Di sản văn hóa Việt Nam là những giá trị kết tinh từ sự sáng tạo văn hóa của cộng đồng các dân tộc anh em, trải qua một quá trình lịch sử lâu đời, được trao truyền, kế thừa và sáng tạo từ nhiều thế hệ cho tới ngày nay là bức tranh đa dạng văn hóa. Di sản văn hóa Việt Nam là những giá trị sáng tạo từ việc học hỏi, giao lưu và kế thừa từ các nền văn hóa và văn minh của nhân loại. Những giá trị đó là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa văn hóa và văn minh của nhân loại với nền văn hóa bản địa lâu đời của các dân tộc Việt Nam. Di sản văn hóa Việt Nam, đặc biệt là di sản văn hóa phi vật thể có sức sống mạnh mẽ, đang được bảo tồn và phát huy trong đời sống cộng đồng các dân tộc Việt Nam. Để giúp học sinh có những hiểu biết về những giá trị của di sản, qua đó giáo dục học sinh ý thức giữ gìn, bảo vệ các di sản, đồng thời thúc đẩy việc đổi mới phương pháp dạy học, thực hiện đa dạng hóa hình thức tổ chức dạy học, Bộ Giáo Dục và Đào Tạo đã phối hợp với Bộ Văn Hóa, Thể Thao và Du Lịch tổ chức triển khai chương trình tập huấn “Sử dụng di sản trong dạy học ở trường phổ thông” ở các môn Lịch Sử, Địa Lí và Âm Nhạc. Bản thân tôi là một giáo viên Địa Lí nên rất quan tâm đến vấn đề này nên tôi đã chọn giải pháp “Sử dụng di sản trong dạy học Địa Lí 12” để làm báo cáo sáng kiến.
Trang 1SỞ GD&ĐT TỈNH BÀ RỊA - VŨNG TÀU
TRƯỜNG THPT NGUYỄN DU _
BÁO CÁO KẾT QUẢ SÁNG KIẾN
CẤP CƠ SỞ PHỤC VỤ THI ĐUA KHEN THƯỞNG
Trang 2CHÂU ĐỨC, 2017 MỤC LỤC
Trang
A PHẦN MỞ ĐẦU 2
1 Lý do chọn giải pháp 2
2 Mục đích, phương pháp nghiên cứu 2
3 Giới hạn giải pháp 2
4 Các giả thuyết nghiên cứu 2
5 Cơ sở lý luận và thực tiễn 3
5.1 Cơ sở lý luận 3
5.2 Cơ sở thực tiễn 4
6 Kế hoạch thực hiện 4
B NỘI DUNG 5
1.Thực trạng và mâu thuẫn 5
2 Các biện pháp giải quyết vấn đề 5
2.1 Khái niệm về di sản 5
2.2 Đặc điểm của di sản 5
2.3 Phân loại di sản 5
2.4 Các hình thức dạy học sử dụng di sản trong môn Địa Lí 12 6
2.5 Nội dung giáo dục di sản trong dạy học Địa Lí 12 7
3 Sử dụng di sản trong dạy học một số bài Địa Lí 12 8
4 Hiệu quả áp dụng 17
4.1 Đối với giáo viên 17
4.2 Đối với học sinh 17
C KẾT LUẬN 18
1 Ý nghĩa của giải pháp 18
2 Bài học, hướng phát triển 18
3 Đề xuất, kiến nghị 19
Trang 3GIẢI PHÁP : SỬ DỤNG DI SẢN TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 12.
A PHẦN MỞ ĐẦU:
1 LÝ DO CHỌN GIẢI PHÁP:
- Di sản văn hóa Việt Nam là những giá trị kết tinh từ sự sáng tạo văn hóa củacộng đồng các dân tộc anh em, trải qua một quá trình lịch sử lâu đời, được traotruyền, kế thừa và sáng tạo từ nhiều thế hệ cho tới ngày nay là bức tranh đa dạng vănhóa
- Di sản văn hóa Việt Nam là những giá trị sáng tạo từ việc học hỏi, giao lưu và kếthừa từ các nền văn hóa và văn minh của nhân loại Những giá trị đó là sự kết hợpnhuần nhuyễn giữa văn hóa và văn minh của nhân loại với nền văn hóa bản địa lâuđời của các dân tộc Việt Nam
- Di sản văn hóa Việt Nam, đặc biệt là di sản văn hóa phi vật thể có sức sống mạnh
mẽ, đang được bảo tồn và phát huy trong đời sống cộng đồng các dân tộc Việt Nam
- Để giúp học sinh có những hiểu biết về những giá trị của di sản, qua đó giáo dụchọc sinh ý thức giữ gìn, bảo vệ các di sản, đồng thời thúc đẩy việc đổi mới phươngpháp dạy học, thực hiện đa dạng hóa hình thức tổ chức dạy học, Bộ Giáo Dục vàĐào Tạo đã phối hợp với Bộ Văn Hóa, Thể Thao và Du Lịch tổ chức triển khaichương trình tập huấn “Sử dụng di sản trong dạy học ở trường phổ thông” ở các mônLịch Sử, Địa Lí và Âm Nhạc Bản thân tôi là một giáo viên Địa Lí nên rất quan tâmđến vấn đề này nên tôi đã chọn giải pháp “Sử dụng di sản trong dạy học Địa Lí 12”
để làm báo cáo sáng kiến
2 MỤC ĐÍCH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:
Sử dụng di sản trong dạy học là một trong những phương pháp dạy học mới, tíchcực, giúp cho quá trình học tập của học sinh trở nên hấp dẫn hơn, học sinh hứng thúhọc tập và hiểu bài sâu sắc, phát triển tư duy độc lập sáng tạo, giáo dục tư tưởng, đạođức cho học sinh, học sinh hiểu sâu sắc hơn những giá trị và ý nghĩa của di sản ViệtNam từ đó giáo dục tình yêu quê hương đất nước, lòng tự hào dân tộc cho học sinh Nghiên cứu đề tài này thông qua việc dạy học gắn với các nội dung giáo dục di sản
ở một số bài học môn Địa Lí lớp 12
3 GIỚI HẠN GIẢI PHÁP:
Giải pháp được nghiên cứu và áp dụng trong phạm vi một số tiết dạy học ở môn Địa
Lí lớp 12 có nội dung giáo dục di sản
4 CÁC GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU:
- Thực tế giảng dạy môn Địa Lí ở các trường THPT hiện nay, vấn đề nhận thức vềnhững giá trị của di sản Việt Nam chưa được học sinh chú ý nhiều, một số học sinh
có tư tưởng học lệch, chỉ học những môn chính để thi đại học còn những môn phụthì xem nhẹ
- Nhận thức về vấn đề di sản của một số học sinh còn yếu, kiến thức về di sản ViệtNam cũng rất quan trọng, chính vì vậy cần phải lồng ghép nội dung giáo dục di sản
Trang 4vào trong các bài học trên lớp và các hoạt động ngoại khóa để học sinh thấy được ýnghĩa của di sản, sự đa dạng trong nền văn hóa Việt Nam.
5 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN:
5.1 Cơ sở lý luận.
- Di sản là một nguồn nhận thức, một phương tiện trực quan quý giá trong dạy họcnói riêng, giáo dục nói chung Di sản, đặc biệt là di sản văn hóa là sản phẩm tinhthần vật chất có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, được lưu truyền từ thế hệ này quathế hệ khác
- Di sản văn hóa dù là vật thể hay phi vật thể đều có thể sử dụng trong quá trìnhgiáo dục, dạy học dưới hình thức tạo môi trường, tạo công cụ hoặc là nguồn cungcấp chất liệu để xây dựng nội dung dạy học, giáo dục
Trong điều kiện dạy học, giáo dục chung, đại cương và tài liệu lý luận dạy học bộmôn hầu như chưa đề cập đến điều kiện, phương tiện dạy học là các di sản
- Gần đây trong phong trào xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực, mộttrong những hoạt động được đặt ra là tổ chức cho học sinh tham gia chăm sóc các disản, chủ yếu là các di sản mang tính lịch sử của địa phương Việc khai thác các disản văn hóa ở địa phương như là nguồn tri thức, là phương tiện dạy học, giáo dụcnhưng rất ít được quan tâm Vì vậy vai trò, thế mạnh của những di sản đa dạng ở địaphương còn ít được biết đến Việc lồng ghép các nội dung giáo dục di sản vào trongdạy học có rất nhiều ý nghĩa:
- Góp phần đẩy mạnh, hướng dẫn hoạt động nhận thức của học sinh: Các di sản vănhóa khi được sử dụng trong dạy học sẽ góp phần nâng cao tính trực quan giúp ngườihọc mở rộng khả năng tiếp cận với đối tượng, hiện tượng liên qua đến bài học tồn tạitrong di sản Tiếp cận với di sản, học sinh sử dụng hệ thống tín hiệu thứ nhất (sửdụng các giác quan như mắt - nhìn, tai - nghe, tay - sờ ) để thấy được, nghe được,cảm nhận được và qua đó tiếp thu những kiến thức cần thiết từ di sản
- Phát triển trí tuệ học sinh: Trong quá trình học tập, trí tuệ học sinh được phát triểnnhờ sự tích cực hóa các mặt khác nhau của hoạt động tư duy, nhờ việc tạo ra nhữngđiều kiện thuận lợi cho sự phát triển khác nhau của hoạt động tâm lý (tri giác, biểutượng, trí nhớ ) Cho học sinh tiếp cận di sản đúng mục đích, đúng lúc với nhữngphương pháp dạy học phù hợp, với sự hướng dẫn chi tiết mang tính định hướng, kíchthích tư duy, giáo viên sẽ giúp học sinh phát triển khả năng quan sát, khả năng xử lýthông tin, khả năng phân tích, tổng hợp và so sánh, qua đó phát triển trí tuệ của cácem
- Giáo dục nhân cách học sinh: Di sản văn hóa là một trong những phương tiện dạyhọc đa dạng và sống động nhất, ẩn chứa trong di sản là những giá trị lịch sử, vănhóa, khoa học, được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác nên có khả năng tácđộng mạnh tới tình cảm, đạo đức, tới việc hình thành nhân cách học sinh Khai thácđược những giá trị ẩn chứa trong di sản, chuyển giao cho học sinh để các em cũngnhận thức được các giá trị đó, giáo viên sẽ giúp học sinh hình thành được một hệthống các quan điểm, các khái niệm về nhận thức thế giới xung quanh, giúp các emnhận thức được bản chất và có cơ sở giải thích một cách khoa học các sự vật, hiệntượng liên quan đến di sản
Trang 5- Góp phần phát triển một số kỹ năng sống ở học sinh: Để tự lực trong cuộc sống,học tập và làm việc hiệu quả, học sinh rất cần kỹ năng sống Dạy học với di sản sẽtạo điều kiện phát triển một số kỹ năng như:
+ Kĩ năng giao tiếp, lắng nghe tích cực
+ Kĩ năng trình bày suy nghĩ ý tưởng, hợp tác, tư duy phê phán
+ Kĩ năng đảm nhận trách nhiệm, làm chủ bản thân, đạt mục tiêu
+ Kĩ năng quản lí thời gian, tìm kiếm và xử lý thông tin
- Dạy học với di sản sẽ tạo điều kiện tổ chức các hoạt động của giáo viên và họcsinh một cách hợp lí: Khi làm việc tại nơi có di sản, giáo viên và học sinh phải giatăng cường độ làm việc Giáo viên không thuyết trình về các hiện tượng, sự vật cầntìm hiểu mà cần hướng dẫn học sinh tự quan sát, thu thập thông tin, trao đổi trongnhóm để xử lý các thông tin, tìm hiểu về di sản để trình bày các hiểu biết của cánhân hoặc nhóm Môi trường làm việc thay đổi, đòi hỏi giáo viên phải có phươngpháp dạy học, cách thức tổ chức dạy học phù hợp, sao cho tập thể học sinh được lôicuốn vào công việc tìm hiểu, nghiên cứu di sản, đòi hỏi từng học sinh phải làm việcthực sự và phải biết hợp tác với bạn để hoàn thành nhiệm vụ được giao
5.2 Cơ sở thực tiễn.
- Thực tế, các hoạt động gắn kết giữa di sản, bảo tàng với hoạt động giáo dục lâunay cũng đã được triển khai thông qua các hoạt động ngoại khóa, tham quan, đặcbiệt là qua phong trào xây dựng “ Trường học thân thiện, học sinh tích cực” đã đượctriển khai rộng rãi trong những năm gần đây trên cả nước Song theo trung tâmnghiên cứu và phát huy giá trị di sản văn hóa (CCH) thuộc hội di sản văn hóa, hiệnnay công tác giáo dục di sản trong nhà trường còn nhỏ lẻ, chưa được tiến hành mộtcách bài bản và thường xuyên
- Những hoạt động giáo dục di sản cho thế hệ trẻ cũng đã được ngành giáo dục vàtoàn xã hội quan tâm, tuy nhiên hoạt động giáo dục di sản chưa thu hút được sự quantâm đầy đủ của các cấp quản lí, của các ngành, các nhà trường và của toàn xã hội.Các nội dung giáo dục di sản chưa được vận dụng linh hoạt vào đặc điểm của từngđịa phương, tiềm năng của di sản địa phương chưa được phát huy
- Việc phối hợp các lực lượng giáo dục di sản cũng chưa chặt chẽ, cơ chế và sự vậnhành phối hợp chưa thực sự hiệu quả Vì vậy, để việc giáo dục di sản cho thế hệ trẻphát huy hết hiệu quả của nó, cần phải tăng cường lồng ghép các nội dung giáo dục
di sản vào trong hoạt động dạy học, đặc biệt là các môn học như Địa Lí, Lịch Sử,Văn Học hay Âm Nhạc vv
6 KẾ HOẠCH THỰC HIỆN:
Giải pháp bắt đầu được tìm hiểu và thực hiện từ năm học 2013 - 2014 khi Bộ Giáo
Dục và Đào Tạo phối hợp với Bộ Văn Hóa, Thể Thao và Du Lịch tổ chức triển khaichương trình tập huấn “Sử dụng di sản trong dạy học ở trường phổ thông” ở các mônLịch Sử, Địa Lí và Âm Nhạc Sở Giáo dục đào tạo tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu cũng đãtriển khai lớp tập huấn này cho giáo viên các môn Lịch Sử, Địa Lí và Âm Nhạctrong tỉnh
* Các bước thực hiện giải pháp:
- Sau khi được Sở Giáo Dục triển khai chương trình tập huấn “Sử dụng di sản trongdạy học ở trường phổ thông”
Trang 6- Tìm hiểu thực tế dạy học của trường, của bộ môn, thực tế hiểu biết kiến thức vềcác loại di sản và ý nghĩa của di sản trong quá trình học tập của học sinh.
- Thực trạng vấn đề giáo dục di sản ở trường THPT Nguyễn Du
- Sưu tầm các tài liệu liên quan đến đề tài, giải pháp
- Thống kê, khảo sát kết quả áp dụng giải pháp này
- Tiến hành các phương pháp thực hiện đề tài (Thiết kế giáo án, hoạt động ngoại khóa).
B NỘI DUNG:
1 THỰC TRẠNG VÀ MÂU THUẪN:
- Trong các tiết dạy học môn Địa Lí, đặc biệt là ở lớp 12, giáo viên chỉ mới trang bịcho học sinh các nội dung cơ bản cần tìm hiểu đối với Địa Lí Việt Nam chứ chưa đisâu vào việc giúp học sinh hiểu kĩ, sâu sắc về các loại di sản ở Việt Nam cũng như ýnghĩa của các danh lam thắng cảnh, các di tích lịch sử, các giá trị văn hóa của dântộc
- Sau khi thực hiện giải pháp này, áp dụng các phương pháp, hình thức giáo dục disản khác nhau sẽ giúp học sinh có được những kiến thức sâu hơn, cụ thể hơn về giátrị di sản của Việt Nam, từ đó giáo dục cho học sinh biết giữ gìn, bảo vệ, quảng bá
và phát huy các giá trị di sản của Việt Nam, từ đó hình thành tình yêu quê hương đấtnước, lòng tự hào dân tộc cho thế hệ trẻ Chính vì vậy giáo dục di sản là một nộidung không thể thiếu trong giai đoạn hiện nay
2 CÁC BIỆN PHÁP GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:
2.1 Khái niệm về di sản.
Di sản văn hóa Việt Nam bao gồm di sản văn hóa phi vật thể và di sản văn hóa vật
thể (bao gồm cả di sản văn hóa và di sản thiên nhiên) và sản phẩm tinh thần, vật chất
có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác
2.2 Đặc điểm của di sản văn hóa Việt Nam.
- Di sản văn hóa Việt Nam là những giá trị kết tinh từ sự sáng tạo văn hóa của cộngđồng 54 dân tộc anh em, trải qua một quá trình lịch sử lâu đời, được trao truyền kếthừa và sáng tạo từ nhiều thế hệ cho tới ngày nay
- Di sản văn hóa Việt Nam là bức tranh đa dạng văn hóa, là tài sản quý giá củacộng đồng các dân tộc Việt Nam và là một bộ phận của di sản văn hóa nhân loại, cóvai trò to lớn trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước của nhân dân ta
- Di sản văn hóa Việt Nam là những giá trị sáng tạo từ việc học hỏi, giao lưu và kếthừa từ các nền văn hóa và văn minh của nhân loại với nền văn hóa bản địa lâu đờicủa các dân tộc Việt Nam
- Di sản văn hóa Việt Nam, đặc biệt là di sản văn hóa phi vật thể có sức sống mạnh
mẽ, đang được bảo tồn và phát huy trong đời sống cộng đồng các dân tộc Việt Nam,nhà nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam bảo vệ và phát huy giá trị di sảnthông qua luật di sản văn hóa được quốc hội thông qua năm 2001 và sửa đổi năm2009
2.3 Phân loại di sản.
Di sản văn hóa Việt Nam được chia thành hai loại : Di sản văn hóa vật thể và di sảnvăn hóa phi vật thể
Trang 72.3.1 Di sản văn hóa vật thể: Là sản phẩm có giá trị vật chất, giá trị lịch sử, văn
hóa, khoa học bao gồm di tích lịch sử văn hóa, danh lam thắng cảnh, di vật, cổ vậtquốc gia
Di sản văn hóa vật thể bao gồm:
- Di tích lịch sử - văn hóa là công trình xây dựng, địa điểm và các di vật, cổ vật,bảo vật quốc gia thuộc công trình, địa điểm đó có giá trị lịch sử, văn hóa, giáo dục
- Danh lam thắng cảnh còn gọi là di sản thiên nhiên là cảnh quan thiên nhiên hoặcđịa điểm có sự kết hợp giữa cảnh quan thiên nhiên với công trình kiến trúc có giá trịthẩm mỹ, khoa học
- Di vật là hiện tượng được lưu truyền lại, có giá trị văn hóa, khoa học
- Cổ vật là hiện tượng được lưu truyền lại, có giá trị tiêu biểu lịch sử, văn hóa, khoahọc có từ một trăm năm tuổi trở lên
- Bảo vật quốc gia là hiện tượng được lưu truyền lại, có giá trị đặc biệt quý hiếmtiêu biểu của đất nước về lịch sử, văn hóa, khoa học
2.3.2 Di sản văn hóa phi vật thể: Là sản phẩm tinh thần gắn với cộng đồng hoặc
cá nhân, vật thể là không gian văn hóa liên quan, có giá trị lịch sử, văn hóa, khoahọc, thể hiện bản sắc của cộng đồng, không ngừng được tái tạo và được lưu truyền
từ thế hệ này sang thế hệ khác bằng truyền miệng, truyền nghề và các hình thứckhác
Di sản văn hóa phi vật thể gồm:
- Tiếng nói, chữ viết của các dân tộc Việt Nam: Ngữ văn dân gian, bao gồm sử thi,
ca dao, dân ca, tục ngữ, hò, vè, câu đố, truyện cổ tích, truyện cười, truyện ngụ ngôn,hát ru và các biểu đạt khác được chuyển tải bằng lời nói hoặc ghi chép bằng chữviết
- Nghệ thuật trình diễn dân gian, bao gồm âm nhạc, múa, hát, sân khấu và các hìnhthức trình diễn dân gian khác
- Tập quán xã hội, lễ hội truyền thống, nghề thủ công truyền thống
2.4 Các hình thức dạy học sử dụng di sản trong môn Địa Lí lớp 12.
Để tiến hành dạy học lồng ghép nội dung giáo dục di sản trong chương trình trunghọc phổ thông nói chung và môn Địa Lí nói riêng có rất nhiều hình thức tổ chứckhác nhau, trong đó một số hình thức thường được sử dụng như:
* Lồng ghép vào nội dung một bài học trên lớp: Đây là hình thức khá phổ biến,
nội dung về di sản sẽ được giáo viên đưa vào bài học một cách tự nhiên nhằm gópphần tăng sự hứng thú trong học tập của học sinh đồng thời giúp khắc sâu hơn nộidung bài học
* Lồng ghép dạy học theo chủ đề Địa Lí địa phương: Nội dung sách giáo khoa
Địa lí 12 có 2 tiết cuối cùng dành cho phần Địa Lí địa phương, đồng thời trongchương trình dạy học Địa lí địa phương, Sở Giáo Dục cũng đã hướng dẫn các trườngxây dựng phân phối chương trình có lồng ghép các tiết dạy Địa Lí địa phương tỉnh
Bà Rịa Vũng Tàu theo các chủ đề trong chương trình Địa Lí 12 Đây là thuận lợi lớncho việc xây dựng kế hoạch, nội dung bài dạy hướng về di sản của địa phương tỉnh
Bà Rịa - Vũng Tàu
* Dạy học ngoài thực địa: Có thể tiến hành bài học ngoại khóa cho học sinh về di
sản của địa phương bằng cách cho học sinh trải nghiệm thực tế ngay tại nơi có di
Trang 8sản Bài học tại thực địa có ý nghĩa rất lớn đối với học sinh về cả mặt kiến thức - kĩnăng và thái độ, bởi vì ngoài thực địa, nơi có di sản là những dấu vết của quá khứcòn sót lại để bổ sung, cụ thể hóa những kiến thức mà các em đang nghiên cứu
Nó giúp các em phát triển trí tưởng tượng, đa dạng hóa hoạt động nhận thức, gâyhứng thú học tập bộ môn
Tiến hành dạy học ngoài thực địa là phương thức thực hiện dạy học gắn với đờisống, có tác dụng nâng cao hiểu biết về kiến thức môn học, về văn hóa - giáo dục,lòng yêu quê hương đất nước
* Tổ chức dạy học theo dự án: Hình thức này giúp rèn luyện năng lực giải quyết
vấn đề cho học sinh, năng lực làm việc theo nhóm Giáo viên rà soát nội dungchương trình, lựa chọn nội dung tích hợp di sản cho phù hợp rồi tiến hành xây dựng
kế hoạch dự án dạy học, đặc biệt cần lưu ý liên hệ với thực tế đời sống, xã hội để lựachọn chủ đề tích hợp cho hợp lí
* Sử dụng di sản để tổ chức các hoạt động ngoại khóa khác: Giáo viên có thể
khai thác các nội dung tích hợp di sản thông qua các hoạt động ngoại khóa của họcsinh như thi kể chuyện về di sản, thi tìm hiểu về di sản, làm tập san
* Dạy học thông qua các phương tiện truyền thông, đa phương tiện: Giáo viên
có thể sử dụng các phương tiện dạy học trực quan trong quá trình sử dụng di sảntrong dạy học như: Tranh ảnh, mô hình, video để tăng hứng thú học tập của họcsinh, đồng thời giúp học sinh dễ tiếp cận, tiếp thu các kiến thức bài học
2.5 Nội dung giáo dục di sản trong dạy học môn Địa Lí lớp 12.
Môn Địa Lí 12 có những kiến thức về đặc điểm tự nhiên, dân cư và kinh tế xã hộicủa Việt Nam Những kiến thức rất thực tế, gần gũi với học sinh nên việc tích hợpgiáo dục di sản trong dạy và học rất khả quan, thuận lợi và mang nhiều ý nghĩa
- Trong phần Địa Lí tự nhiên: Sách giáo khoa cung cấp cho học sinh những kiếnthức khái quát nhất về đặc điểm tự nhiên Việt Nam như vị trí địa lí, phạm vi lãnhthổ, đất nước nhiều đồi núi, thiên nhiên chịu ảnh hưởng sâu sắc của biển, thiên nhiênnhiệt đới ẩm gió mùa hay thiên nhiên phân hóa đa dạng
Có rất nhiều bài, nhiều nội dung nhỏ giáo viên có thể tích hợp dạy học di sản trong
đó để kích thích hứng thú tìm hiểu, nghe giảng và cung cấp thêm nhưng kiến thứcthực tế cho các em
Ví dụ: Trong bài 8: “Thiên nhiên chịu ảnh hưởng sâu sắc của biển” mục 2 phần b
“Địa hình và các hệ sinh thái ven biển”, giáo viên có thể tích hợp thêm những kiếnthức về di sản thiên nhiên thế giới như Vịnh Hạ Long (năm được công nhận, tiêu chícông nhận, giới thiệu vẻ đẹp của vịnh ) để khắc sâu thêm những kiến thức về đadạng địa hình ven biển nước ta
Nói về sự đa dạng và giàu có của các hệ sinh thái ven biển, giáo viên giới thiệu,đồng thời hướng dẫn cho học sinh tìm trên Atlat các khu dự trữ sinh quyển thế giớicủa Việt Nam
Trong bài 10 “ Thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa” tiết 2 mục 2 phần a “ Địa hình”,
khi giảng về biểu hiện xâm thực mạnh ở vùng đồi núi với kết quả là hình thành cácdạng địa hình Caxtơ, giáo viên liên hệ với vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng hay
di sản thế giới mới được công nhận là quần thể danh thắng Tràng An - Ninh Bình
Trang 9Những học sinh đã được đến, được tận mắt trải nghiệm sẽ giúp giáo viên mô tả lạiđặc điểm các dạng địa hình Caxtơ cho các học sinh khác trong lớp, từ đó sẽ tạo rabầu không khí học tập sôi nổi, tích cực trong lớp, giúp học sinh khắc sâu được kiếnthức bài học.
- Trong phần Địa Lí các ngành kinh tế: Có bài rất thích hợp cho việc sử dụng disản trong dạy học đó là bài 31 “ Vấn đề phát triển thương mại và du lịch” bài này cóphần du lịch có thể cho tích hợp rất nhiều di sản Từ các di sản thiên nhiên thế giới (Vịnh Hạ Long, Phong Nha Kẻ Bàng), các di sản văn hóa thế giới (Thánh Địa MỹSơn, Hoàng Thành Thăng Long, Thành Nhà Hồ, Phố Cổ Hội An, quần thể di tích Cố
Đô Huế) cho đến các di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh nổi tiếng của đất nước, củađịa phương đều có thể đưa vào bài giảng một cách tự nhiên, dễ hiểu giúp cho họcsinh nhận thức rõ hơn về tiềm năng phát triển du lịch của đất nước cũng như địaphương mình
- Trong phần Địa Lí các vùng kinh tế: Khi dạy đến mỗi vùng, giáo viên có thể liên
hệ đến các di sản nổi bật của vùng để học sinh có thể hiểu sâu sắc hơn về đặc điểmcủa mỗi vùng kinh tế mà các em được tìm hiểu
- Đối với phần Địa Lí địa phương: Đây là phần nội dung mở nên giáo viên có rấtnhiều phương pháp, hình thức để tích hợp việc sử dụng di sản trong dạy học như dạyhọc trên lớp, dạy học ngoài thực địa nơi có di sản hay dạy học theo dự án
Bên cạnh tạo hứng thú trong học tập cho học sinh, việc sử dụng di sản trong dạyhọc phần Địa Lí địa phương sẽ giúp các em có thêm kiến thức về văn hóa, xã hội địaphương nơi mình sinh sống, từ đó giáo dục tình yêu quê hương đất nước và lòng tựhào dân tộc
3 Sử dụng di sản trong một số bài dạy học Địa lí lớp 12:
THIẾT KẾ TIẾT DẠY CÓ NỘI DUNG GIÁO DỤC DI SẢN:
* Môn : Địa Lí 12
* Bài 31: Vấn đề phát triển thương mại, du lịch.
1) Mục tiêu:
1.1) Kiến thức:
- Biết được các loại tài nguyên du lịch chính ở nước ta
- Hiểu và trình bày được tình hình phát triển ngành du lịch, sự phân bố của cáctrung tâm du lịch chính, mối quan hệ giữa phát triển du lịch với bảo vệ môi trường
- Phân tích được tình hình phát triển và sự thay đổi trong cơ cấu của nội thương,ngoại thương
- Phân tích được các loại tài nguyên du lịch ở nước ta: Tài nguyên du lịch tự nhiên,
Trang 10- Nhận biết một số di sản thông qua tranh ảnh, quan sát nhận xét di sản qua tài liệu,qua thực tế.
1.3) Thái độ:
- Giáo dục học sinh tình yêu quê hương, đất nước, lòng tự hào dân tộc thông quacác di sản tự nhiên và di sản nhân văn Từ đó học sinh có những hành động để giữgìn di sản của địa phương và của đất nước
1.4) Định hướng năng lực hình thành cho học sinh:
- Năng lực tự học, giải quyết vấn đề
- Năng lực sáng tạo, giao tiếp, hợp tác, hội nhập
- Năng lực sử dụng công nghệ thông tin, truyền thông
- Năng lực sử dụng ngôn ngữ
2) Chuẩn bị của giáo viên và học sinh:
2.1) Giáo viên:
- Tranh ảnh, thông tin về một số điểm du lịch của đất nước
- Biểu đồ hoạt động thương mại, bản đồ du lịch
- Hình ảnh về danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử, văn hóa nghệ thuật
- Video giới thiệu một số di sản
* Hoạt động 1: Tìm hiểu hoạt động nội thương
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
Bước 1: Gv cung cấp thông tin, hình ảnh
về hoạt động nội thương trước kia và hiện
nay để học sinh thấy được sự thay đổi của
hoạt động nội thương
- Rút ra nhận xét về sự thay đổi của hoạt
động nội thương từ sau đổi mới đến nay
Bước 2: Gv yêu cầu học sinh dựa vào
hình 31.1 (sgk), cho biết nội thương đã
thu hút sự quan tâm của thành phần kinh
tế nào ?
Nhận xét sự thay đổi về cơ cấu của các
thành phần kinh tế
- Gọi hs trả lời, nhận xét, chuẩn kiến thức
* Chú ý lắng nghe, quan sát, liên hệ thực
tế để rút ra nhận xét về hoạt động nộithương
- Ghi lại những ý chính
* Quan sát, suy nghĩ để trả lời câu hỏi
- Lắng nghe, phản hồi, ghi lại những ýchính
Trang 11Bước 3: Sử dụng bản đồ và Atlat Địa Lí
Việt Nam, cho học sinh nhận biết và phân
tích sự phân bố của các trung tâm thương
mại
* Chú ý quan sát để nhận ra các trungtâm thương mại
* Hoạt động 2: Tìm hiểu hoạt động ngoại thương.
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
Bước 1: Yêu cầu học sinh dựa vào hình
31.2 và 31.3 (sgk): Nhận xét về sự thay
đổi cơ cấu và giải thích về tình hình xuất
nhập khẩu của nước ta
Bước 2: Gọi hs trả lời, chuẩn kiến thức.
Bước 3: Gv yêu cầu hs đọc sgk và qua
các biểu đồ hãy cho biết:
- Các mặt hàng xuất khẩu của nước ta và
thị trường xuất khẩu chủ yếu ?
- Các mặt hàng nhập khẩu, thị trường
nhập khẩu chủ yếu ?
Bước 4: Gọi hs trả lời.
- Cho hs liên hệ với các mặt hàng xuất
khẩu tiểu thủ công nghiệp ở một số địa
phương (hàng mây tre đan, lụa, )
Yêu cầu hs đề xuất những giải pháp để
giữ gìn và phát triển các làng nghề truyền
thống này
- Gv đặt câu hỏi phát vấn: Tại sao mặt
hàng xuất khẩu là hàng chế biến ở nước ta
còn tương đối thấp và tăng chậm ?
- Tại sao các mặt hàng nhập khẩu chủ yếu
của nước ta là nguyên liệu và tư liệu sản
xuất ?
- Cá nhân học sinh dựa vào biểu đồ vàhiểu biết thực tế, suy nghĩ và trả lời
- Hs trả lời câu hỏi, ghi lại những ý chính
- Trả lời câu hỏi
- Vận dụng kiến thức đã học liên hệ thựctế
- Đưa ra những giải pháp để gìn giữ vàphát triển làng nghề truyền thống
- Trả lời câu hỏi, ghi lại những ý chính
* Hoạt động 3: Tìm hiểu về hoạt động du lịch:
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
Bước 1: Chia nhóm học sinh
Bước 2: Yêu cầu các nhóm dựa vào kiến
thức sgk, Atlat Địa Lí Việt Nam, tư liệu
đã chuẩn bị và hiểu biết thực tế, hãy:
- Chứng minh nước ta có tài nguyên du