Úng dụng RS và GIS để lập bản đồ xác định khu tái định cư lưu vực sông nậm nghiệp, tỉnh xiêng khoảng, nước cộng hòa nhân dân lào

Tác gi Bounying VANTHACHACK... Phân tích không gian đa ch tiêu và ra quy t đ nh...  Các ph ng pháp phân tích đa ch tiêu và GIS trong phân tích không gian.

Tên đ tài Lu n v n: “ ng d ng RS và GIS đ l p b n đ xác đ nh khu tái

đ nh c l u v c sông N m Nghi p, t nh Xiêng kho ng, n c CHDCND Lào”

Tác gi xin cam đoan đ tài Lu n v n đ c làm trên các s li u, t li u đ c thu th p t ngu n th c t , đ c công b trên báo cáo c a các c quan nhà n c … đ tính toán ra các k t qu , t đó đánh giá và đ a ra m t s gi i pháp Tác gi không sao chép b t k m t Lu n v n ho c m t đ tài nghiên c u nào tr c đó

Tác gi

Bounying VANTHACHACK

L I C M N

Sau quá trình th c hi n, d i s h ng d n t n tình c a PGS.TS Hoàng Thanh

Tùng và TS Nguy n Hoàng S n đ c s ng h đ ng viên c a gia đình, b n bè, cùng

v i s ph n đ u c a b n thân, tác gi đã hoàn thành lu n v n th c s chuyên ngành

Th y V n H c đúng th i h n và nhi m v v i đ tài: “ ng d ng RS và GIS đ l p

b n đ xác đ nh khu tái đ nh c l u v c sông N m Nghi p, t nh Xiêng kho ng,

n c CHDCND Lào”

Trong quá trình làm lu n v n, tác gi đã có c h i h c h i và tích l y thêm

đ c nhi u ki n th c và kinh nghi m quý báu ph c v cho công vi c c a b n thân

Tuy nhiên th i gian có h n, s li u và công tác x lý s li u v i kh i l ng l n nên

v n còn nh ng thi u sót trong Lu n v n Vì v y tác gi r t mong ti p t c nh n đ c s

ch b o, giúp đ c a các th y cô giáo c ng nh nh ng ý ki n đóng góp c a b n bè

Qua đây tác gi xin bày t lòng kính tr ng và bi t n sâu s c t i PGS.TS Hoàng

Thanh Tùng và TS Nguy n Hoàng S n, ng i đã tr c ti p t n tình h ng d n, giúp

đ và cung c p nh ng thông tin c n thi t cho tác gi hoàn thành Lu n v n này

Tác gi xin chân thành c m n Tr ng i h c Th y l i, các th y cô giáo Khoa

Th y V n, các th y cô trong b môn đã truy n đ t ki n th c chuyên môn trong su t

quá trình h c t p

Cu i cùng, tác gi xin g i l i c m n sâu s c t i gia đình, b n bè đã đ ng viên,

giúp đ và khích l tác gi trong su t quá trình hoàn thi n Lu n v n

Xin chân thành c m n./

Hà N i, ngày 10 tháng 8 n m 2016

Tác gi

Bounying VANTHACHACK

M C L C

M U 1

CH NG 1: T NG QUAN NGHIÊN C U V TÁI NH C 4

1.1.T ng quan quan đi m chung c a tái đ nh c 4

1.1.1 nh ngh a chung v tái đ nh c 4

1.1.2 Các lo i tái đ nh c 4

1.2 Môi tr ng phù h p c a các khu tái đ nh c 5

1 3 Phân tích không gian đa ch tiêu và ra quy t đ nh 6

1.4 Vai trò c a vi n thám và GIS trong phân tích môi tr ng phù h p khu tái đ nh c 7 1.4.1 Vi n thám trong phân tích môi tr ng phù h p 7

1.4.2 GIS trong phân tích môi tr ng phù h p 8

1.5 H ng nghiên c u và ph ng pháp nghiên c u trong lu n v n 9

CH NG 2: GI I THI U V KHU V C NGHIÊN C U 18

2.1 c đi m t nhiên huy n Bo l kh n 18

2.1.1 i u ki n t nhiên 18

2.1.2 c đi m đ a hình, đ d c 19

2.1.3.Tài nguyên n c và h th ng thoát n c 19

2.1.4.Các y u t khí t ng th y v n 19

2.1.5 Lo i đ t 21

2.1.6 Hi n tr ng s d ng đ t/th m ph đ t 21

2.2 i u ki n kinh t xã h i 22

2.2.1 Các ho t đ ng kinh t 22

2.2.2 Dân s 23

2 2.3 C s h t ng 23

2.3 Gi i thi u v d án th y đi n N m Nghi p 1 và nh h ng c a d án 24

2.3.1 Gi i thi u v d án th y đi n N m Nghi p 1 24

2.3 2 Tình hình nh h ng c a d án N m Nghi p 1 25

CH NG 3: PHÂN TÍCH K T Q A NGHIÊN C U NG D NG GIS VÀ PH NG PHÁP PHÂN TÍCH A CH TIÊU L A CH N KHU V C PHÙ H P CHO TÁI NH C TH Y I N N M NGHI P 1 29

3.1 Thu th p s li u 29

3.1.1 D li u s c p 29

3.1.2 D li u th c p 29

3.2 Phân tích d li u 30

3.2.1 Hi n tr ng s d ng đ t / th m ph 30

3.2.2 Các y u t khí h u 31

3.2.3 Các y u t đ a hình 36

3.2.4 Các y u t đ t 39

3.2.5 Y u t S c kh e 45

3.2.6 Các y u t c s h t ng 47

3.2.7 S g n g i và d t i g n 51

3.2.8 M t đ dân s 52

3.3 Yêu c u phù h p c a khu tái đ nh c 56

3.3.1 Yêu c u lý sinh 56

3.3.2 Yêu c u kinh t xã h i 56

3.4 X p h ng y u t / tiêu chí 57

3.5 Tiêu chí tiêu chu n 58

3.6 Phân chia tr ng s các tiêu chí 59

3.7 B n đ t p h p các tr ng s tiêu chí và tiêu chu n hóa 62

3.8 K t qu và th o lu n s phù h p môi tr ng c a khu tái đ nh c 62

3.8.1 S phù h p lý sinh 62

3.8.2 Kinh t - xã h i phù h p 68

3.9 So sánh k t q a nghiên c u v i ph ng án c a d án 74

K T LU N VÀ KI N NGH 76

1 K t lu n 76

2 Ki n ngh 77

TÀI L U THAM KH O 79

DANH M C HÌNH

Hình1.1 S đ ph ng pháp nghiên c u 11

Hình 1.2 Thang đi m so sánh các ch tiêu 15

Hình 2.1 V trí huy n Bo l kh n, Laos 18

Hình 2.2 Bi u đ nhi t đ trung bình tháng c a 5 tr m đo khí t ng 20

Hình 2.3 Bi u đ l ng m a trung bình tháng c a 5 tr m đo t n m 2005-2014 21

Hình 2.4 B n đ d án Th y đi n N m Nghi p 1 27

Hình 2.5 B n đ nh h ng c a d án 28

Hình 3.1 B n đ s d ng đ t / th m ph đ t……….… ……32

Hình 3.2 B n đ l ng m a 35

Hình 3.3 B n đ nhi t đ 35

Hình3.4 B n đ đ d c……… ……38

Hình 3.5 B n đ đ cao 39

Hình 3.6 B n đ các đ n v đ t 39

Hình 3.7 B n đ đ sâu đ t 41

Hình 3.8 B n đ c u t o đ t 42

Hình 3.9 B n đ đ chua c a đ t (PH) 44

Hình 3.10 B n đ hàm l ng h u c c a đ t (OM) 45

Hình 3.11 B n đ nguy c b s t su t huy t 46

Hình 3.13 B n đ ti p c n tr ng h c phù h p 49

Hình 3.14 B n đ ti p c n trung tâm y t phù h p 50

Hình 3.15 B n đ ti p c n m ng l i đ ng Khô và m i th i ti t phù h p 51

Hình 3.16 B n đ s g n g i và d ti p c n phù h p 52

Hình 3.17 B n đ m t đ nông nghi p phù h p 55

Hình 3.18 Ph ng pháp d n xu t tr ng l ng AHP cho các thông s phù h p…… … 59

Hình 3.19 B n đ khí h u phù h p 63

Hình 3.20 B n đ đ a hình phù h p 65

Hình 3.21 B n đ đ t phù h p 67

Hình 3.22 B n đ c s h t ng phù h p 70

Hình 3.23 B n đ môi tr ng phù h p cho tái đ nh c 73

Hình 3.24 B n đ so sánh k t q a nghiên c u và ph ng án c a d án 74

DANH M C B NG

B ng 1.1 M c đ quan tr ng c a các ch tiêu và cách tính tr ng s 16

B ng 1.2 Giá tr RI ng v i t ng s l ng ch tiêu 17

B ng 2.1 Nhi t đ trung bình hàng tháng trong 5 tr m đo t n m 2005-2014 (o C) 20

B ng 3.1 L ng m a trung bình n m(mm) c a 5 tr m đo gi a 10 n m (2005-2014) 33 B ng 3.2 Nhi t đ trung bình n m(oC) c a 5 tr m đo gi a 10 n m (2005-2014) 35

B ng 3.3 K t q a th nghi m trong phòng thí nghi m c a các m u đ t đ d c 40

B ng 3.4 M t đ nông nghi p m i làng trong huy n 54

B ng 3.5 Yêu c u thích h p s d ng trong phân tích 57

B ng 3.6 Phân chia tr ng s cho t ng tham s phù h p 59

B ng 3.7 Di n tích và ph n tr m c a các y u t l ng m a và nhi t đ 63

B ng 3.8 Di n tích và t l ph n tr m c a các l p khí h u phù h p 65

B ng 3.9 Di n tích và ph n tr m c a các y u t đ d c và đ cao 64

B ng 3.10 Di n tích và t l ph n tr m c a các l p đ a hình phù h p 65

B ng 3.11 Di n tích và ph n tr m c a t ng các y u t phù h p đ t 66

B ng 3.12 Di n tích và ph n tr m c a m c đ phù h p đ t 67

B ng 3.13 Di n tích và ph n tr m c a các l p nguy c b s t su t huy t phù h p 68

B ng 3.14 Di n tích và ph n tr m c a các y u t s d ng đ t / th m ph đ t 69

B ng 3.15 Di n tích và ph n tr m c a các y u t ti p c n c s h t ng 69

B ng 3.16 Di n tích và ph n tr m các l p ti p c n c s h t ng phù h p 69

B ng 3.17 Di n tích và ph n tr m v m t đ nông nghi p phù h p 71

B ng 3.18 M c đ thích h p và di n tích c a m i y u t môi tr ng 71

B ng 3.19 Di n tích và ph n tr m c a m i m c đ phù h p 72

DANH SÁCH CÁC T VI T T T

ESA Environment Suitability Analysis Phân tích s phù h p môi tr ng

FAO Food and Agriculture Organization T ch c L ng th c và Nông Nghi p

Liên Hi p Qu c GIS Geographic Information System H th ng thông tin đ a lý

MCDM Multi Criteria Decision Making Ra quy t đ nh đa ch tiêu

MC-SDSS Multi Criteria - Spatail Decision

M U

Huy n Bo L Kh n là m t huy n giàu tài nguyên n c, đó là m t c s quan tr ng có

l i th l n đ phát tri n th y đi n c a huy n Phát tri n th y đi n là m t ph n quan

tr ng không th tách r i cùng v i ti n b xã h i, vì có l i ích t ng th r t t t, phát tri n

th y đi n là m t c h i đ thúc đ y phát tri n kinh t xã h i đ a ph ng Tuy nhiên, vì

r t nhi u y u t kinh t xã h i có liên quan trong vi c xây d ng các nhà máy đi n, có

r t nhi u v n đ c n đ c gi i quy t, trong đó tái đ nh c c a ng i dân b nh h ng

là m t trong nh ng v n đ khó kh n nh t nh h ng sâu s c đ n cu c s ng c a nhi u

ng i D án th y đi n N m Nghi p 1 là d án n m huy n Bo L Kh n, d án này

đã làm nh h ng tr c ti p đ n ng i dân sinh s ng trên phía th ng l u c a đ p và

h ch a h n 400 gia đình, g n 3.000 ng i b m t nhà và đ t canh tác vì b ng p l t

t công trình th y đi n này Do đó ng i dân ph i di chuy n đi ch khác đ nh c

Nh m bù đ p nh ng t n th t mà ng i s đ ng đ t ph i gánh ch u, đ ng th i là gi i quy t các v n đ h u q a kinh t – xã h i c a vi c nhà n c thu h i đ t gây ra M t khác, nh m n đ nh tình hình chính tr và b o đ m cho ng i dân nhanh chóng có ch

m i đ đ m b o cu c s ng, gi i quy t hài hòa gi a vi c b o v các quy n và l i ích

h p pháp c a nhà n c, nhà đ u t và ng i s d ng đ t Cho nên vi c tìm đ a đi m

có môi tr ng thích h p đ tái đ nh c đ đáp ng di dân là vi c c p thi t

Khu đ nh c c a con ng i là tr ng tâm đ i v i nhi u n n kinh t - xã h i và quy trình chính ph Trong m t đ t n c nh Lào, n i đa s ng i dân làm nông nghi p và ph thu c tr c ti p vào môi tr ng t nhiên cho sinh k c a h , cho nên vi c phân tích môi

tr ng phù h p là c n thi t đ gi i quy t v n đ này Do đó lu n v n nghiên c u này

đã s d ng công c phân tích không gian c a GIS nh spatial overay analysis, buffer analysis, network analysis đ tìm nh ng n i t t nh t, phù h p nh t cho tái đ nh c c a con ng i

L a ch n khu v c tái đ nh c trong nghiên c u này ch y u xem xét các y u t sau: (1) G n th tr n ho c các đ ng chính, đ t o đi u ki n cho t t c các lo i h tr xây

d ng và th c hi n các quan h đ i ngo i; (2) Tài nguyên đ t và đi u ki n n c phát

tri n phù h p đ (đi u ki n đ t t t và ngu n n c d i dào cho nông nghi p); (3)

d c c a khu v c này là nh h n 30 đ ; (4) các khu tái đ nh c nên g n v i các khu hành chính đ t o đi u ki n sinh s ng và lao đ ng s n xu t, ti p thu đ c n n v n hóa

d dàng h n; (5) khu tái đ nh c và b o t n thiên nhiên, tr ng đi m qu c gia quy

ho ch s d ng đ t xây d ng không g p v n đ mâu thu n

đánh giá nh ng các y u t tích h p này m t cách khách quan, phân tích đ c s phù h p c a môi tr ng khu tái đ nh c , thì hi n nay áp d ng RS và GIS là công ngh tính toán t t nh t Nó giúp tích h p nhi u ch tiêu môi tr ng đ đánh giá tính b n

v ng m c đ tái đ nh c c a con ng i

Vì th lu n v n này s d ng công ngh RS và GIS trong vi c xác đ nh vùng thích h p cho tái đ nh c c a con ng i, đánh giá m t cách khách quan và có h th ng tích h p các y u t môi tr ng, kinh t -xã h i, nh h ng tr c ti p hay gián ti p đ n s phù

 Các ch tiêu l a ch n khu tái đ nh c

 Các ph ng pháp phân tích đa ch tiêu và GIS trong phân tích không gian

Trong qúa trình nghiên c u đã s d ng các ph ng pháp ch y u sau:

- Ph ng pháp thu th p, phân tích, đánh giá, x lý s li u

- Ph ng pháp k th a

- Ph ng pháp phân tích h th ng, th ng kê, ngo i suy, t ng h p nhi u thành

ph n

- Ph ng pháp b n đ , vi n thám

- Ph ng pháp chuyên gia đ đánh giá vai trò c a các y u t nh h ng

- Ph ng pháp đi u tra th c đ a: đ bi t đ c th c t c a khu v c nghiên c u và thu th p thêm ngu n d li u cho đ tài

- Ph ng pháp đánh giá đ nh l ng đ đ a ra nh ng s li u có tính khách quan cao ph c v tr giúp quy t đ nh

- Ph ng pháp phân tích đa ch tiêu đ xác đ nh m c đ nh h ng c a các y u

t và t ng h p các ch tiêu đánh giá

- Ph ng pháp phân tích không gian b ng GIS đ đánh giá các y u t nh h ng

đ n vi c l a ch n đ a đi m h p lý cho tái đ nh c

- Ph ng pháp th nghi m th c t đ ki m ch ng k t q a nghiên c u

Ngoài ph n m đ u (3 trang), k t lu n và ki n ngh (3 trang); Lu n v n đ c trình bày trong 3 ch ng nh sau:

các nghiên c u v tái đ nh c trên th gi i

khu v c nghiên c u

ph ng pháp phân tích đa ch tiêu l a ch n khu v c phù h p cho tái đ nh c th y

đi n N m Nghi p 1 Ch ng này trình bày k t q a nghiên c u l a ch n khu v c tái

đ nh c cho th y đi n N m Nghi p 1

- Lu n v n có 23 b ng; 30 hình; Ph n tài li u tham kh o g m 40 tài li u ti ng Anh

CH NG 1: T NG QUAN NGHIÊN C U V TÁI NH C

Tái nh C là m t khái ni m mang m t t m vóc khá r ng, nh h ng tác đ ng tr c

ti p đ n đ i s ng c a ng i dân do b m t tài s n, và ngu n thu nh p trong quá trình

d án phát tri n gây ra Khi b t k có ph i di chuy n ho c các ch ng trình có m c đích khôi ph c cu c s ng c a h

Tái đ nh c là quá trình mà các cá nhân ho c nhóm ng i đ l i các đ a đi m đ nh c ban đ u c a h c t nguy n ho c không t nguy n đ tái đ nh c t i các khu v c m i

n i h có th b t đ u các xu h ng m i c a cu c s ng b ng cách thích ng v i y u t sinh lý, h th ng xã h i và hành chính c a môi tr ng m i (Mengistu Wube, 1992)

1.1.2 Các lo i tái đ nh c

Tái đ nh c có th có nhi u hình th c khác nhau Nó có th là t phát ho c có k

ho ch, t nguy n ho c không t nguy n Phân lo i tái đ nh c t phát ho c có k

ho ch d a trên s tham gia c a chính ph (trong h u h t các tr ng h p) và các bên khác nh các t ch c phi chính ph (NGOs) và t nhân (Ngân hàng Th gi i, n m 1999; 2001)

S khác bi t c b n gi a hai khái ni m này là trong tái đ nh c t phát không có trong

k ho ch ch ng trình tái đ nh c , nh ng ng i đ nh c không đ c phép s d ng đ t theo pháp lu t và không b o đ m s chi m h u đ t

Tái đ nh c c ng có th đ c phân lo i theo t nguy n ho c không t nguy n d a trên

s hài lòng hay l i ích c a dân tái đ nh c Tái đ nh c t nguy n có tính h p pháp, s

đ ng ý c a ng i đ nh c và s tham gia c a ng i đ nh c v quy ho ch và th c hi n

ch ng trình Tuy nhiên, tái đ nh c không t nguy n có th có tính h p pháp nh ng

không ph i là d a vào s hài lòng hay l i ích c a nh ng ng i đ nh c (Scudder,

1982, 1993; Cernea, 1992, 1995, 1997; Downing, 1996; Mathur et al, 1998)

T ng t nh v y, nh ng n i có dân s đông và h n ch v tài nguyên môi tr ng Tình tr ng này s bu c các c ng đ ng nông thôn không có đ t ph i ch n tái đ nh c vào môi tr ng m i

1.2 Môi tr ng phù h p c a các khu tái đ nh c

Phân tích s phù h p c a các y u t môi tr ng ph thu c r t l n vào m c đích c a nghiên c u c th Các môi tr ng thích h p cho m t loài th c v t nh t đ nh nh ng có

th l i không đ c thu n l i cho các loài khác i u này ph n l n ph thu c vào s

bi n đ i sinh thái và các loài đ ng v t

Tình hình tr nên ph c t p h n khi nói đ n v n đ phù h p môi tr ng cho các khu

đ nh c c a con ng i i u này là do s t ng tác gi a các y u t , không ph i là m t chi u nh trong tr ng h p c a các loài h th c v t và đ ng v t khác T t c các c

c u trong h sinh thái c a con ng i đ u b nh h ng b i các y u t môi tr ng b ng cách này hay cách khác ho c nh h ng đ n b n thân con ng i và các thành ph n khác c a môi tr ng t nhiên

Do đó, s phù h p c a môi tr ng đ i v i khu dân c đã đ c đánh giá d a trên phân tích cá nhân c a chính con ng i c ng nh các y u t môi tr ng t nhiên nh h ng

đ n h sinh thái c a con ng i M t s các y u t t nhiên và v t lý, sinh h c bao g m

s d ng đ t/ th m ph đ t, bi n khí h u (nh l ng m a và nhi t đ ), y u t đ a hình (đ d c và đ cao), các y u t th y v n (bao g m tài nguyên n c s n có, kh n ng

ti p c n n c và h th ng thoát n c), c ng nh y u t đ a ch t đ a m o T ng t , các thông s v kinh t -xã h i, đ c đi m v n hóa, xã h i và các giá tr tinh th n c ng là các y u t quan tr ng quy t đ nh đ n môi tr ng phù h p v i tái đ nh c

Theo t ch c L ng th c và Nông nghi p Liên Hi p Qu c FAO (1985), s phù h p

c a môi tr ng ch y u đ c đánh giá d a trên ch t l ng đ t Ch t l ng đ t đai là

m t thu c tính ph c t p c a môi tr ng mà có nh h ng tr c ti p s d ng đ t (FAO, 1993) Ngoài đ t ra, các y u t môi tr ng nh khí h u, đ d c, đ a hình, s d ng đ t đai/th m ph đ t, s lan truy n c a nhi m trùng s t su t huy t cho phép tính toán các giá tr đ nh l ng nh h ng t i sinh thái c a các khu đ nh c con ng i Giá tr c a các y u t môi tr ng có ch c n ng đánh giá và phân nhóm các y u t theo th t và các l p trong khuôn kh

FAO đã phát minh ra m t ph ng pháp đánh giá b sung phân tích s phù h p c a môi tr ng chính là ph thu c vào kh n ng c a đ t (c ng coi nh thích h p c a đ t)

Theo ph ng pháp này, môi tr ng đ t phù h p ch y u d a vào n ng su t sinh h c

ti m n ng đ t đai đ đ đáp ng nhu c u c a con ng i (FAO, 1985) Do đó n ng su t

c a đ t có th đ c xác đ nh b ng các thành ph n chính c a môi tr ng nh khí h u,

đ d c và đ a hình, lo i đ t và th c v t hi n có Do đó, đánh giá tính phù h p môi

tr ng không ch liên quan đ n vi c xác đ nh mô hình quy n s d ng đ t, mà còn tính

kh thi v kinh t và môi tr ng và tính b n v ng s d ng c a nó

Ra quy t đ nh đa ch tiêu (MCDM) là m t ph ng pháp có ph m vi r ng, nó cung c p

k thu t và th c hành đ phát hi n ra các v n đ qu n lý th gi i th c d a trên ng

d ng c a GIS Ra quy t đ nh đa ch đ l a ch n bi n đánh giá theo nhi u quy t đ nh

ho c các tiêu chí (Pereira et al., 1993) Nó là ng d ng đ c bi t c a phân tích đa tiêu chí v i v n đ quy t đ nh không gian (Chakhar et al., 2008) V n đ ra quy t đ nh không gian là nh ng thách th c trong s l a ch n gi a m t s bi n l a ch n ti m n ng

v i m t s đ a đi m c th trong không gian

Phân tích không gian đa tiêu chí (SMCA) khác v i k thu t ra quy t đ nh đa ch tiêu thông th ng (MCDM), phân tích không gian đa ch tiêu (SMCA) đòi h i thông tin v giá tr tiêu chí và v trí đ a lý c a gi i pháp thay th i u này có ngh a là k t qu phân

tích ph thu c không ch vào s phân b đ a lý c a các thu c tính, mà còn ph thu c vào s đánh giá giá tr tham gia trong quá trình ra quy t đ nh Vì v y, hai v n đ h t

s c quan tr ng cho phân tích không gian đa ch tiêu : (1) các thành ph n GIS (Ví d , thu th p d li u, l u tr , s d ng, thao tác, và kh n ng phân tích); và (2) phân tích thành ph n ra quy t đ nh đa ch tiêu MCDM ( t p h p các d li u không gian và s a thích c a ng i ra quy t đ nh vào cách ch n ra quy t đ nh)

Nói chung, các công c c a h th ng h tr ra quy t đ nh không gian đa ch tiêu SDSS) và phân tích ra quy t đ nh đa ch tiêu (MCDA) cung c p kh n ng t đ ng hoá,

(MC-qu n lý, phân tích, giúp ng i dùng ra (MC-quy t đ nh không gian v i s l ng l n các

ph ng án kh thi và nhi u mâu thu n và tiêu chí đánh giá t ng x ng Ngoài ra nó cung c p m t b s u t p phong phú cho các v n đ quy t đ nh c u trúc và thi t k , đánh giá và u tiên bi n quy t đ nh (Malczewski, 2006)

Phân tích môi tr ng phù h p (ESA) có th đ c coi nh ra quy t đ nh đa ch tiêu (MCDM), m i thành ph n c a y u t môi tr ng trong m t c s d li u đ c th c

hi n nh là m t bi n đ c đánh giá ch t l ng ho c s phù h p c a nó v i m c đích

đ nh c T ng t nh v y, môi tr ng phù h p c a các khu tái đ nh c có th đ c phân tích b ng thao tác ra quy t đ nh đa ch tiêu đ ch ng minh s phù h p c a các đ a

đi m cho con ng i đ nh c

Có r t nhi u tiêu chí có h i đ n môi tr ng cho đ nh c c a con ng i Do đó, phân tích môi tr ng phù h p liên quan đ n vi c tích h p thông tin t các ngu n khác nhau

c a t nhiên, kinh t xã h i Tiêu chí ph i xét c đ nh tính và đ nh l ng

đ nh c

1.4.1 Vi n thám trong phân tích môi tr ng phù h p

ng d ng công ngh vi n thám và s d ng ngu n d li u nh t tr m thu nh vi n thám hi n có là gi i pháp h u hi u đ có đ c b thông tin d li u c b n và có đ tin

c y cao v tài nguyên môi tr ng Công ngh vi n thám có u đi m v t tr i so v i các ph ng pháp truy n th ng khác; là công c duy nh t có hi u qu đ giám sát môi

tr ng v i thông tin không gian r ng, đa th i gian, chính xác, khách quan, nhanh

chóng D li u này có th cung c p cho các nhà qu n lý tài nguyên môi tr ng các thông tin đ gi i quy t các v n đ lâu dài và quy t đ nh phát tri n b n v ng

1.4.2 GIS trong phân tích môi tr ng phù h p

GIS là m t h th ng d a trên máy tính cung c p m t n n t ng thu n l i th c hi n đánh giá môi tr ng phù h p GIS là công c h u hi u cho các phân tích và quy ho ch môi

tr ng do có th tr các d li u không gian c a môi tr ng d i d ng s Các l p thông tin khác nhau có th đ c ch ng l p đ phân tích và xác đ nh v các m i quan

h

ánh giá đ a đi m phù h p v n là m t v n đ đa tiêu chu n có liên quan đ n m t s

y u t có th m quy n xu t hi n cùng m t lúc GIS phù h p cho vi c phân tích các l p

ph khác nhau, gi m b t nhi m v c a ng i ra quy t đ nh M t khác, GIS có th thu n l i cho vi c phân tích không gian, s thay đ i đ c phát hi n qua th i gian b ng cách ch ng các thành ph n không gian c a các tính n ng t ng t trong hai hay nhi u kho ng th i gian Theo đó, v n đ quy t đ nh không gian GIS làm t ng s phân tích đa tiêu chí (Malczewski, 2006)

Do đó m t l i th quan tr ng c a vi c s d ng công ngh GIS là nghiên c u ra quy t

đ nh không gian đa ch tiêu Thông qua ng d ng này c a GIS, các tiêu chí khác nhau

có th đ c phát tri n d a trên các phân tích c a t ng y u t (Malczewski n m 1996; Pereira et al, 1993) Do đó, vi c tích h p các ph ng pháp đa tiêu chí đánh giá phù

h p môi tr ng trong h th ng GIS không ch có kh n ng cung c p d li u không gian mà còn là công c ra quy t đ nh đa ch tiêu chính th c

GIS có nhi u ng d ng nh v y nh ng ch là công c , trong đó cung c p ph ng ti n

đ tính toán, phân tích N u không có ki n th c chuyên môn và không có d li u phù

h p, chúng ta không th đ t đ c k t qu nh mong mu n(Carver, 1991) Tuy nhiên,

ng d ng GIS và ánh giá đa ch tiêu (MCE) vào nghiên c u môi tr ng phù h p hi n nay có tính m i m , có th phát tri n h n n a trong t ng lai

1.5 Quy trình phân tích môi tr ng phù h p tái đ nh c b ng vi n thám, GIS và

ph ng pháp phân tích đa ch tiêu

Tái đ nh c c a con ng i là m t hi n t ng ph c t p, r t nhi u y u t khác nhau tác

đ ng cùng m t lúc, các thành ph n sinh h c v t lý và thành ph n kinh t xã h i tác

đ ng tr c ti p t i con ng i Vì v y vi c phân tích môi tr ng phù h p trong m t khu tái đ nh c c a con ng i c n thi t ph i thành l p, xem xét t t c các y u t quan tr ng

có nh h ng đ n đ nh c c a con ng i Tuy nhiên, đ phân tích đ y đ c a t t c các

y u t này có th t n th i gian và đòi h i ngu n ngân sách tài chính l n Chính vì th đòi h i các nhà nghiên c u tìm đ c ph ng pháp m i đ m b o không t n quá nhi u

th i gian, tài chính nh ng v n đáp ng đ c yêu c u, tìm đ c môi tr ng phù h p đ tái đ nh c cho ng i dân Các y u t chính t môi tr ng v t lý sinh h c nh khí h u,

s d ng đ t / th m ph đ t, đ a hình và khía c nh s c kh e v nguy c b b nh s t su t huy t, g n c s h t ng, kinh t -xã h i

Bi n khí h u quan tr ng nh t là l ng m a đ c s d ng cho phân tích l ng m a và phát tri n thành y u t chính c a bi n đ ng khí h u và cu i cùng đ l p b n đ phù

h p khí h u Nghiên c u đã s d ng ph ng pháp n i suy Inverse Distant Weighted (IDW) trong GIS đ phân tích

Nh ng y u t c a các bi n khí h u đã đ c phân lo i l i và chu n hóa tìm ra t m quan tr ng t ng đ i c a h và cung c p cho h m t tr ng l ng trong phân tích h so sánh v i nhau b ng cách s d ng m t ph ng pháp so sánh c p Do đó, k t qu t ng

h p đ c s d ng nh là m t trong nh ng các thông s phù h p môi tr ng l n d i tên c a các y u t khí h u

Các thành ph n khác c a môi tr ng v t lý sinh h c đ c s d ng trong môi tr ng phân tích phù h p là s d ng đ t / th m ph đ t B n đ s d ng đ t/ th m ph đ t

đ c s d ng đ phân lo i mô hình s d ng đ t / th m ph đ t c a khu v c duy trì

kh n ng t ng thích các d li u này v i các b n đ khác nó đã đ c chu n hóa b ng cách s d ng ph ng pháp phân lo i l i c a công c phân tích không gian ArcGIS Các d li u nh v tinh đã đ c s d ng trong phân tích sau khi l i phóng x và hình

h c đã đ c s a ch a

Các d li u đ a hình đ c s d ng trong nghiên c u này đã đ c t o ra t d li u SRTM & DEM, c ng nh b n đ đ a hình Các y u t chính c a các y u t đ a hình

nh đ d c và đ cao đã đ c s d ng sau khi đã đ c phân lo i l i b ng cách s

d ng công c phân tích không gian c a ArcGIS Do đó đ a hình phù h p đã đ c ánh

x t đ d c và đ cao, k thu t overay sau khi h đ c so sánh v i nhau và tr ng theo

t m quan tr ng t ng đ i c a h s d ng ph n m m IDRISI Andes GIS

Các d li u đ t đ c s d ng trong nghiên c u này đã đ c phân tích d a trên tính

ch t hóa h c và v t lý c a đ t Các tính ch t hóa h c nh : PH và hàm l ng ch t h u

c và các tính ch t v t lý nh đ sâu và k t c u đã đ c phân lo i l i và tiêu chu n hóa

b ng cách s d ng công c phân tích không gian c a ArcGIS Bên c nh đó parewise comparision matric đ c áp d ng cho đo bi n phù h p đ t s d ng ph n m m IDRISI Andes GIS Theo đó, b n tính ch t chính c a đ t là x p h ng và ánh x d a trên tr ng

l ng t ng ng c a h

Cu i cùng, Weight Overlay Analysist trong GIS đ c s d ng đ l p b n đ s phù

h p đ t đai cho t ng các y u t môi tr ng phù h p sau khi tính toán tr ng s trong quá trình phân tích th b c (AHP) module cân ngu n g c c a IDRISI Andes 15.0

Cu i cùng b n đ phù h p môi tr ng c a khu v c nghiên c u là xây d ng s d ng phân tích l p ph véc t trong GIS môi tr ng

T ng t nh v y các y u t c a các y u t kinh t -xã h i nh c s h t ng, g n g i

và m t đ dân s đã đ c l a ch n và s d ng đ phân tích các phù h p môi tr ng đi qua cùng quy trình phân lo i l i, tiêu chu n hóa, so sánh parewise và tr ng đè n i ti p Các ph ng pháp t ng th và th t c áp d ng trong nghiên c u này đ c ch đ nh trong bi u đ th hi n trong hình 1.1

Hình 1.1 S đ quy trình l p b n đ cho t ng ch tiêu

B n đ môi tr ng phù h p

tái đ nh c

Phân lo i l iPhân lo i l i

Vào h ng ti p c n này lu n v n s trình bày ph ng pháp phân tích đa ch tiêu

trong bài toán h tr ra quy t đ nh:

Ph ng pháp phân tích đa ch tiêu – MCA ( Multi-Criteria Analysis ) là m t phép phân tích t h p các ch tiêu khác nhau đ cho ra m t k t q a cu i cùng Các ng d ng

c a MCA ch y u là đánh giá tác đ ng c a m t qúa trình đ n môi tr ng, h tr bài toán quy ho ch đ l a ch n v trí phù h p nh t cho m t m c đích xác đ nh các b c

m c tiêu đ c đ nh ngh a là thu c tính K t khi các tiêu chí đánh giá có liên quan

đ n các th c th đ a lý v i m i quan h gi a h , h có th đ c trình bày v i các d ng

b n đ mà có th đ c g i là b n đ thu c tính Kh n ng c a GIS đ x lý và phân tích d li u không gian có th đ c s d ng đ t o đ u vào cho vi c ra quy t đ nh không gian (Malczewski, 1999)

B c đ u tiên trong phân tích đa ch tiêu là đ nh ra các ch tiêu khác nhau đ c tính

đ n a s các tr ng h p m t ch tiêu không ph i là m t bi n đ n gi n mà là t h p

c a các d li u thu c tính và hình h c khác nhau

Xác đ nh các tiêu chí là m t ho t đ ng k thu t mà là d a trên lý thuy t, nghiên c u

th c nghi m ho c ý th c chung Tiêu chí đánh giá, ph n đ i và các thu c tính c a h nên đ c xác đ nh liên quan đ n tình hình c a v n đ M t t p h p các tiêu chí l a

ch n ph i đ i di n cho đ môi tr ng ra quy t đ nh và h ph i đóng góp vào m c tiêu

cu i cùng Do đó, vi c xác đ nh các tiêu chí có th đ c th c hi n thông qua th o lu n

v i chuyên gia trong các l nh v c t ng ng, thêm vào k t qu nghiên c u khoa h c theo đó, các t p chí khoa h c, v n h c và ý ki n c a các chuyên gia đ c s d ng đ

l a ch n Tiêu chu n hóa và đánh giá các tiêu chí phù h p s d ng trong nghiên c u

này

Ví d : đ a đi m thích h p cho tái đ nh c có nh ng ch tiêu sau: ch tiêu v môi tr ng

lý sinh (khí h u, đ t, đ a hình, s d ng đ t ), ch tiêu v kinh t - xã h i (g n tr ng

h c, g n trung tâm d ch v s c kh e, g n đ ng giao thông chính, d ti p c n th

tr n )

Các ch tiêu này ph c v cho vi c thu th p các d li u đ u vào hay chính là các b n đ

xu t phát đ u tiên Qua các ch c n ng phân tích không gian c a GIS, chúng ta s có các thông tin c n thi t hay là b n đ chi t xu t

b) Phân kh ang các ch tiêu

Các ch tiêu có t m quan tr ng khác nhau đ i v i m t m c đích nh t đ nh và trong

t ng ch tiêu , m c đ thích h p c ng khác nhau Vì v y mà chúng ph i đ c x p theo

th t cho m c đích riêng bi t Có hai cách ti p c n đ th c hi n s phân h ng này là cách ti p c n ki u Boolean và cách ti p c n theo nhân t phân lo i ho c liên t c

Cách ti p c n này d a trên vi c phân vùng ra thành 2 nhóm: vùng thích h p (giá tr 1)

và vùng không thích h p (giá tr 0) Ví d v i ch tiêu là T C ph i n m cách đ ng giao thông chính không qúa 9 km, đi u đó có ngh a là nh ng vùng n m ngoài kho ng cách 9 km t đ ng giao thông chính là không thích h p, các vùng n m trong kho ng cách 9 km là thích h p Trong cách ti p c n này, các ch tiêu đ u c n đ c chuy n sang ki u gi i h n Boolean Cu i cùng chúng đ c gi i mã thành nh ng b n đ và

ch ng ghép đ cho ra các vùng th a mãn t t c các gi i h n (các gi i h n còn đ c g i

là constraint criteria) Cách ti p c n này r t có ích khi chúng ta bi t đ c m c đ thích

h p trong m t vài m c đích nh t đ nh và th ng là đ n gi n Trong tr ng h p các ch tiêu ph c t p và có m c quan tr ng khác nhau thì ph ng pháp Boolean không thích

h p vì nh c đi m c a nó là xem xét các nhân t v i m c đ quan tr ng nh nhau

Khi các ch tiêu có m c đ nh h ng khác nhau v v n đ nghiên c u thì ph ng pháp nên s d ng là theo cách ti p c n nhân t phân lo i ho c liên t c

N u các giá tr c a các ch tiêu th hi n m c đ bi n thiên liên t c và có s t ng quan

rõ ràng v i nhau thì m t thang t l liên t c đ c xác l p t o thang t l này thì d

li u giá tr c n đ c l p l i t l Ph ng pháp đ c s d ng là phép đ nh l i t l ki u tuy n tính:

Xi = (xi - xmin i)/(xmax i – xmin i)

Xi = (xmax i - x i)/(xmax i – xmin i)

Ví d nh kho ng cách t khu tái đ nh c càng g n đ ng giao thông chính càng t t thì đi m càng cao đ thu n l i giao d ch đ i ngo i

N u các giá tr c a các ch tiêu là giá tr s liên t c nh ng không có t ng quan rõ ràng

v i m c đ thích h p ho c khi các giá tr không đ c th hi n d i d ng s thì các giá

tr đó có th đ c x p h ng theo thang t l phân lo i Ví d nh ch tiêu v hi n tr ng

s d ng đ t cho m c đích T C có th phân lo i nh sau: 3 đi m = đ t th c (r t thích

h p), 2 đi m = đ t nông nghi p (thích h p), 1đi m = đ t đ ng c (ít thích h p), 0 đi m

= r ng (không thích h p)

Phân lo i nh v y có th th c hi n cho b t k nhân t nào đ làm cho chúng có th so sánh đ c v i nhau

c) Xác đ nh tr ng s

Khi các ch tiêu khác nhau mà có cùng m c đ quan tr ng, tr ng s c a t ng nhân t

b ng 1 Tuy nhiên, trong đ i đa s các tr ng h p là khác nhau và c n ph i xác đ nh

m c đ quan tr ng t ng đ i c a chúng Tr ng s c a các ch tiêu có th tính thông qua thu t toán th ng kê, phép đo, ho c d a trên kinh nghi m, hi u bi t ch quan c a chuyên gia Qúa trình phân tích phân c p (Analytical Hierarchy Process – AHP) là m t trong s k thu t tính tr ng s ây là k thu t do GS.Saaty nghiên c u và sau đó phát tri n t nh ng n m 80 Qúa trình này bao g m 4 b c chính:

- Phân rã m t tình hu ng phi c u trúc thành các ph n nh

- S p x p các thành ph n hay các ch tiêu theo m t th t

Gán giá tr s cho nh ng so sánh ch quan v m c đ quan tr ng c a các ch tiêu Vi c

so sánh này đ c th c hi n gi a các c p ch tiêu v i nhau và t ng h p l i thành m t

tr ng v i s ch tiêu n = 4 X là tên các ch tiêu

- Tính toán và t ng h p các k t q a đ ch n ra ch tiêu có m c đ quan tr ng cao

nh t thông qua 2 b c:

+ chu n hoá ma tr n m c đ quan tr ng c a các ch tiêu b ng cách l y giá tr c a m i

ô trong m t c t chia cho giá tr t ng c a c t đó (B ng 1.1b)

+ Tính giá tr trung bình c a t ng dòng trong ma tr n cho ra tr ng s t ng ng c a

t ng ch tiêu (B ng 1.1c)

1/9 1/7 1/5 1/3 1 3 5 7 9

Vô cùng R t Ít quan tr ng Ít quan tr ng Quan tr ng Quan Quan tr ng R t Vô cùng

Ít quan ít nhi u h n h n nh nhau tr ng nhi u h n quan tr ng quan

tr ng quan tr ng h n h n tr ng h n

Hình 1.2 thang đi m so sánh các ch tiêu

- Th nh t: ây là ma tr n ph thu c vào ý ki n ch quan c a ng i ra quy t đ nh

Ví d ch tiêu X1 quan tr ng h n ch tiêu X2 nh ng giá tr quan tr ng g p bao nhiêu

l n thì có th tùy t ng ng i

- Th hai: C n ph i xem xét đ n tính nh t quán c a d li u T c là n u ch tiêu X1 quan tr ng g p 2 l n ch tiêu X2, ch tiêu X2 quan tr ng g p 3l n ch tiêu X3, thì v toán h c, ch tiêu X1 s quan tr ng g p 6 l n ch tiêu X3 Tuy nhiên, ý ki n chuyên gia trong th c t s không ph i nh v y do h không bao quát đ c tính logic c a ma tr n

so sánh (và c ng không nên c g ng bao quát nh m đ m b o tính khách quan c a đánh giá)

V y có ph ng pháp nào đánh giá tính h p lý c a các giá tr m c đ quan tr ng c a các

ch tiêu ? Theo Saaty, ta có th s d ng ch s nh t quán c a d li u (Consistency CR) T s này so sánh m c đ nh t quán v i tính khách quan(ng u nhiên) c a d li u;

Ratio-=CI: ch s nh t quán (Consistency Index) RI: ch s ng u nhiên (Random Index)

=

1max: giá tr đ c tr ng c a ma tr n

n: s ch tiêu (trong ví d trên n=4)

i v i m i m t ma tr n so sánh c p n, Saaty đã th nghi m t o ra các ma tr n ng u nhiên và tính ch s CI trung bình c a chúng và g i là RI

B ng 1.2 Giá tr RI ng v i t ng s l ng ch tiêu n

N u giá tr ch s nh t quán CR<0.1 là ch p nh n đ c, n u nhi u h n đòi h i ng i

ra quy t đ nh thu gi m s không đ ng nh t b ng cách thay đ i giá tr m c đ quan

CH NG 2: GI I THI U V KHU V C NGHIÊN C U

- Phía B c giáp huy n Thà thôm và huy n M c Mày, t nh Xay sôm bun

- Phía Tây giáp huy n M ng H m, t nh Xay sôm bun và huy n Thà ph b t, t nh

2.1.2 c đi m đ a hình, đ d c

Phân tích đ d c c a khu v c t b n đ đ a hình (topomap) v i t l 1: 110.000 và d

li u SRTM v i đ phân gi i 30m th y r ng ph n l n đ a hình khu v c nghiên c u chi m 65% là mi n cao nguyên-núi cao có r ng ph nhi u, kho ng 35% là khu đ ng

b ng Khu v c nghiên c u có 959.07 km2 ( chi m 31%) t ng di n tích có đ d c <8%,

đ d c >30% chi m l y 23% t ng di n tích Xét v đ cao, đ a hình khu v c nghiên

c u có đ cao t 149m đ n 1,812m trên m.s.l cao trung bình c a khu v c là 981m trên m.s.l cao th p nh t là ph n phía nam và cao nh t là t i góc phía b c c a huy n Do đ a hình c a huy n khá th p làm cho huy n th ng có thiên tai l l t nh

n m v a qua đã x y ra 2 tr n l l t liên ti p khi n 20 làng, 1,873 h gia đình b nh

h ng

Huy n Bo l kh n có m ng l i sông su i khá dày đ c, phân b đ u trong toàn huy n

Ch y d c theo phía ông là h th ng sông N m Nghi p v i tr l ng n c l n, cung

c p n c cho th y đi n M t khác con sông l n khác nh Nam S n là ngu n cung c p

n c sinh ho t cho các khu v c th tr n các huy n và n c t i cho các cánh đ ng trung tâm c a các huy n Ngoài ra, trên đ a bàn c a huy n còn có r t nhi u su i l n

nh khác và các h ch a t nhiên và nhân t o Nhi u công trình th y l i l n và nh

đ c đ u t xây d ng trong nh ng n m g n đây c ng là nh ng ngu n cung c p n c

r t l n cho các vùng s n xu t nông nghi p và sinh ho t cho nhân dân trong huy n.Tóm

l i, tài nguyên n c trong huy n t ng đ i phong phú, có kh n ng khai thác ph c v

s n xu t và đ i s ng c a nhân dân

Huy n Bo l kh n n m trong vùng khí h u nhi t đ i m Theo s li u t ng h p c a

tr m khí t ng đã cho th y các đ c tr ng khí h u c a huy n nh sau:

 Nhi t đ

Nhi t đ trung bình hàng n m c a khu v c nghiên c u là 27 đ C Nhi t đ th p nh t

t 20 đ C đ n cao nh t hàng n m 34 đ C Nhi t đ trung bình hàng tháng trong 5

tr m đo t n m 2005-2014 nh trong B ng 2.1

B ng 2.1 Nhi t đ trung bình hàng tháng trong 5 tr m đo t n m 2005-2014 (o

3

10

11

12

Trung

P S

22.15

24.95 26.75 28.60

25.65

27.95

27.65

27.45

27.60 27.00 25.35 22.60 26.15

L X

20.39

21.22 24.65 26.38

28.06

27.06

27.01

26.50

25.00 25.15 22.18 19.46 24.42

30.00

29.50

29.20

27.60

27.40 27.70 25.80 22.90 26.83 M

M

22.40

23.00 25.70 27.90

29.50

28.80

28.30

27.00

26.50 26.70 24.00 21.00 25.90 M

C

27.34

28.20 31.80 32.70

33.75

30.92

30.70

29.01

28.30 28.50 25.20 23.50 29.16 Trung

29.39

28.85

28.57

27.51

26.96 27.01 24.51 21.89 26.49

Quan sát th y trong hình 2.2, khu v c này có nhi t đ bi n thiên theo hàng tháng Nhi t đ t ng và đ t m c t i đa trong tháng 3 và tháng 4 và gi m trong tháng 12 và tháng 1

Hình 2.2 Bi u đ nhi t đ trung bình tháng c a 5 tr m đo khí t ng

S phân b l ng m a theo không gian cho th y phía Nam và Tây Nam c a huy n

nh n l ng m a cao nh t trong khi ph n phía ông nh n đ c th p nh t L ng m a

đ t c c đ i vào (tháng n m, tháng Sáu, tháng B y, tháng tám và tháng chín) L ng

m a trung bình hàng n m t i 5 tr m đo l ng trong các tháng khác nhau c a m t n m

nh trong Hình 2.3

Hình 2.3 Bi u đ l ng m a trung bình tháng c a 5 tr m đo t n m 2005-2014 Mùa m a t tháng V đ n tháng IX mang l i h n 80% t ng s l ng m a hàng n m Mùa khô ch nh n đ c m t ít, kho ng m t ph n m i t ng l ng m a hàng n m

Có hai lo i đ t chính trong khu v c nghiên c u ó là lo i Dystric Cambisols và Lithosols Cambisols Dystric đ c phân ph i t t trong toàn huy n và chúng đ c tìm

th y g n nh kh p n i, chi m 90% t ng di n tích Tuy nhiên lo i đ t th hai Lithosols

đ c gi i h n ch quanh góc c c nam c a khu v c nghiên c u Các tính ch t hóa h c

và v t lý c a đ t trong khu v c nghiên c u đã bi n đ i d a trên đ d c c a khu v c

t c a khu v c nghiên c u có ch t h u c d i dào t p trung đ c bi t ph n đ ng

b ng và n i có đ d c th p

Hi n tr ng s d ng đ t là s ph n ánh c a các đi u ki n môi tr ng t ng th c a m t khu v c D a trên các d li u b n đ thu đ c t c c quy ho ch và phát tri n đ t đai,

s d ng đ t / th m ph đ t c a khu v c nghiên c u đ c phân lo i thành n m lo i chính Bao g m: r ng r m, b i cây nh và đ t cây b i, đ t nông nghi p (đ t canh tác),

0 200

khu v c đ t th c và đ t đ ng c

Cây b i và đ t cây b i (Brush and shrub land)

Khu v c nghiên c u ch y u là b i cây và đ t cây b i có di n tích là 2040.6 km2

, chi m t tr ng v di n tích l n nh t c a l u v c ,bao g m kho ng 79% t ng di n tích,đa d ng các loài c a cây m c cao hai mét

t nông nghi p

t nông nghi p chi m t tr ng l n th hai, vùng đ t này là đ t canh tác nông nghi p Qua chi m kho ng 300.84 km2 t ng di n tích, trong đó chi m 11% là cây tr ng nh lúa, khoai, cao su, mía

R ng r m

L p th m ph đ t này r t đa d ng Nó th ng đ c tìm th y trên các sông, su i, n i

n c d i dào Xét v m c đ che ph thì có 223.84 Km2, chi m 9% c a t ng di n tích

ó là ngu n n ng l ng chính c a các c ng đ ng đ a ph ng b ng cách cung c p c i cho h gia đình tiêu th n ng l ng

t đ ng c

t đ ng c có di n tích là 25.909 km2 chi m kho ng 1% t ng di n tích c a huy n

ây là khu v c có ti m n ng phát tri n ch n nuôi

Khu v c đ t th c (Built up Area)

ây là n i ng i tái đ nh c đã xây d ng nhà và các d ch v xã h i khác cung c p các ti n nghi nh phòng khám, tr ng h c và các tòa nhà hành chính khác So v i l p

s d ng đ t / th m ph đ t khác nó chi m t l nh nh t (0,1%)

2.2.1.Các ho t đ ng kinh t

Nông nghi p là ngành kinh t ch đ o c a ng i dân trong khu v c nghiên c u Ng

c c (nh khoai và lúa), cây mía và nhi u lo i cây h đ u là nh ng cây tr ng ch y u khu v c (Báo cáo t ng k t c a v n phòng y ban nhân dân huy n, 2015) Ngoài ra còn

tr ng b sung cây công nghi p nh "cây cao su" đ c m r ng trong nh ng n m g n đây V t nuôi trâu-bò cho m c đích th ng m i c ng đang tr thành m t th c t ph

bi n trong khu v c Ngoài ra còn có m t s hình th c bán l hàng tiêu dùng hàng hóa

và các s n ph m công nghi p nh và hàng hóa khác Nh ng m t hàng th ng m i ch

y u đ c l y t các th tr n lân c n l n h n nh P c s n và Th đô Viêng ch n

Theo báo cáo thông tin kh o sát dân s c p huy n, huy n Bo l kh n có 44 làng, 7.506

h gia đình, 7.658 gia đình, t ng dân s 44.975 ng i, n 22.241 ng i, dân t c Lào chi m 29.57%, thái 18.48%, Hmông 35.86%, c m m 12.59%, phóng 3.39%, và dân

t c khác 0.10%, t l t ng tr ng dân s 3.64%

Dân trong đ tu i t 5-19 tu i chi m ph n l n, cho nên ph i phát tri n giáo d c c p

m u giáo, ti u h c và trung h c Kho ng 69% dân s s ng khu v c nông thôn, trong khi 31% còn l i s ng trung tâm huy n

So v i t ng quy mô dân s , có th nói r ng c s h t ng trong khu v c v n ch a phát tri n Trong huy n ch có hai đ ng giao thông k t n i v i các th tr n khác trong khu

v c xung quanh Ngoài ra các đ ng nhánh h n ch , ch có ch c n ng trong mùa khô

V giáo d c có 5 tr ng m u giáo, 14 l p, 46 tr ng ti u h c, 221 l p, 5 tr ng trung

h c c s , 60 l p, 3 tr ng trung h c ph thông, 23 l p So v i t ng s tr em trong đ

tu i đi h c, đây không ph i là đ H n n a, nó không đ c phân b đ u trong toàn huy n

T ng t nh v y, v y t toàn huy n có 1 b nh vi n huy n, 5 tr m y t mà không ph i

là d dàng cho đ i đa s nh ng ng i đ nh c truy c p do kho ng cách v t lý c a nó

M t khác, có 2 h th ng n c ng, đ c cung c p n c di đ ng cho dân 9 làng, 823

h gia đình dùng n c ng, còn l i là dùng n c su i, sông và gi ng

2.3 G i i thi u v d án th y đi n N m Nghi p 1 và nh h ng c a d án

2.3.1 Gi i thi u v d án th y đi n N m Nghi p 1

D án th y đi n N m Nghi p 1 n m d c theo sông N m nghi p, h l u c a D án

th y đi n N m Nghi p 2 D án đ c xây d ng n m cách th tr n Pakxane, th ph

c a t nh Bolikhamxay, 41 km v phía b c, cách th đô Viêng Ch n 145 km v phía đông b c

D án Th y đi n NNP1 n m trên sông N m nghi p t nh Xiêng kho ng, Trung Lào,

là m t ph l u t ng n sông C u Long Các c s chính bao g m đ p chính, đ p ph ,

và các nhà máy phát đi n, s r i vào huy n Bolikhan c a t nh Xiêng kho ng g n ranh

gi i huy n H m (t nh Xaisomboun) Các h ch a chính s bao g m các b ph n c a

t nh Xaisomboun phía tây- b c c a đ p chính Sông N m nghi p b t ngu n t T nh Xiêng kho ng ch y qua t nh Xaisomboun và Bolikhamxay tr c khi th i vào sông

C u Long v phía th ng l u huy n Pakxane ng dây t i đi n s k t n i các nhà máy đi n hai t i v trí đ p đ n th tr n Pakxane cho tiêu th trong n c và đ tr m Nabong t nh Viêng Ch n, k t n i v i m t đ ng dây truy n t i hi n t i đã đ c xu t

kh u đi n cho Thái Lan

Các ch s h u c a d án th y đi n N m nghi p bao g m: công ty (Kansai Electric) t

Nh t B n (45%), (EGATi) t Thái Lan (30%), và T ch c Doanh nghi p Nhà n c Lào (LHSE) t Lào(25%)

L ch trình ho t đ ng xây d ng chính đ c d ki n b t đ u vào tháng 08 n m 2014 Các h ch a d ki n s đ c l p đ y trong mùa m a n m 2018 i n s đ c t o ra t ngày v n hành th ng m i (COD) trong tháng 1 n m 2019 tr đi trong m t kho ng

bi n trung bình, di n tích l u v c sông 3.700 km2, chi u dài c a đ p 530 m, đ p ph

D án

N m Nghi p 2

Tác đ ng đ n sinh ho t c a ng i dân 8 thôn, 1,005 h gia đình, 6,274 ng i n m

th ng ngu n c a h ch a t ng đ i nh đ c bi t là đánh b t cá Khu v c này ch c

ng dây truy n - 24 làng n m 3 t nh, 4,851 h gia đình 15,554 ng i b nh

h ng b i thu h i đ t v nh vi n đ xây d ng tháp c t dây truy n

 Nh ng khu b nh h ng tr c ti p

Nh ng khu b nh h ng tr c ti p g m có 2 khu nh : Khu v c h ch a và khu v c xây d ng công trình

Khu v c h ch a bao g m các khu v c b nh h ng b i h ch a phân làm 2 vùng là:

- C ng đ ng trong ph n trên c a h ch a (khu v c th ng l u h ch a), 3 làng (Pou, Hatsamkhone, Piengta) n m d c theo b trái Sông N m Nghi p, T t c thu c Huy n Thathom, t nh Xaisomboun g m có 328 h gia đình, 2,036 ng i s b nh h ng tr c

ti p b i tình tr ng ng p úng c c b c a đ t

Theo kh o sát n m 2011, t ng c ng 15 gia đình s m t nhà (10 gia đình t i Ban Pou, 5 gia đình trong Ban Hatsamkhone), s ph i chuy n n i T ng c ng có 176 h gia đình

c ba làng s m t đ t s n xu t 157 ha n m d i 320 MSL (bao g m c 15 h gia đình b m t nhà ) ây là nh ng khu v c ch y u là lúa và ô đ t v n ven sông Ngoài ra, đ t c a các h gia đình t i Ban Phou Hom / Nakhang, ng c dòng sông c a Ban Piengta s b nh h ng H đã đ c đ a vào quá trình tham v n v i Ban Piengta

và cho vào khu v c phía trên h ch a t ng s 178 h gia đình b nh h ng

- C ng đ ng h l u c a h ch a (Lower Reservoir Area), 4 thôn (Houaypamom, Sopphuane, Sopyouak, và Namyouak) s b ng p hoàn toàn T t c đ u n m Huy n Hom, T nh Xaisomboun g m 384 h gia đình, 2,735 ng i b nh h ng tr c ti p t

ch n đ p, b m t di n tích canh tác 264 ha, b m t nhà 384 h gia đình T t c các h

gia đình trong nh ng ngôi làng s đ c tái đ nh c và b i th ng cho nh ng thi t h i

v nhà , đ t , đ t s n xu t, và các tài s n khác, và có ph c h i sinh k

- Khu v c xây d ng công trình

Bao g m các l nh v c mà các thành ph n chính c a d án s đ c xây d ng Nó bao

g m đ p chính, đ p ph , c ng qu c, v n phòng d án, trang tr i, các khu v c l u tr ,

đ ng vào, và khu v c gi a đ p chính và đ p Có m t c ng đ ng khu v c này b nh

h ng tr c ti p (b n Hatsaykham), thu c hành chính c a làng Hat Gniun Huy n Bolikhan, t nh Bolikhamxay

ng vào các đ a đi m xây d ng chính - 4 thôn và 1 b n (bao g m Hatsaykham, Hat Gniun và Thanhuea) b nh h ng b i vi c thu h i đ t đ m r ng và s p x p l i các

đ ng vào các đ a đi m xây d ng chính B m t di n tích canh tác 34 ha, b m t nhà

33 h gia đình

Tóm l i, các khu v c b nh h ng tr c ti p t d án bao g m các huy n: Bolikhan,

t nh Bolikhamxay, huy n Hom và Thathom, T nh Xaisomboun, 423 h gia đình, 2.997

ng i ph i tái đ nh c Còn nh ng khu b nh h ng gián ti p s đ c b i th ng theo hình th c ti n m t

- Bi mât diên tich canh tac 157 ha

- Bi mât nha 15 hô gia inh

- Anh h ng tr c tiêp t ch n âp

- Bi mât diên tich canh tac 264 ha

- Bi mât nha 384 hô gia inh

Bi mât diên tich canh tac 34 ha

Bi mât nha 33 hô gia inh

11 lang, 1,673 hô gia inh, 8,874 ng i

(

- Chât l ng n c, m c n c dâng va ha

CH NG 3: PHÂN TÍCH K T Q A NGHIÊN C U NG D NG GIS

PHÙ H P CHO TÁI NH C TH Y I N N M NGHI P 1

GIS có th ch a nhi u ki u d li u đ a lý t nhi u ngu n khác nhau Vi c thu th p d

li u không gian m t khá nhi u th i gian và chi phí t n kém K t qu quan tr ng nh t trong vi c áp d ng công ngh GIS là t o t p d li u đ a lý ch t l ng cao s d ng làm

d li u nh đ u vào đ phân tích không gian

Shuttle Radar Topography Mission (SRTM) d li u c a NASA là d li u s c p đ c

s d ng cho phân tích đ d c và đ a hình Các d li u có đ phân gi i 30 mét

d li u khí h u đ c ghi nh n m i n m (2005-2014) t i 5 tr m đo l ng khác nhau,

xung quanh khu v c nghiên c u Tuy nhiên ch có d li u l ng m a và nhi t đ ,

đ c s d ng trong nghiên c u này là đ y đ

M t khác, các d li u v tính ch t v t lý và hóa h c c a đ t nh k t c u, ch t h u c ,

pH đ c l y t v n phòng Trung tâm Nghiên c u Nông và Lâm nghi p (NAFRI) T t

c nh ng d li u này đ c s d ng trong phân tích s phù h p đ t c a khu v c nghiên

c u

B n đ đ a hình c a khu v c nghiên c u quy mô 1: 110.000 đ c l y t C quan c c

b n đ Qu c gia Lào B n đ s d ng đ t/ th m ph đ t, đ a gi i huy n và xã d i

d ng Shape file đã thu đ c t c c Quy ho ch và phát tri n đ t đai B n đ k thu t s

c a đ t đã Download t FAO

H u h t các d li u kinh t -xã h i đã thu đ c t các t ch c chính ph trên khu v c

Ví d , s phân b v d ch v y t , tr ng h c, c s h t ng đ c cung c p trong huy n Bol kh n, đ c đi m t nhiên, th ng m i và dân s thu đ c t v n phòng y ban Nhân dân huy n Bo l kh n và các v n phòng liên quan

M t trong nh ng y u t quan tr ng nh t trong vi c phân tích s phù h p c a môi

tr ng cho các khu đ nh c c a con ng i là hi n tr ng s d ng đ t / th m ph đ t

i u đó ph n ánh tr c ti p v tình hình môi tr ng c a khu v c Phân tích hi n tr ng

s d ng đ t / th m ph đ t ph n l n ph thu c vào vi c phân lo i nh v tinh

Phân lo i nh là quá trình mà các raster ho c d li u nh đ c thi t l p chuy n đ i trong d li u chuyên đ cho m t m c đích c th Trên các b c nh đa ph , đ sáng

ph đ c ghi trên 6 đ n 8 kênh (bands) khác nhau M i pixel đ c đ c tr ng b i tín

hi u ph riêng bi t b ng khác nhau Phân lo i đa ph là quá trình chi t tách thông tin, x lý và s p x p các pixel theo nh ng tiêu chu n phân lo i v đ i t ng có d u

hi u ph t ng t r i quy đ nh thành các ch tiêu d a trên các d u hi u t ng t đó Trong các ph ng pháp x lý có nhi u thu t toán khác nhau nh : Phân lo i theo kho ng cách g n nh t, ph ng pháp phân lo i hình h p, … Các thu t toán đó đ c s

d ng đ xây d ng các mô – đun x lý nh phân lo i nh

Quá trình phân lo i đ c máy tính x lý nh theo yêu c u c a ng i s d ng Yêu c u

c a ng i s d ng đ c đ a vào máy thông qua giai đo n ch n t p m u Sau khi

ng i s d ng ch n t p m u cho các đ i t ng c n phân lo i, máy tính s t đ ng phân lo i và cho k t qu d i d ng nh đã đ c phân lo i Có hai nhóm ph ng pháp phân lo i c b n: Phân lo i có ki m đ nh (supervised) và phân lo i không ki m đ nh (unsupervised)

C hai nhóm phân lo i nh đ c áp d ng trong nghiên c u này tr c và sau khi s

d ng ph n m m ENVI 4.3 Trong nghiên c u này đã s d ng nh Landsat 8 đ c ch p vào n m 2016, khu v c này có n m l p s d ng đ t chính nh hình sau đây(Hình 3.1)

Hình 3.1 B n đ hi n tr ng s d ng đ t / th m ph đ t

Nhìn vào b n đ hi n tr ng s d ng đ t / th m ph đ t sau khi đã phân lo i nh, ta

th y r ng vi c s d ng đ t / th m ph đ t phân b không đ ng đ u, khu đ t th c ch

t p trung phía nam c a huy n, còn các khu đ t nông nghi p, đ t đ ng c , cây b i, … phân b không đ ng đ u trong khu v c Chi m di n tích l n nh t chính là đ t cây b i,

di n tích thích h p v i vi c tái đ nh c ch chi m m t ph n di n tích r t nh

3.2.2 Các y u t khí h u

Khí h u nh h ng c tr c ti p và gián ti p đ n s phù h p c a môi tr ng khu tái

đ nh c c bi t là đ i s ng sinh ho t, lao đ ng c a ng i dân T t c các lo i th c

v t đ u có m i quan h m t thi t đ i v i khí h u Nó ph n ánh chính xác s t ng tác

c a môi tr ng s ng đ n s phát tri n c a các loài Các lo i th c v t phát tri n trong khu v c, các loài v t nuôi, cây tr ng; toàn b đ u ph thu c vào khí h u

Khí h u nh h ng m nh m đ n sinh k c a con ng i, t n ng su t các ho t đ ng nông, lâm, ng nghi p đ n công nghi p, d ch v i u ki n khí h u thu n l i s đóng vai trò r t l n trong vi c phát tri n kinh t , v n hóa, xã h i, du l ch Do đó, khí h u

ph i đ c xem xét trong phân tích s phù h p môi tr ng cho các khu đ nh c c a con

ng i So v i t t c các thành ph n khác thì l ng m a và nhi t đ là các y u t khí

h u chính nh h ng đ n s phù h p c a khu tái đ nh c c a con ng i Do đó, vi c phân tích và gi i thích các y u t khí h u trong nghiên c u t p trung vào hai y u t này

M a là y u t vô cùng quan tr ng đ i v i môi tr ng s ng, b i l m a là ngu n n c chính cung c p, ph c v cho sinh ho t, tr ng tr t, ch n nuôi và công nghi p N i nào

có n c, có m a thì m i có s t n t i c a s s ng M a đóng góp ph n l n vào l ng dòng ch y n m M a ít d n đ n tình tr ng hán h n, n ng su t cây tr ng gi m M t khác, m a nhi u l i có th gây ra l l t, gây thi t h i v tính m ng, tài s n, c s h

t ng, giao thông và đ ng cung c p cho th c ph m, n ng l ng và thông tin liên l c

Vì v y, mu n tái đ nh c thì ph i tìm đ c khu v c có l ng m a phù h p, đáp ng

đ c yêu c u cung c p ngu n n c cho nhu c u thi t y u c a con ng i và các lo i

th c v t nh ng c ng ph i đ m b o không gây thi t h i l n đ i v i ng i dân

Nói chung, môi tr ng phù h p c a con ng i đ nh c ph thu c vào nhi u y u t khác nhau, nh ng l ng m a đóng m t vai trò r t quan tr ng trong vi c l a ch n môi

tr ng phù h p

S phù h p c a m t mô hình l ng m a có th đ c đánh giá b ng cách s d ng các

b d li u khác nhau và áp d ng các ph ng pháp khác nhau Trong nghiên c u này

s d ng d li u l ng m a ghi nh n t i 5 tr m đo l ng cho m i n m (2005-2014) (B ng 3.1.) Tuy nhiên, d li u l ng m a này m i ch th hi n l ng m a t i v trí

nh t đ nh, không bao ph toàn di n tích huy n Vì th nghiên c u đã s d ng ph ng pháp n i suy m a Inverse Distant Weighted (IDW) trong b công c phân tích không gian c a ArcGIS 10.2.2 đ tính toán l ng m a trên toàn vùng