Nghiên cứu chế độ tưới cho lúa chiêm xuân vùng đồng bằng sông hồng nhằm tiết kiệm nước và giảm phát thải khí nhà kính

Canh tác nông nghi p khu thí nghi m ...

L I C Mă N

Lu n v n th c s k thu t: ắ Nghiên c u ch đ t i cho lúa chiêm Xuân vùng

BSH nh m ti t ki m n c và gi m phát th i khí nhà kínhẰ đ c hoàn thành t i

khoa K thu t TƠi nguyên n c, Tr ng đ i h c th y l i Hà N i tháng 8 n m 2016

D i s h ng d n tr c ti p c a TS Lê Xuân Quang, Vi n N c, T i tiêu và Môi

tr ng, Vi n Khoa H c Th y L i Vi t Nam và PGS.TS Nguy n Tu n Anh Tr ng

i h c th y l i Hà N i

Tác gi xin trân thành c m n TS Lê Xuơn Quang vƠ PGS.TS Nguy n Tu n Anh đƣ

t n tình h ng d n trong su t quá trình nghiên c u lu n v n

Tác gi xin g i l i c m n sơu s c t i các Th y, Cô giáo trong Khoa K thu t Tài nguyên n c, đƣ giúp đ , t o đi u ki n t t cho tác gi trong qu trình h c t p, nghiên

c u

Cu i cùng tác gi xin g i l i c m n t i gia đình, b n bè, đ ng nhi p đƣ giúp đ , đ ng

viên tác gi r t nhi u trong su t quá trình h c t p và th c hi n lu n v n

Do th i gian và kinh nghi m, ki n th c còn h n ch nên lu n v n không tr nh kh i

nh ng thi u sót Vì v y tác gi r t mong nh n đ c nh ng đóng góp quý b u t th y

cô và nh ng đ c gi quan tâm

TÁC GI

Lê Th Hi u

B N CAM K T

Tôi Lê Th Hi u xin cam đoan đơy lƠ đ tài nghiên c u c a riêng h c viên K t qu

nghiên c u và các k t lu n trong đ tài lu n v n lƠ trung th c, có ngu n g c rõ ràng,

không sao chép t b t k công trình nghiên c u nào khác Vi c tham kh o các ngu n tài li u đƣ đ c th c hi n trích d n và ghi ngu n tài li u đúng quy đ nh

N u sai, tôi xin hoàn toàn ch u trách nhi m

TÁC GI

Lê Th Hi u

M C L C

M U 1

1.1 Tính c p thi t c a đ tài 1

1.2 M c đích vƠ ph m vi nghiên c u 2

1.3 Cách ti p c n vƠ ph ng ph p nghiên c u 2

1.4 K t qu d ki n đ t đ c 3

1.5 N i dung chính c a lu n v n 3

CH NG 1: T NG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN C U CH T I, K THU T T I CHO LÚA 4

1.1 T ng quan tình hình nghiên c u ch đ t i, k thu t t i cho cây lúa trên th gi i vƠ trong n c 4

1.1.1.T ng quan tình hình nghiên c u ch đ t i, k thu t t i cho cây lúa trên th gi i 4

1.1.2.T ng quan tình hình nghiên c u ch đ t i, k thu t t i cho cây lúa chiêm xuơn trong n c 7

1.2 Phát th i khí nhƠ kính trong l nh v c s n xu t nông nghi p trên th gi i và trong n c 12

1.2.1 Phát th i khí nhƠ kính trong l nh v c s n xu t nông nghi p trên th gi i 12

1.2.2 Phát th i khí nhƠ kính trong l nh v c s n xu t nông nghi p trong n c 14

1.3 Nh n xét chung 17

CH NG 2: C I M KHU V C, I T NG NGHIÊN C U 18

2.1 Khái quát v trí đ a lý vùng ng B ng Sông H ng 18

2.1.1 V trí đ a lý khu v c nghiên c u 20

2.1.2 a hình khu v c nghiên c u 21

2.1.3 TƠi nguyên t đai khu v c nghiên c u 21

2.1.4 Khí h u 22

2.1.5 TƠi nguyên n c m t 22

2.2 Hi n tr ng kinh t xã h i khu v c nghiên c u 23

2.2.1 Dân s vƠ lao đ ng 24

2.2.2 Hi n tr ng công trình t i tiêu c a khu v c nghiên c u 25

2.2.3 Hi n tr ng qu n lý khai thác 26

2.2.4 c đi m hi n tr ng cây lúa chiêm xuân khu v c nghiên c u 28

2.2.5 Hi n tr ng s d ng phân bón c a các h nông dân khu v c nghiên c u 29

2.2.6 Hi n tr ng s d ng thu c tr sâu và thu c di t c 30

2.2.7 N ng su t hi n tr ng t i khu v c nghiên c u 32

2.3 Nh n xét vƠ đ nh gi chung 34

CH NG 3: NGHIểN C U CH T I CHO CÂY LÚA CHIÊM XUÂN VÙNG NG B NG SÔNG H NG 35

3.1 X c đ nh các ch tiêu c lý c a đ t 35

3.2 B trí thí nghi m 37

3.2.1 B trí ô th a thí nghi m 37

3.2.2 Xây d ng các c ng đi u ti t t i tiêu cho khu v c nghiên c u 41

3.2.3 B trí l p đ t c c thi t b theo dõi thí nghi m 45

3.2.4 Quy trình qu n lý n c m t ru ng đ xu t ban đ u 50

3.2.5 Canh tác nông nghi p khu thí nghi m 53

3.3 K t qu theo dõi đo đ c s li u th c nghi m: 57

3.3.1 K t qu theo dõi quan tr c, thu th p các s li u khí t ng 57

3.3.2 Theo dõi ch đ t i 62

3.3.3 Ch t l ng n c trong h th ng t i 76

3.3.4 Nh n xét đ nh gi v ch t l ng n c 83

3.3.5 K t qu phân tích phát th i khí nhà kính 85

3.4 Nghiên c u x c đ nh ch đ t i th c nghi m cho cây lúa chiêm xuân vùng BSH, ph t th i khí nhà kính 91

3.4.1 Ch đ t i v i n ng su t cây tr ng 91

3.4.2 Ch đ t i v i l ng phát th i khí nhà kính 94

3.4.3 T ng h p k t qu n m 2015 vƠ 2016 100

3.5 xu t quy trình t i cho lúa chiêm xuơn vùng đ ng b ng sông H ng 101

K T LU N VÀ KI N NGH 103

1 K t lu n 103

2 Ki n ngh 103

TÀI LI U THAM KH O 105

PH N PH L C 106

DANH M C B NG

B ng 2.1 Th ng kê dân s xã Phú Th nh tháng 3/2015 24

B ng 2.2 Hi n tr ng lao đ ng 25

B ng 2.3 Hi n tr ng gi ng lúa gieo tr ng v chiêm t i khu v c nghiên c u 28

B ng 2.4 Hi n tr ng l ng phân bón s d ng trung bình c a h gia đình v chiêm xuân 2015 30

B ng 2.5 N ng su t lúa khu v c nghiên c u 32

B ng 3.1 K t qu phân tích m u đ t nông nghi p t i khu v c nghiên c u 36

B ng 3.2 Danh sách và di n tích các h trong ô thí nghi m 40

B ng 3.3 K t qu s li u lúa v chiêm xuân 2015 54

B ng 3.4 K t qu s li u lúa v chiêm xuân 2016 55

B ng 3.5 K hoach bán phân c a HTX cho v Xuân 56

B ng 3.6 s d ng phân bón cho v chiêm xuân trong khu thí nghi m 56

B ng 3.7 T ng s gi b m t i v chiêm xuân 2015 khu thí nghi m 63

B ng 3.8 T ng l y tích gi tr c a I - (D + P) (ch s c a t ng t i) trong th i gian t 29 tháng 3 - 1 th ng 5 (đ n v : mm) 73

B ng 3.9 B ng x c đ nh l ng n c cho t ng khu thí nghi m v chiêm xuân 2015 92

B ng 3.10 B ng x c đ nh l ng n c cho t ng khu thí nghi m v chiêm xuân 2016 93 B ng 3.11 B ng k t qu h s thoát khí CH4 v Xuân 2015 95

B ng 3.12 B ng k t qu h s thoát khí N20 v Xuân 2015 96

B ng 3.13 B ng k t qu h s thoát khí CO2 v Xuân 2015 97

B ng 3.14 B ng t ng h p t ng l ng phát th i khí nhà kính CH4, N20 và CO2 v Xuân 2015 98

B ng 3.15 T ng h p n ng xu t, l ng n c t i vƠ l ng KNK v chiêm xuơn 101

n m 2015, 2016 101

DANH M C HÌNH NH

Hình.2.1 V trí vùng BSH 19

Hình.2.2 Khu v c tham quan 20

Hình.2.3 V trí vùng nghiên c u 21

Hình 2.4 Tr m b m t i khu thí nghi m 26

hình 2.5 nh ch p th c đ a ngày 23/3/2015 27

Hình 2.6 Bi u đ s d ng thu c tr sâu 32

Hình 3.1: nh đƠo ph u di n và l y m u đ t 36

Hình 3.2 ng quan tr c m c n c ng m trong các ô ru ng khô ki t, khô v a và truy n th ng 39

Hình 3.3 S đ t ng th khu v c nghiên c u thí đi m t i xã Phú Th nh 40

Hình 3.4 S đ khu v c nghiên c u 41

Hình 3.5 V trí các c ng đi u ti t khu thí nghi m 42

Hình 3.6 Hình nh thi công c m c ng s 1,2,3 43

Hình 3.7 C ng s 4 tr c và sau xây d ng 43

Hình 3.8 Hình nh thi công c m c ng s 5,6,7 44

Hình 3.9 nh thi công b bao 45

Hình 3.10 nh ng quan tr c 46

Hình 3.11 thi t b đo m a vƠ khí t ng 47

Hình 3.12 Thi t b l y m u khí nhà kính 48

Hình 3.13 S đ quy trình t i lúa v Chiêm Xuân ô khô ki t (S) 50

Hình 3.14 Quy trình t i v Chiêm Xuân -ô khô v a (Wd) 51

Hình 3.15 Quy trình t i v Chiêm Xuân - ô truy n th ng (Cb) 52

Hình 3.16 m trung bình ngày 59

Hình 3.17 Nhi t đ trung bình ngày 60

Hình 3.18 Bi u đ m a ngƠy 61

Hình 3.19.T c đ gió bình quân ngày 61

Hình 3.20 B c x n ng l ng m t tr i 62

Hình 3.21 S đ v n hành c ng 64

Hình 3.22 S đ ng quan tr c m c n c ng m trong ô ru ng 65

Hình 3.23 M c n c th c t trong các ô ru ng 67

Hình 3.24 S thay đ i theo th i gian c a d li u khí t ng 69

Hình.3.25 Thay đ i t m th i trong quá trình b c h i ti m n ng tính to n b ng ph ng

trình Penman 69

Hình.3.26 Thay đ i t m th i đ cao m c n c trong kênh 69

Hình 3.27 Thay đ i t m th i đ sơu đ ng lúa t ng lô (ru ng) 71

Hình.3.28 Thay đ i t m th i đ cao m c n c đ ng lúa t i S1a 72

và S2a và trong kênh c ng s 3 72

Hình.3.29 L c đ cân b ng n c lúa 73

Hình.3.30 Thay đ i t m th i trong đ u áp t i đ sơu 5 cm và 15cm th a C1 vƠ W1 74

Hình.3.31 Thay đ i t m th i trong đ u áp t i đ sơu 5cm vƠ 15cm th a C1 vƠ W1 (bi u th c logarit) 75

Hình.3.32 Thay đ i t m th i hƠm l ng n c tích t ng th a 75

Hình 3.33 pH c a n c trên kênh (`hình trái) ô ru ng (ph i) 77

Hình 3.34 Nhi t đ c a n c trên kênh (hình trái) ô ru ng (ph i) 77

Hình 3.35 EC c a n c trên kênh (hình trái) ô ru ng (ph i) 78

Hình 3.36 HƠm l ng TDS c a n c trên kênh (hình trái) ô ru ng (ph i) 78

Hình 3.37 HƠm l ng NH4+c a n c trên kênh (hình trái) ô ru ng (ph i) 80

Hình 3.38 HƠm l ng NO2- c a n c trên kênh (hình trái) ô ru ng (ph i) 80

Hình 3.39 HƠm l ng NO3- c a n c trên kênh (hình trái) ô ru ng (ph i) 81

Hình 3.40 HƠm l ng TOC c a n c trên kênh (hình trái) ô ru ng (ph i) 81

Hình 3.41 HƠm l ng Nit c a n c trên kênh (hình trái) ô ru ng (ph i) 82

Hình 3.42 HƠm l ng Photpho c a n c trên kênh (hình trái) ô ru ng (ph i) 83

Hình.3.43 Thay đ i c c thông l ng khí nhà kính 89

Hình.3.44 Lu ng tích l y c a các khí nhà kính trong su t mùa tr ng lúa t 4 tháng 3 - 2 tháng 6 (90 ngày) 89

Hình.3.45 Lu ng tích l y c a các khí nhà kính trong kho ng th i gian t 6 tháng 4 - 5 tháng 5 bao g m c t i liên t c (29 ngày) 90

Hình.3.46 Thay đ i pH trong đ t vƠ đ t Eh 90

Hình 3.47 M i quan h gi a các lu ng khí nhà kính và giá tr Eh 91

Hình 3.48 Quan h gi a l ng n c t i, N ng xu t vƠ l ng phát th i khí nhà kính 100

M U

1.1 Tính c p thi t c aăđ tài

n c ta, nông nghi p là ngành s d ng n c nhi u nh t Theo th ng kê, l ng

n c s d ng hƠng n m cho s n xu t nông nghi p vào kho ng 93 t mét kh i, cho

công nghi p kho ng 17,3 t mét kh i, cho sinh ho t là 3,09 t mét kh i và cho ngành

d ch v là 2,0 t mét kh i Trong t ng lai đ n n m 2030, c c u dùng n c gi a các

ngành s thay đ i theo xu h ng: nông nghi p 75%, công nghi p 16% và ngành d ch

v , tiêu dùng là 9% Trong s n xu t nông nghi p thì n c dùng cho canh tác lúa là ch

y u; t p qu n canh t c lúa n c truy n th ng c a ng i dân hi n nay th ng s d ng

r t nhi u n c L ng n c t i m t ru ng hàng v tiêu t n t 4500-5500 m3/ha v hè thu và 5500-6500 m3/ha v chiêm xuơn, ch a k l ng n c lãng phí do qu n lý n c

t i không hi u qu Theo th ng kê n m 2014, t ng di n tích đ t tr ng lúa đ c t i

đ t trên 7,8 tri u ha (v ông Xuân 3,12 tri u ha, Hè Thu 2,11 tri u ha, Mùa 1,97 tri u

ha, Thu đông 0,615 tri u ha), t p trung ch y u t i vùng BSH, ven bi n mi n trung

vƠ BSCL L ng n c tiêu t n hƠng n m ít nh t c ng kho ng 46,8 tri u t m3 n c,

m t con s không h nh

K t qu ki m kê phát th i khí nhà kính (KNK) c a Vi t Nam n m 2010, l ng phát

th i cao nh t lƠ l ng phát th i khu v c s n xu t nông nghi p v i 65,09 tri u t n CO2

chi m 43,1% t ng l ng phát th i KNK, trong ngành nông nghi p l ng phát th i cao

nh t là t i khu v c tr ng lúa (chi m 57,5%) Hi n nay, B Nông nghi p và Phát tri n

nông thôn đƣ th c hi n nhi u gi i ph p đ ng b đ phát tri n nông nghi p b n v ng:

n ng su t cao, phát th i khí nhà kính th p và b o v môi tr ng K t qu tính toán d

ki n cho th y, t ng phát th i KNK đ n n m 2030 lên t i 96,7 tri u t n, nh v y, n u

không có các gi i pháp gi m phát th i KNK thì ngành nông nghi p v n ti p t c là ngành phát th i KNK chi m t tr ng cao

Các nghiên c u ch ra r ng b ng các bi n pháp th y l i, rút n c trong m t s giai

đo n c a vi c tr ng lúa có th gi m t 20-44% l ng phát th i khí CH4 so v i k thu t

t i truy n th ng

Vì v y nghiên c u ch đ t i h p lý cho lúa chiêm xuơn vùng BSH nh m ti t ki m

n c gi m phát th i khí nhƠ kính có ý ngh a khoa h c và th c ti n cao

1.2 M căđíchăvƠăph m vi nghiên c u

M căđíchănghiênăc u:

X c đ nh đ c ch đ t i ti t ki m cho lúa chiêm xuơn vùng BSH nh m ti t ki m

n c, gi m phát th i khí nhà kính, nâng cao hi u qu c a s n xu t lúa vùng ng b ng

- Ti p c n th c t : đi kh o sát, nghiên c u th c nghi m, thu th p các s li u liên quan

đ n đ tài lu n v n (mùa v , n ng su t, t p qu n canh t c, khí t ng th y v n, hi n

tr ng th y l i khu v c nghiên c u, )

vƠ trong n c K thu t s d ng cho ph ng ph p nƠy lƠ k thu t khai thác thông tin

t các d ch v cung c p thông tin, trên internet, t c c c quan h p tác nghiên c u

- Ph ng ph p b trí thí nghi m đ ng ru ng: B trí các ô th a thí nghi m; l p đ t các

thi t b quan tr c nh khí t ng, m c n c, nhi t đ n c, thiêt b l y m u khí nhà

kính cho 3 lo i công th c t i

- Ph ng ph p i u tra, thu th p các s li u, tài li u có liên quan: i u tra th c đ a thu

th p các s li u v t p quán canh tác, hi n tr ng s n xu t nông nghi p, hi n tr ng th y

l i, khu v c nghiên c u

- Ph ng ph p đ nh gi đ ng ru ng: Phơn tích đ nh gi c c ch s v sinh tr ng; các

ch tiêu v sinh lý; các ch tiêu v n ng su t và các y u t c u thành h t

- Phân tích, th ng kê: S d ng các ph n m m chuyên d ng đ phơn tích đ nh gi k t

qu nghiên c u

- Ph ng ph p phơn tích trong phòng: Phân tích ch t l ng n c t i, m u đ t, khí

nhà kính t i các phòng thí nghi m c a Vi n N c, T i tiêu vƠ Môi tr ng và Phòng

quan tình hình nghiên c u ch đ t i, k thu t t i cho lúa, 12 trang; ch ng 2: c

đi m khu v c, đ i t ng nghiên c u, g m 18 trang; ch ng 3: Nghiên c u ch đ t i cho cơy lúa chiêm xuơn vùng đ ng b ng sông H ng, g m 56 trang; ph n k t lu n và

ki n ngh , 02 trang Lu n v n s d ng 11 tài li u, trong đó có 06 tài li u ti ng Vi t và

05 tài li u ti ng Anh

CH NGă1: T NG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN C U CH T I,

1.1 T ng quan tình hình nghiên c u ch đ t i, k thu tăt i cho cây lúa trên

th gi i vƠătrongăn c

1.1.1.T ng quan tình hình nghiên c u ch đ t i, k thu t t i cho cây lúa trên

th gi i

Hi n nay trên toàn th gi i có 3.800 t m3 n c đ c khai thác s d ng, trong đó có

2.700 t m3 (chi m 70%) đ c s d ng trong t i tiêu nông nghi p Tuy nhiên nhu

c u n c s d ng trong t i tiêu nông nghi p l i thay đ i tùy thu c vƠo đi u ki n t nhiên, c c u kinh t và dân s c a t ng khu v c, qu c gia Ví d : G n 95% l ng

n c t i c c n c đang ph t tri n đ c s d ng đ t i tiêu cho nông nghi p Trong khi đó t i c c n c Hy L p, Tây Ban Nha, B Ơo Nha l ng n c đ c s d ng đ

t i tiêu cho nông nghi p l n l t chi m 88%, 72%, 59% Tùy theo đi u ki n cung

c p n c, đ a hình, đ t tr ng lúa có th phân chia làm các lo i nh sau: đ t lúa đ ng

b ng đ c t i (chi m kho ng 79 tri u ha), đ t lúa nh n c m a ( 54 tri u ha), đ t

lúa ng p n c quanh n m (11 tri u ha), đ t lúa n ng r y (14 tri u ha) Trong s 79

tri u ha đ t lúa thu c khu v c đ ng b ng đ c t i cung c p cho th gi i 75% t ng

s n l ng lúa c a th gi i.[2] Nh v y n c đóng m t vai trò quan tr ng trong n n

nông nghi p toàn th gi i song có m t th c t đó lƠ hi n nay ngu n n c ng m đƣ

gi m m nh và c n ki t 20 n c v i dân s chi m t i 50% dân s th gi i N n khan

hi m n c cho nông nghi p t i 3 n c s n xu t ng c c hƠng đ u th gi i là M ,

Trung Qu c, n đ c bi t lo ng i Liên H p Qu c kh ng đ nh Châu Á có th đ i

m t v i tình tr ng thi u l ng th c tri n miên n u không ti n hành m t cu c cách

m ng tri t đ thói quen s d ng n c Châu Á s h u t i 70% di n tích đ t đ c t i

c a th gi i vì v y ng i nông dân ph i t ch u trách nhi m v vi c đ a n c vào

đ ng ru ng c a h Ph n l n nông dân ch s d ng nh ng thi t b b m n c và

ph ng ph p t i tiêu l c h u, không hi u qu nh ng l i có th l y m t l ng n c

không h n ch vƠo đ ng ru ng khi n các ngu n n c ngày m t c n ki t N u thói

quen này v n ti p di n thì kh ng ho ng l ng th c s bùng phát kh p Châu Á N u c

s d ng n c nh hi n nay, khu v c Nam Á s c n thêm 57% n c đ t i tiêu đ ng

ru ng, còn c c n c ông Á c n thêm 70%

Ngu n n c cung c p cho n n nông nghi p có t i th m chí còn b c t gi m nhi u h n

do ph i c nh tranh v i c c ngƠnh dùng n c kh c nh c p n c sinh ho t, c p n c

công nghi p Trong b i c nh nhu c u l ng th c gia t ng cùng v i s gia t ng c a

dân s th gi i, bi n đ i khí h u c ng nh s suy gi m ngu n n c đƣ d n t i m t

thách th c l n cho ngành nông nghi p toàn c u, đòi h i c n tìm ki m các gi i pháp

nh m t ng hi u qu s d ng n c (s n xu t l ng l ng th c nhi u h n trên m t đ n

v n c t i)

Di n tích đ t canh tác trên th gi i kho ng 1.500 tri u ha, 288 tri u ha (chi m 19%) hi n nay đ c t i tiêu K thu t t i khô t xen k đang gia t ng t i nhi u n c Châu Á

Trung Qu c do gi m ngu n cung c p n c cho nông nghi p, nên ph ng ph p ti t

ki m n c t i cho lúa đƣ đ c th nghi m, áp d ng và m r ng các vùng khác

nhau c a đ t n c Ba lo i chính c a t i ti t ki m n c (WEI) cho ch đ canh tác

lúa là k t h p l p n c nông có lƠm t vƠ lƠm khô (SWD), lƠm t và làm khô xen

k (AWD) và bán khô (SDC) D a trên các k t qu c a các thí nghi m so v i t i lúa

truy n th ng (TRI), vi c s d ng n c t i đƣ đ c gi m 3-18%, 7-25% và 20- 50%

t ng ng SWD, AWD và SDC Do vi c áp d ng các WEI, hi n t ng th m và rò r

th t thoát gi m, bên c nh đó vi c t n d ng l ng m a t t h n

T i Pakistan, lúa là cây l ng th c quan tr ng vƠ đ c tr ng trên di n tích 2,52 tri u

ha v i s n l ng hƠng n m c a 5.20 tri u t n Theo t p quán và s d ng n c truy n

th ng, nông dân áp d ng nhi u n c h n cho cơy lúa so v i yêu c u th c t cây tr ng

ti t ki m n c, lúa đ c tr ng trên n n vƠ rƣnh n i mƠ s d ng n c ít h n so v i

ph ng ph p truy n th ng Các k t qu c a các thí nghi m th c hi n trong ba n m cho

th y hi u qu s d ng n c cho lúa theo h th ng có đ y rƣnh có th đ c t ng lên

đ n 0,39 kg/m3 n c so v i 0,20 kg/m3 thông th ng đ c thu theo ph ng ph p t i

truy n th ng C y hai hàng cây lúa trên n n (kho ng cách 22 cm) k t h p v i rƣnh đƣ

ti t ki m 32% n c

Nghiên c u M đ c ti n hành các bang Texas, Missouri, Louisiana và Arkansas

đƣ đi đ n các k t lu n, Lúa có th sinh tr ng và phát tri n trong đi u ki n t i d i,

t i rƣnh hay t i phun nh ng không kinh t trong đi u ki n c a M Vi c gi m n ng

su t là y u t quy t đ nh c a bi n ph p t i m này Do v y, trong tr ng h p thi u

n c thì t t nh t là nên theo ph ng ph p t i nông l ph i h n lƠ t i m K t lu n

quan tr ng đ c rút ra t các nghiên c u này là:

- Cơy lúa trong đi u ki n t i m th ng gi m n ng su t t l thu n v i vi c gi m

l ng n c t i, đ c bi t lƠ trong c c giai đo n cây lúa nh y c m đ i v i vi c thi u

- Th i gian gi a các l n t i r t quan tr ng đ i v i t i không ng p vì n u áp d ng

th i gian t i h p lý s tránh đ c stress đ i v i lúa vƠ t ng đ c l ng n c mua

hi u qu

T i Nh t B n các nhiên c u cho th y ph i ru ng vào gi a giai đo n sinh tr ng c a lúa đ c công nh n là y u t t ng n ng su t lúa Bi n ph p nƠy đƣ đ c áp d ng t

nh ng n m cu i th p k 60 vƠ ngƠy nay đƣ tr thành ph bi n Nh t B n Tuy nhiên,

vi c nghiên c u bi n pháp nông l ph i m i đ c các nhà khoa h c Nh t B n quan

tâm nghiên c u c a Anbumozhi vƠ c c đ ng s đ c ti n hƠnh vƠo n m 1998 B ng

bi n ph p t i nông l ph i v i n c m t ru ng t i đa lƠ 90 mm, p d ng 30 ngày sau

khi c y và cho k t qu nh sau:

- N ng su t lúa không gi m so v i t i ng p

- Ch s s n ph m lúa trên m t đ n v n c c a ph ng ph p t i nông l ph i lƠ 1,26

kg/m3 so v i 0,96 kg/m3 c a ph ng ph p t i ng p

- Vi c ti t ki m n c mà không làm gi m n ng su t có th th c hi n đ c khi duy trì

m t ch đ n c trong đi u ki n ng p ậ l h p lý

T i n thì các nghiên c u đơy đ c ti n hành trong 3 th p k qua v m t lo t

các bi n ph p t i (t i ng p truy n th ng, t i nông l ph i vƠ m t s các bi n pháp

khác) trên h u h t các khu v c thu c các h th ng t i chính trên toàn n đƣ đi

đ n m t s k t lu n sau đơy:

- K t qu t i t t c các khu thí nghi m đ u cho th y có s t ng n ng su t lúa và gi m

l ng n c t i khi áp d ng bi n ph p t i nông l ph i so v i bi n ph p t i ng p

liên t c hay c c ph ng ph p kh c Tuy nhiên t l t ng n ng su t hay t l gi m m c

t i có s khác nhau r t l n tùy theo k t qu thí nghi m t i t ng vùng và t ng đ a

ph ng Gi i thích cho s khác nhau v k t qu thí nghi m g m 3 lý do sau:

+ S khác nhau v t ng n ng su t là do s không đ ng nh t v các y u t chi ph i

kh c nh gi ng, khí h u, lo i đ t, vƠ l ng phân bón, sâu b nhầ

a Các nghiên c u v quy trình t i lúa chiêm Xuân

Lúa n c đ c ng i dân Vi t nam tr ng c y hƠng ngƠn đ i nay ƣ t lơu, cơy lúa đƣ

tr thƠnh cơy l ng th c ch y u, có ý ngh a quan tr ng trong n n kinh t và xã h i

c a n c ta V i đ a bàn tr i dƠi trên 5 v đ B c bán c u, t B c vƠo Nam đƣ hình

thành nh ng đ ng b ng châu th tr ng lúa phì nhiêu, cung c p ngu n l ng th c ch

y u đ nuôi s ng trên 90 tri u ng i

Tr c n m 45, di n tích tr ng lúa 2 đ ng b ng B c B và Nam B là 1,8 tri u và 2,7

tri u ha v i s n l ng thóc t ng ng 2,4 và 3,0 tri u t n N ng su t bình quân 13

t /ha n n m 1974, n ng su t lúa đ t 51,4 t /ha/n m

mi n nam vào gi a nh ng n m 60, c c gi ng lúa c a vi n IRRI nh IR8, IR5, Ơi Trung 1, IR20, IR22, c ng đƣ nh p n i n n m 1973, di n tích c y gi ng lúa m i

đƣ lên t i 890.000 ha v i n ng su t toàn vùng 24,8 t /ha

Bình quơn l ng th c quy thóc n m 1976 lƠ 274 kg/ng i/ n m 1990 lƠ 325 kg/ng i/n m vƠ 1994 lƠ 346 kg/ng i/n m

Vi t Nam đ c cho là n c có tài nguyên d i dào Tuy nhiên, trong s h n 830 t m3

n c đ c hình thƠnh hƠng n m, có 2/3 đ c hình thành bên ngoài lãnh th i u này không đ m b o s n đ nh v ngu n n c hƠng n m vì s ph thu c vào t l khai

thác, s d ng n c c a c c vùng th ng ngu n M t khác trong s g n 300 t m3 n c

đ c hình thành trong n i đ a, s phân b r t không đ ng đ u c theo không gian và

th i gian đƣ lƠm cho nhi u vùng r t khan hi m n c

Bên c nh đó, nhu c u n c c a các ngành kinh t nh công nghi p, th y s n, giao

thông th y, du l ch ngƠy cƠng gia t ng lƠm cho tình hình c p n c càng tr nên khó

kh n NgƠnh công nghi p đang đ ng tr c thách th c to l n trong s c nh tranh ngày

càng gay g t v i các ngành v ngu n n c c p cho t i Th c t đó đƣ th c đ y vi c

nghiên c u nâng cao hi u qu s d ng n c trong t i là gi i pháp s ng còn trong

đi u ki n c p n c ngày càng h n ch trong nông nghi p.Vi c nâng cao hi u qu s

d ng n c là vi c nghiên c u các gi i pháp trong quy trình, công ngh t i c trên 2

ph m vi h th ng hay l u v c và ph m vi m t ru ng nh m gi m t n th t n c vô ích,

gi m l ng n c tiêu th đ s n xu t ra m t đ n v s n ph m nông nghi p Hay nói

c ch kh c lƠ t ng kh i l ng s n ph m nông nghi p trên m t đ n v n c t i tiêu

th

- Theo s li u th ng kê, n m 2014 c n c t ng di n tích lúa đ c t i đ t trên 7,8

tri u ha (v ông Xuơn 3,12 tri u ha, Hè Thu 2,11 tri u ha, Mùa 1,97 tri u ha, Thu đông 0,615 tri u ha), t p trung ch y u t i vùng BSH, ven bi n mi n trung vƠ ng

b ng sông C u Long M c t i v chiêm xuân là 6000 ậ 6500 m3

/ha-v , v mùa là

4500 ậ 5500 m3/ha-v

K thu t t i cho cây lúa hi n nay áp d ng ph bi n lƠ t i ng p M t khác, trong th i

gian g n đơy cùng v i ch tr ng t i c c u ngành nông nghi p, thì chuy n đ i s n

xu t m t s vùng có đi u ki n s n xu t khó kh n do nh h ng c a thiên tai (h n

h n , m a l ), bi n đ i khí h u ho c tr ng lúa không hi u qu là m t trong nh ng n i

dung c a đ n t i c c u ngành nông nhi p Theo báo cáo c a T ng c c Th y l i, h n

hán x y ra gây nhi u thi t h i trong nh ng n m qua: n m 2012 s đ t m a t i các t nh

Trung b ít h n trung bình nhi u n m, riêng trong 2 th ng mùa m a (th ng 10 vƠ 11)

t Qu ng Tr đ n Ninh Thu n t ng l ng m a thi u h t t 70 - 90% so v i trung bình

nhi u n m C c h ch a thu l i hi n nay đ u n m trong tình tr ng ắđóiẰ n c t 30 ậ

50%, các t nh Tây Nguyên thi u t 15 - 30% so v i dung tích thi t k c bi t các

t nh HƠ T nh, Qu ng Nam, Qu ng Ngƣi, Bình nh, k L k thi u h t t i 60 - 80%

V i ngu n n c nói trên, kh n ng đ m b o n c t i lúa trong v hè thu 2012 các

tnh trên lƠ khó kh n

Có m t s nghiên c u trên ph m v h th ng Vi t Nam nh :

Trên khía c nh nghiên c u c b n c a Nguy n Xuơn ông (2008) đƣ ti n hành nghiên

c u trên ph m vi ô thí nghi m có kích th c 1,5 x 1,5 m, b trí 12 ô t i xã Liêm Tuy t,

huy n Bình L c, t nh Hà Nam trên n n đ t sét pha v i gi ng lúa tr ng đ i trà IR 203,

Th i gian nghiên c u đ c ti n hành 4 v t 2005-2007 Thí nghi m đ c ti n hành

- T i nông l ph i v i công th c t i 0-50mm (t i ngay khi ru ng c n n c 3 ngày)

- T i nông l ph i v i công th c t i 0-50mm (t i ngay khi ru ng c n n c 6 ngày)

- T i nông l ph i v i công th c t i 0-50mm (t i ngay khi ru ng c n n c 9 ngày)

- T i nông l ph i v i công th c t i 0-100mm (t i ngay khi ru ng c n n c)

- T i nông l ph i v i công th c t i 0-100mm (t i ngay khi ru ng c n n c 3

10% giá tr so v i n ng su t c a ô đ i ch ng Tuy nhiên, v m c t i k t qu thí

nghi m cho th y m c t i dao đ ng khá l n các công th c t i nông l ph i, th i gian ph i ru ng càng nhi u thì h s s d ng n c cƠng t ng Do v y m c t i t ng

lên tùy theo m c đ n t n l ng n c b m t do th m l u theo chi u th ng đ ng có

khác nhau

b M t s k thu t t i lúa v chiêm xuân vùng BSả

+ Canh tác lúa 1 ph i 5 gi m

1 PH IẰ : S d ng gi ng xác nh n ắ5 GI MẰ : Gi m l ng gi ng, gi m phơn đ m,

gi m thu c b o v th c v t, gi m n c t i, gi m th t thoát sau thu ho ch

Ph ng ph p canh t c lúa 1 ph i 5 gi m đ c bà con m t s vùng áp d ng, đ c bi t

lƠ c c vùng trong đ ng b ng sông C u Long Ph ng ph p nƠy c ng đ a ra quy trình

gi m gi ng, phân bón so v i c y truy n th ng, gi m l ng n c t i, tuy nhiên quy

trình qu n lý l ng n c m t ru ng còn ch a đ t yêu c u c a quy trình t i nông l

ph i hay quy trình ki m so t n c trong SRI, do đó hi u qu v gi m l ng khí nhà kính không đ c cao

+ Canh tác lúa 3 gi m 3 t ng

góp ph n nơng cao h n n a hi u qu c a vi c tr ng lúa nh m t ng thu nh p cho

nh ng nông dân và b o v môi tr ng, ti n t i xây d ng n n nông nghi p b n v ng

B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn đƣ quy t đ nh thành l p và xây d ng ch ng

trình 3 Gi m - 3 T ng p d ng cho canh tác lúa 3 gi m trong s n xu t lúa t c là ph i: -

Gi m l ng gi ng gieo s - Gi m l ng thu c tr sâu b nh - Gi m l ng phơn đ m

3 T ng t c là: - T ng n ng su t lúa - T ng ch t l ng lúa g o - T ng hi u qu kinh t , trong đó vi c áp d ng gi m m t đ cây tr ng, gi m phơn bón c ng góp ph n gi m

l ng phát th i khí nhà kính, tuy nhiên n u không gi m l ng n c t i, và áp d ng

t i theo quy trình thì l ng n c t i và l ng phát th i khí nhà kính gi m không

đ ng k

+ Quy trình t i ti t ki m n c, gi m phát th i khí nhà kính (nông l ph i)

NgƠy 06 th ng 11 n m 2013 T ng c c Th y l i- B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn đƣ có Quy t đ nh s 726/Q -TCTL-KHCN ban hành S tay H ng d n quy trình

t i k thu t t i lúa ti t ki m n c, gi m phát th i khí nhà kính do TS Nguy n Vi t

Anh- HTL ch biên, đƣ đ a ra quy trình t i v Xuơn vùng BSH nh sau:

Giai đo n sinh

tr ng

Th i gian (ngày)

Cu i đ nhánh 5-7 Tháo c n Cu i giai đo n t i 01

đ t, 500-700m3/ha/đ t

m t ruông 2 ngƠy đêm

1.2.1 Phát th i khí nhà kính trong l nh v c s n xu t nông nghi p tr n th gi i

Trong Ch ng trình nghiên c u liên vùng v phát th i khí mê tan trên ru ng lúa

châu Á do Qu Môi tr ng toàn c u tài tr , Vi n nghiên c u lúa qu c t (IRRI) đƣ

ph i h p v i Vi n nghiên c u môi tr ng khí (C ng hoƠ liên bang c) và các Vi n

nghiên c u nông nghi p c c n c Trung Qu c, n , Indonesia, Thái Lan và Philippin ti n hành thí nghi m s phát th i khí mê tan trên ru ng lúa t n m 1993 

1999, t i c c đ a đi m đ i di n v h sinh thái nông nghi p và ch đ qu n lý n c m t

ru ng trong vùng Các k t qu nghiên c u t i t ng đ a đi m đ c gi i thi u khái quát

d i đơy

Thí nghi m đo đ c phát th i khí mê tan t i B c Kinh (Trung Qu c) đ c ti n hành t

n m 1995  1998, ru ng c y 1 v lúa (t th ng 5 đ n th ng 10), sau đó b hoang Khí

h u khô m và c n nhi t đ i bán khô v i l ng m a trung bình n m 541 mm, nhi t đ

cao nh t 17,80c (tháng 6) và th p nh t 7,10c (th ng 1) t th t n ng, đ pH = 7,0, hàm

l ng h u c 0,99%, đ m t ng s 0,09% Truy n th ng canh tác c a nông dân theo

hình th c t i ng p và k t h p tiêu gi a v , bón phân l n L ng phát th i mê tan bi n

đ ng t 6  503 kg/ha/v , trung bình 109 kg/ha/v , đ i v i khu ru ng c a nông dân,

l ng phát th i trung bình 288 kg/ha/v K t qu nghiên c u đƣ ch ra r ng, rút c n

n c gi a v có tác d ng gi m 23% l ng phát th i khí mê tan so v i t i ng p

th ng xuyên Bón phân gia súc có th gi m l ng phát th i mê tan t 86  90% so

v i phân l n và gi m t 72  80% so v i phơn r m

Nghiên c u t i Jakenan (Indonesia) t n m 1993  1998, trên ru ng c y 2 v lúa, v

chiêm (t th ng 1 đ n tháng 6), v mùa (t th ng 10 đ n thn g 2 n m sau), khí h u

nhi t đ i, m và m, l ng m a trung bình n m 1600 mm Thí nghi m trên đ t th t

nh , đ pH = 4,7 hƠm l ng h u c 0,48% L ng phát th i mê tan t 52  181

kg/ha/v (v chiêm) và t 26  256 kg/ha/v (v mùa) K t qu nghiên c u cho th y,

trên ru ng t i hoàn toàn b ng n c m a, l ng phát th i mê tan gi m kho ng 50% so

v i t i truy n th ng và vi c rút n c đ nh k c ng có t c d ng gi m phát th i mê tan rõ r t

phát th i trong kho ng t 5  92 kg/ha/v (t i bình th ng), t 17  619

kg/ha/v (ng p sơu) vƠ l ng mê tan trên đ t cát l n h n so v i trên đ t sét

Các k t qu nghiên c u t i Cuttack ( n ) t n m 1996  1998 trên ru ng c y 2 v

lúa, v chiêm (t th ng 2 đ n tháng 5), v mùa (t th ng 7 đ n tháng 10), khí h u nhi t

đ i bán m t và m, l ng m a trung bình n m 1569 mm, nhi t đ cao nh t 31,80c (tháng 6) và th p nh t 22,10C (th ng 1) t th t nh , đ pH = 7,0 hƠm l ng h u c 0,36%, đ m t ng s 0,04%, trên ru ng canh tác c a nông dơn bón phơn đ m L ng

phát th i dao đ ng t 36  77 kg/ha/v (v chiêm), t 42  132 kg/ha/v (v mùa) Trên

ru ng t i ng p th ng xuyên, n u thêm m t l ng r m (2 t n/ha) thì mê tan t ng

94% so v i không có r m; trong tr ng h p t i ng p gi n đo n, l ng phát th i ít

h n (16 kg/ha) so v i t i ng p th ng xuyên (19 kg/ha)

Nh v y, c c n c có n n tr ng lúa n c truy n th ng trên th gi i nh Trung Qu c,

Nh t B n, n vƠ c c n c ông Nam Á đƣ có m t s công trình nghiên c u cho

th y m t b c tranh t ng th v phát th i khí nhà kính (KNK) trong nông nghi p t đ u

nh ng n m 90 c a th k 20 Tuy nhiên, các k t qu nghiên c u ch y u là ki m kê

khí nhà kính, các gi i pháp gi m thi u mê tan đƣ có đ xu t nh ng c b n d a trên các

k t qu đo đ c c th t ng vùng, ch a lý gi i vƠ phơn tích đ y đ quá trình phát th i

mê tan trên ru ng lúa n c c ng nh nh h ng c a cơy lúa đ n phát th i mê tan

1.2.2 Phát th i khí nhà kính trong l nh v c s n xu t nông nghi p trong n c

K t qu ki m kê phát th i khí nhà kính (KNK) c a Vi t Nam n m 2010, l ng phát

th i cao nh t lƠ l ng phát th i khu v c s n xu t nông nghi p v i 65,09 tri u t n CO2

chi m 43,1% t ng l ng phát th i KNK, trong ngành nông nghi p l ng phát th i cao

nh t là t i khu v c tr ng lúa (chi m 57,5%), đ n n m 2030 lên t i 96,7 tri u t n Nh

v y, n u không có các gi i pháp gi m phát th i KNK thì ngành nông nghi p v n ti p

t c là ngành phát th i KNK chi m t tr ng cao

Các nghiên c u ch ra r ng b ng các bi n pháp th y l i, rút n c trong m t s giai

đo n c a vi c tr ng lúa có th gi m t 20-44% l ng phát th i khí CH4 so v i k thu t

t i truy n th ng nh :

Nguy n M ng C ng, Nguy n V n T nh và nnk (2000) đƣ nghiên c u đo đ c s phát

th i khí mêtan trên ru ng lúa t i Tr m KTNN HoƠi c v mùa n m 2000 t 8/8/2000

đ n 7/11/2000, ng v i hai tr ng h p t i ng p th ng xuyên vƠ rút n c đ nh k hai giai đo n cu i đ nhánh và sau tr bông 15 ngày, theo t p quán canh tác bón phân

h u c (phơn chu ng) k t h p vô c c a nông dơn vùng đ ng b ng sông H ng K t

qu cho th y, l ng phát th i l n nh t t p trung vƠo giai đo n sau c y kho ng 25 ngày

(t 40  60 mg/m2/gi ) và nh nh t vƠo giai đo n tr -chín (t 0,60  1,0 mg/m2/gi )

Tác gi rút ra k t lu n, trong tr ng h p rút n c đ nh k l ng CH4 phát th i là 469,6

kg/ha/v , gi m 45,7 kg/ha/v (kho ng 10%) vƠ n ng su t lúa t ng 3% so v i t i ng p

th ng xuyên (515,3 kg/ha/v )

C c k t qu nghiên c u c a Nguy n Vi t Anh (2010) t n m 2003 đ n 2006 v nh

h ng ch đ n c đ n ph t th i mêtan đ ng b ng sông H ng (Vi t Nam) v i lo i

đ t phù sa trung tính ít chua, bón phơn vô c +h u c , c y lúa, ng p n c, pHả7, Eh=

-176  -287mV, khi rút n c ph i ru ng theo k thu t t i ắnông -l -ph iẰ, c ng đ

CH4ph t th i v mùa t 16,54÷18,95 mg/m2/h, trung bình 17,38 mg/m2/h, v xuơn t 13,38÷14,64 mg/m2/h, trung bình 14,05 mg/m2/h; L ng CH4 ph t th i toƠn v mùa

t 383,82÷459,6 kg CH4/ha, trung bình 414,97 kg CH4/ha, toƠn v xuơn t

340,30÷344,17 kgCH4/ha, trung bình 342,24 kgCH4/ha T c gi c ng đƣ k t lu n: ch

đ n c m t ru ng h p lý đ gi m thi u mêtan ph t th i trên ru ng lúa đ ng b ng sông H ng lƠ ch đ t i ắnông-l -ph iẰ vì đ p ng đ c 3 tiêu chí: (i) Gi m thi u

l ng CH4 ph t th i, trung bình v mùa 11,25%, v xuơn 8,97% (ii) Ti t ki m n c, trung bình v mùa 12,17%, v xuơn 12,2% (iii) N ng su t lúa, v mùa không gi m, v xuơn t ng trung bình 9,0% so v i t i ng p truy n th ng

C c k t qu nghiên c u c a Nguy n Vi t Anh và cs (2012) V mùa n m 2010, trên mô

hình 2ha t i xƣ Ph ng ình huy n an Ph ng HƠ N i, khi p d ng ch đ n c ắnông-l -ph iẰ l ng ph t th i metan toƠn v lƠ 329,22 kgCH4/ha gi m 19,09% so v i

ng p n c th ng xuyên (406,89 kg CH4/ha); th c hi n ắt i mẰ l ng ph t th i metan toƠn v lƠ 280,5 kgCH4/ha gi m 31,06% so v i ng p n c th ng xuyên; n ng

su t lúa không b nh h ng, l ng n c t i gi m t 17,1-32,3% so v i t i truy n

th ng

T i xƣ Bình Hòa huy n Chơu ThƠnh t nh An Giang, k t qu v xuơn 2011 v i quy mô

100ha, rút n c ph i ru ng k t h p bón phơn đúng c ch, gi m l ng gi ng cho k t qu : (i) L ng CH4 ph t th i t 262,9÷402,3 kg CH4/ha, ph t th i gi m 19,57-31,56% khi

t i Nông l ph i; (ii) N ng su t lúa t ng 2,7%; (iii) Ti t ki m n c: 20-25% (gi m

2-2,5 đ t b m); (iv) L i nhu n t ng 19,7-32% (3-5 tri u đ ng/ha) so v i t i ng p truy n

th ng

Nh n th c đ c c c t c đ ng to l n c a B KH đ n toàn b đ i s ng xã h i c a ng i dơn n c ta, c c ch ng trình, m c tiêu gi m phát th i khí nhà kính mà th gi i phát

đ ng đƣ đ c ng và Chính Ph Vi t Nam quan tâm nhi t tình h ng ng Nh m

th c hi n hóa các ch tr ng đó, nhi u ch ng trình, nghiên c u đ c tri n khai nh :

- N m 2007 Chính ph Vi t Nam đƣ phê duy t ch ng trình m c tiêu qu c gia v

- B nông nghi p và Phát tri n nông thôn xây d ng đƣ phê duy t đ án gi m phát

th i khí nhà kính trong nông nghi p, nông thôn đ n n m 2020 t i quy t đ nh s 3119/Q -BNN-KHCN, ngày 16/12/2011, nh m đ p ng cam k t đ n 2020 Vi t Nam

s gi m 20% l ng phát th i khí nhà kính trong s n xu t nông nghi p

- V n b n s 1547/TTg-QHQT ngày 26/9/2012 c a Th t ng Chính ph v vi c

phê duy t danh m c Nghiên c u "H tr Nông nghi p Các bon th p" v n vay ADB

- Quy t đ nh s 2435/Q -BNN-HTQT ngày 9/10/2012 c a B tr ng B Nông

nghi p và Phát tri n nông thôn v vi c Phê duy t Báo cáo nghiên c u kh thi nghiên

c u H tr Nông nghi p Các bon th p, mã s 2968-VIE(SF), v n vay ADB

- Hi p đ nh nghiên c u s 2968-VIE (SF) ký ngày 07/3/3013 gi a Chính ph Vi t

Nam

và Ngân hàng Phát tri n Chơu Á (ADB) vƠ V n b n c a ADB công nh n nghiên c u

có hi u l c nghiên c u ngày 05/6/2013

- Ngày 18/6/2013 B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn đƣ có Quy t đ nh s

1384/Q -BNN-KH v vi c ban hƠnh ch ng trình th c hi n hƠnh đ ng n T i c

c u ngành nông nghi p theo h ng nâng cao giá tr gia t ng vƠ ph t tri n b n v ng

- NgƠy 21 th ng 4 n m 2014, B Nông nghi p và Phát tri n Nông thôn đƣ ban

hƠnh đ án nâng cao hi u công trình th y l i theo Quy t đ nh s : 785/Q -BNN-TCTL

M c tiêu c a đ n đ n 2020 ph n đ u 20-30% di n tích tr ng lúa ng d ng ph ng

th c canh tác khoa h c (SRI, 3 gi m 3 t ng, 1 ph i 5 gi m)

1.3 Nh n xét chung

C c n c có n n tr ng lúa n c truy n th ng trên th gi i đƣ có m t s công trình

nghiên c u cho th y m t b c tranh t ng th v phát th i khí nhà kính (KNK) trong nông nghi p t đ u nh ng n m 90 c a th k 20 Tuy nhiên, các k t qu nghiên c u

ch y u là ki m kê khí nhà kính, các gi i pháp gi m thi u mê tan đƣ có đ xu t nh ng

c b n d a trên các k t qu đo đ c c th t ng vùng, ch a lý gi i vƠ phơn tích đ y đ

quá trình phát th i mê tan trên ru ng lúa n c c ng nh nh h ng c a cơy lúa đ n

phát th i mê tan

K thu t t i nông l ph i lƠ m t trong nh ng k thu t t i ti t ki m n c cho lúa đƣ

đ c các nhà khoa h c thu c Vi n Khoa h c th y l i Vi t Nam nghiên c u đ a ra ch

đ , k thu t t i t nh ng th p niên 80 c a th k tr c n nay hi u qu c a vi c

t i ti t ki m n c gi m phát th i khí nhƠ kính đƣ đ c tri n khai trên di n r ng b ng

các k thu t t i nh : khô t xen k , nông l ph i; t i ti t ki m n c, gi m phát

th i khí nhà kính,

V i m i lo i lúa, k thu t canh tác, vùng mi n khác nhau có nh ng ch đ , k thu t

t i khác nhau, vì v y đ tài lu n v n nghiên c u ch đ , k thu t t i cho lúa chiêm

Xuơn vùng đ ng b ng sông H ng có ý ngh a khoa h c và th c ti n cao

CH NGă2: Că I M KHU V C,ă IăT NG NGHIÊN C U

2.1 Khái quát v tríăđ aălýăvùngă ng B ng Sông H ng

Vùng BSH n m phía B c Vi t Nam, có t a đ đ a lý trong kho ng t 20000' đ n

21080' v đ B c và t 105030' đ n 107000' kinh đ ông,

- Phía ông gi p bi n ông,

- Phía Tây giáp các t nh Hoà Bình và Phú Th ,

- Phía Nam giáp t nh Thanh Hoá,

- Phía B c giáp các t nh Tuyên Quang, Thái Nguyên, B c Giang và Qu ng Ninh

BSH g m 10 t nh, Thành ph là: Hà N i, H i Phòng, V nh Phúc, H i D ng, B c Ninh, H ng Yên, Nam nh, Thái Bình, Hà Nam, Ninh Bình v i di n tích t nhiên

14822,5 km2

ơy lƠ vùng chơu th có đ a hình đ i núi bao quanh c ba h ng B c ậ Tây và Nam,

riêng ph n phía ông gi p v i bi n ông lƠ vùng đ t đ c m r ng ra nh đ y c a

m t tam giác v i đ dài kho ng 130 km, có nhi u c a sông l n và v nh bi n kín V trí

c a vùng lƠ n i h i t đ u m i giao l u phát tri n kinh t , v n ho , xƣ h i t lơu đ i

c a Vi t Nam; v i trung tâm là Th đô HƠ N i thông qua h th ng đ ng b , đ ng

s t, đ ng bi n vƠ đ ng hàng không, t a đi kh p các mi n, các vùng lãnh th trong

c n c, v i c c n c trong khu v c và trên th gi i

Vùng BSH n m trong khu v c kinh t -xã h i phát tri n nhanh vƠ n ng đ ng c a c

n c, do đó có đi u ki n ti p thu, th a h ng l i th này trong quá trình xây d ng và

phát tri n

Hình.2.1 V trí vùng BSả

2.1.1 L a ch n khu v c nghiên c u

H ng Yên Là t nh thu c trung tâm vùng đ ng b ng sông H ng, đ c tr ng c a vùng

s n chuyên canh lúa, không chu t c đ ng c a xâm nh p m n, và các y u t m a bão ít

nh h ng h n so v i các t nh ven bi n khác Ngu n n c t i đ c cung c p b ng h

th ng B c H ng H i khá thu n l i cho phát tri n nông nghi p

Xã Phú Th nh, huy n Kim ng lƠ xƣ đi m trong xây d ng nông thôn m i c a huy n Kim ng; có đi u ki n h t ng th y l i khá thu n l i cho anh t c lúa nh : tr m b m

l y n c t sông Tân Giang có th ch đ ng cho vi c t i, tiêu; giao thông n i đ ng

nhi u tuy n đƣ đ c bê tông hóa; xƣ đƣ th c hi n xong công tác d n đi n, đi u ki n

khí h u th y v n có tính đ c tr ng c a vùng Vì v y quy t đ nh ch n c nh đ ng 50ha

cánh tác lúa xã Phú Th nh đ làm khu v c nghiên c u

Hình.2.2 Khu v c kh o sát

2.1.2.V trí đ a lý khu v c nghiên c u

Phú Th nh là m t xã tr c thu c và n m v phía Tây c a huy n Kim ng t nh H ng

Yên, cách trung tâm huy n kho ng 8 km, là xã nông nghi p thu n túy, theo ranh gi i hành chính, xã bao g m 3 thôn, v i t ng di n tích lƠ 485,65 ha a gi i hành chính xã

đ c x c đ nh nh sau:

- Phía B c giáp xã Th Vinh;

- Phía Nam gi p xƣ Mai ng;

- Phía ông gi p xƣ c H p và xã Th Vinh;

- Phía Tây giáp sông H ng (TP Hà N i)

+ Xã Phú Th nh có v trí đ a lý t ng đ i thu n l i v i tuy n đ ng huy n l 208 đi qua, lƠ đi u ki n t t đ phát tri n kinh t , giao l u buôn b n, trao đ i hàng hóa v i th

tr ng bên ngoài

K

Hình.2.3 V trí vùng nghiên c u

2.1.3 a hình khu v c nghiên c u

Xã Phú Th nh thu c vùng đ ng b ng sông H ng, có đ a hình t nhiên t ng đ i b ng

ph ng, có tuy n đê 195 (đê sông H ng) ch y qua Cao đ t nhiên trung bình: phía trong đê lƠ 4,0 m (t 2,7m đ n 5,2m); phía ngoƠi đê (phía sông) lƠ 7,3m (t 5,4m đ n 9,1m) Nhìn chung đ a hình có h ng th p d n v phía ông Nam

2.1.4 Tàinguy n t đai khu v c nghiên c u

T ng di n tích đ t t nhiên 485,65 ha, trong đó:

+ t s n xu t nông nghi p: 266,39 ha; trong đó:

- t có m t n c nuôi th y s n: 21,82 ha;

Xã Phú Th nh thu c vùng đ ng b ng B c b nên mang đ c tr ng c a khí h u nhi t đ i

gió mùa Th i ti t trong n m chia lƠm 4 mùa (xuơn, h , thu, đông), trong đó mùa xuơn

và mùa thu là hai mùa chuy n ti p, mùa h vƠ mùa đông có khí h u tr i ng c nhau, mùa đông khô hanh vƠ l nh, mùa h nóng m Mùa m a th ng kéo dài t cu i tháng

4 đ n th ng 10 hƠng n m L ng m a trong mùa m a chi m t i 70% t ng l ng m a

n c trên c c sông, tr c không n đ nh, thi u ch đ ng cho vi c t i tiêu

Nhìn chung, tƠi nguyên n c m t trên đ a bƠn t nh kh thu n l i cho s n xu t nông nghi p vƠ cho c c nhu c u kinh t kh c Tuy nhiên, do n m vùng h l u c a h

th ng sông chính, ngu n n c ph t sinh t i ch ít h n nhi u so v i l ng n c ch y

qua nên vi c khai th c s d ng c ng g p nhi u khó kh n NgoƠi ra, ngu n n c sông

H ng ch a nhi u bùn c t, ít phù h p cho s d ng sinh ho t, công nghi p

Ngu n n c m t xã Phú Th nh ch y u là các ngu n đ c cung c p t sông H ng, kênh Tơn H ng, h th ng kênh m ng n i đ ng và trong các ao h

2.2 Hi n tr ng kinh t xã h i khu v c nghiên c u

Xã Phú Th nh trong nh ng n m qua có t c đ t ng tr ng kinh t khá T c đ phát

tri n kinh t bình quơn 5 n m đ t 12%/ n m, c c u kinh t có h ng chuy n d ch hi u

qu , t ng t tr ng công nghi p, ti u th công nghi p, ngành ngh và d ch v n n m

2010 t tr ng: nông nghi p chi m 46%; ti u th công nghi p, ngành ngh chi m 20%;

d ch v th ng m i chi m 34 Thu nh p bình quơn đ u ng i đ n n m 2010 đ t 10,5

tri u đ ng/ng i/ n m

Tình hình phát tri n ngành nông nghi p:

+ Tr ng tr t: n nay 100% di n tích gieo c y trong xƣ đƣ đ c áp d ng khoa h c k

thu t Các gi ng lúa cho n ng su t cao đ c thay th các gi ng lúa kém ch t l ng

N ng su t bình quơn đ t 12,8 t n/ha/n m, gi tr thu nh p bình quân 1 ha canh tác

mang l i thu nh p 95 tri u đ ng (n m 2010) Cơy v đông hƠng n m đ t t 150 ha đ n

170 ha, b ng (80^90)% t ng di n tích đ t 2 lúa T ng thu nh p cây v đông 5 n m đ t

20 t đ ng

+ Ch n nuôi: Ch y u là phát tri n c c đƠn l n, trâu bò và gia c m Ơn l n đ c duy

trì m c (2.200-2.300)con/n m Trong đó đƠn l n sinh s n có t 350 đ n 500 con ch

y u ch n nuôi theo h ng bán công nghi p và t p trung theo quy mô trang tr i Ơn

trâu bò luôn gi m c (520-550) con/n m Trong đó đƠn bò s a có 55 con, đang cho

hi u qu kinh t cao, có kh n ng ph t tri n đ làm giàu cho nông dân Bên c nh đó, đƠn gia c m luôn đ c duy trì m c t 45.000 đ n 60.000 con/n m

+ Nuôi tr ng thu s n: T ng di n tích nuôi tr ng thu s n có hi u qu là 21 ha Do qu trình nuôi tr ng thu s n có áp d ng khoa h c k thu t, ch n nuôi theo h ng công

nghi p nên n ng su t n đ nh, bình quơn đ t (30-35) t n/n m

+ V thu nh p dơn c : Thu nh p bình quơn đ u ng i c a ng i dân xã Phú Th nh

n m 2010 đ t 19 tri u đ ng/ng i/n m i chi u v i tiêu chí s 10 v nông thôn

m i: t 63,33% (S v i bình quân thu nh p đ u ng i khu v c nông thôn c a t nh)

+ V t l h nghèo: tính đ n tháng 3/2011 t l h nghèo chi m 17,95%

2.2.1 Dân s và lao đ ng

Dân s

+ Tính đ n tháng 3/2015, dân s xã Phú Th nh lƠ 6.627 ng i, t l t ng dơn s n m

2015 là 2,29% Tình hình bi n đ ng dân s 5 n m qua h u nh ch có t ng t nhiên,

t ng c h c không có lƠ do ng i dơn đi n i kh c lƠm n

+ T ng s lao đ ng trong đ tu i lƠ 4.093 ng i, trong đó chia ra: nông nghi p 3.012

ng i; công nghi p - ti u th công nghi p, xây d ng 725 ng i; d ch v , th ng m i

2.2.2 Hi n tr ng công trình t i tiêu c a khu v c nghiên c u

Toàn b đ t canh tác c a xã n m trong đê, và đ c c p n c b ng đ ng l c t 2 tr m

b m do tr c ti p h p tác xã d ch v nông nghi p đi u hành b ng ngu n c p bù th y l i

phí

+ Tr m b m trong lƠng ,1 máy 980m3

/h c p cho 60ha đ t ch y u lƠ đ t tr ng cơy l u niên vƠ cơy n qu dài ngày cùng m t ph n là tr ng cơy l ng th c, rau màu

+ Tr m b m gi a đ ng , 2 máy 980m3

/h l y n c t sông Tơn H ng ch y qua gi a

c nh đ ng c p cho 202ha ch y u tr ng cơy l ng th c, rau màu; nuôi tr ng th y s n

cùng m t s đ t tr ng cơy l u niên vƠ cơy n qu dài ngày

Ngoài tr m b m gi a đ ng m i đ c nâng c p c i t o còn l i h th ng th y l i n i

đ ng lƠ kênh đ t (m i kiên c đ c 600m trên t ng s 15,2km kênh t i vƠ t i tiêu

k t h p) và g n nh thi u hoàn toàn các c ng đi u ti t n i đ ng Vì không có h th ng

c c công đi u ti t n i đ ng nên hi n t i ch đ t i c a c c nh đ ng lƠ t i đ ng th i không có đi u ti t nên th i gian t i b kéo dài và s y ra ng p l t c c b c ng nh khô

h n c b trên c nh đ ng

Khu thí nghi m lƠ c nh đ ng chung c a c c đ i 8,9,10 và 11 v i di n tích canh tác

kho ng 70ha Hi n tr ng h th ng th y l i n i đ ng n m chung v i hi n tr ng h

th ng th y l i n i đ ng trong toàn xã

Hình 2.4 Tr m b m t i khu thí nghi m

2.2.3 Hi n tr ng qu n lý khai thác

Qu n lý khai thác h th ng th y l i trên đ a bƠn xƣ d i s ch đ o chung c a y ban

nhân dân xã và tr c ti p là h p tác xã d ch v nông nghi p đ c thành l p theo lu t

h p tác xã

+ C c u t ch c:

H p tác xã d ch v nông nghi p Phú Th nh thành l p trên theo đi u lu t h p tác xã và

lƠ đ n v làm d ch v nông nghi p cho toàn b các h s n xu t nông nghi p c a toàn

xã

Ban qu n lý h p tác xã d ch v nông nghi p Phú Th nh g m có 12 thƠnh viên c c u

t ch c nh sau:

+ 01 Ch nhi m h p t c xƣ (gi m đ c HTX)

+ 01 Phó ch nhi m h p t c xƣ (phó gi m đ c HTX)

+ Ban tài chính c a h p tác xã g m có 01 k toán và 01 th qu

+ Ban ki m soát c a h p t c xƣ 01 ng i

+ Các t chuyên môn 07 ng i (t v n hƠnh b m, t d n n c, t d ch v ầ )

Ban đ u lƠ đ i di n do xã viên b u nên vƠ đ c đi h c t p v qu n lý, các b ph n

chuyên môn tuy n ch n thêm t nh ng ng i có trình đ chuyên ngƠnh nên n ng l c

qu n lý là t t n nay ban qu n lý h p tác xã d ch v nông nghi p Phú Th nh đƣ có

01 ng i có trình đ đ i h c, 01 ng i có trình đ cao đ ng, 03 ng i có trình đ

trung c p, còn l i c ng đƣ t t ngi p c p 3

- N i quy, quy ch qu n lý: HTX nông nghi p Phú Thnh LƠ đ n v thành l p theo lu t

h p tác xã nên có n i quy và quy ch riêng công khai và rõ ràng, thông qua y ban nhân dân xã vƠ có đ ng ký kinh doanh do đ n v qu n lý có th m quy n c p

hình 2.5 nh ch p th c đ a ngày 23/3/2015

2.2.4 c đi m hi n tr ng cây lúa chiêm xuân khu v c nghiên c u

K t qu đi u tra cho th y, các gi ng lúa gieo tr ng v chiêm các th a ru ng thí

nghi m đa d ng h n so v i v mùa V chiêm các h gia đình trong khu v c nghiên

c u th ng gieo tr ng các gi ng lúa nh : Khang dơn, GS9, h ng th m, Sin6, vƠ BC15; trong đó gieo tr ng lúa Khang dân chi m u th (chi m 51.33%) Trong khi đó,

v mùa gi ng lúa gieo tr ng g m có: Q5, Khang dân, GS9, và gi ng lúa đ c gieo

tr ng ph bi n là Q5 (chi m 72.7%) Qua tìm hi u th c t t i đ a ph ng cho th y, v

chiêm các h gia đình th ng gieo tr ng các gi ng lúa có ch t l ng g o ngon đ ph c

v nhu c u b a n, trong khi đó, v mùa các h gia đình ph bi n gieo tr ng gi ng lúa

Q5 có ch t l ng g o bình th ng đ ph c v nhu c u ch n nuôi, th hi n b ng 2.3

B ng 2.3 ải n tr ng gi ng lúa gieo tr ng v chiêm t i khu v c nghiên c u

Khu v c nghiên c u

Gi ng lúa gieo tr ng

T l lúa gieo

Trong khu v c nghiên c u lúa đ c gieo tr ng 2 v và trung bình m i h gia đình có 2 lao đ ng chính tham gia s n xu t lúa, h ch y u đ tu i trung niên Trong đó: v

xuân các h gia đình gieo tr ng nhi u gi ng lúa cho ch t l ng g o ngon đ cung c p

g o n, v mùa ch y u gieo tr ng ph c v nhu c u ch n nuôi

Quá trình s n xu t lúa t lúc gieo m , cho t i bón phơn vƠ t i tiêu trong khu v c nghiên

c u ho t đ ng s n xu t lúa c a các h gia đình khu v c nghiên c u đ u có s h tr c a

HTX d ch v nông nghi p xã Phú Th nh, bên c nh đó còn có Chi c c b o v th c v t, đ n

v thông báo tình hình sâu b nh vƠ h ng d n các h nông dân ti n hành phun thu c tr

sâu.

Lúa là cây tr ng chính trong s n xu t nông nghi p t i đ a ph ng M t s khó kh n

g p ph i trong canh tác lúa t i đơy nh : v n đ phá ho i mùa màng c a chu t, v n đ

t i tiêu n c k p th i, v n đ c s h t ng, sâu b nh và th i ti t b t th ng

S h nông dân trong khu v c nghiên c u là 309 h (ngu n: Danh sách các h gia

đình và di n tích canh tác lúa t i khu v c nghiên c u, H p tác xã D ch v Nông

nghi p xã Phú Th nh), trong đó khu v c b trí thí nghi m là 190 h (thu c đ i 4, đ i 9

vƠ đ i 10)

K ho ch v chiêm n m 2015, c c h gia đình trong khu v c nghiên c u s gieo tr ng

gi ng lúa B c th m s 7 Th i gian sinh tr ng c a gi ng lúa này trong v chiêm t

110-120 ngày Di n tích tr ng lúa B c th m s 7 chi m t i 70% di n tích toàn xã

2.2.5 Hi n tr ng s d ng phân bón c a các h nông dân khu v c nghiên c u

Phân bón r t c n thi t cho qu trình sinh tr ng và phát tri n c a cây lúa K t qu

kh o sát t i khu v c nghiên c u cho th y, trong quá trình tr ng vƠ ch m sóc cơy lúa, phơn bón đ c s d ng ph bi n trong 3 đ t c v chiêm và v mùa, đ ng th i

l ng phân bón các h gia đình s d ng t i các th a ru ng thí nghi m lƠ t ng đ i

gi ng nhau khu v c nghiên c u, l ng phân bón s d ng trung bình c a m t h gia đình lƠ 26.29kg/sƠo v chiêm và v mùa là 25.53kg/sƠo Trong đó, phơn bón s d ng

đ t 1 (ng i dơn đ a ph ng th ng g i lƠ bón lót) đ c bón tr c khi c y lúa t 1

đ n 2 ngày Các lo i phơn bón đ c s d ng trong đ t này g m có đ m và lân xanh (l ng phân bón s d ng đ t 1 v chiêm 16.31kg/sào và v mùa 16.42kg/sƠo) C c đ t

s d ng phân bón ti p theo ng i dơn đ a ph ng g i lƠ bón thúc t bón phân th 2

sau khi c y lúa t 5-7 ngày, lúc này các h nông dân s d ng đ m (v chiêm

2.86kg/sào và v mùa 3kg/sào) k t h p v i thu c di t c đ kích thích quá trình phát

tri n r cho cây lúa và di t c d i Ti p theo đ t 3, phơn bón đ c s d ng g m có

NPK và kali (t ng l ng phân bón s d ng v chiêm 7.12kg/sào và v mùa

6.12kg/sào) đ lúa cho ch t dinh d ng nuôi bông và c ng cơy h n K t qu đi u tra

cho th y, l ng phân bón s d ng v mùa ít h n so v i v chiêm, b i vì v mùa cây lúa có đi u ki n khí h u thu n l i đ phát tri n nên các h dơn ít bón phơn h n so v i

Khu v c nghiên c u (kg/sào)

Th a ru ng khô v a

Th a ru ng khô ki t

Th a ru ng truy n th ng

2.2.6 Hi n tr ng s d ng thu c tr sâu và thu c di t c

Khí h u nhi t đ i m gió mùa lƠ đi u ki n thu n l i đ sâu b nh phát tri n, gây nh

h ng x u t i qu trình sinh tr ng và phát tri n c a cây lúa Chính vì v y, vi c s

d ng thu c tr sơu đ tiêu di t sâu b nh lƠ đi u c n thi t K t qu đi u tra t i khu v c

nghiên c u cho th y, trong n m 2014 c c h nông dân s d ng thu c di t c và thu c

tr sơu trong 4 đ t Vi c s d ng thu c tr sâu và l ch phun thu c đ c tri n khai

đ ng th i trong khu v c nghiên c u, theo thông báo c a Tr m B o v th c v t huy n

t 1 sau khi c y t 5-7 ngày các h nông dơn th ng s d ng thu c di t c Các lo i

thu c di t c ph bi n là Fenrim (15g/sào), ho c Fitri (14g/sƠo) Trong đ t này, v

chiêm các h nông dơn th ng k t h p s d ng các lo i thu c ch ng bó r cho lúa nh

Boom-n (15g/sào) Ti p theo đó, đ t 2 kho ng 30 ngày sau khi c y lúa, các h nông dơn th ng s d ng các lo i thu c tr sơu nh AmistarTop (10ml/sƠo) dùng đ tr

b nh khô v n vƠ đ o ôn, ho c s d ng thu c đ c tr b nh đ o ôn Fuji one (100ml/sào),

Tilt super (10ml/sƠo) đ tr b nh khô v n, k t h p v i thu c Tango (2g/sƠo) đ di t sâu

cu n l t 3 sau khi c y 70 ngày, các h nông dân trong khu v c nghiên c u s

d ng thu c tr sơu đ tr các b nh r y nơu Lúc nƠy, ng i dân có th s d ng k t h p

Sâm Landemin (5g/sƠo) đ kích thích s phát tri n c a đòng Ti p theo đó, kho ng 90

ngày sau khi c y, lúa nƠy th ng b b nh sơu đ c thân nên các h nông dân khu v c

nghiên c u phun thu c tr sơu đ t 4, lúc này các lo i thu c th ng s d ng Reasgant

(80ml/sào)

Theo k t qu đi u tra m c kinh phí trung bình các h gia đình trong khu v c nghiên

c u s d ng cho c c đ t phun thu c tr sơu nh sau: t 1 lƠ 15.000 đ ng/sƠo; đ t 2

lƠ 20.000 đ ng/sƠo; đ t 3 lƠ 30.000 đ ng/sƠo; đ t 4 lƠ 50.000 đ ng/sƠo Nh v y, t ng

kinh phí các h gia đình trong khu v c nghiên c u s d ng tr sâu b nh là 115.000

Hình 2.6 Bi u đ s d ng thu c tr sâu

2.2.7 N ng su t hi n tr ng t i khu v c nghiên c u

K t qu kh o sát th c t , n ng su t lúa trung bình c a các h gia đình các th a thí

nghi m đ u x p x b ng nhau vƠ cao h n so v i m c trung bình c a toƠn xƣ, trong đó

v chiêm cao h n 1,04 l n (24.34 t /sào so v i 23.46 t /sào) và v mùa cao h n 1.03

l n (22.38 t /sào so v i 21.66 t /sƠo) N ng su t lúa trên đ a bàn nghiên c u c ng có

s khác nhau gi a các v mùa N ng su t lúa v chiêm cao h n so v i v mùa 1.08 l n

(24.34 t /sào so v i 22.38 t /sào), th hi n b ng d i đơy

B ng 2.5 N ng su t lúa khu v c nghiên c u

Khu v c nghiên c u

Xã Phú

Th nh

Th a ru ng khô nh

Th a ru ng khô ki t

Th a ru ng truy n th ng

Trung bình

(t /sào) (t /sào) (t /sào) (t /sào) (t /sào)