Trong đó, N – L – TS (Nông – Lâm – Th y s n) t ng: 9,09%, CN – XD (Công nghi p – Xây d ng) t ng: 7,84%, DV – TM (D ch v - Th ng m i) t ng: 13,11 Cùng v i t c đ t ng tr ng kinh t , c c u kinh t c a huy n c ng t ng b c chuy n dch theo h ng tích c c T tr ng ngành DV - TM t ng nhanh, trong khi đó ngành CN - XD t ng ch m ch a t ng x ng v i ti m n ng c a huy n

C c u kinh t n m 2000 C c u kinh t n m 2015

60,49 18,2

21,31

NN - LN - TS CN - XD DV - TM

50,5 18

H u L c có dân s vào lo i khá cao trong t nh Thanh Hóa Theo s li u đi u tra n m

2013 dân s c a huy n là 195,308 ng i chi m 5,3% dân s toàn t nh, m t đ dân s trung bình đ t 1.363 ng i/km2 Dân c ch y u là dân t c Kinh S phân b dân c không đ u gi a các xã trong huy n Xã có dân s đông nh t là Ng L c (chi m 9,35%

t ng dân s c a huy n n m 2013), xã có dân s ít nh t là Th nh L c (chi m 1,46% dân

20

s toàn huy n) M t đ dân s t p trung đông các xã ven bi n Dân s đô th chi m 2,02%, t l v gi i khá cân đ i, nam chi m 49,11%, n chi m 50,89%

T n m 2010 đ n nay, toàn huy n đã gi i quy t vi c làm cho kho ng 57 nghìn lao

đ ng, hàng n m t o vi c làm m i cho 6.500 lao đ ng, trong đó xu t kh u lao đ ng đã

có nhi u chuy n bi n tích c c T ng s lao đ ng xã h i đang ho t đ ng trong các ngành trên đ a bàn toàn huy n n m 2009 là 81.260 ng i, trong đó: lao đ ng NN – LN – TS chi m 65,26%, lao đ ng CN - XD chi m 16,66%, lao đ ng DV – TM 18,08%

tr ng đ i h c, cao đ ng, trung c p chuyên nghi p ngày càng t ng Hi n nay huy n có

27 tr ng m u giáo, m m non, 61 tr ng ph thông các c p g m: 30 tr ng ti u h c,

26 tr ng THCS, 5 tr ng THPT

Công tác ch m sóc s c kho c ng đ ng luôn đ c các c p chính quy n quan tâm ch

đ o Ð n nay, 100% s xã có tr m y t và nhà truy n thông dân s đ t tiêu chu n theo quy đ nh c a ngành B nh vi n huy n có quy mô 120 gi ng b nh, 1 phòng khám đa khoa khu v c, đã đ m b o c b n công tác khám, ch a b nh và ch m sóc s c kho cho nhân dân [15]

1.2.2.4 C s v t ch t – c s h t ng

H u L c là huy n có n n kinh t đang trên đà phát tri n m nh m , c s v t ch t ph c

v cho s n xu t c ng nh c s h t ng đang ngày càng đ c c i thi n c v s l ng

và ch t l ng

 C s v t ch t: C s v t ch t c a huy n tuy ch a hoàn thi n nh ng đã đáp ng

đ c ph n nào nhu c u s n xu t hi n nay đã có nhi u nhà máy xí nghi p ch bi n nh nhà máy gi y, nhà máy ch bi n th c n gia súc, nhà máy g ch, xí nghi p may m c…

21

 C s h t ng

Trong th i gian qua, H u L c đã huy đ ng ngu n l c khá l n v n đ u t phát tri n và

m r ng c s h t ng ph c v s n xu t và xã h i

Giao thông v n t i, m ng l i giao thông v n t i trên đ a bàn huy n khá phát tri n:

- H th ng đ ng b : M ng l i giao thông đ ng b trong huy n đ c đ u t khá

đ ng b g m đ ng Qu c l , t nh l , giao thông nông thôn và đ ng chuyên dùng v i

t ng chi u dài 440,76 km, trong đó: đ ng Qu c l có 2 tuy n Qu c l đó là Qu c l 1A và Qu c l 10 v i chi u dài 18,511 km, đ ng t nh l 19 km, đ ng huy n 31,638

km, giao thông nông thôn 366,27 km

- H th ng đ ng thu : Trên đ a bàn huy n có 3 tuy n sông, kênh đi qua bao g m: sông Lèn v i t ng di n tích là 40 km, sông C u Sài đo n qua H u L c có chi u dài 4

km, sông Bút đo n qua H u L c có chi u dài 9 km

- H th ng b n xe, b n c ng: Hi n t i trên đ a bàn huy n đã có m t b n xe ô tô khách

+ H th ng đê đi u: H th ng đê đi u c a huy n dài 12 km đi qua các xã a L c,

H ng L c, Ng L c, H i L c, Minh L c, mái đê phía bi n đã đ c lát bê tông và đ p cao đúng tiêu chu n qu c t

1.2.3 Các ngu n tài nguyên thiên nhiên

1.2.3.1 Tài nguyên đ t

Là huy n đ ng b ng ven bi n nh ng có đ i núi th p phía Tây và có nhi u đ i đ n l

do đó huy n H u L c có nhi u lo i đ t có tính ch t khác nhau

di tích đ n Bà Tri u (Tri u L c), đây là ngu n tài nguyên r ng quý c n đ c ch m sóc

và b o v ; R ng s n xu t có 703,46 ha, n m ch y u các xã Châu L c, Tri u L c,

th c n, thu n l i cho vi c nuôi tr ng thu s n và tr ng cây ch n sóng Ngu n l i bi n

23

H u L c chi m t l l n trong ngu n l i bi n c a t nh Thanh Hoá c bi t là có bãi tôm ngoài kh i c a Hòn N là m t trong hai bãi tôm l n c a t nh, hàng n m có th khai thác đ c hàng nghìn t n Các ngu n h i s n khác nh cá n i (các lo i cá có giá

tr cao nh : cá Thu, M c, cá Ng , cá é), ngoài ra n c bi n vùng này có moi, s a, cua cho s n l ng hàng nghìn t n m i n m

N ng đ mu i trong n c khá cao, k t h p v i khí h u n ng to, gió m nh t o đi u

ki n cho phát tri n ngh mu i D c theo b bi n có kho ng 1000 ha có kh n ng quai

đê l n bi n đ nuôi tr ng thu s n nh : Ngao, sò, tôm, cua

- N c ng m: Theo s li u c a tr m d báo khí t ng thu v n Thanh Hoá H u L c

có hai l p n c ng m l p trên (m ch nông) có đ sâu 10 - 15 m L ng n c t ng

đ i phong phú, l u l ng c a gi ng đ t t 0,7 - 1,7 l/s Có đ khoáng hoá d i 1g/l

L p d i sâu h n (m ch sâu) có áp l c y u, l ng n c phong phú, l u l ng gi ng

đ t t 15 - 17 l/s, l p n c này b nhi m m n, đ khoáng hoá t 1 - 1,25 g/l

Nhìn chung H u L c có l ng n c khá phong phú ch a b ô nhi m Ngu n n c đ

đ cung c p cho s n xu t và sinh ho t c a nhân dân

Nh v y có th th y trong nh ng n m qua, huy n H u L c đã đ t đ c nh ng thành

qu v phát tri n kinh t - xã h i r t đáng khích l V i ngu n tài nguyên thiên nhiên

đa d ng và phong phú đ c bi t là tài nguyên bi n, ngu n l i bi n H u L c chi m t l

l n trong ngu n l i bi n c a t nh Thanh Hoá Tuy nhiên, do đ c đi m v v trí đ a lý hàng n m khu v c ven bi n c a huy n ch u nhi u thi t h i do thiên tai gây ra Có nhi u gi i pháp ng phó v i thiên tai đ c đ a ra trong đó vi c xây d ng h th ng RNM ven đ c đánh giá mang l i hi u qu cao, đ ng th i gi i quy t v n đ sinh k cho c ng đ ng dân c ven bi n Tuy nhiên, RNM là HST d b t n th ng do các tác

đ ng c a t nhiên và con ng i Vì v y đ b o v và phát tri n HST RNM, huy n H u

L c c n có s đánh giá hi n tr ng c a HST RNM t đó đ a ra các bi n pháp đ b o v

và phát tri n HST RNM theo h ng b n v ng trong t ng lai

2.1.1.1 t lâm nghi p ven bi n

RNM có tác d ng ch n sóng, ch n gió bão, b o v các công trình đê bi n, b o v s n

xu t, n đ nh đ i s ng nhân dân vùng ven bi n V i v trí và vai trò nh v y, đ c s quan tâm c a các c p chính quy n đ a ph ng, các t ch c trong và ngoài n c đã đ u

t cho công tác tr ng RNM c a huy n RNM c a huy n H u L c đ c tr ng t

nh ng n m 1980, ch y u các c a sông nh c a L ch Sung, L ch Tr ng và m t

ph n theo chân đê bi n

Hi n nay, tình hình gió bão, sóng bi n ngày càng di n bi n ph c t p h n, Vi t Nam là

n c n m trong vùng khí h u nhi t đ i gió mùa hàng n m ph i h ng ch u nhi u h u

qu c a gió bão và thiên tai, đ c bi t đ i v i vùng ven bi n Tr c tình hình đó Th

t ng Chính ph đã đ ra Ngh Quy t v vi c quy ho ch, rà soát di n tích đ t lâm nghi p c a các vùng ven bi n H u L c là vùng đ ng b ng ven bi n n i có m t đ dân

s đông, c s v t ch t và c s h t ng c a vùng ven bi n khá nhi u…Vì v y, đ b o

v cu c s ng c a dân c vùng ven bi n c ng nh c s v t ch t, h t ng, th c hi n Ngh quy t c a Th t ng Chính Ph , UBND huy n H u L c đã ch th cho phòng

NN và PTNT huy n ph i h p v i phòng TNMT quy ho ch và rà soát l i di n tích đ t lâm nghi p ven bi n đ có k ho ch trong vi c tr ng, b o v r ng nâng cao m t đ che

ph RNM trên đ a bàn huy n th c hi n vai trò phòng h c a RNM, là “b c t ng

xanh” v ng ch c b o v đê đi u và dân c vùng ven bi n Nh m h n ch các tác đ ng

c a thiên tai, ng phó v i bi n đ i khí h u, đ ng th i c i thi n sinh k cho c ng đ ng dân c ven bi n c a huy n H u L c

Qua k t qu quy ho ch 3 lo i r ng (r ng phòng h , r ng đ c d ng, r ng s n xu t) c a huy n H u L c di n tích đ t r ng phòng h ven bi n huy n H u L c là 950,9 ha Trong đó, di n tích đ t có RNM là 468,3, còn l i là đ t ch a có r ng và nuôi tr ng

th y h i s n

25

Hình 2.1 : Bi u đ hi n tr ng di n tích đ t lâm nghi p ven bi n [16]

Qua b ng bi u đ hình 2.1 ta th y: Di n tích đ t lâm nghi p c a vùng ven bi n huy n

H u L c t ng đ i l n 950,9 ha chi m 17,6% di n tích đ t nông nghi p toàn huy n Trong đó a L c là xã có di n tích đ t lâm nghi p ven bi n l n nh t v i 765,9 ha chi m 80,54% t ng di n tích đ t lâm nghi p ven bi n c a huy n Th p nh t là H ng L c v i

20 ha chi m 2,1% di n tích đ t lâm nghi p ven bi n c a huy n H u L c

2.1.1.2 Di n tích RNM

So v i các huy n đ ng b ng ven bi n c a t nh Thanh Hoá thì H u L c là huy n có

di n tích RNM t ng đ i l n, l n nh t so v i các huy n ven bi n t nh Thanh Hóa v i

di n tích r ng 468,3 chi m 30,4 % di n tích RNM toàn huy n

B ng 2.1: Di n tích RNM ven bi n t nh Thanh Hoá n m 2015 [21]

27

0 50 100 150 200 250 300 350 400

do qu h tr phòng tránh thiên tai mi n Trung tr ng t 2010 -2014, các d án đê đi u

tr ng 40 ha, d án do t ch c CARE tr ng các n m nh ng ch còn s ng kho ng 104

ha

T i xã H i L c, có di n tích RNM là 32 ha chi m 68% di n tích RNM c a huy n, di n tích này t các d án tr ng r ng tr c n m 1990

Minh L c là xã có di n tích RNM ít nh t v i 10,3 ha chi m 2,2% di n tích RNM c a huy n trong đó có 7,3ha di n tích đ c tr ng do các d án đê đi u

Nh v y, qua phân tích trên có th k t lu n: H u L c là huy n đ ng b ng ven bi n

di n tích RNM t ng đ i l n Tuy nhiên, di n tích NM ch a có r ng c ng chi m

m t t l cao, trong khi đó hàng n m vùng bi n H u L c l i ch u nh h ng l n c a gió bão, s tàn phá c a sóng bi n, thu tri u V i di n tích RNM nh trên b c đ u

có th b o v đ c đê đi u, c s h t ng ven bi n c ng nh s an toàn c a c dân vùng ven bi n song v lâu dài cùng v i s bi n đ i khí h u, thiên tai t ng v t n xu t

và m nh v c ng đ thì không th đ m b o an toàn v tính m ng c ng nh tài s n

c a dân c ven bi n Vì v y, trong th i gian t i đ b o v s bình yên cho ng i dân vùng bi n, phát huy tác d ng c a RNM các c p chính quy n đ a ph ng c ng nh các

426

Hình 2.4: Phân b RNM ven bi n huy n H u L c

(Ngu n: Google Maps)

- T ng 1: T ng d i tán g m nh ng cây thân g m c th a, có chi u cao kho ng 10 –

14 m ch y u là các cây b n chua, đ c vòi, ô rô

- T ng 2: T ng cây b i th p, g m nh ng cây m c t ng đ i dày, v i chi u cao kho ng

29

b t đ u đ c tr ng l i Tuy nhiên, d i s tác đ ng c a nhi u nhân t , t nhiên và kinh t - xã h i, đ c bi t là s tác đ ng c a nhân t con ng i nên di n tích RNM huy n H u L c có nhi u thay đ i

Qua b ng s li u và bi u đ cho ta th y: Di n tích RNM c a huy n H u L c có s

bi n đ ng qua các n m N m 1980 H u L c đã b t đ u tr ng RNM v i di n tích ban

đ u là 220 ha trên đ a bàn 5 xã ven bi n c a huy n do Qu Nhi đ ng Anh, H i Ch

Th p đ u t N m 1990 di n tích RNM c a huy n là 150 ha, sau 10 n m di n tích RNM gi m 70 ha Nguyên nhân c a s suy gi m này là do đây là l n đ u tiên H u L c

t ch c công tác tr ng r ng nh m b o v đê đi u và dân c vùng ven bi n nên kinh nghi m trong công tác b o v r ng ch a có, công tác khuy n lâm ch a đ c đ m b o nên không d đoán đ c sâu b nh và các loài thu sinh gây h i r ng H n n a, ng i dân ch a ý th c đ c vai trò và tác d ng c a RNM nên ch a có ý th c b o v M t khác, v i áp l c c a phát tri n kinh t đ c bi t là t i các ao, đ m nuôi tôm, cua… đây

c ng là nguyên nhân chính làm cho di n tích r ng b suy gi m N m 1995 – 2000 di n tích RNM trên đ a bàn huy n ti p t c có s suy gi m t 120 ha n m 1995 xu ng còn

110 ha n m 2000, gi m 44 ha Nh v y, t n m 1980 đ n 2000 di n tích RNM H u

L c gi m g n m t n a v i di n tích 110 ha Trong th i gian này di n tích RNM c a huy n ti p t c có s suy gi m do t t c nh ng h n ch trên ch a đ c kh c ph c, thêm

30

vào đó ch a có c ch chính sách nào x ph t nh ng ng i vi ph m nh ch t RNM làm c i đ t, phá hu RNM m r ng di n tích nuôi tr ng thu h i s n…

T n m 2000 đ n n m 2015 di n tích RNM huy n H u L c d n d n đ c ph c h i và

m r ng di n tích T n m 2005 – 2015 di n tích RNM c a huy n t ng t 250 ha lên 468,3 ha t ng 218,3 ha Trong th i gian này di n tích RNM c a huy n liên t c t ng vì công tác khuy n lâm đ c đ m b o, d đoán đ c sâu b nh và các loài thu sinh phá

ho i cây (nh Hà bi n, H u bi n, r u rác…) Th c t qua các c n bão di n ra trên đ a bàn toàn huy n ng i dân đã ý th c đ c vai trò và tác d ng c a RNM, nh ng n i có RNM đê đi u v n đ c đ m b o, n đ nh đ c đ i s ng c a nhân dân, ng c l i

nh ng n i không có RNM đê đi u b phá hu , n c bi n tràn vào đ ng ru ng làm cho

di n tích đ t nông nghi p không s n xu t đ c Ý th c đ c đi u đó ng i dân có trách nhi m v i RNM h n Vì v y, di n tích RNM trên đ a bàn toàn huy n không

ng ng t ng lên c bi t trong th i gian này (t n m 1999) H u L c th c hi n D án

661 c a Th T ng Chính Ph v tr ng m i 5 tri u ha r ng, n m 2006 H u L c ti p

t c nh n đ c s đ u t c a T Ch c Nâng cao n ng l ng trong l nh v c qu n lý r i

ro thiên tai – CARE (Australia), H i ch Th p , Qu h tr thiên tai mi n Trung… nên di n tích RNM liên t c t ng lên

2.1.3.2 Hi n tr ng đa d ng sinh h c HST RNM

Di n tích RNM huy n H u L c còn t ng đ i nhi u, tuy nhiên ch t l ng r ng không cao R ng nguyên sinh không còn, ch y u là r ng tr ng

- V th c v t: RNM huy n H u L c có 15 loài th c v t thu c 9 chi và 13 h phân

b trong RNM huy n H u L c, trong đó có 5 loài CNM ch y u và 10 loài là cây tham gia RNM

- V đ ng v t: Ch y u là đ ng v t đáy Thành ph n đ ng v t đáy RNM huy n H u

L c bao g m 53 loài thu c 36 gi ng, 23 h , 4 l p L p Giáp xác có s l ng loài nhi u nh t v i 29 loài L p Chân b ng v i 15 loài L p Hai m nh v và Giun nhi u t

có s l ng loài ít nh t Ngoài ra còn có 55 loài cá và 10 loài chim

(Avicenniaceae), h c (Rhizophoraceae) và h B n (Sonneratiaceae), còn l i là

các loài th c v t tham gia H c có s l ng loài nhi u nh t v i 3 loài, còn các h khác đa s là 1 loài Tuy nhiên, trong s các loài th c v t ng p m n chính th c thì loài

b n chua và trang chi m di n tích ch y u, còn l i ch chi m s l ng ít Còn th c v t tham gia ng p m n thì nghèo nàn, ch mang tính ch t đ i di n, duy nh t có loài phi lao chi m di n tích l n do đ c tr ng d c b đê đ ch n sóng, ch n cát b o v b đê và làng m c

Có 5 ki u qu n xã đi n hình trong vùng RNM huy n H u L c:

- Qu n xã M m bi n (Avicennia marina) - c vòi (Rhizophora stylosa) thành ph n loài đa d ng nh t, chi u cao cây th p, đ che ph th p, tính phân t ng không rõ ràng

- Các qu n th Trang tr ng: Qu n xã trang tr ng l n h n 29 tu i có RNM xã a l c

và H i L c, các qu n xã trang tr ng 18 tu i có m t xã Minh L c Các ki u qu n th này t ng t nhau v c u trúc, t l che ph khá cao, m t đ cây dày

- Qu n xã c vòi trên đ t l y trung bình, ít l y th t: thành ph n loài bao g m Trang (Kandelia obovata), âng/ c vòi (Rhizophora stylosa) và V t dù (Bruguiera gymnorrhiza), Sú (Aegiceras corniculatum), B n chua (Sonneratia caseolaris), loài u

th là đ c vòi

- Các qu n th B n chua tr ng: đ tu i l n nh t 28 – 29 tu i phân b ch y u xã a

L c và xã H i L c, 11 tu i xã Minh L c, 4 tu i xã a L c…

- Qu n xã đ c vòi - v t dù: Thành ph n loài (Kandelia obovata), đâng và v t dù, rau

mu ng bi n (Suaeda maritima), m m bi n (marina), c gà (Cynodon dactylon), c m t lông (Chloris barbata), sam bi n (Sesuvium portulacastrum); loài u th là đ c vòi chi m 83,8% s l ng cá th cây g

32

D i dây gi i thi u m t s loài cây ng p m n đi n hình c a HST RNM c a huy n

H u L c:

1 Cây c (Rhizophoraceae)

Cây c là lo i cây thân g nh m c vùng nhi t đ i và á nhi t đ i trong vùng bùn

l y ho c vùng b bi n và là loài cây s ng vùng bán ng p n c (Hình 2.6) Cây c

nh có b r r t phát tri n trên thân cành l i có r t nhi u r tr đan xen ngang d c, r

xu ng bãi l y, ngoài tác d ng ch ng đ cho cây, c còn có tác d ng thoáng khí và

hô h p Trên th gi i có 82 lo i c, chúng phân b m l y, b bi n th ng xuyên

c th Thân cây có tinh th oxalat canxi làm t ng đ b n r n c h c cho thân Ngoài

ra trong t bào còn có ch a Tanin

c n hoa cho qu hình trái lê ng c, qu chín h t s n y m m trong qu , m m hình tr tròn dài 20-40 cm, gi ng nh chân giá đ u xanh Khi phôi thành th c s d i ra

kh i cây m và r i xu ng bùn, kho ng vài gi sau m c r và thành cây non, cách sinh

s n này g i là " Th c v t thai sinh" (cây đ con) Nh ng m m non không đâm r trong bùn s trôi theo n c bi n đ n đ nh c n i khác Trong m m non ch a r t nhi u tanin

có th ch ng m c nát và b vi sinh v t bi n n m t Nh thai sinh, c không ng ng sinh sôi n y n trên bãi l y t o ra m t r ng c r ng l n.[25]

2 Cây V t (Bruguiera)

Cây v t phân b khu v c bán ng p n c nên sinh tr ng và phát tri n ch m h n các loài cây khác, s l ng c a các loài V t không chi m u th (Hình 2.7) Tuy nhiên