Lúc này đây, các em muốn đòi hỏi ở người thầy cái tâm, cái tài để truyền cho các em niềm say mê, để động viên bồi dưỡng các em để trở thành học sinh có năng khiếu, có tâm hồn văn học. Là một giáo viên Tiểu học, tôi luôn trăn trở suy nghĩ làm thế nào cho học sinh thích làm văn, viết văn chân thật, có cảm xúc và sinh động. Tôi mạnh dạn đề xuất “ Một số biện pháp rèn kĩ năng làm văn tả cảnh cho học sinh lớp 5 ở Trường Tiểu học Nga Lĩnh huyện Nga Sơn.”
Trang 12.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 32.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 32.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 5
Biện pháp 1: Hướng dẫn học sinh xác định đúng yêu cầu của dạng
bài văn tả cảnh
5
Biện pháp 2: Hướng dẫn học sinh cách quan sát đối tượng miêu tả,
cách chọn lựa hình ảnh, nội dung miêu tả Cung cấp vốn sống, vốn
hiểu biết về cảnh
6
Biện pháp 4: Rèn kĩ năng dựng đoạn và hoàn thiện bài văn tả cảnh 10Biện pháp 5: Xây dựng một số bài tập bổ trợ rèn kĩ năng sử dụng từ
ngữ và các biện pháp nghệ thuật tu từ
14
Biện pháp 6: Giúp học sinh tích lũy vốn từ dùng cho tả cảnh, làm
giàu trí tưởng tượng của các em khi tả
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo
dục, bản thân, đồng nghiệp và nhà trường
Trang 21 MỞ ĐẦU
- LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Trong chương trình Tiểu học, môn Tiếng việt có nhiệm vụ hình thành vàphát triển cho học sinh các kĩ năng sử dụng Tiếng Việt để học tập và giao tiếptrong các môi trường của lứa tuổi Việc dạy học Tiếng Việt góp phần rèn luyện
tư duy, cung cấp cho học sinh những kiến thức sơ giản về xã hội, tự nhiên, conngười của Việt Nam và nước ngoài Bồi dưỡng tình yêu Tiếng Việt và hìnhthành thói quen giữ gìn sự trong sáng, giàu đẹp của Tiếng Việt, góp phần hìnhthành con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa
Môn Tiếng Việt gồm nhiều phân môn khác nhau như Tập đọc, Luyện từ
và câu, Kể chuyện, Tập viết, Chính tả, Tập làm văn Song khó hơn cả đối vớingười dạy cũng như đối với người học là phân môn Tập làm văn Tập làm văn làmột phân môn rất quan trọng trong chương trình dạy học Tiểu học, nó không chỉgiúp học sinh hình thành các kĩ năng: Nghe, nói, đọc, viết mà còn rèn cho họcsinh khả năng giao tiếp, quan sát, phân tích tổng hợp và đặc biệt còn hình thànhcho học sinh những phẩm chất tốt đẹp của con người mới hiện đại và năng động.Dạy Tập làm văn là dạy học sinh cách nhìn nhận cuộc sống xung quanh trongthực tế vốn có của nó với cảm xúc thực của các em
Tập làm văn lớp 5 gồm nhiều nội dung, một trong những nội dung chínhcủa chương trình Tập làm văn 5 là văn miêu tả Tả cảnh là một kiểu bài khó vìhọc sinh chưa có khả năng quan sát tinh tế, chưa cảm nhận hết được vẻ đẹp củacảnh hay những thay đổi của cảnh, không biết dựa vào cảm xúc của mình để làmcảnh đó trở nên đẹp hơn, sinh động hơn, gần gũi hơn Bởi vậy, làm thế nào đểcho học sinh làm văn hay và có hiệu quả thì lại là một vấn đề rất khó khăn, cầnphải suy nghĩ và dày công nghiên cứu của những người làm công tác giáo dục
Từ thực tế giảng dạy Tập làm văn phần tả cảnh, tôi nhận thấy bản thânngười giáo viên là người hướng dẫn đôi khi cũng cảm thấy lúng túng, bí từ vàkhông biết phải hướng dẫn thế nào để học sinh có thể viết được bài văn hay, cóhình ảnh, có cảm xúc Một số tài liệu như sách giáo khoa, sách giáo viên, sáchthiết kế thì hướng dẫn chung chung, còn một số sách khác như văn mẫu lại chỉ
có các bài văn đã viết sẵn mà không có một sự hướng dẫn cụ thể nào để địnhhướng cho giáo viên cũng như học sinh Lúc này đây, các em muốn đòi hỏi ởngười thầy cái tâm, cái tài để truyền cho các em niềm say mê, để động viên bồidưỡng các em để trở thành học sinh có năng khiếu, có tâm hồn văn học Là mộtgiáo viên Tiểu học, tôi luôn trăn trở suy nghĩ làm thế nào cho học sinh thích làm
văn, viết văn chân thật, có cảm xúc và sinh động Tôi mạnh dạn đề xuất “ Một
số biện pháp rèn kĩ năng làm văn tả cảnh cho học sinh lớp 5 ở Trường Tiểu học Nga Lĩnh huyện Nga Sơn.”
Trang 3Thấy được những ưu điểm, khuyết điểm và cách chữa lỗi đoạn văn, bàivăn của mình.
- ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
+ GV, học sinh lớp 5 ở Trường Tiểu học Nga Lĩnh
+ Phương pháp dạy - học nội dung bài tả cảnh ở lớp 5
+ Các giải pháp để nâng cao chất lượng làm văn tả cảnh
- PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
+ Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Đọc tài liệu liên quan đến dạy học văn
tả cảnh ở Tiểu học
+ Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế: Tìm hiểu kết quả học tập củahọc sinh, trao đổi với đồng nghiệp về những khó khăn sai sót khi dạy tả cảnh
+ Phương pháp tổng kết rút kinh nghiệm: Rút ra kinh nghiệm từ thực tế
của bản thân và học sinh thông qua cách dạy và cách học
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NHGIỆM
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
- Khái niệm về văn tả cảnh
Văn tả cảnh là loại văn dùng lời với những hình ảnh, cảm xúc làm cho ngườiđọc, người nghe có thể hình dung được rõ nét và cụ thể về một cảnh vật nào đóxung quanh ta
- Các yếu tố tác động đến khả năng làm văn tả cảnh của học sinh
+ Óc quan sát : Trước khi tả một bài văn tả cảnh nào đó học sinh phảiđược quan sát cảnh đó qua thực tế, qua phim ảnh , sau đó mới nâng cao mức độ
là học sinh tưởng tượng
+ Vốn từ : Học sinh phải giàu vồn từ, có vốn hiểu biết về từ ngữ, ngữpháp, khả năng sử dụng câu, từ
+ Khả năng dạy học của giáo viên : Giáo viên có phương pháp dạy họcphù hợp với đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi, biết khởi nguồn cảm hứng văn chohọc sinh, tránh cho các em sa vào cái khuôn mẫu riêng cũng như lệ thuộc vàocác bài văn mẫu
- Các căn cứ của vấn đề
+ Căn cứ vào mục tiêu, chương trình Tiếng Việt lớp 5 – bậc Tiểu học + Căn cứ vào các tài liệu tham khảo về phương pháp dạy học môn TiếngViệt
+ Căn cứ vào đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi học sinh tiểu học
+ Căn cứ vào tình hình thực tế học sinh của nhà trưòng
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm ở trường Tiểu học Nga Lĩnh
2.2.1.Về phía giáo viên
Qua nghiên cứu, trao đổi với một số đồng nghiệp và thăm lớp, dự giờ, tôithấy hầu hết các đồng chí giáo viên đã quan tâm đến việc dạy học phân môn Tậplàm văn Các đống chí đã đầu tư nghiên cứu nhưng vẫn còn tồn tại sau:
- Một số đồng chí chưa chủ động, sáng tạo trong việc dạy học, chưa khơiđược nguồn cảm hứng học văn để khơi gợi cách viết tự nhiên ở mỗi học sinh
- Việc cảm nhận văn của giáo viên cũng chưa cao nên cảm xúc còn nghèo,
Trang 4khô cứng Do đó khi phân tích các bài Tập đọc, các đoạn văn mẫu còn lí thuyết,khô cứng Dạy học sinh căn bản theo văn mẫu, thiếu tính sáng tạo.
- Giáo viên không thực hiện đúng các yêu cầu khi trả bài viết cho họcsinh, không giúp các em nhận thấy được những lỗi sai của mình khi làm bài để
có sự chỉnh sửa rút kinh nghiệm cho bài làm sau
2.2.2 Về phía học sinh
- Học sinh chưa có hứng thú viết văn miêu tả Khi làm văn, học sinh miêu
tả hời hợt, chung chung không làm nổi bật được cảnh đang tả
- Các em chưa hiểu rõ đặc điểm của văn tả cảnh, chưa phân biệt được sựkhác biệt giữa văn tả cảnh và các kiểu bài văn khác
- Học sinh chưa có phương pháp làm văn, chưa có ý thức quan sát đốitượng miêu tả và ghi chép những điều quan sát được một cách cụ thể và chi tiết
- Không có thói quen sử dụng các biện pháp tu từ, biện pháp nghệ thuậttrong viết văn; khả năng giao cảm với đối tượng miêu tả còn hạn chế, cảm xúckhông tự nhiên, tình cảm gượng ép và khô cứng
- Bài văn học sinh làm thường vay mượn ý tình của người khác, các emthường sao chép những bài văn mẫu thành bài văn của mình không kể đề bàiquy định như thế nào Với cách làm ấy các em không cần biết đối tượng cầnmiêu tả gì, không chú ý tới đặc điểm nổi bật tạo nên nét riêng của cảnh, cũngnhư không có cảm xúc về nó
- Trong tiết trả bài, học sinh chưa được chữa lỗi và tự sửa lỗi kĩ càng, đầyđủ
Qua khảo sát chất lượng thực tế phân môn Tập làm văn của học sinh lớp5B, tôi đã thu được kết quả như sau:
Hai là: Học sinh không được quan sát trực tiếp đối tượng miêu tả hoặc
khi quan sát thì các em không được hướng dẫn về kĩ năng quan sát: quan sátnhững gì, quan sát từ đâu ? Làm thế nào phát hiện được nét tiêu biểu của đốitượng cần miêu tả
Ba là: Vốn từ đã nghèo nàn lại không biết sắp xếp như thế nào để bài viết
mạch lạc, chưa diễn đạt được bằng vốn từ ngữ, ngôn ngữ của mình về một sựvật, cảnh vật cụ thể nào đó
Bốn là: Giáo viên chưa có cách phát huy tối đa năng lực học tập và cảm
thụ văn học của học sinh; chưa bồi dưỡng được cho các em lòng yêu Tiếng Việt,ham thích học Tiếng Việt để từ đó các em nhận ra rằng đã là người Việt Nam thìphải đọc thông viết thạo Tiếng Việt và phát huy hết ưu điểm của tiếng mẹ đẻ
Trang 52.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề
Biện pháp 1: Hướng dẫn học sinh xác định đúng yêu cầu của dạng bài văn
tả cảnh
1.1 Giúp học sinh hiểu rõ đặc điểm cơ bản của văn tả cảnh
Khi dạy văn tả cảnh, giáo viên phải cung cấp cho học sinh đối tượng củabài Đó là những cảnh vật quen thuộc xung quanh các em: một cơn mưa, mộtngày nắng đẹp, một đêm trăng đẹp, một dòng sông, một cánh đồng, một gócphố,… Bài văn tả cảnh là thể loại văn bản mang tính nghệ thuật cao, mang tínhsáng tạo, tính cá thể của người viết Ngôn ngữ trong văn tả cảnh là thứ ngôn ngữgiàu sức gợi cảm và là ngôn ngữ đã được gọt giũa một cách công phu Tả là môphỏng, là vẽ lại, là so sánh ví von, nhân hóa đối tượng có hình ảnh … chứ khôngthể là liệt kê các chi tiết
Văn tả cảnh mang tính chất thông báo thẩm mĩ, dù tả bất kì đối tượng nào,
dù có bám sát thực tế đến đâu thì văn tả cảnh không bao giờ là sự sao chép, chụpảnh máy móc những sự vật hiện tượng mà là kết quả của sự nhận xét, tưởngtượng, đánh giá hết sức tinh tế và phong phú Chẳng hạn khi tả trăng, nhà thơTrần Đăng Khoa cảm nhận một cách tinh tế bằng tình yêu của tâm hồn trẻ thơ,rất đỗi hồn nhiên trong sáng: Trăng hồng như quả chín/ Lơ lửng mà không rơi…hay Trăng tròn như quả bóng/ Bạn nào đá lên trời Còn đối với nhà văn NamCao thì vầng trăng và ánh sao lại được nhìn nhận theo một cách hoàn toàn khác:
“Trăng là cái liềm vàng giữa cánh đồng đầy sao, là cái đĩa bạc trên cái thảmnhung da trời Trăng tỏa rộng xuống trần gian Trăng tuôn suối mát để nhữngtâm hồn khao khát ngụp lặn”
Như vậy, để tả hay, tả đúng thì phải tả chân thật, giáo viên cần uốn nắn đểhọc sinh tránh thái độ giả tạo, giả dối; bệnh công thức sáo rỗng
Tóm lại: Mỗi cảnh đều nằm trong một khung không gian và thời gian, đó
là cái nền cho cảnh vật được miêu tả Các em cần nêu được khung cảnh chungnày, nhưng đặc biệt cần tập trung tả nét tiêu biểu của cảnh, làm cho nó khác vớicảnh khác Khi tả cảnh các em có thể lồng tả người, tả vật trong cảnh để cho bàivăn thêm sinh động
1.2 Hướng dẫn học sinh tìm hiểu đề
Bài văn của học sinh được viết theo một đề bài cụ thể, nên yêu cầu hàngđầu là các em phải viết đúng đề bài, đúng thể loại Như vậy, để làm được bàivăn hay giáo viên cần phải hướng dẫn học sinh thực hiện được những công việcsau:
- Đọc kĩ đề: GV lưu ý học sinh có thể dùng bút chì gạch chân các từ ngữtrọng tâm của đề bài
- Phân tích đề: Một đề bài đưa ra cho học sinh viết thường ẩn chứa đến 3yêu cầu: yêu cầu về thể loại (kiểu bài), yêu cầu về nội dung, yêu cầu về trọngtâm
Trang 6yếu tố quyết định nội dung bài viết Hướng dẫn học sinh tìm hiểu và phân tích
đề bài qua việc xác định:
a Yêu cầu về thể loại của đề là: Miêu tả (thể hiện ở từ “Tả”)
b Yêu cầu về nội dung là: Buổi sáng (hoặc trưa, chiều) thể hiện ở cụm từ
“cảnh một buổi sáng (hoặc trưa, chiều)”
c Yêu cầu về trọng tâm là: Ở trong một vườn cây (hay trong côngviên….)
Trong thực tế, không phải đề bài nào cũng xác định đủ 3 yêu cầu Như đềbài “Tả một cơn mưa” chỉ có yêu cầu về thể loại và nội dung Với đề bài này,giáo viên cần giúp học sinh tự xác định thêm yêu cầu về trọng tâm của bài viết.Chẳng hạn “Tả một cơn mưa khi em đang trên đường đi học”
Như vậy việc xác định đúng trọng tâm của đề sẽ giúp cho bài viết được thuhẹp nên các em có được ý cụ thể, chính xác, tránh việc viết tràn lan, chungchung,
Biện pháp 2: Hướng dẫn học sinh cách quan sát đối tượng miêu tả, cách chọn lựa hình ảnh, nội dung miêu tả Cung cấp vốn sống, vốn hiểu biết về cảnh
2.1 Hướng dẫn học sinh cách quan sát đối tượng miêu tả, cách chọn lựa hình ảnh, nội dung miêu tả
a Tập cho học sinh thói quen quan sát
Học sinh thường không có thói quen quan sát Phải quan sát để tìm ranhững nét nổi bật, độc đáo của đối tượng miêu tả
- Quan sát tổng thể đối tượng, ở cả trạng thái động và tĩnh, quan sát bằngtất cả các giác quan: thị giác, thính giác, khứu giác, vị giác, xúc giác…
- Cần xác định vị trí quan sát, thời điểm quan sát, trình tự và nội dungquan sát
- Lựa chọn điểm đặc trưng, đặc biệt, tiêu biểu của đối tượng để quan sátthật kĩ
- Quan sát và so sánh điểm giống nhau và khác nhau với các đối tượngkhác có ở xung quanh bằng sự liên tưởng hay quan sát trước đó
- Quan sát hình ảnh, hoạt động và những tác động của đối tượng đến các
sự vật xung quanh
- Có thể ghi nhớ trong đầu, hoặc ghi chép cẩn thận, đầy đủ vào sổ sách
- Có thể quan sát trực tiếp hoặc bằng tranh, ảnh, hồi tưởng bằng trí nhớ
- Quan sát phải luôn gắn với việc tìm ý và tìm từ ngữ để diễn tả
- Lập bảng quan sát và yêu cầu các em ghi kết quả quan sát vào bảng
Một số ví dụ:
- Hướng dẫn học sinh quan sát và hoàn thành bảng quan sát khi tả dòng
sông quê hương:
Mắt thấy
(Thị giác)
- Sông rộng mênh mông, trải dài…
- Thuyền bè đi lại trên sông tấp nập…
- Sóng nhấp nhô…
- Bờ bên phải: bãi ngô xanh biêng biếc…
- Bờ bên trái: Bãi cát trải dài, trắng xoá…
- Mặt trời, mặt trăng soi bóng xuống mặt nước…
Trang 7- Mặt sông loang loáng, lấp lánh…
- Lũ trẻ bơi lội tung tăng…
- Ánh đèn hai bên bờ tạo thành vết sáng loang loáng
Tai nghe
( Thính giác)
- Sóng vỗ rì rào, soàn soạt…
- Bãi ngô bên bờ rì rầm, xào xạc…
- Tiếng gõ lanh canh của thuyền đánh cá …
- Tiếng hát của ngư dân trong đêm trên sông…
- Bến sông nhộn nhịp tiếng cười nói.
Trưa Mặt trời chiếu tia nắng chói chang làm sông đỏ ngầu giận
dữ, cuồn cuộn chảy về xuôi
Chiều
- Mặt nước gợn sóng, những con sóng nhẹ nhàng xô vào
hai bên bờ
- Lũ trẻ tắm sông tha hồ lặn ngụp.
- Làn nước mát rượi ôm ấp lũ trẻ.
- Đoàn thuyền no bụng cá nối đuôi nhau cập bến.
Tối - Trăng lên, ánh trăng toả xuống mặt sông.
- Mặt sông như trải rộng mênh mông, bàng bạc một màu.
- Ánh đèn hai bên bờ tạo thành vệt sáng lung linh.
- Tiếng gõ lanh canh của thuyền đánh cá đêm, tiếng hát
của ngư dân làm dòng sông thêm đẹp, thêm sinh động
- Khi dạy cho học sinh tả cánh
đồng quê em, giáo viên yêu cầu
Trang 8- Những cảnh định tả mà nơi ở của học sinh không có, các em không thểquan sát trực tiếp được, giáo viên sưu tầm một số tranh ảnh cho học sinh quansát để giúp các em có vốn kiến thức thực tế hơn VD: Để tả cảnh dòng sông quê
em, giáo viên cho học sinh quan sát tranh, ảnh dòng sông và dùng câu hỏi khaithác ( Sông chảy thẳng hay quanh co, uốn lượn ? Lòng sông rộng hay hẹp ?Nước sông nhiều hay ít ? Màu sắc của nước sông như thế nào ? Trên mặt sông
có những hình ảnh gì nổi bật ? Cảnh hai bên bờ sông có gì làm em thíchthú ? )
Sông Hoạt – Xã Nga Thắng, huyện Nga Sơn
Với cách dạy cho học sinh quan sát tranh, tôi nhận thấy bài văn của họcsinh có nhiều hình ảnh phong phú, cách nhìn cảnh vật tinh tế hơn Do đó khảnăng sản sinh văn bản cũng tốt hơn
b Lựa chọn hình ảnh tiêu biểu và nội dung để tả
Để lựa chọn hình ảnh tiêu biểu và nội dung để tả trong bài văn, GV hướng dẫn học sinh:
- Căn cứ vào hình ảnh lựa chọn khi quan sát
- Căn cứ vào nội dung ghi chép được
- Chọn lựa những hình ảnh, chi tiết, hoạt động đặc sắc, đặc trưng riêng,đẹp và khác biệt của đối tượng để miêu tả
Lựa chọn hình ảnh, hoạt động của đối tượng để tả khái quát, bổ trợ tạonên hình ảnh tổng thể về đối tượng, có thể lồng ghép các hình ảnh, sự việc gắn
bó mật thiết với đối tượng
2.2 Cung cấp vốn sống, vốn hiểu biết về cảnh
Trong quá trình dạy học, tôi nhận thấy vốn hiểu biết về cảnh, về sự thayđổi của cảnh của học sinh còn quá ít, thậm chí có sự sai lệnh Điều này do nhiềunguyên nhân: có thể các em chưa có cơ hội tiếp cận cảnh để quan sát, để khámphá về cảnh, chưa có thời gian để quan sát cảnh trong một thời gian dài và vốnhiểu biết về tự nhiên còn hạn chế
Trang 9Chính vì kiến thức về cảnh không có hoặc có ít đã làm các em thiếu tự tintrong khi viết văn miêu tả cảnh vật đó.
Do các em chưa hiểu rõ về cảnh nên chưa thể tự tin viết được một bài vănhay Muốn khắc phục tình trạng trên giáo viên cần làm những việc sau:
+ Tích cực yêu cầu học sinh đi quan sát thực tế các cảnh vào các thời điểmkhác nhau, ở các vị trí khác nhau
+ Bổ sung vốn kiến thức về cảnh qua các tiết Tiếng Việt, có dữ liệu đưa raliên quan đến cảnh vật, qua tiết địa lý, khoa học…
+ Cho học sinh xem tổng quan về cảnh qua kênh thông tin truyền hình + Thường xuyên bổ khuyết vốn sống của học sinh ở mọi nơi mọi lúc
+ Hướng dẫn học sinh lập từ điển cá nhân về các cảnh vật được quan sát
và yêu thích
Biện pháp 3: Hướng dẫn học sinh lập dàn ý
- Để làm một bài văn đúng trình tự, đầy đủ nội dung, hay về ý tứ lời văn,đẹp về hình ảnh sống động, dùng từ viết câu chính xác, rõ ràng đòi hỏi họcsinh phải có vốn kiến thức về từ ngữ, kiến thức về câu, về cách xây dựng vănbản
- Khi học sinh đã được cung cấp những từ ngữ miêu tả rồi, giáo viên cần tổchức, hướng dẫn cho các em lập dàn ý, lựa chọn sắp xếp ý để miêu tả Mục đíchxây dựng dàn ý là giúp học sinh xác định được đúng yêu cầu của từng phần: mởbài, thân bài, kết bài, xác định thể loại và đối tượng miêu tả để tránh tình trạnghọc sinh viết tràn lan, lạc đề và miêu tả không trọng tâm
- Hướng dẫn học sinh lập dàn ý chung:
Bài văn tả cảnh thường có 3 phần:
+ Mở bài : Giới thiệu bao quát về cảnh sẽ tả
+ Thân bài: Tả từng phần của cảnh ( nếu tả theo trình tự không gian) hoặc
sự thay đổi của cảnh theo thời gian( nếu tả theo trình tự thời gian)
+ Kết bài : Nêu nhận xét hoặc cảm nghĩ về cảnh được tả
+ Hướng dẫn học sinh áp dụng để lập dàn ý chi tiết
Sau khi có trong tay dàn ý chung cho cho bài văn, học sinh sẽ áp dụng đểlập dàn ý chi tiết Dàn ý này cũng chính là cái sườn sát nhất cho học sinh viếtthành bài văn cụ thể
Ví dụ 1 : Đề bài : Tả một buổi chiều trên cánh đồng Tôi đưa ra hệ thống câu hỏi
sau:
+ Đọc kĩ đề bài xác định thể loại?
+Trọng tâm của đề bài là gì?
Sau khi đã quan sát được, học sinh sẽ tự sắp xếp ý để lập dàn bài chi tiết cụ thể:
* Mở bài:
+ Con đường đi học của em uốn quanh làng, men theo đồng lúa
+ Mỗi chiều đi học về, em thả hồn mình trước cánh đồng lúa ngút ngàn
* Thân bài: Tả theo trình tự thời gian
+ Ông mặt trời lững thững đạp xe qua ngọn tre
+ Những tia nắng vàng nhạt dần
+ Cánh đồng là một màu vàng
+ Những đợt sóng lúa nhấp nhô theo làn gió
Trang 10+ Dọc 2 bên bờ sông là hàng bạch đàn cao vút, soi bóng xuống mặt nướctrong veo.
+ Đàn trâu bò mộng, đàn bò vàng mượt trên đường làng dưới hàng cây + Lũ chim chiền chiện lúc bay, lúc sà xuống ruộng lúa, lúc chấp chới trênkhông trung
+ Chim cu gáy bay về từng đàn
+Trên bờ ruộng mấy bác nông dân đang trò chuyện, tay nâng bông lúa lênngắm Gương mặt ai cũng tràn trề niềm vui, tin tưởng chờ đợi một vụ mùa bội thu +Ven bờ, một chị phụ nữ đang buộc những khóm lúa cạnh bờ
+ Xa xa, mấy bạn nhỏ đang đi học về
* Kết bài: Trời nhá nhem tối, em về nhà trong tâm trạng vui vui, Em ước saokhoảnh khắc hoàng hôn còn ở mãi trên cánh đồng để ai cũng nhìn thấy một màuvàng của no ấm
Ví dụ 2: Dàn bài tả buổi sáng trong vườn cây.
* Mở bài:
Gần nhà em có khu vườn của Bác Bảy trồng nhiều loại cây ăn trái Sángnay chủ nhật em ra thăm khu vườn và trò chuyện với Bác Bảy
* Thân bài: Tả từng bộ phận của cảnh vật
+ Khu vườn rộng khoảng 1 hecta
+ Xung quanh được rào bằng dây thép quét sơn trắng nổi bật giữa màuxanh của cây lá
+ Nhiều loại cây được trồng theo hàng lối, quả sai, cành lá xanh mượt ónglên dưới ánh nắng ban mai
+ Chim chóc làm tổ trong vườn hót líu lo
+ Vài người làm vườn đang tỉa lá, bắt sâu, vun gốc
* Kết bài:
Em rất thích vào chơi khu vườn vào những buổi sáng như thế vì nơi đây
có không khí trong lành, được Bác Bảy giải thích ích lợi từng loại cây…
Biện pháp 4: Rèn kĩ năng dựng đoạn và hoàn thiện bài văn tả cảnh
4.1 Rèn kĩ năng dựng đoạn trong bài văn tả cảnh
Dựng đoạn văn chính là cách sắp xếp các lời văn diễn đạt sao cho hợp lý,logic, chặt chẽ, mạch lạc Học sinh thường rất lúng túng không biết tả cảnh cụthể là tả cảnh gì? Tả như thế nào? Theo trình tự từ đâu? Các em thường kể lểliệt kê cảnh một cách lộn xộn, tràn lan, không tạo được ấn tượng cho người đọc
về cảnh Trong đoạn văn của các em có thể đủ ý theo nội dung đã quan sátnhưng các em chưa biết cách sắp xếp sao cho đoạn văn có lôgic về nội dung,chưa có các từ nối để liên kết các câu với nhau Vậy chúng ta phải làm như thếnào để khắc phục tình trạng này Trước hết, tôi hướng cho học sinh hình dungmỗi một cảnh nhỏ sẽ viết thành một đoạn văn trọn vẹn Trong đoạn văn đó sẽ đi
từ khái quát đến cụ thể Bao giờ câu đầu đoạn cũng là câu miêu tả khái quátcảnh đó
Sau câu tả khái quát là một loạt câu miêu tả cụ thể theo trình tự từ gần đến
xa ( hoặc ngược lại) theo tầm mắt Trong quá trình miêu tả, cần lưu ý cho họcsinh trình tự miêu tả cho phù hợp với vị trí quan sát kết hợp lời văn so sánh, lờivăn nhận xét, đánh giá và sự tưởng tượng phong phú, ý câu trước với câu sau