Tư tưởng hồ chí minh về giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp với sự nghiệp đổi mới ở việt nam hiện nay

CÁC CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐẾN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIẢI QUYẾT MỐI QUAN HỆ DÂN TỘC VÀ GIAI CẤP Trong những năm gần đây, có rất nhiều công trình nghiên cứu về Hồ Chí Minh, đề cập đến nh

NGUYỄN TÙNG LÂM

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

VỀ GIẢI QUYẾT MỐI QUAN HỆ GIỮA VẤN ĐỀ DÂN TỘC VÀ VẤN ĐỀ GIAI CẤP VỚI

SỰ NGHIỆP ĐỔI MỚI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: HỒ CHÍ MINH HỌC

HÀ NỘI - 2017

NGUYỄN TÙNG LÂM

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

VỀ GIẢI QUYẾT MỐI QUAN HỆ GIỮA VẤN ĐỀ DÂN TỘC VÀ VẤN ĐỀ GIAI CẤP VỚI

SỰ NGHIỆP ĐỔI MỚI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: HỒ CHÍ MINH HỌC

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định

Tác giả

Nguyễn Tùng Lâm

Trang

Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 7 1.1 Các công trình liên quan đến tư tưởng Hồ Chí Minh về giải quyết mối

1.2 Các công trình liên quan đến việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về

giải quyết mối quan hệ dân tộc và giai cấp trong sự nghiệp đổi mới ở

1.3 Những khía cạnh đã được đề cập và những vấn đề mà luận án tiếp tục

Chương 2: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIẢI QUYẾT MỐI QUAN HỆ

2.1 Thực chất tư tưởng Hồ Chí Minh về giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề

2.2 Tính tất yếu và nguyên tắc giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và

2.3 Những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam xuất phát từ việc giải quyết

mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp 51

Chương 3: GIẢI QUYẾT MỐI QUAN HỆ GIỮA VẤN ĐỀ DÂN TỘC VÀ VẤN

3.1 Bối cảnh mới tác động đến việc giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc

và vấn đề giai cấp ở nước ta trong quá trình đổi mới 68 3.2 Một số kết quả đạt được trong quá trình giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề

dân tộc và vấn đề giai cấp ở nước ta giai đoạn 1986 - 2016 72 3.3 Những vấn đề đặt ra đối với việc giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc

và vấn đề giai cấp trong quá trình đổi mới ở nước ta 102

Chương 4: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP CƠ BẢN GIẢI QUYẾT MỐI QUAN HỆ

GIỮA VẤN ĐỀ DÂN TỘC VÀ VẤN ĐỀ GIAI CẤP TRONG SỰ NGHIỆP

4.2 Một số giải pháp giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai

cấp trong sự nghiệp đổi mới ở nước ta hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh 123

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài luận án

Nhìn lại tiến trình lịch sử hơn 85 năm qua, dưới ngọn cờ của Đảng Cộng sản Việt Nam quang vinh do Hồ Chí Minh sáng lập và rèn luyện, đất nước ta đã có những bước nhảy vọt vĩ đại chưa từng có trong lịch sử Trên nền tảng giá trị văn hoá tư tưởng truyền thống của dân tộc, Hồ Chí Minh đã nghiên cứu, tiếp biến, tổng hoà và phát triển biện chứng tinh hoa văn hoá tư tưởng phương Đông và phương Tây, đặc biệt lấy học thuyết cách mạng của Mác - Lênin làm cơ sở thế giới quan và phương pháp luận, xây dựng được một hệ thống quan điểm toàn diện và sáng tạo về lý luận giải phóng và phát triển làm kim chỉ nam cho cuộc đấu tranh vì độc lập, tự do của nhân dân Việt Nam, đáp ứng nhu cầu phát triển của đất nước theo xu thế tiến bộ của thời đại mới

Sau khi lựa chọn con đường cứu nước, giải phóng dân tộc theo con đường cách mạng vô sản, Hồ Chí Minh đã nhận thức và giải quyết một cách đúng đắn, sáng tạo mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp Trên cơ sở đó, Người đã từng bước giải quyết thành công những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, như: Xác định mục tiêu, con đường, lực lượng cách mạng; những vấn đề về đoàn kết dân tộc và quốc tế; những vấn đề lý luận về Đảng, Nhà nước, Mặt trận, Nội dung cốt lõi trong đường lối cách mạng của Hồ Chí Minh chính là độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa

xã hội; giải phóng dân tộc không tách rời với giải phóng giai cấp và giải phóng con người Con đường giải phóng dân tộc đó phù hợp với xu thế phát triển của thời đại - thời đại đấu tranh cho sự thắng lợi của hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội - một đường lối thấm đượm tính dân tộc và nhân văn, đáp ứng được yêu cầu và khát vọng của toàn thể dân tộc Việt Nam Thực tiễn lịch sử đã chứng minh quan điểm của Hồ Chí Minh là hoàn toàn đúng đắn, sáng tạo, đó là thắng lợi vĩ đại của cuộc cách mạng tháng Tám năm 1945 và hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc

Mỹ xâm lược Trong suốt quá trình cách mạng Việt Nam, dưới sự lãnh đạo của Đảng

và Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhờ phát huy cao độ chủ nghĩa yêu nước “truyền thống quý báu” của dân tộc, biến thành chủ nghĩa anh hùng cách mạng - sức mạnh vô địch đưa cách mạng Việt Nam đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác

Thành tựu của 30 năm đổi mới ở nước ta cho thấy, Đảng Cộng sản Việt Nam với nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam hành động là chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng

Hồ Chí Minh đã luôn chú trọng nhận diện và xử lý vấn đề đặt ra từ mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp ở Việt Nam Mặt thành công cần phải khẳng định Tuy nhiên, do tác động của nhiều nhân tố bên trong và bên ngoài, chủ quan và khách quan, nên vấn đề dân tộc, vấn đề giai cấp và mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn

đề giai cấp càng diễn biến phức tạp Nếu tuyệt đối hoá vấn đề dân tộc hay vấn đề giai cấp cũng đều dẫn tới sự chệch hướng cách mạng, hoặc sẽ gặp khó khăn trong quá trình phát triển Thực tế cho ta bài học là, có thời kỳ, khi triển khai các nhiệm vụ xây dựng chủ nghĩa xã hội, đã có lúc Đảng ta phạm sai lầm nóng vội, chủ quan, duy ý chí, quá nhấn mạnh vấn đề giai cấp nên đã xem nhẹ vấn đề dân tộc trong việc hoạch định và thực hiện chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, dẫn đến lợi ích các giai cấp, tầng lớp không được tính đến đầy đủ và kết hợp hài hoà, sức mạnh dân tộc không được phát huy như một trong những động lực chủ yếu nhất Nhưng ngay sau đó, Đảng ta đã kịp thời khắc phục có hiệu quả cả về phương diện nhận thức lý luận cũng như trong hoạt động thực tiễn về vấn đề này

Tuy vậy, có một số ý kiến cho rằng: Hồ Chí Minh chỉ là người theo “chủ nghĩa dân tộc” Quan điểm này đã bỏ tính giai cấp, làm mờ đi lập trường, quan điểm giai cấp của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong nhận thức và giải quyết vấn đề dân tộc ở Việt Nam; hoặc có quan điểm cho rằng mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc với vấn đề giai cấp luận chứng trong chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh chỉ đúng với một số nước khác nào đó, còn ở Việt Nam vốn là nước thuộc địa, nửa phong kiến, vấn đề dân tộc bao giờ cũng chi phối, khi nào Đảng nhấn mạnh vấn đề giai cấp thì đều dẫn đến sai lầm Từ đó, họ đề xuất ý kiến theo hướng nhấn mạnh một chiều vấn

đề dân tộc, tách vấn đề dân tộc khỏi vấn đề giai cấp, hạ thấp ý nghĩa quan trọng, bức thiết của vấn đề giai cấp, không lấy quan điểm giai cấp làm quan điểm cơ sở lập trường để xem xét, giải quyết vấn đề dân tộc Theo họ, nước ta hiện nay chỉ nên đề ra

và giải quyết những vấn đề dân tộc, còn vấn đề giai cấp không nên đặt ra Mục tiêu

“dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” được họ đồng tình, nhưng giải thích theo hướng phi giai cấp, nghĩa là không nhất thiết phải theo định hướng xã hội chủ nghĩa

Thực chất của những quan điểm nêu trên chính là sự tước bỏ nội dung cách mạng trong tư tưởng Hồ Chí Minh, muốn tách rời tư tưởng Hồ Chí Minh với chủ nghĩa Mác - Lênin, bác bỏ đường lối giải quyết vấn đề dân tộc theo lập trường của

giai cấp công nhân, tách rời độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, cổ súy cho quan điểm muốn nước ta từ bỏ định hướng xã hội chủ nghĩa, từ bỏ mục tiêu xã hội chủ nghĩa, đi ngược với con đường mà Hồ Chí Minh, Đảng ta và nhân dân ta đã lựa chọn, và rõ ràng là không phù hợp với thực tiễn của lịch sử cách mạng Việt Nam Quan điểm sai trái ấy đã trái ngược hoàn toàn với lợi ích của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của dân tộc Việt Nam, phủ nhận tư tưởng Hồ Chí Minh

về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội - tư tưởng chỉ đạo chiến lược lớn xuyên suốt cả quá trình cách mạng Việt Nam Chính vì vậy, giải quyết thành công mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp là cơ sở để cách mạng nước ta đi đúng con đường đã chọn, với mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; đồng thời

là cơ sở để chúng ta có được đường lối phát triển đúng đắn, từng bước tận dụng những thuận lợi, thời cơ, vượt qua những khó khăn, thách thức trong quá trình phát triển Tình hình thế giới ngày nay có nhiều biến động phức tạp, thế giới đang hình thành nên những liên minh quốc tế và khu vực; tốc độ toàn cầu hóa diễn ra càng nhanh thì xung đột dân tộc, sắc tộc lại càng trở nên quyết liệt, khiến cho loài người phải bỏ ra nhiều công sức, tiền bạc, thậm chí cả máu để giải quyết Đảng ta khẳng định: “Cuộc đấu tranh giai cấp và dân tộc vẫn diễn biến phức tạp” [50, tr.184] Tình hình trong nước, nhiều vấn đề cũng được đặt ra ảnh hưởng trực tiếp đến vấn đề giải quyết mối quan hệ dân tộc và giai cấp trong quá trình đổi mới như: Giữa yêu cầu xây dựng và phát triển nền kinh tế độc lập tự chủ theo định hướng xã hội chủ nghĩa trong bối cảnh toàn cầu hóa và thực trạng yếu kém của nền kinh tế nước ta; Giữa mở rộng giao lưu quốc tế với vấn đề giữ vững bản sắc văn hoá dân tộc và định hướng xã hội chủ nghĩa; Giữa yêu cầu tăng cường củng cố khối đoàn kết dân tộc dưới sự lãnh đạo của giai cấp công nhân và những yếu tố phân hóa các lực lượng xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường và âm mưu các thế lực thù địch tạo ra; Những vấn đề đặt ra đối với Đảng cầm quyền Như vậy, cả thực tiễn thế giới và trong nước, cho thấy vấn

đề dân tộc và giai cấp vẫn đang diễn ra hết sức gay gắt và có xu hướng ngày càng tăng, đòi hỏi phải giải quyết một cách thấu đáo vấn đề trên mới tạo động lực phát triển cho quá trình đổi mới ở Việt Nam hiện nay

Mặc dù thực tiễn hiện nay đã có nhiều đổi thay so với trước, song có thể khẳng định rằng việc giải quyết vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp theo tư tưởng Hồ Chí Minh vẫn còn nguyên giá trị, đóng vai trò định hướng cho tư duy và hoạt động chính trị,

cung cấp luận cứ khoa học cho Đảng, Nhà nước và Nhân dân Việt Nam trong việc hoạch định và thực thi đường lối, chính sách bảo vệ và phát triển đất nước Nhiệm vụ này đang đặt ra rất cấp bách Chính vì vậy, nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn

đề trên có ý nghĩa lý luận và thực tiễn, có tính thời sự cấp bách Với những lý do nêu

trên, tác giả chọn đề tài: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về giải quyết mối quan hệ giữa vấn

đề dân tộc và vấn đề giai cấp với sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam hiện nay” làm luận

- Trên cơ sở tư tưởng Hồ Chí Minh về giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp, phân tích việc giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp trong tiến trình cách mạng Việt Nam, đặc biệt là trong quá trình đổi mới ở Việt Nam, đánh giá những thành công và những vấn đề nảy sinh trong việc giải quyết vấn đề trên

- Đề xuất quan điểm và những giải pháp chủ yếu để giải quyết về mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp nảy sinh trong sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam hiện nay dưới ánh sáng tư tưởng Hồ Chí Minh

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Tư tưởng Hồ Chí Minh về giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp; vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề trên trong sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam hiện nay

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: Tập trung nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về giải quyết mối

quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp và sự vận dụng của Đảng ta trong quá trình cách mạng Việt Nam, đặc biệt trong thời kỳ đổi mới

Tuy nhiên, trong luận án tác giả chỉ đề cập đến những khía cạnh sau đây: Thứ

nhất, vấn đề dân tộc mà tác giả nghiên cứu thuộc phạm trù dân tộc - quốc gia, không

thuộc phạm trù dân tộc - tộc người Thứ hai, vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp trong tư

tưởng Hồ Chí Minh, được đặt trong điều kiện đất nước là thuộc địa của chủ nghĩa thực dân, phân tích việc giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp chủ

yếu được đề cập dưới góc độ quan hệ lợi ích

- Về thời gian: Toàn bộ quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh

về giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp; quá trình vận dụng của Đảng ta trong quá trình cách mạng, đặc biệt là thời kỳ đổi mới từ năm 1986 trở đi

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Cơ sở lý luận

Đề tài được thực hiện dựa trên quan điểm duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về dân tộc, giai cấp và mối quan hệ dân tộc và giai cấp

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tác giả vận dụng các phương pháp chung, các phương pháp liên ngành và chuyên ngành sau: Lịch sử - logic; phân tích, tổng hợp; thống kê, định lượng, định tính, so sánh, văn bản học, phỏng vấn, tọa đàm

5 Đóng góp mới về khoa học của luận án

- Làm rõ hơn nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp; chỉ rõ sự sáng tạo của Hồ Chí Minh trong việc hoạch định đường lối, chính sách ở nước ta về việc giải quyết vấn đề này trong các thời kỳ cách mạng

- Trên cơ sở tư tưởng Hồ Chí Minh về giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp, phân tích quan hệ dân tộc và giai cấp trong tiến trình cách mạng Việt Nam, đặc biệt là trong quá trình đổi mới ở Việt Nam, đánh giá những thành công

và những vấn đề nảy sinh trong việc giải quyết vấn đề trên

- Đưa ra cơ sở lý luận, phương pháp luận và đề xuất những giải pháp chủ yếu để giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp trong sự nghiệp đổi mới

ở Việt Nam hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

6.1 Ý nghĩa lý luận

- Luận án góp phần làm rõ việc giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp dưới góc độ chuyên ngành Hồ Chí Minh học và làm cơ sở để đấu tranh

bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

- Luận án góp phần làm rõ cơ sở lý luận cho Đảng và Nhà nước ta hoạch định đường lối, chính sách giải quyết vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp trong giai đoạn mới Trên cơ sở đó góp phần đi tới thống nhất về nhận thức và hoạt động trong quá trình đổi mới ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả đạt được của Luận án có thể làm tài liệu tham khảo cho các cơ sở nghiên cứu khoa học, các trường đào tạo bậc đại học và sau đại học trong nhóm ngành khoa học chính trị, khoa học xã hội và nhân văn

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục các công trình đã công bố của tác giả liên quan đến đề tài luận án và danh mục tài liệu tham khảo, luận án được kết cấu thành 4 chương, 11 tiết

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

1.1 CÁC CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐẾN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIẢI QUYẾT MỐI QUAN HỆ DÂN TỘC VÀ GIAI CẤP

Trong những năm gần đây, có rất nhiều công trình nghiên cứu về Hồ Chí Minh,

đề cập đến nhiều lĩnh vực, một trong những vấn đề mà các tác giả đề cập dù trực tiếp hoặc gián tiếp đều khẳng định, chính việc nhận thức và giải quyết một cách sáng tạo vấn

đề dân tộc và vấn đề giai cấp, là cơ sở để Hồ Chí Minh xác lập được đường lối đúng đắn, đưa cách mạng Việt Nam đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác Trong số các công trình có đề cập trực tiếp hoặc gián tiếp đến tư tưởng Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa

về vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp có những công trình sau đây:

- Các sách liên quan đến tư tưởng Hồ Chí Minh về giải quyết mối quan hệ dân tộc và giai cấp

Cuốn sách Tư tưởng Hồ Chí Minh và con đường cách mạng Việt Nam của Võ

Nguyễn Giáp [65], tác giả đã đề cập một cách khá toàn diện tư tưởng Hồ Chí Minh về con đường cách mạng Việt Nam, mặc dù không trình bày một cách trực tiếp, nhưng trên tất cả các lĩnh vực mà cuốn sách đề cập như vấn đề về chiến lược, sách lược, vấn đề xây dựng Đảng, Mặt trận, Nhà nước, quân sự, văn hoá, đạo đức, nhân văn đều thấm đượm tính dân tộc và chủ nghĩa nhân đạo cộng sản, thực chất của vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp Đặc biệt, Cuốn sách, các tác giả khẳng định giải quyết đúng đắn mối quan hệ biện chứng giữa dân tộc với giai cấp là một nguyên tắc phương pháp luận cơ bản của Hồ Chí Minh trong khi giải quyết vấn đề xã hội của cách mạng Đó là cơ sở phương pháp luận của đường lối “Độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội” của Đảng ta Nhờ nguyên tắc đúng đắn sáng tạo đó, Đảng ta đã tạo nên sức mạnh to lớn chưa từng có trong lịch sử của dân tộc ta, đưa cách mạng nước ta đến những thắng lợi vĩ đại Tuy nhiên, việc đề cập đến vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp Cuốn sách chỉ mới là bước đầu, có tính chất gợi mở, chưa đi sâu phân tích một cách sâu sắc và hệ thống vấn đề trên

Cuốn Tư tưởng triết học Hồ Chí Minh của Lê Hữu Nghĩa [129], tập hợp các bài

viết liên quan đến vấn đề triết học trong tư tưởng Hồ Chí Minh, các vấn đề đã được nghiên cứu một cách cơ bản ở cả hai góc độ, tư tưởng triết học và việc vận dụng cơ sở triết học vào hoạt động thực tiễn Một trong những vấn đề rất quan trọng mà các tác giả

đề cập chính là giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và giai cấp, khẳng định đây

cũng là một những sáng tạo rất độc đáo và sáng tạo của Hồ Chí Minh trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam Các tác giả khẳng định quan điểm kết hợp cách mạng giải phóng dân tộc với cách mạng vô sản, gắn độc lập lập dân tộc với chủ nghĩa xã hội là một quan điểm có tính nguyên tắc được thể hiện một cách nhất quán trong tư tưởng và hoạt động cách mạng của Hồ Chí Minh Tuy nhiên, khi nghiên cứu về vấn đề trên, mới chỉ là nghiên cứu bước đầu, chưa mang tính hệ thống

Cuốn Tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội ở

Việt Nam của Hoàng Trang, Phạm Ngọc Anh [185], phân tích bối cảnh trong nước và

thế giới cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX; quá trình Nguyễn Ái Quốc ra đi tìm đường cứu nước và đến với chủ nghĩa Mác - Lênin, các tác giả đã làm rõ sự vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin của Hồ Chí Minh vào thực tiễn cách mạng Việt Nam, chỉ rõ sự kết hợp mang tính khoa học giữa độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội trong tư tưởng của Người Độc lập dân tộc được coi là tiền đề quan trọng, yếu tố cơ bản nhất để nước ta đi lên chủ nghĩa xã hội và chỉ có chủ nghĩa xã hội mới có thể bảo đảm nền độc lập bền vững Các tác giả cũng chỉ rõ trong giai đoạn hiện nay, vấn đề giữ vững độc lập dân tộc

là nhiệm vụ chiến lược quan trọng để đưa nước ta vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội Để thực hiện được điều đó cần tiếp tục vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh vào thực tiễn nước ta hiện nay, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, phát huy sức mạnh đoàn kết toàn dân tộc, tăng cường hợp tác quốc tế Như vậy, Cuốn sách này, các tác giả cũng chưa đề cập trực tiếp đến vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp, mặc dù cuốn sách đã phân tích khá sâu sắc mối quan hệ giữa độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội - nội dung cơ bản của vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp trong tư tưởng

Hồ Chí Minh

Cuốn Góp phần tìm hiểu đặc sắc tư duy triết học Hồ Chí Minh của Hồ Kiếm Việt

[197], tư duy triết học Hồ Chí Minh về vấn đề con người với lịch sử, con người xã hội gắn với giai cấp, dân tộc và giải phóng dân tộc được tác giả trình bày rõ nét Trong tác phẩm này, tác giả thấy được vai trò và sức mạnh của con người, và khẳng định sức mạnh của con người chủ yếu ở sự cố kết con người trong cộng đồng dân tộc, giai cấp và

sự nghiệp giải phóng con người gắn bó chặt chẽ với sự nghiệp giải phóng dân tộc và giai cấp Đồng thời tác giả cũng khẳng định độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội là

tư tưởng cốt lõi trong tư tưởng Hồ Chí Minh Tuy nhiên, tác phẩm này cũng chỉ tiếp cận vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp dưới góc nhìn về con người và giải phóng con người

Cuốn Tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội [100]; và cuốn Mối quan hệ biện chứng giữa độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội trong tư tưởng

Hồ Chí Minh của Nguyễn Bá Linh [101], tác giả phân tích và khẳng định, lý luận về độc

lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội là sự vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào thực tiễn cách mạng Việt Nam để giải quyết những mâu thuẫn cơ bản của xã hội ta, giải quyết mối quan hệ giữa giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp và giải phóng con người

Để thực hiện và giữ vững mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, tác giả đã phân tích những quan điểm của Hồ Chí Minh về xây dựng kinh tế, xây dựng hệ thống chính trị, xây dựng nền văn hóa mới, con người mới, xây dựng và củng cố an ninh, quốc phòng… Tác giả kết luận, độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội là ngọn cờ bách chiến, bách thắng của cách mạng Việt Nam, việc giữ vững độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội

là một nhiệm vụ lịch sử quan trọng nhất đối với toàn Đảng, toàn dân trong bối cảnh hội nhập quốc tế

Cuốn Tư tưởng biện chứng Hồ Chí Minh của Nguyễn Đức Đạt [55], phân tích

chuyên về phép biện chứng Hồ Chí Minh dưới góc độ các nguyên tắc, phương pháp luận như quan điểm thực tiễn, quan điểm toàn diện, quan điểm lịch sử cụ thể, quan điểm phát triển Đây là một cuốn sách có nội dung phong phú với góc nhìn cụ thể về phép biện chứng duy vật được vận dụng vào cách mạng Việt Nam Một trong những vấn đề

mà cuốn sách đề cập là thấy được quan hệ biện chứng giữa cách mạng giải phóng dân tộc, giải phóng xã hội và giải phóng con người; giữa độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội

- biểu hiện cơ bản của mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp

Cuốn Hồ Chí Minh với chiến lược đoàn kết quốc tế trong cách mạng giải phóng

dân tộc của Lê Văn Yên [198], tác giả đã tập trung thể hiện và làm rõ một số vấn đề cơ

bản sau: Phân tích và chứng minh quá trình hoạt động của Hồ Chí Minh trong việc xây dựng mối quan hệ đoàn kết quốc tế giữa phong trào giải phóng dân tộc và phong trào cách mạng tiến bộ trên thế giới, việc tổ chức kết hợp đoàn kết quốc tế nhằm mục tiêu độc lập, tự do của nhân dân Việt Nam; Khái quát những quan điểm cơ bản thuộc chiến lược đoàn kết quốc tế của Hồ Chí Minh trong cách mạng giải phóng dân tộc; đồng thời khẳng định những quan điểm cơ bản đó vẫn là những vấn đề thuộc chiến lược cách mạng của nhân dân Việt Nam và nhân dân tiến bộ trên thế giới trong giai đoạn hiện nay; Phân tích giá trị thực tiễn chiến lược đoàn kết quốc tế của Hồ Chí Minh trong cuộc cách mạng giải phóng dân tộc Việt Nam; đồng thời cũng chứng minh ngay từ giai đoạn này,

đoàn kết quốc tế - một bộ phận của tư tưởng Hồ Chí Minh đã là nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động cách mạng của Đảng và dân tộc ta đi tới những thắng lợi vẻ vang; Phân tích rõ mối quan hệ giữa lãnh tụ Hồ Chí Minh với tập thể Ban Chấp hành Trung ương Đảng là mật thiết, gắn bó, đồng thời phân tích rõ tầm cao, tầm trí tuệ, tầm chiến lược của lãnh tụ Hồ Chí Minh trong việc kết hợp dân tộc và quốc tế nhằm mục tiêu độc lập, tự do của dân tộc Việt Nam và đóng góp vào kho tàng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin trên những vấn đề cốt yếu Như vậy, Cuốn sách này, tác giả cũng chỉ

đề cập vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp một cách gián tiếp

Cuốn Hồ Chí Minh học và minh triết Hồ Chí Minh của Bùi Đình Phong [144], tác

giả đã cung cấp, chỉ ra một số nội dung về triết lý phát triển xã hội trong tư tưởng Hồ Chí Minh Đặc biệt, tác giả đã phân tích một cách khá sâu sắc vấn đề độc lập dân tộc, coi độc lập dân tộc là tiền đề cho sự phát triển, tuy nhiên độc lập dân tộc phải tiến lên mang lại tự do và hạnh phúc cho nhân dân, tức là phải phát triển một cách toàn diện trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội Từ đó, tác giả đưa ra và phân tích khá sâu sắc những luận điểm sáng tạo của Hồ Chí Minh về triết lý phát triển xã hội Việt Nam Như vậy, Cuốn sách trên ở một khía cạnh nào đó tác giả cũng đã đề cập một cách gián tiếp đến vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp trong tư tưởng Hồ Chí Minh

Cuốn Triết lý phát triển Hồ Chí Minh - giá trị lý luận và thực tiễn của Phạm

Ngọc Anh [2] là kết quả của một công trình nghiên cứu chuyên biệt về triết lý phát triển

Hồ Chí Minh và giá trị lý luận, thực tiễn của nó đối với cách mạng Việt Nam Các tác giả tập trung nghiên cứu sâu và vạch ra bản chất triết lý phát triển Hồ Chí Minh là triết

lý - hành động Đồng thời cũng chỉ ra các nội dung cơ bản của triết lý phát triển Hồ Chí Minh trên các khía cạnh: Mục tiêu, con đường, động lực phát triển của xã hội Việt Nam Một trong những vấn đề cơ bản mà nội dung cuốn sách trình bày là mối quan hệ giữa dân tộc và giai cấp, dân tộc và quốc tế Tuy nhiên, cuốn sách này các tác giả cũng chỉ trình bày mối quan hệ trên như là một nội dung biểu hiện của mô thức và nội dung phát triển đất nước của triết lý phát triển Hồ Chí Minh

Cuốn Hồ Chí Minh - nhà cách mạng sáng tạo của Mạch Quang Thắng [178], đã

đi sâu nghiên cứu và làm rõ vai trò của Hồ Chí Minh trong việc truyền bá, tiếp thu, vận dụng chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của Việt Nam, định hướng tư tưởng lý luận cho sự lựa chọn con đường phát triển của dân tộc; Nêu bật những cống hiến lý luận của Hồ Chí Minh vào kho tàng kinh nghiệm của chủ nghĩa Mác - Lênin, làm căn cứ để

khẳng định Hồ Chí Minh thực sự là một nhà cách mạng sáng tạo của Đảng và dân tộc Việt Nam; Một trong những nội dung mà các tác giả trình bày là những vấn đề sáng tạo

tư tưởng lý luận của Hồ Chí Minh về cách mạng Việt Nam, trong đó có nội dung gắn kết vấn đề độc lập dân tộc với chủ nghĩa xã hội, giai cấp với dân tộc, dân tộc với dân chủ, giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người Tuy nhiên, cuốn sách cũng chưa đề cập một cách hệ thống vấn đề trên như là sợi chỉ đỏ xuyên suốt toàn bộ

những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam

Cuốn Biện chứng của tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam của

Lại Quốc Khánh [89], làm rõ tư tưởng biện chứng của Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội, về tính đúng đắn của con đường, mục tiêu đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam Mặc

dù không đề cập một cách trực tiếp vấn đề mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp trong tư tưởng Hồ Chí Minh, nhưng tác giả đã trình bày một cách khá rõ nét nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về con đường giải phóng dân tộc theo con đường cách mạng vô sản - một trong những biểu hiện của vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp trong tư

tưởng Hồ Chí Minh

Cuốn Hồ Chí Minh với sự nghiệp độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam của Vũ Đình Hòe, Bùi Đình Phong [74], các tác giả đã phân tích những nội dung cơ bản

tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc, về chủ nghĩa

xã hội Đồng thời các tác giả còn làm rõ giá trị lý luận và thực tiễn của di sản Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội trong thời đại ngày nay, sự vận dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam trong quá trình đưa cả nước đi lên chủ nghĩa xã hội giai đoạn

1976 - 2008 Như vậy, Cuốn sách tác giả cũng đã phần nào đề cập mối quan hệ giữa vấn

đề dân tộc và vấn đề giai cấp trong tư tưởng Hồ Chí Minh

Cuốn Nguyên tắc thống nhất giữa dân tộc, giai cấp và nhân loại trong tư tưởng

Hồ Chí Minh của Lương Thùy Liên [99], tác giả đã phân tích nguyên tắc thống nhất về

mối quan hệ giữa nhân tố dân tộc, giai cấp và nhân loại trong tư tưởng Hồ Chí Minh Đồng thời, tác giả khẳng định trong giai đoạn hiện nay cần giải quyết đúng đắn mối quan hệ đó trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội Muốn vậy, Đảng, Nhà nước và nhân dân ta cần kiên định nguyên tắc thống nhất giữa dân tộc, giai cấp và nhân loại theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Cuốn Sự tương đồng và khác biệt về quan điểm cách mạng Việt Nam giữa Hồ Chí

Minh với Quốc tế Cộng sản và Đảng Cộng sản Đông Dương những năm 1930 - 1941

Nguyễn Khánh Bật [15], tác giả đã trình bày những nét tương đồng và khác biệt giữa quan

điểm của Hồ Chí Minh với Quốc tế Cộng sản và Đảng ta trong những năm 1930 - 1941, qua đó thấy được sự sáng tạo của Hồ Chí Minh trong việc vận dụng chủ nghĩa Mác - Lênin vào thực tiễn cách mạng Việt Nam, một trong những sáng tạo đó chính là giải quyết thành công mối quan hệ dân tộc và giai cấp Chính những sáng tạo mà Người đã giải quyết thành công các vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam Thực tiễn cách mạng Việt Nam đã chứng minh quan điểm đó là hoàn toàn đúng đắn và sáng tạo

Cuốn Bí quyết thành công Hồ Chí Minh Phùng Hữu Phú [145], là tập hợp các

nghiên cứu của tác giả về tư tưởng Hồ Chí Minh trong rất nhiều vấn đề then chốt: Nhân dân, khối đại đoàn kết toàn dân, Đảng cầm quyền, giai cấp công nhân, con đường đi lên chủ nghĩa xã hội Tác giả đã phân tích những tư tưởng cốt lõi của Hồ Chí Minh về giải phóng dân tộc, giải phóng con người Không chỉ có tấm lòng yêu nước, thương dân, khát khao tìm ra con đường giải phóng dân tộc như các bậc tiền bối đi trước, Hồ Chí Minh còn có một nhãn quan chính trị sắc bén; một nhận thức đúng đắn về con đường cách mạng tất yếu của dân tộc, về sứ mệnh và vai trò của giai cấp công nhân và Đảng Cộng sản Việt Nam, về sức mạnh của khối đại đoàn kết dân tộc và đoàn kết quốc tế, Đây cũng chính là những biểu hiện cụ thể của việc vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp Quan điểm của Người đã được kiểm nghiệm trong thực tiễn cách mạng vô cùng phong phú, trở thành sức mạnh của toàn dân tộc kết hợp với sức mạnh thời đại, đưa cách mạng tới thắng lợi cuối cùng

Cuốn Hồ Chí Minh - nhà tư tưởng thiên tài của Trần Nhâm [135], là một công

trình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh khá công phu, tác giả đã tập trung phân tích một cách toàn diện một số vấn đề lý luận cơ bản Mặc dù không đề cập trực tiếp đến vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp, nhưng toàn bộ nội dung cuốn sách trình bày thực chất cũng chính là biểu hiện cụ thể của việc giải quyết vấn đề trên trong tư tưởng Hồ Chí Minh Ngoài ra, một số các công trình nghiên cứu sau cũng có một phần nội dung nghiên cứu về mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và giai cấp trong tư tưởng Hồ Chí Minh:

Như cuốn Góp phần nghiên cứu tư tưởng độc lập, tự do của Hồ Chí Minh của Đinh Xuân Lâm, Lê Mậu Hãn [94]; cuốn Về con đường giải phóng dân tộc của Hồ Chí Minh của Trịnh Nhu, Vũ Dương Ninh [137]; cuốn Mối quan hệ giữa Đảng và nhân dân trong

tư tưởng Hồ Chí Minh của Đàm Văn Thọ, Vũ Hùng [183]; cuốn Sự hình thành tư tưởng

Hồ Chí Minh về cách mạng giải phóng dân tộc (1911 - 1945) của Nguyễn Đình Thuận

[184]; cuốn Vận dụng và phát triển sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh trong sự nghiệp đổi

mới của Bùi Đình Phong [143] Trong các cuốn sách trên, đã đề cập khá toàn diện về

những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam và ở góc độ này, góc độ kia, trực tiếp hay gián tiếp cũng đã đề cập đến vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp

Một điều đáng lưu ý, bên cạnh các công trình nghiên cứu trong nước, còn có một

số học giả nước ngoài nghiên cứu về Hồ Chí Minh, đều thừa nhận sự thống nhất biện chứng giữa con người yêu nước và con người cộng sản Đáng chú là ý kiến của nhà

nghiên cứu người Nhật, Furuta Motoo, trong tác phẩm Hồ Chí Minh - Giải phóng dân

tộc và đổi mới [123], đã khẳng định, trong khi nhận thức và giải quyết các vấn đề của

cách mạng Việt Nam, Hồ Chí Minh đã luôn xử lý đúng đắn mối quan hệ dân tộc và giai cấp, dân tộc và quốc tế

- Các luận án, luận văn liên quan đến tư tưởng Hồ Chí Minh về giải quyết mối

quan hệ dân tộc và giai cấp

Trong bài Chủ tịch Hồ Chí Minh với việc giải quyết vấn đề dân tộc - dân chủ

trong cách mạng Việt Nam (từ 1930 - 1954) của Chu Đức Tính [167], tác giả đã phân

tích và luận giải Hồ Chí Minh và Đảng ta đã giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc

và dân chủ, chống đế quốc và chống địa chủ phong kiến, giải độc lập cho dân tộc và ruộng đất cho dân cày Trong luận án, một mặt đã trình bày Hồ Chí Minh chủ trương và chỉ đạo giải quyết nhiệm vụ dân tộc, mặt khác đã giải quyết vấn đề dân chủ - mà cụ thể

là vấn đề ruộng đất - trong mối quan hệ với việc giải quyết nhiệm vụ dân tộc trong cách mạng Việt Nam từ khi có Đảng đến năm 1954, mốc đánh dấu cuộc cách mạng dân tộc, dân chủ nhân dân đã được căn bản hoàn thành trên một nửa đất nước Qua đó, chứng minh được sự chỉ đạo của Hồ Chí Minh trong việc tập trung sức mạnh dân tộc cho nhiệm vụ giải phóng đất nước, mọi nhiệm vụ khác đều phải phụ thuộc vào đây, là hoàn toàn đúng đắn và sáng tạo

Trong bài Chủ tịch Hồ Chí Minh với vấn đề dân tộc và giai cấp trong cách mạng

Việt Nam của Trần Văn Hải [67] Trên cơ sở cách tiếp cận sử học, tác giả đã phân tích

và khẳng định Chủ tịch Hồ Chí Minh đã giải quyết thành công vấn đề dân tộc và giai cấp, giải quyết hợp lý mối quan hệ hữu cơ giữa hai yếu tố đó, trong các thời kỳ cách mạng, kể từ khi có Đảng đến khi Người qua đời (1930 - 1969) Chính những quan điểm đúng đắn và sáng tạo đó đã được Đảng ta từng bước nhận thức một cách đầy đủ và sáng tạo trong hoạch định đường lối cách mạng Việt Nam, đưa sự nghiệp cách mạng nước ta

đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác Trên cơ sở phân tích việc giải quyết vấn đề trên, tác giả luận án đã rút ra bài học kinh nghiệm lịch sử có ý nghĩa thiết thực trong tình hình hiện nay

Cuốn Hồ Chí Minh vận dụng phép biện chứng duy vật vào giải quyết quan hệ

dân tộc, giai cấp trong cách mạng Việt Nam của Phạm Thị Phai [139], tác giả đã nghiên

cứu sự vận dụng phép biện chứng duy vật của Hồ Chí Minh vào giải quyết quan hệ dân tộc, giai cấp trong cách mạng Việt Nam, khẳng định đây là một vấn đề có ý nghĩa rất quan trọng - thiết thực, vừa cấp bách, vừa lâu dài của toàn Đảng, toàn dân ta Qua đó, rút

ra những giá trị, ý nghĩa, tìm ra những hướng đi, giải pháp, giải quyết đúng những mâu thuẫn trong xã hội, để thúc đẩy công cuộc đổi mới cũng như sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội Việt Nam tiến nhanh, tiến mạnh và đi đúng quỹ đạo, theo con đường xã hội chủ nghĩa

Bên cạnh đó, một số luận án, luận văn cũng đã đề cập đến vấn đề trên như: Xây

dựng ý thức và tình cảm dân tộc chân chính cho con người Việt Nam trước những thử thách hiện nay của Nguyễn Thị Ngân [127]; Tìm hiểu những yếu tố tác động đến sự phát triển quan hệ dân tộc ở Việt Nam thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội của Trần

Quang Nhiếp [136]

Ngoài ra, còn có các công trình đăng trên các báo, tạp chí liên quan đến tư tưởng

Hồ Chí Minh về mối quan hệ dân tộc và giai cấp như: Trong bài viết Những cống hiến

lý luận của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh vào học thuyết mác xít về giải phóng dân tộc

và giải phóng giai cấp của Lê Ngọc [133]; Về dân tộc và giai cấp, thống nhất và đấu tranh trong con người và tư tưởng Hồ Chí Minh của Lê Sỹ Thắng [176]; Giải quyết quan hệ dân tộc và giai cấp theo tư tưởng Hồ Chí Minh của Trần Xuân Trường [190];

Tư tưởng Hồ Chí Minh về mối quan hệ giai cấp và dân tộc của Nguyễn Ngọc Long

[103]; Sự sáng tạo của Hồ Chí Minh trong việc giải quyết quan hệ giữa giải phóng dân

tộc và giải phóng giai cấp - nguồn gốc thắng lợi của cách mạng Việt Nam của Trần

Thành [172]; Vấn đề dân tộc và giai cấp trong tư tưởng Hồ Chí Minh của Dương Quốc Dũng [33]; Tư tưởng Hồ Chí Minh về giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn

đề giai cấp của Dương Quốc Dũng [32]

1.2 CÁC CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐẾN VIỆC VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIẢI QUYẾT MỐI QUAN HỆ DÂN TỘC VÀ GIAI CẤP TRONG SỰ NGHIỆP ĐỔI MỚI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Cuốn Vấn đề dân tộc trong cách mạng vô sản (tập I) của Nguyễn Khánh Toàn [168] Dưới góc độ tiếp cận lịch sử, tác giả đã khẳng định cách mạng Việt Nam đi theo

con đường cách mạng vô sản đã mở ra một thời đại mới, cách mạng Việt Nam là một bộ

phận của cách mạng thế giới, vấn đề dân tộc được giải quyết một cách triệt để trên lập

trường của giai cấp công nhân, thông qua đội tiền phong của mình là Đảng Cộng sản Cuốn Vấn đề dân tộc và chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước ta của Lê

Doãn Tá [155], tác giả đã trình bày một cách khá toàn diện và đầy đủ về mối quan hệ dân tộc và giai cấp Theo tác giả dân tộc và giai cấp tồn tại khách quan trong lịch sử Lợi ích dân tộc và lợi ích giai cấp là những vấn đề hiện thực Để giải quyết vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp một cách triệt để phải đứng vững trên lập trường của giai cấp vô sản Vì vậy, sự nghiệp giải phóng vô sản phải luôn gắn bó công cuộc giải phóng dân tộc và ngay

từ đầu, giai cấp vô sản phải gắn với dân tộc Cuốn sách là tài liệu tham khảo rất bổ ích khi nghiên cứu vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp trong tư tưởng Hồ Chí Minh

Cuốn Quan hệ giai cấp - dân tộc - quốc tế của Trần Hữu Tiến, Nguyễn Ngọc

Long và Nguyễn Xuân Sơn [164], các tác giả đã trình bày một cách khá sâu sắc về quan

hệ giai cấp, dân tộc và quốc tế Các tác giả trình bày trong điều kiện hiện nay để đưa sự nghiệp cách mạng vượt qua mọi trở lực, thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, nắm vững ngọn cờ độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội đòi hỏi phải xử lý đúng đắn các mối quan hệ giữa các nhân tố dân tộc - giai cấp và quốc gia

- quốc tế Hay có thể nói, kết hợp nhuần nhuyễn giai cấp và dân tộc, dân tộc và quốc tế, phát huy cao độ nội lực tranh thủ ngoại lực, đó là chìa khóa của cách mạng Việt Nam

Cuốn Quá trình đổi mới tư duy lý luận của Đảng từ 1986 đến nay của Tô Huy

Rứa và các cộng sự [152], góp phần tổng kết l ý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam qua 20 năm thực hiện công cuộc đổi mới

do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo Thành tựu 20 năm đổi mới là to lớn và có ý nghĩa lịch sử Thực tiễn phát triển đất nước và những bài học kinh nghiệm được tổng kết qua chặng đường đó cho thấy, đường lối đổi mới của Đảng ta, trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, là hoàn toàn đúng đắn và sáng tạo, chứng tỏ con đường

đi lên chủ nghĩa xã hội của cách mạng nước ta là phù hợp với hoàn cảnh thực tế của Việt Nam Mặc dù, cuốn sách không đề cập trực tiếp đến vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp, nhưng đây cũng là tài liệu tham khảo rất bổ ích đối với luận án của tác giả

Cuốn Quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội ở Việt Nam thời kỳ

đổi mới - Vấn đề và giải pháp của Nguyễn Thị Nga [126], các tác giả đã khẳng định

tăng trưởng kinh tế phải gắn liền với công bằng xã hội trong từng bước đi và trong suốt quá trình phát triển là quan điểm định hướng cơ bản nhất quán, xuyên suốt trong quá trình đổi mới đã được Đảng, Nhà nước xác định Việc kết hợp hai mục tiêu trên trong

điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta cũng chính là giải quyết vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp trong điều kiện mới Cuốn sách là tài liệu tham khảo rất bổ ích

Cuốn Một số vấn đề về độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam của Trần

Hữu Tiến [165], là một công trình tập hợp các bài viết của tác giả đề cập đến nhiều vấn

đề chính trị, xã hội của đất nước trong công cuộc đổi mới đất nước Một trong những nội dung mà tác giả đề cập chính là vấn đề sự kết hợp độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội trong cách mạng Việt Nam nói chung, trong công cuộc đổi mới nói riêng; quan hệ biện chứng giữa giai cấp và dân tộc; quan hệ biện chứng giữa bảo vệ độc lập dân tộc và mở rộng quan hệ hợp tác quốc tế Tuy nhiên, những nghiên cứu của tác giả về vấn đề dân tộc và giai cấp chưa mang tính hệ thống, chưa thật sâu sắc và cụ thể Cuốn sách là tài liệu tham khảo rất bổ ích

Cuốn Đổi mới tư duy và công cuộc đổi mới ở Việt Nam của Nguyễn Duy Quý

[150], là một công trình khá công phu của tác giả về đổi mới tư duy trên các lĩnh vực hoạt động của đời sống xã hội Mặc dù không đề cập trực tiếp đến vấn đề dân tộc và vấn

đề giai cấp, nhưng cuốn sách đã đề cập đến vấn đề đổi mới tư duy về việc kết hợp hài hòa về mặt lợi ích giữa dân tộc và giai cấp, giữa các giai cấp và tầng lớp trong xã hội, chính đó là động lực cơ bản cho những thành tựu của sự nghiệp đổi mới ở nước ta hiện nay Cuốn sách cũng là tài liệu tham khảo có giá trị với công trình luận án của nghiên cứu sinh

Cuốn Dân tộc trong lịch sử và trong thời đại ngày nay của Trần Hữu Tiến [166],

vấn đề dân tộc - trọng tâm của cuốn sách, được đặt trong các vấn đề chung của thời đại

là hòa bình, dân chủ, độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội Cuốn sách, tác giả đã khẳng định việc nhận thức và xử lý đúng đắn về mặt lý luận và thực tiễn vấn đề dân tộc, trong

đó nổi bật lên là vấn đề quan hệ dân tộc - giai cấp, là nền tảng đường lối chiến lược và sách lược của các Đảng Cộng sản và công nhân, nhất là các chính đảng lãnh đạo cách mạng dân tộc, dân chủ đưa đất nước tiến lên theo con đường xã hội chủ nghĩa Bài học lịch sử từ cách mạng thế giới và lịch sử cách mạng Việt Nam chỉ ra rằng, con đường đi của các cuộc cách mạng thuận lợi hay khó khăn, thành công hay thất bại, đều liên quan mật thiết với việc nhận thức và xử lý đúng đắn, sáng tạo hay sai lầm tả khuynh, hữu khuynh vấn đề quan hệ dân tộc - giai cấp

Cuốn Chủ trương của Đảng về xây dựng, phát triển nền kinh tế độc lập, tự chủ

hội nhập quốc tế thời kỳ đổi mới, của Nguyễn Văn Sáu, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội,

2013, đã đề cập đến quá trình lãnh đạo của Đảng ta về xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ trong công cuộc đổi mới là một yêu cầu tất yếu khách quan, nhằm khẳng định thực lực nền kinh tế, thể hiện vị thế của nền kinh tế Việt Nam trong cộng đồng quốc tế Mặc

dù không đề cập trực tiếp, Cuốn sách tác giả đã khẳng định để tạo động lực cho xây dựng một nền kinh tế độc lập tự chủ chúng ta đã huy động mọi nguồn lực, đặc biệt là nguồn lực nội sinh trong phát triển kinh tế - xã hội Quá trình đó cũng là quá trình thống nhất lợi ích dân tộc và lợi ích giai cấp trong quá trình đổi mới ở nước ta

Cuốn Quá trình đổi mới hệ thống chính trị ở Việt Nam (1986-2011) của Phạm

Ngọc Trâm [186], đã đề cập đến vấn đề đổi mới hệ thống chính trị ở Việt Nam là một yêu cầu khách quan của sự nghiệp đổi mới Trong quá trình đổi mới nội dung và phương thức hoạt động, các tổ chức trong hệ thống chính trị của Việt Nam đã và đang phát triển theo hướng phát huy dân chủ, quyền làm chủ của nhân dân, tăng cường quyền lực của các cơ quan dân cử, nâng cao hiệu lực quản lý của các cơ quan nhà nước, củng cố Đảng gắn với đổi mới nội dung và phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước và xã hội Những vấn đề mà cuốn sách trình bày, thực chất cũng là giải quyết vấn đề dân tộc

và vấn đề giai cấp trong lĩnh vực chính trị

Cuốn Về các mối quan hệ lớn cần được giải quyết tốt trong quá trình đổi mới, đi

lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta của Nguyễn Phú Trọng [188], đề cập nhiều vấn đề phong

phú cả về lý luận và thực tiễn, có giá trị tham khảo quý trong việc làm rõ một số mối quan hệ cơ bản cần nắm vững và giải quyết tốt trong quá trình đổi mới, đi lên chủ nghĩa

xã hội ở nước ta, đồng thời gợi mở những nội dung cần được tiếp tục đi sâu nghiên cứu, tổng kết, cụ thể hóa trên lĩnh vực này Đó là những vấn đề cơ bản, quan trọng đang diễn

ra trên đất nước ta như: Mối quan hệ giữa đổi mới, ổn định và phát triển; Mối quan hệ giữa đổi mới kinh tế và đổi mới chính trị; Mối quan hệ giữa kinh tế thị trường và định hướng xã hội chủ nghĩa; Mối quan hệ giữa phát triển lực lượng sản xuất và xây dựng, hoàn thiện từng bước quan hệ sản xuất phù hợp; Mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế

và phát triển văn hóa, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội; Mối quan hệ giữa xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa; Mối quan hệ giữa độc lập, tự chủ và hội nhập quốc tế; Mối quan hệ giữa Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ Cuốn sách là tài liệu tham khảo bổ ích cho nghiên cứu sinh thực hiện

đề tài luận án

Cuốn Định hướng chính trị cho sự phát triển của Việt Nam và một số giải pháp

thực hiện giai đoạn 2011 - 2020 của Phạm Văn Đức [62], các tác giả khẳng định định

hướng chính trị đối với sự phát triển đất nước luôn là vấn đề quan trọng đối với bất kỳ quốc gia nào Bởi lẽ, đó là sự dẫn dắt soi đường cho sự phát triển các lĩnh vực của đời sống xã hội không đi chệch khỏi đường hướng, mục tiêu đã xác định và theo đuổi Định hướng chính trị ở Việt Nam hiện nay trước hết và xuyên suốt là kiên trì độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội Để giữ vững định hướng chính trị trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, xã hội, văn hoá, đảng cầm quyền theo các tác giả cần phải giải quyết một cách hài hòa lợi ích giữa dân tộc và giai cấp, giữa các giai cấp và tầng lớp trong xã hội Cuốn sách là tài liệu tham khảo bổ ích cho nghiên cứu sinh thực hiện đề tài luận án

Cuốn Sự phát triển mối quan hệ giữa giai cấp công nhân Việt Nam và dân tộc

Việt Nam trong quá trình đổi mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa của Lê Duy Sơn

[154] Trên cơ sở làm rõ những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa giai cấp và dân tộc, luận án hướng trọng tâm vào xử

lý và giải quyết những vấn đề có tính quy luật của mối quan hệ giữa giai cấp chủ nghĩa Việt Nam và dân tộc Việt Nam trong quá trình đổi mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa và nêu lên những đề xuất kiến nghị về việc giải quyết mối quan hệ trong thực tiễn đổi mới

Lý luận mác xít về quan hệ giai cấp và dân tộc với công cuộc đổi mới ở nước ta hiện nay của Đinh Ngọc Quyên [151] Tác giả đã phân tích quan điểm của chủ nghĩa

Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về mối quan hệ giai cấp và dân tộc, đồng thời luận giải quan hệ giai cấp và dân tộc trong quá trình đổi mới ở Việt Nam, bước đầu đề xuất một số phương hướng cơ bản nhằm giải quyết tốt hơn mối quan hệ nói trên trong quá trình phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa

Cuộc đấu tranh củng cố độc lập dân tộc của các nước đang phát triển trong giai đoạn hiện nay của Hồ Nguyệt Ánh [5] Tác giả đã phân tích những nét khái quát về

phong trào giải phóng dân tộc và sự ra đời của các nước đang phát triển; thực trạng của các nước đang phát triển hiện nay; những vấn đề đặt ra trong việc củng cố độc lập dân tộc ở các nước đang phát triển; nội dung cơ bản của cuộc đấu tranh củng cố độc lập dân tộc ở các nước đang phát triển hiện nay được tác giả tập trung phân tích bao gồm: Đấu tranh để xác định và giữ vững ổn định về chính trị, xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, phát triển văn hóa - xã hội, tăng cường đoàn kết quốc tế, đấu tranh để thiết lập trật tự kinh tế thế giới mới công bằng, bình đẳng

Bên cạnh đó, còn rất nhiều cuốn sách cũng đã đề cập một cách khá sâu sắc vấn đề

dân tộc và giai cấp như: Cuốn Vấn đề dân tộc, giai cấp và nhân loại của Vũ Hiền, Ngô

Mạnh Lân [72]; Mấy vấn đề lý luận và thực tiễn về dân tộc và quan hệ dân tộc ở Việt

Nam của Nguyễn Quốc Phẩm, Trịnh Quốc Tuấn [140]; Chính sách dân tộc của các chính quyền nhà nước phong kiến Việt Nam (X-XIX) của Phan Hữu Dật, Lâm Bá Nam

[30]; Vấn đề dân tộc và chính sách dân tộc của Đảng Cộng sản Việt Nam của Ban Tư

tưởng văn hoá Trung ương [10]

Ngoài ra còn một số bài viết quan đến việc giải quyết mối quan hệ dân tộc và giai

cấp trong sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam hiện nay như: Sự thống nhất giữa lợi ích giai

cấp và lợi ích dân tộc trong sự nghiệp đổi mới của Trần Hữu Tiến [162]; Quan hệ giai cấp - dân tộc - nhân loại trong thời đại ngày nay của Phạm Ngọc Quang [148]; Phong trào công nhân và quan hệ giữa giai cấp công nhân và dân tộc của Nguyễn Văn Khang

[90]; Lý luận mác xít về mối quan hệ giai cấp, dân tộc và thời đại của Trần Phúc Thăng [174]; Giai cấp công nhân và dân tộc của Trịnh Quốc Tuấn [169]; Tuyên ngôn của

Đảng Cộng sản với vấn đề dân tộc của Lê Hữu Nghĩa [130]

Trong bài Toàn cầu hoá và đấu tranh giai cấp, đấu tranh dân tộc của Trần Hữu

Tiến [163] đã phân tích cuộc đấu tranh giai cấp, đấu tranh dân tộc trong thời kỳ toàn cầu hoá hiện nay Tác giả khẳng định, cùng với áp bức, bóc lột giai cấp, áp bức, bóc lột dân tộc vẫn tồn tại trong điều kiện toàn cầu hoá, áp bức dân tộc đã tăng lên sau khi Liên xô sụp đổ Bước sang thế kỷ XXI, chính giới tư bản, đặc biệt là Mỹ, tăng cường rõ rệt tính chất bành trướng, phản động, hiếu chiến Biểu hiện rõ nét là cuộc xâm lược tàn bạo của

Mỹ và NATO ở Nam Tư, là việc Mỹ cấu kết với Israel đàn áp dã man phong trào giải phóng dân tộc ở Trung Đông Do vậy, có thể nói trong điều kiện toàn cầu hoá, các mâu thuẫn cơ bản trên thế giới biểu hiện dưới những hình thức và mức độ khác nhau vẫn tồn tại và phát triển, có mặt sâu sắc hơn, đấu tranh dân tộc và đấu tranh giai cấp tiếp tục diễn

ra gay gắt Trong bài viết này, tác giả còn nêu ra những đặc điểm của phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân thời kỳ toàn cầu hoá Những đặc điểm đó đã phản ánh tính phức tạp của cuộc đấu tranh giai cấp hiện nay

Ngoài những công trình chủ yếu trên đây, các công trình khác đã nghiên cứu đến vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp trên nhiều góc độ khác nhau, trong đó các công trình vẫn có sự thống nhất về chỉ đứng vững trên lập trường của giai cấp công nhân mới giải quyết thấu đáo vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp; trong bối cảnh toàn cầu hoá, hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, có những chuyển biến sâu sắc trong quan hệ giai cấp, dân tộc, nhân loại, vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp lại nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp hơn bao giờ hết, nhất là khi chủ nghĩa xã hội hiện thực đang có những thành tựu to lớn và triển vọng phát triển ngày càng mạnh mẽ, các thế lực thù địch đang tìm mọi cách phủ nhận,

chống lại phong trào đấu tranh đòi quyền tự quyết dân tộc, đòi công bằng, tiến bộ xã hội trong xã hội mới Do vậy, giải quyết vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp vẫn rất cần được tiếp tục nghiên cứu trên cả bình diện lý luận và thực tiễn ở phạm vi rộng lớn hơn

Cùng với những công trình nghiên cứu của các tác giả trong nước, còn có những

công trình nghiên cứu của các tác giả nước ngoài như: Goócbachốp - Bạo loạn sự kiện

tháng Tám nhìn từ bên trong của V.Páplốp, A.Lukianốp, V.Criuscốp [138]; Trước những lời vu khống của Tôđo Gípcốp [66]; Chuẩn bị cho thế kỷ XXI của Paul Kennedy

[88]; Marx - nhà tư tưởng của cái có thể của Michel Vadée [193]; Bàn cờ lớn của Zbigniew Brzezinski [25]; Tương lai của nền dân chủ xã hội của Thomas Meyer và

Nicole Breyer [106]

Những công trình trên đây đã nghiên cứu nhiều vấn đề thể hiện các nội dung của cuộc đấu tranh cho dân chủ, tiến bộ, xã hội, đồng thời phê phán những quan điểm của các thế lực thù địch đối với sự tiến bộ của lịch sử loài người Đặc biệt, trong một

số công trình trên đã nêu khả năng và tương lai phát triển của chủ nghĩa xã hội trong thời kỳ mới trên cơ sở nền tảng của chủ nghĩa Mác về sự phát triển của lịch sử, tính tất yếu của lịch sử

Một số công trình khác đã phân tích vấn đề quan hệ giai cấp, dân tộc, sắc tộc ở các nước trên thế giới, như tư tưởng bá quyền kiểu mới, về đấu tranh sắc tộc ở Balkans

Âu - Á, từ đó đưa ra những nhận định về trật tự thế giới mới Điều này có ý nghĩa tham khảo đối với quá trình đấu tranh để giữ độc lập dân tộc và xây dựng chiến lược phát triển của mỗi quốc gia trong tương lai Đây là những vấn đề chính trị thực tiễn quan trọng, được tác giả nghiên cứu kỹ và phân tích sâu thêm thực chất của vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp hiện nay

1.3 NHỮNG KHÍA CẠNH ĐÃ ĐƯỢC ĐỀ CẬP VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ MÀ LUẬN ÁN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU

* Những thành tựu cơ bản của các công trình được khái quát trên những nội dung sau:

Các công trình khoa học trên đây dưới các góc độ các chuyên ngành đã phân tích,

đề cập nhiều khía cạnh khác nhau liên quan trực tiếp tới những nội dung mà đề tài mà tác giả nghiên cứu như:

Thứ nhất, các công trình đã nghiên cứu cơ bản về khái niệm dân tộc, giai cấp;

thực chất của vấn đề dân tộc, vấn đề giai cấp; mối quan hệ biện chứng giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp trong tư tưởng Hồ Chí Minh

Nhìn chung các công trình đã thống nhất các nội hàm các khái niệm vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp trong tư tưởng Hồ Chí Minh, thấy được mối quan hệ, sự thống nhất biện chứng giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp trong tư tưởng Hồ Chí Minh Các công trình đều đi đến thống nhất chính việc nhận thức và giải quyết một cách sáng tạo vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp, là cơ sở để Hồ Chí Minh xác lập được đường lối đúng đắn, đưa cách mạng Việt Nam đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác

Thứ hai, các công trình cũng thống nhất ở chỗ là mối quan hệ biện chứng giữa

vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp trong tư tưởng Hồ Chí Minh được thể hiện ở mục tiêu xuyên suốt của cách mạng Việt Nam là độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, hay nói một cách khác giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp và giải phóng con người Và khẳng định việc giải quyết mối quan hệ này là một sáng tạo về mặt lý luận của Hồ Chí Minh trong thực tiễn cách mạng Việt Nam

Tuy nhiên, cũng chỉ đề cập mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp trong tư tưởng Hồ Chí Minh trên các mặt tách biệt, chú trọng nhiều đến mối quan hệ đó trong việc xác định con đường phát triển của cách mạng Việt Nam Những nội dung đã được đề cập chưa mang tính hệ thống, chưa toàn diện, còn nhiều vấn đề phải tiếp tục nghiên cứu

Thứ ba, sự cần thiết phải vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và

giai cấp trong sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam hiện nay

Một số công trình đã đề cập tới một số vấn đề liên quan tới sự vận dụng của Đảng

ta trong từng thời kỳ cách mạng để hoạch định đường lối chính sách, đưa cách mạng đến thắng lợi Từ đó đã đi đến thống nhất là giải quyết mối quan hệ dân tộc và giai cấp là một vấn đề tất yếu trong tiến trình cách mạng, nếu không giải quyết thấu đáo mối quan

hệ đó cách mạng sẽ gặp khó khăn trong tiến trình cách mạng Vì vậy, trong quá trình đổi mới ở nước ta hiện nay cần phải nhận thức và giải quyết giải quyết mối quan hệ trên theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Thứ tư, Một số công trình đã đề cập đến những khía cạnh khác nhau, hay những

biểu hiện cụ thể của quan hệ dân tộc và giai cấp ở Việt Nam trong quá trình đổi mới, cung cấp cho chúng ta những cách tiếp cận và cách lý giải về mối quan hệ ấy Tuy vậy, các công trình bài viết cũng chỉ đặt ra ở chừng mực nhất định, nhiều ý kiến đã thống nhất song còn có ý kiến chưa thống nhất, thậm chí trái ngược nhau Do vậy, vấn đề này

cần được tiếp tục nghiên cứu và làm rõ trong giai đoạn hiện nay

* Những vấn đề cơ bản đặt ra trong luận án cần tiếp tục nghiên cứu và làm rõ

Qua các tài liệu tìm được chúng tôi thấy chưa có một công trình nào nghiên cứu chuyên biệt tư tưởng Hồ Chí Minh về giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn

đề giai cấp, ý nghĩa thực tiễn đối với sự nghiệp đổi mới ở nước ta hiện nay dưới góc độ

của chuyên ngành Hồ Chí Minh học Tức là đề cập một cách có hệ thống đến cách thức

xử lý mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp trong tư tưởng Hồ Chí Minh

Đây chính là cái mới cả về hướng tiếp cận, cả về nội dung nghiên cứu của đề tài mà

nghiên cứu sinh lựa chọn đăng ký Chính vì vậy, những vấn đề chưa được phân tích sâu sắc trong các công trình nêu trên sẽ được tiếp tục nghiên cứu trong đề tài luận án

Luận án hệ thống hóa những nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về giải

quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp, đề cập đến việc nhận thức và

cách thức xử lý mối quan hệ đó một cách có hệ thống như khẳng định tính tất yếu của

việc giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp, đưa ra những nguyên tắc trong việc giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp, và một số vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam được xuất phát từ việc giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp Luận án cũng chỉ rõ việc giải quyết mối quan hệ này là sáng tạo lớn về mặt lý luận của Hồ Chí Minh, là cơ sở để Đảng ta hoạch định đường lối cách mạng Việt Nam

Luận án phân tích, đánh giá thực trạng việc giải quyết quan hệ dân tộc và giai cấp trong quá trình đổi mới ở Việt Nam, đánh giá những thành công và những vấn đề nảy sinh trong việc giải quyết vấn đề trên

Trên cơ sở đó, luận án đề xuất quan điểm và những giải pháp chủ yếu để giải quyết về mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp nảy sinh trong sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh

chặt chẽ độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội bằng phương thức phù hợp với điều kiện cụ thể của từng giai đoạn cách mạng

Trong quá trình nghiên cứu, các nhà nghiên cứu, học giả cũng chỉ ra rằng mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp ở Việt Nam khác rất nhiều so với các nước tư bản mà C.Mác đã tập trung nghiên cứu Vấn đề cơ bản nhất của quan hệ dân tộc

và giai cấp trong cách mạng Việt Nam, đặc biệt là trong thời kỳ đổi mới, quá độ lên chủ nghĩa xã hội là sự thống nhất lợi ích dân tộc với lợi ích giai cấp; sự thống nhất căn bản

về mặt lợi ích của các giai tầng: Công nhân, nông dân, trí thức, các tầng lớp lao động, tư sản dân tộc, lợi ích giữa các dân tộc anh em trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, trên cơ sở nắm vững phép biện chứng Mác - Lênin, Hồ Chí Minh đã giải quyết một cách đúng đắn, đầy sáng tạo mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp, từng bước giải quyết thành công những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, đưa đất nước bước sang một kỷ nguyên mới, hòa cùng dòng chảy của thời đại trong quá trình phát triển Với những công lao to lớn đó, Người được thế giới vinh danh là anh hùng giải phóng dân tộc, nhà văn hóa kiệt xuất Việt Nam Vì thế, giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp trong tư tưởng Hồ Chí Minh đã được các nhà khoa học đề cập đến ở nhiều góc độ khác nhau, khá phong phú và toàn diện Do vậy, việc kế thừa các thành quả nghiên cứu đó để thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ của luận án là hết sức quan trọng và cần thiết

Với ý nghĩa đó, việc thu thập tài liệu và đánh giá tổng quan các nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án đã rất được quan tâm Đây là cơ sở để xác định nhiệm vụ nghiên cứu và là nguồn tư liệu chính để nghiên cứu sinh tiếp thu, kế thừa và phát triển, phục vụ cho việc hoàn thành luận án của mình

Chương 2

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIẢI QUYẾT MỐI QUAN HỆ

GIỮA VẤN ĐỀ DÂN TỘC VÀ VẤN ĐỀ GIAI CẤP

2.1 THỰC CHẤT TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIẢI QUYẾT MỐI QUAN

HỆ GIỮA VẤN ĐỀ DÂN TỘC VÀ VẤN ĐỀ GIAI CẤP

Trước hết, cần nhận thấy rằng, Hồ Chí Minh chưa trình bày các quan điểm của Người về dân tộc và giai cấp một cách có hệ thống Tuy nhiên, tiếp cận các vấn đề dân

tộc, vấn đề giai cấp, giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp trong

tư tưởng Hồ Chí Minh có thể được nhìn nhận các khía cạnh trên như sau:

2.1.1 Vấn đề dân tộc

Khái niệm dân tộc thường được xác định với hai nghĩa cơ bản, dân tộc - tộc

người và dân tộc - quốc gia Ở góc độ dân tộc - tộc người: Dân tộc là khái niệm chỉ cộng

đồng người được liên kết với nhau bằng những đặc điểm ngôn ngữ, văn hóa và nhất là ý thức tự giác tộc người Cộng đồng người này có thể cùng chung sống trong một quốc gia, hoặc cũng có thể sinh sống ở nhiều quốc gia khác nhau [82, tr.819] Dân tộc là hình thức cộng đồng người cao hơn hình thức cộng đồng người trước đó kể cả bộ tộc So với

bộ tộc thì dân tộc là hình thức cộng đồng người thống nhất, ổn định, bền vững hơn Ở

góc độ dân tộc - quốc gia: “Dân tộc là một khối cộng đồng gồm nhiều người, khối ổn

định, hình thành trong quá trình lịch sử, sinh ra trên cơ sở một ngôn ngữ chung, một lãnh thổ chung, một đời sống kinh tế chung, một cấu tạo tâm lý chung biểu hiện trong một nền văn hóa chung” [93, tr.219] Như vậy, dân tộc ở đây được hiểu là dân tộc - quốc gia, được hình thành trong quá trình lịch sử, được đặc trưng bởi sự đồng nhất, ổn định về đời sống kinh tế, về ngôn ngữ, lãnh thổ Trong luận án, tác giả chỉ tập trung đề cập khái

niệm “dân tộc” theo nghĩa dân tộc - quốc gia

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, dân tộc là cộng đồng xã hội - tộc người ổn định, bền vững, là sự kết tinh độc đáo của các cộng đồng ngôn ngữ; lãnh thổ; kinh tế; văn hóa, tâm lý, tính cách; nhà nước và pháp luật Ở châu Âu, dân tộc được hình thành gắn liền với sự ra đời và phát triển của giai cấp tư sản Giai cấp tư sản đóng vai trò quyết định đối với việc xóa bỏ tình trạng phân tán về tư liệu sản xuất, về tài chính dân

cư, đưa đến sự tập trung về chính trị Còn đối với các nước phương Đông, trong đó có Việt Nam thì lại có những điểm khác biệt về sự hình thành dân tộc, do đó vấn đề dân tộc

và giải quyết những vấn đề dân tộc cũng như vấn đề giai cấp ở phương Đông sẽ khác so

với phương Tây Cụ thể ở Việt Nam, sự hình thành dân tộc vốn diễn ra từ rất sớm do nhu cầu đấu tranh chống giặc ngoại xâm và chinh phục tự nhiên chứ không gắn liền với

sự ra đời của giai cấp tư sản Theo Trần Đức Thảo, ở nước ta, nguồn gốc của dân tộc trùng với nguồn gốc của loài người [173, tr.75]

Khi đề cập vấn đề dân tộc dưới góc độ dân tộc - quốc gia, cần phải phân biệt một

số khái niệm: chủ nghĩa dân tộc ích kỷ (hẹp hòi), chủ nghĩa sô vanh, chủ nghĩa dân tộc chân chính Trong rất nhiều trường hợp cụm từ chủ nghĩa dân tộc được hiểu theo nghĩa chủ nghĩa dân tộc nghĩa dân tộc vị kỷ, chủ nghĩa dân tộc sô vanh nước lớn Đó là hệ tư tưởng, đường lối chính trị và tâm lý tư sản trong vấn đề dân tộc Hệ tư tưởng này, kìm hãm sự phát triển các dân tộc cũng như sự phát triển tiến bộ của xã hội loài người

Do điều kiện của lịch sử, C.Mác, Ph.Ăngghen chỉ đề cập, xem xét, nghiên cứu và giải quyết vấn đề dân tộc trong điều kiện lịch sử các nước tư bản chủ nghĩa ở Châu Âu Còn vấn đề dân tộc đối với các nước phương Đông, trong đó có Việt Nam, các ông chưa

đi sâu vào giải quyết, do điều kiện lịch sử các nước phương Tây, vấn đề dân tộc không nổi nên gay gắt như vấn đề giai cấp, vấn đề mâu thuẫn giai cấp nổi trội cần được giải quyết trước Vì vậy, các ông quan tâm nhấn mạnh nhiều về vấn đề giai cấp và nêu cao khẩu hiệu vô sản tất cả các nước đoàn kết lại

Trên cơ sở kế thừa quan điểm của Mác và Ăngghen, Lênin đề cập vấn đề dân tộc trong điều kiện chủ nghĩa tư bản đã chuyển sang giai đoạn đế quốc, Người cho rằng vấn

đề dân tộc là vấn đề lớn mang tính quốc tế mà thực chất đó là vấn đề dân tộc thuộc địa:

“Vấn đề dân tộc phải là nội dung quan trọng trong chiến lược, sách lược của các Đảng Cộng sản; phải kiên quyết đấu tranh chống lại mọi biểu hiện của chủ nghĩa dân tộc tư sản, của chủ nghĩa sô vanh; phải tăng cường chủ nghĩa quốc tế vô sản Các Đảng Cộng sản cần phải tăng cường quan tâm đến vấn đề dân tộc thuộc địa” [98, tr.343]

Khi tiếp cận khái niệm “dân tộc” trong tư tưởng Hồ Chí Minh, với nghĩa là dân tộc - quốc gia, thì dân tộc Việt Nam bao gồm toàn thể các dân tộc - tộc người sinh sống trên lãnh thổ Việt Nam Đối với Người, vấn đề trọng tâm của quốc gia - dân tộc Việt

Nam là lợi ích dân tộc, trong điều kiện đất nước đang bị thực dân, đế quốc xâm lược thì

lợi ích dân tộc gắn liền với đấu tranh giành độc lập dân tộc

Vấn đề dân tộc trong tư tưởng Hồ Chí Minh thực chất là vấn đề giải phóng và phát triển dân tộc Hồ Chí Minh đã đứng dưới góc độ dân tộc bị chủ nghĩa đế quốc áp

bức để xem xét vấn đề dân tộc Hay có thể nói cách khác vấn đề dân tộc mà Hồ Chí Minh xem xét là vấn đề dân tộc của nhân dân Việt Nam, nhân dân các nước thuộc địa

đang bị chủ nghĩa đế quốc xâm lược Người chỉ ra, thực chất của vấn đề dân tộc là độc lập tự do, là vấn đề đấu tranh giải phóng dân tộc nhằm thủ tiêu sự thống trị của nước ngoài, giành độc lập dân tộc, xóa bỏ ách áp bức, bóc lột thực dân, thực hiện quyền dân tộc tự quyết, thành lập một nhà nước dân tộc độc lập Sau khi giành được độc lập dân tộc phải đưa đất nước tiến lên xây dựng chủ nghĩa xã hội, xoá bỏ nghèo nàn và lạc hậu,

phát triển dân tộc ngày càng giàu mạnh, sánh vai với các cường quốc năm châu Đây là

một trong những nội dung cốt lõi về vấn đề dân tộc trong tư tưởng Hồ Chí Minh Người khẳng định: “Tự do cho đồng bào tôi, độc lập cho Tổ quốc tôi, đấy là tất cả những điều tôi muốn; đấy là tất cả những điều tôi hiểu” [160, tr.53]

Một điều đáng lưu ý là Hồ Chí Minh không coi việc giải quyết vấn đề dân tộc,

mà chủ yếu là vấn đề giải phóng và phát triển dân tộc, chỉ là con đường, phương tiện để

thực hiện mục tiêu cao hơn, xa hơn là giải phóng con người và xã hội loài người Trái lại, theo Người, giải phóng dân tộc là là mục tiêu, mục đích của cách mạng, đồng thời là con đường để giải phóng xã hội, giải phóng con người Điều này được thể hiện, Hồ Chí Minh ra đi tìm cứu nước vì một mục đích duy nhất là độc lập tự do cho dân tộc Khi trở thành Người cộng sản độc lập cho dân tộc, tự do hạnh phúc cho nhân dân vẫn là mục đích duy nhất của Người Người khẳng định: “Không có gì quý hơn độc lập, tự do” [122, tr.131] Người đã khắc phục được sự bế tắc mà các nhà yêu nước đương thời chưa thực hiện được Đó là tìm ra con đường cách mạng giải phóng triệt để dân tộc Việt Nam, bao gồm nội dung gắn bó chặt chẽ với nhau: giải phóng dân tộc và giải phóng giai cấp

và giải phóng con người

2.1.2 Vấn đề giai cấp

Năm 1919, trong tác phẩm Sáng kiến vĩ đại, V.I.Lênin đã đưa ra một định nghĩa

toàn diện về giai cấp như sau:

Người ta gọi là giai cấp, những tập đoàn to lớn gồm những người khác nhau

về địa vị của họ trong một hệ thống sản xuất xã hội nhất định trong lịch sử, khác nhau về quan hệ của họ (thường thường thì những quan hệ này được pháp luật quy định và thừa nhận) đối với những tư liệu sản xuất, về vai trò của họ trong tổ chức lao động xã hội, và như vậy là khác nhau về cách thức hưởng thụ và về phần của cải của xã hội ít hoặc nhiều mà họ được hưởng Giai cấp là những tập đoàn người, mà tập đoàn này có thể chiếm đoạt lao động của tập đoàn khác, do chỗ các tập đoàn đó có địa vị khác nhau trong một chế độ kinh tế xã hội nhất định [97, tr.17-18]

Như vậy, theo quan điểm mácxít, sự hình thành giai cấp cũng là sự hình thành lợi ích giai cấp khác nhau Lợi ích đó do địa vị kinh tế - xã hội của giai cấp đó tạo nên Giai cấp và đấu tranh giai cấp là hiện tượng lịch sử, tồn tại khách quan, chứ không phải là kết quả của một cách tiếp cận xã hội, không phải là sản phẩm của ý thức Dưới chế độ tư bản chủ nghĩa, cuộc đấu tranh lâu dài, quyết liệt của giai cấp công nhân sẽ giải phóng bản thân họ và toàn thể nhân loại khỏi áp bức bóc lột và phân chia giai cấp

Tuy nhiên, theo các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin, các cuộc cách mạng xã hội chỉ để thay thế sự thống trị của giai cấp bóc lột này bằng sự bóc lột của giai cấp khác, theo một phương thức bóc lột khác mà thôi Chỉ đến thời đại cách mạng vô sản, cuộc cách mạng vô sản do giai cấp vô sản lãnh đạo nhằm xóa bỏ sự thống trị của giai cấp tư sản mới là một cuộc cách mạng xã hội duy nhất triệt để, hướng tới mục tiêu một xã hội không có giai cấp, mọi người đều được hưởng tự do, bình đẳng, hòa bình và hạnh phúc C Mác và Ph Ăngghen khi nói về giai cấp công nhân hai ông dùng nhiều tên gọi khác nhau: Giai cấp vô sản, giai cấp xã hội hoàn toàn chỉ dựa vào việc bán sức lao động của mình, lao động làm thuê ở thế kỷ XIX, giai cấp vô sản hiện đại, giai cấp công nhân hiện đại, giai cấp công nhân đại công nghiệp như những cụm từ đồng nghĩa

để biểu thị một khái niệm giai cấp công nhân - con đẻ của nền đại công nghiệp tư bản chủ nghĩa, giai cấp đại biểu cho lực lượng sản xuất tiên tiến, cho phương thức sản xuất hiện đại

Dù giai cấp công nhân có nhiều tên gọi khác nhau, nhưng theo C.Mác và Ph.Ăngghen, họ vẫn chỉ mang hai thuộc tính cơ bản: Về phương thức lao động và về vị trí trong quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa Hai thuộc tính này nói lên một trong những đặc trưng cơ bản của giai cấp công nhân dưới chế độ tư bản chủ nghĩa nên C.Mác và Ph.Ăngghen còn gọi giai cấp công nhân là giai cấp vô sản, là giai cấp duy nhất có thể giải quyết đúng đắn mối quan hệ thống nhất biện chứng giữa lợi ích giai cấp với lợi ích dân tộc chân chính và lợi ích của nhân dân lao động trên toàn thế giới

Vấn đề giai cấp trong tư tưởng Hồ Chí Minh thực chất là vấn đề giải phóng giai cấp (giai cấp công nhân, nông dân và các tầng lớp lao động khác ) khỏi tình trạng áp

bức bóc lột, đem lại cơm ăn áo mặc, tự do hạnh phúc cho các giai cấp, tầng lớp trong

xã hội Việt Nam Trong điều kiện dân tộc bị xâm lược vấn đề giai cấp luôn được Hồ Chí Minh đặt trong mối quan hệ biện chứng với vấn đề dân tộc Lợi ích của giai cấp thống nhất chặt chẽ với lợi ích dân tộc Điều đó có nghĩa là chỉ có giải phóng dân tộc

mới giải phóng được giai cấp Hội nghị Trung ương lần thứ tám do Người chủ trì, đã khẳng định:

Trong lúc này quyền lợi của bộ phận, của giai cấp phải đặt dưới sự sinh tử, tồn vong của quốc gia, của dân tộc Trong lúc này nếu không giải quyết được vấn đề dân tộc giải phóng, không đòi được độc lập, tự do cho toàn thể dân tộc, thì chẳng những toàn thể quốc gia dân tộc còn chịu mãi kiếp ngựa trâu, mà quyền lợi của bộ phận, giai cấp đến vạn năm cũng không đòi lại được [43, tr.113]

Khi đất nước giành được độc lập rồi thì giải phóng giai cấp chính là phải từng

bước xoá bỏ nghèo nàn và lạc hậu, vươn tới xây dựng cuộc sống ấm no, tự do và hạnh phúc thật sự cho tất cả mọi người Đây là vấn đề nhất quán trong tư tưởng Hồ Chí Minh

về vấn đề giai cấp Người khẳng định: “Nếu nước độc lập mà dân không hưởng hạnh phúc tự do, thì độc lập cũng chẳng có nghĩa lý gì” [111, tr.64]

Đồng thời, vấn đề giai cấp trong tư tưởng Hồ Chí Minh, cũng chính là nhìn nhận xem giai cấp nào đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn cách mạng Việt Nam, đáp ứng được khát vọng độc lập cho dân tộc và tự do cho nhân dân

Trong điều kiện quốc gia - dân tộc Việt Nam là một xã hội thuộc địa nửa phong kiến, vấn đề là giành độc lập cho dân tộc, tự do cho nhân dân thì vấn đề được đặt ra là

giai cấp nào có thể đáp ứng được yêu cầu lịch sử đó, hay có thể nói một cách khác là vấn

đề giai cấp ở đây chính là giai cấp nào có thể giải quyết được triệt để vấn đề dân tộc

thuộc địa, giải quyết được vấn đề giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp và giải phóng con người Hồ Chí Minh cho rằng, chỉ giải quyết triệt để vấn đề đó khi đứng trên lập trường của giai cấp công nhân Vì theo Người, chỉ có giai cấp công nhân là người duy nhất có sứ mệnh lịch sử lãnh đạo cách mạng đi tới thắng lợi cuối cùng, bằng sự liên minh với giai cấp nông dân và trí thức coi đó là nền tảng của mặt trận đoàn kết toàn dân Người khẳng định:

Đặc tính cách mạng của giai cấp công nhân là: kiên quyết, triệt để, tập thể, có

tổ chức, có kỷ luật Lại vì là giai cấp tiền tiến nhất trong sức sản xuất, gánh trách nhiệm đánh đổ chế độ tư bản và đế quốc, để xây dựng một xã hội mới, giai cấp công nhân có thể thấm nhuần một tư tưởng cách mạng nhất, tức là chủ nghĩa Mác - Lênin Đồng thời, tinh thần đấu tranh của họ ảnh hưởng và giáo dục các tầng lớp khác Vì vậy, về mặt chính trị, tư tưởng, tổ chức và hành động, giai cấp công nhân đều giữ vai trò lãnh đạo [115, tr.256]

Mặt khác, trên cơ sở kế thừa những quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin vào phân tích cơ cấu giai cấp xã hội Việt Nam, Hồ Chí Minh xem xét vấn đề giai cấp trong

xã hội Việt Nam dưới góc độ mối tương quan về lợi ích và tương quan về quyền lực

giữa các giai cấp trong xã hội Việt Nam Theo Người, chỉ có đứng vững trên lập trường

của giai cấp công nhân mới đảm bảo sự thống nhất biện chứng về lợi ích giữa giai cấp,

tầng lớp trong xã hội với toàn thể dân tộc Việt Nam Điểm mấu chốt của sự thống nhất

đó theo quan điểm của Hồ Chí Minh là phải giữ vững được sự lãnh đạo chính trị của giai cấp công nhân Việt Nam trong các giai đoạn cách mạng

2.1.3 Giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp

Dân tộc và giai cấp là hai phạm trù lịch sử, có mối quan hệ biện chứng với nhau

Từ thực tiễn lịch sử, chủ nghĩa Mác - Lênin khẳng định luận điểm đúng đắn rằng, vấn đề dân tộc, ở thời đại nào cũng được nhận thức và giải quyết trên lập trường và theo quan điểm của một giai cấp nhất định Mỗi dân tộc có một giai cấp đứng đầu Giai cấp nào thống trị về mặt kinh tế thì giai cấp cũng thống trị dân tộc Và chính điều đó đã tạo nên mối quan hệ biện chứng giữa giai cấp và dân tộc trong suốt quá trình vận động của xã hội có giai cấp

Trong mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp, tính chất dân tộc được quy định bởi phương thức sản xuất thống trị trong dân tộc, bởi kết cấu giai cấp được sản sinh từ phương thức sản xuất đó và đặc biệt của giai cấp thống trị dân tộc đó Chính vì vậy, không có cách giải quyết vấn đề dân tộc chung cho mọi giai cấp Quan điểm dân tộc và cách giải quyết vấn đề dân tộc bao giờ cũng là một quan điểm của một giai cấp nhất định Chính vì thế chủ nghĩa Mác - Lênin cho rằng, vấn đề dân tộc không tách rời vấn đề giai cấp

Từ việc phân tích, tổng hợp các vấn đề trên, có thể hiểu: Tư tưởng Hồ Chí Minh

về giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp là một hệ thống các luận điểm cơ bản mang tính nguyên tắc để xử lý mối quan hệ đó, nhằm đi đến sự thống nhất về lợi ích, là cơ sở để huy động mọi nguồn lực của dân tộc, từng bước giải quyết thành công những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam

Với nội dung có tính tổng hợp và khái quát trên, có thể rút ra một số nội dung cơ bản sau trong tư tưởng Hồ Chí Minh về giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp:

Một là, giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp xét đến cùng là để đi đến sự thống nhất giữa lợi ích dân tộc và lợi ích giai cấp

Trên cơ sở phân tích nội hàm các khái niệm vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp, chúng ta có thể nhận thấy rằng, nội dung của mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề

giai cấp trong tư tưởng Hồ Chí Minh, xét đến cùng là quan hệ về mặt lợi ích, Chính vì

vậy, quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp trong xã hội Việt Nam, thực chất là

mối quan hệ biện chứng giữa lợi ích dân tộc và lợi ích giai cấp Mối quan hệ này được

biến đổi và chuyển hóa cùng với chế độ chính trị xã hội trong mỗi giai đoạn cách mạng của đất nước, song tất cả đều vì một lợi ích chung là đất nước được độc lập, nhân dân được tự do, ấm no, hạnh phúc Hồ Chí Minh là người đã nhận thức đúng đắn và giải quyết một cách khéo léo và hiểu quả mối tương quan giữa các loại lợi ích đó

Hồ Chí Minh cho rằng, giữa toàn thể dân tộc Việt Nam và những giai cấp, tầng lớp trong xã hội cùng thống nhất với nhau về mặt lợi ích trước nhiệm vụ chống lại chủ nghĩa thực dân và chủ nghĩa đế quốc, đem lại độc lập, tự do, hạnh phúc cho con người

và hòa bình cho nhân loại Vì vậy, lợi ích dân tộc và lợi ích giai cấp luôn thống nhất với nhau trong suốt tiến trình cách mạng Việt Nam

Theo Hồ Chí Minh, chỉ có trên cơ sở thống nhất về mặt lợi ích mới giải quyết thấu đáo mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp Người cho rằng để thống nhất lợi ích dân tộc và lợi ích giai cấp, phải đứng vững trên lập trường của giai cấp công nhân để giải quyết Sở dĩ như vậy, vì theo quan điểm của Người giai cấp công nhân có lợi ích thống nhất với dân tộc và các giai cấp và tầng lớp khác trong xã hội Theo đó, đối với Hồ Chí Minh, cách mạng giải phóng dân tộc phải được đặt trong quỹ đạo của cách mạng vô sản, độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội

Hai là, giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp là cơ sở để huy động mọi nguồn lực của dân tộc cho thắng lợi cho cách mạng Việt Nam

Việc giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp trong tư tưởng

Hồ Chí Minh được biểu hiện ở mục tiêu xuyên suốt của cách mạng Việt Nam là giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp và giải phóng con người Trong việc kết hợp giữa các nhân tố đó, luôn thấy ở Hồ Chí Minh có sự kết hợp một cách hài hòa, nhuần nhuyễn, chính đó đã là cơ sở để Người thành công khi giải quyết các vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam

Trong giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp, Hồ Chí

Minh luôn chú ý tìm ra, khơi dậy và phát huy tối đa những điểm tương đồng giữa dân

tộc và giai cấp để làm cơ sở cho sự thống nhất, tạo nên thắng lợi của cách mạng Việt Nam Bên cạnh, nêu cao những điểm tương đồng, Hồ Chí Minh luôn hiểu rõ sự khác biệt về nhu cầu, tâm lý, nhận thức, trình độ, quy mô của mỗi bộ phận tầng lớp người khác nhau trong dân tộc Chính vì vậy, trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam,

Hồ Chí Minh luôn khẳng định độc lập dân tộc luôn là mục tiêu hàng đầu, là điểm tương đồng, là mẫu số chung để quy tụ tất cả người dân Việt Nam yêu nước Còn về mối quan

hệ giữa nhiệm vụ dân tộc và nghĩa vụ quốc tế thì Hồ Chí Minh luôn nhất quán trên nguyên tắc, chủ nghĩa yêu nước chân chính thống nhất với chủ nghĩa quốc tế trong sáng

Do đó, mặc dù Hồ Chí Minh ý thức rõ ràng tầm quan trọng hàng đầu của nhiệm vụ dân tộc nhưng Người không bao giờ rơi vào lập trường của chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi, cực đoan, bè phái

Ba là, giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp là yêu cầu khách quan

Giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp là đòi hỏi khách quan của thực tiễn cách mạng Việt Nam và thực tiễn thời đại Do vậy, giải quyết được mối quan hệ đó, sẽ là cơ sở để giải quyết thành công những vấn đề cơ bản của cách mạng những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam như: việc xác định con đường, mục tiêu, lực lượng cách mạng, những vấn đề về đoàn kết dân tộc và quốc tế, những vấn

đề lý luận về Đảng, Nhà nước, Mặt trận nhằm huy động được mọi nguồn lực cho thắng lợi của cách mạng Việt Nam

Có thể nói, từ khi gặp ánh sáng của chủ nghĩa Mác - Lênin và cách mạng tháng Mười Nga, Hồ Chí Minh luôn nhận thức và giải quyết vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp một cách thống nhất trên lập trường của giai cấp công nhân Theo Người, đây là một yêu cầu khách quan, một vấn đề có tính quy luật, một nguyên tắc đóng vai trò chỉ đạo đối với tư duy, tư tưởng và hoạt động thực tiễn Người chỉ rõ: “Cách mạng giải phóng dân tộc phải phát triển thành cách mạng xã hội chủ nghĩa thì mới giành được thắng lợi hoàn toàn” [122, tr.392] Vì vậy, Người đã luôn nhận thức và giải quyết các vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam trên nền tảng sự thống nhất của mối quan hệ biện chứng giữa vấn

đề dân tộc và vấn đề giai cấp, trên cơ sở đó, Người đã từng bước đưa cách mạng Việt Nam từ thắng lợi này đến thắng lợi khác

Nói tóm lại, tư tưởng của Hồ Chí Minh về giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề

dân tộc và vấn đề giai cấp là đã xuất phát thực tiễn cách mạng Việt Nam, theo sát sự phát triển của thời đại Vấn đề độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; giải phóng xã hội, giải phóng giai cấp, giải phóng con người cũng xuất phát từ tư tưởng của sự kết hợp giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp Tư tưởng của Người đã phản ánh quy luật khách quan của sự nghiệp giải phóng dân tộc trong thời đại cách mạng vô sản, đồng thời cũng phản ánh mối quan hệ khăng khít, thống nhất giữa giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người Đây là là mục đích, lý tưởng thấm đượm tình yêu thương và chủ nghĩa nhân văn cao cả

2.2 TÍNH TẤT YẾU VÀ NGUYÊN TẮC GIẢI QUYẾT MỐI QUAN HỆ GIỮA VẤN ĐỀ DÂN TỘC VÀ VẤN ĐỀ GIAI CẤP TRONG CÁCH MẠNG VIỆT NAM

2.2.1 Tính tất yếu của việc giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp

Trên cơ sở những quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, thực tiễn cách mạng Việt Nam và cách mạng thế giới, Hồ Chí Minh cho rằng, trong thời đại mới giải quyết vấn đề dân tộc phải gắn liền với vấn đề giai cấp và ngược lại, hay có thể nói một cách khác giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp là tất yếu khách quan Người khẳng định: “nếu nước độc lập mà dân không hưởng hạnh phúc tự do, thì độc lập cũng chẳng có nghĩa lý gì” [111, tr.64] “Dân chỉ biết rõ giá trị của tự do, của độc lập khi mà dân được ăn no, mặc đủ” [111, tr.175] Chính vì vậy, con đường cứu nước của Hồ Chí Minh, phải đáp ứng được yêu cầu là giải phóng dân tộc gắn liền với giải phóng giai cấp và giải phóng con người Hay có thể nói một cách khác, trong tư tưởng Hồ Chí Minh, giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp là một tất yếu, phù hợp với sự phát triển của dân tộc và thời đại Theo Người, tính tất yếu của việc giải quyết mối quan hệ đó được xuất phát từ những vấn đề cơ bản sau đây:

Thứ nhất, xuất phát từ sự lựa chọn con đường cứu nước, giải phóng dân tộc theo con đường cách mạng vô sản của Hồ Chí Minh

Có thể nói, sự lựa chọn con đường cứu nước, giải phóng dân tộc theo con đường cách mạng vô sản là một tất yếu khách quan, phù hợp với xu hướng phát triển của dân tộc và thời đại, và nó được biểu hiện một cách thống nhất, biện chứng trong tư tưởng Hồ Chí Minh và chính đây là một trong những nhân tố quy định tính tất yếu việc giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp trong cách mạng Việt Nam

Theo Hồ Chí Minh, một “cuộc cách mạng đến nơi”, là một cuộc cách mạng đem lại độc lập cho dân tộc, đồng thời mang lại tự do, hạnh phúc cho nhân dân Muốn vậy, chỉ có đi theo con đường cách mạng vô sản Hay cũng có thể nói một cách khác là tính tất yếu của việc giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp trong tư tưởng Hồ Chí Minh được xuất phát từ sự lụa chon con đường cách mạng vô sản Và chỉ

có con đường cách mạng vô sản mới giải quyết được triệt để vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp

Như chúng ta đều biết, cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, phong trào đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân, đòi độc lập cho dân tộc, tự do cho nhân dân ở Việt Nam nổ ra liên liên tiếp, nhưng tất cả các cuộc đấu tranh đó đều thất bại Nguyên nhân cơ bản của

sự bế tắc đó là do chưa có một con đường cứu nước đúng đắn Sứ mệnh lịch sử đặt ra cho dân tộc Việt Nam, cho mỗi người Việt Nam yêu nước lúc bấy giờ là phải tìm ra con đường cứu nước đúng đắn đem lại độc lập tự do cho dân tộc Hồ Chí Minh sớm nhận thức được yêu cầu của lịch sử, của dân tộc

Người không tán thành cách cứu nước của các cụ Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh, Hoàng Hoa Thám, Người bị cuốn hút bởi nền văn minh phương Tây, mà Người được tiếp xúc trong những năm học ở nhà trường thực dân Ngày 5.6.1911, Người đã ra

đi tìm đường cứu nước Đây là một quyết định đúng, biểu hiện ý chí tìm đường cứu nước, cứu dân và sự nhạy cảm đặc biệt về chính trị lúc bấy giờ của Hồ Chí Minh

Trong thời gian ra đi tìm đường cứu nước, Hồ Chí Minh đã đi đến nhiều nơi trên thế giới, ở khắp châu Âu, châu Phi, châu Mỹ, đặc biệt, Người đã có thời gian sống ở các trung tâm tư bản lớn của thế giới là nước Mỹ, Anh, Pháp và các thuộc địa của họ Người

đã thâm nhập vào phong trào công nhân và tận mắt chứng kiến cuộc đời cực khổ của nhân dân lao động ở những nước thuộc địa cũng như các nước tư bản, tiếp xúc với nhiều hạng người khác nhau, đặc biệt là nhân dân lao động nghèo khổ Đáng lưu ý nhất, đó là Người đã nghiên cứu, khảo sát các mô hình cách mạng dân chủ tư sản trên thế giới, từ

đó rút ra các bài học hữu ích cho cách mạng Việt Nam

Trước hết là cách mạng Mỹ Cách mạng Mỹ đã nêu cao nhiều tư tưởng tiến bộ, trong đó đặc biệt là tư tưởng về quyền con người, quyền dân chủ Hồ Chí Minh đánh giá cao song Người thấy rõ đây không phải là một cuộc cách mạng triệt để và Người cũng

đã chứng kiến tận mắt tính không triệt để của cuộc cách mạng này Người thấy rõ cách mạng Mỹ tuyên bố đấu tranh cho quyền thiêng liêng, bất khả xâm phạm của con người, nhưng trong hiện thực, chế độ xã hội Mỹ lại nô dịch một cách trắng trợn nhân quyền của người da đen Cách mạng mạng Mỹ tuyên bố “Hễ Chính phủ nào mà có hại cho dân

chúng, thì dân chúng phải đập đổ Chính phủ ấy đi và gây lên Chính phủ khác” [109, tr.291], song trong thực tế “Chính phủ Mỹ lại không muốn cho ai nói đến cách mệnh, ai đụng đến Chính phủ!” [109, tr.291] Tóm lại “Mỹ tuy rằng cách mệnh thành công đã hơn 150 năm nay, nhưng công nông vẫn cứ cực khổ, vẫn cứ lo tính cách mệnh lần thứ hai” [109, tr.291] Sở dĩ như vậy “là vì cách mệnh Mỹ chưa phải cách mệnh đến nơi” [109, tr.292], chưa phải là cuộc “cách mạng triệt để”

Cùng với việc tìm hiểu cách mạng Mỹ, Hồ Chí Minh đã tiến hành nghiên cứu cách mạng Pháp Từ thành công và thất bại của cách mạng Pháp Hồ Chí Minh nhận thấy cuộc cách mạng cách mạng tư sản tuy nêu khẩu hiệu ''tự do'', ''bình đẳng'', nhưng không đưa lại tự do, bình đẳng thực sự cho quần chúng lao động Người viết: “Tư bản

nó dùng chữ Tự do, Bình đẳng, Đồng bào để lừa dân, xúi dân đánh đổ phong kiến Khi dân đánh đổ phong kiến rồi, thì nó lại thay phong kiến mà áp bức dân” [109, tr.296];

“tiếng là cộng hoà và dân chủ, kỳ thực trong thì nó tước lục công nông, ngoài thì nó áp bức thuộc địa” [109, tr.296]

Chính vì cách mạng Mỹ và Pháp là cuộc cách mạng chưa triệt để như vậy, nên mặc dù Hồ Chí Minh đánh giá cao những tư tưởng về dân chủ và nhân quyền của cuộc cách mạng ấy, song đó không phải là một mô hình có thể lựa chọn Người cho rằng:

“Cách mệnh Pháp cũng như cách mệnh Mỹ, nghĩa là cách mệnh tư bản, cách mệnh không đến nơi Cách mệnh đã 4 lần rồi, mà nay công nông Pháp hẵng còn phải mưu cách mệnh lần nữa mới hòng thoát khỏi vòng áp bức Cách mệnh An Nam nên nhớ những điều ấy” [109, tr.296] “Chúng ta đã hy sinh làm cách mệnh, thì nên làm cho đến nơi, nghĩa là làm sao cách mệnh rồi thì quyền giao cho dân chúng số nhiều, chớ để trong tay một bọn ít người Thế mới khỏi hy sinh nhiều lần, thế dân chúng mới được hạnh phúc” [109, tr.292]

Như vậy, trong tư duy Hồ Chí Minh, một cuộc cách mạng đến nơi, một cuộc cách mạng triệt để không đơn thuần là chỉ giải thoát cho đồng bào khỏi thân phận nô lệ, bị áp bức mà mà còn bao hàm một nội dung rộng lớn hơn: giải phóng cho họ khỏi cái đói, cái rét, cái dốt, tiến lên xây dựng một cuộc đời ấm no, tự do, hạnh phúc, nhân dân thực sự là những người chủ của đất nước, hay nói cách khác con đường đó phải là con đường mang lại độc lập cho dân tộc, tự do cho nhân dân Đó là một “ham muốn tột bậc” của

Hồ Chí Minh, như Người nói sau này, “là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành” [111, tr.187], đó cũng là ham muốn nghìn đời của nhân dân ta Một ham muốn như thế chỉ có thực hiện được triệt để khi giải phóng dân tộc gắn với giải phóng giai cấp

và giải phóng con người, tức là giải quyết vấn đề dân tộc phải gắn với vấn đề giai cấp Theo Người, sau khi giành được độc lập dân tộc rồi, mà nhân dân lao động vẫn chưa được giải phóng, “không hưởng hạnh phúc tự do, thì độc lập cũng chẳng có nghĩa lý gì” [109, tr.603] Chính vì vậy mà Người, đã không lựa chọn con đường đó, mà tìm đến với

cách mạng Tháng Mười Nga, đến với con đường cách mạng vô sản như một tất yếu lịch

sử Theo Người, đây chính là con đường đúng đắn mà cách mạng Việt Nam sẽ trải qua

Người viết:

Trong thế giới bây giờ chỉ có cách mệnh Nga là đã thành công và thành công đến nơi, nghĩa là dân chúng được hưởng cái hạnh phúc tự do, bình đẳng thật, không phải tự do và bình đẳng giả dối như đế quốc chủ nghĩa Pháp khoe khoang bên An Nam Cách mệnh Nga đã đuổi được vua, tư bản, địa chủ rồi, lại ra sức cho công, nông các nước và dân bị áp bức các thuộc địa làm cách mệnh để đập đổ tất cả đế quốc chủ nghĩa và tư bản trong thế giới [109, tr.304]

Từ việc Hồ Chí Minh khẳng định cuộc cách mạng Nga là cuộc cách mạng đến nơi, cuộc cách mạng triệt để Người đi đến kết luận: “Muốn cứu nước và giải phóng dân tộc không có con đường nào khác con đường cách mạng vô sản” [111, tr.64] Kết luận trên đây của Hồ Chí Minh là sự khẳng định một hướng đi mới, nguyên tắc chiến lược mới, mục tiêu và giải pháp hoàn toàn mới, khác về căn bản so với các lãnh tụ của các phong trào yêu nước trước đó ở Việt Nam; đưa cách mạng giải phóng dân tộc vào quỹ đạo của cách mạng vô sản, tức là sự nghiệp cách mạng ấy phải do Đảng của giai cấp công nhân lãnh đạo, lấy hệ tư tưởng của chủ nghĩa Mác - Lênin làm nền tảng Vì vậy, con đường phát triển tất yếu của cách mạng giải phóng dân tộc phải phát triển thành cách mạng xã hội chủ nghĩa Người chỉ rõ: “Cách mạng giải phóng dân tộc phải phát triển thành cách mạng xã hội chủ nghĩa thì mới giành được thắng lợi hoàn toàn” [122, tr.392] Vì theo Người, chủ nghĩa xã hội là làm cho dân giàu, nước mạnh, mọi người được ăn no, mặc ấm, sung sướng, tự do; về bản chất, chủ nghĩa xã hội là một xã hội do nhân dân lao động làm chủ, một xã hội không có chế độ người bóc lột người, một xã hội bình đẳng, ai làm nhiều hưởng nhiều, làm ít hưởng ít, không làm không hưởng Đó cũng

là ước nguyện cháy bỏng của Hồ Chí Minh: “Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành” [111, tr.187]

Nói tóm lại, tính tất yếu của việc giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và giai cấp, xuất phát từ sự lựa chọn con đường cách mạng vô sản của Hồ Chí Minh Có

thể nói đây là một sự gặp gỡ mang tính dân tộc và thời đại Theo Hồ Chí Minh, con đường cách mạng vô sản, là con đường duy nhất để giải phóng dân tộc gắn liền với giải phóng giai cấp và giải phóng con người; một cuộc cách mạng vừa phải giành độc lập dân tộc, vừa phải giải phóng nhân dân lao động khỏi áp bức, bóc lột Hay có thể khẳng định luận điểm trung tâm, xuyên suốt để giải quyết triệt để cả hai vấn đề dân tộc và giai cấp theo Hồ Chí Minh, là độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, vấn đề dân tộc phải được giải quyết theo lập trường của giai cấp công nhân

Thứ hai, xuất phát từ thực tiễn xã hội Việt Nam đòi hỏi giải quyết vấn đề dân tộc gắn với vấn đề giai cấp

Xuất phát từ thực tiễn xã hội Việt Nam, Hồ Chí Minh cho rằng, việc giải quyết

mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp là một tất yếu khách quan Hay nói cách khác, theo quan điểm của Người chính yếu tố thực tiễn đã quy định tính tất yếu phải giải quyết vấn đề dân tộc gắn với vấn đề giai cấp Người khẳng định: “Trong thời đại ngày nay, cách mạng giải phóng dân tộc là một bộ phận khăng khít của cách mạng

vô sản trong phạm vi toàn thế giới; cách mạng giải phóng dân tộc phải phát triển thành cách mạng xã hội chủ nghĩa thì mới giành được thắng lợi hoàn toàn” [122, tr.392] Chính vì vậy, để giải quyết thấu đáo mối quan hệ đó, cần phải nhận thức một cách đầy

đủ và toàn diện thực tiễn cách mạng Việt Nam và thực tiễn cách mạng thế giới Hồ Chí Minh đã sớm có nhận thức đúng đắn về vấn đề trên, vì vậy, Người đã giải quyết thành công mối quan hệ đó một cách đúng đắn và sáng tạo, được thực tiễn thắng lợi của cách mạng Việt Nam chứng minh Vậy, theo quan điểm của Hồ Chí Minh, yếu tố thực tiễn quy định tính tất yếu phải giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp như thế nào?

Nghiên cứu các tác phẩm của Hồ Chí Minh cho thấy, cơ sở trực tiếp hình thành

tư tưởng Hồ Chí Minh về giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp

ở Việt Nam chính là nhận thức biện chứng của Hồ Chí Minh về chế độ thực dân và kết cấu kinh tế, xã hội, giai cấp ở Việt Nam

Trên cơ sở nắm vững phương pháp luận mácxít, Hồ Chí Minh đã vận dụng vào phân tích chế độ thực dân và những mâu thuẫn trong lòng xã hội Việt Nam Hồ Chí Minh đã nhận thức được nguyên nhân ra đời và bản chất của chủ nghĩa thực dân trên đất nước ta Người cho rằng, chính lợi ích của giai cấp tư sản chính quốc, chủ nghĩa tư bản sẽ đẻ ra chủ nghĩa thực dân và thông qua chính sách xâm lược thuộc địa để hình thành chế độ thực dân Đứng trên lập trường duy vật biện chứng của lý luận Mác -