Ứng dụng mô hình toán tài chính để định giá chứng khoán phái sinh

Khi k~t hqp v6'i giao dich chmg khoim phai sinh CKPS, nha dAu tu c6 th6 c6 duqc nhung muc lqi nhu~n khac nhau, diSu nay c6 y nghia la nha dau tu c6 th~ ch6t mot muc lqi nhu~n ky VQng trU

;;

BO GIAO DUC VA DAO TAO TRU.ONG BAI HOC KINH TE TP.HCM

KHOAN PHAI SINH

Chii nhi~m d~ tai: TS Bui Phuc Trung

TP.HCM Thang 5 nam 2011

MUCLUC ' , >

LOI NOI DAU 4

Chu;o·ng 1: GICH THlE:U cAc KHAI Nll:M co BAN VE CHUNG KHOAN PHAI SINH 7

1 1 Th' 1 truang g1ao ' d' h !C qua san 8 '

1.2 Thi trucmg phi t~p trung , · 9

1.3 Hqp d6ng ky h~n 10

1.4 Hqp d6ng giao sau 15

1.5 Cac quy€n ch9n 16

1.6 Nhung nguai tham gia giao dich 23

1 7 Nhung phai sinh khac 29

Chuo·ng II: cAc KHAI NI:E:M v:E TAl sAN, eAcH xAc DINH GIA KY ' , H~N VA GIA GIAO SAU 33

2.1 S\f khac nhau giua Uti san ddu tu va taisfm tieu dung 33

2.2 Ban kh6ng ~ 34

2.3 Do luang Hii suat 35

2.4 Cac gia dinh ya ky hi~u ·; 3 8 25 G''k'h 1a y ~n d~· 01 VO'I " mQt ta1 san au tu 39 ~ , d~ 2.6 Lqi rue , bi€t tru6c 42 ,

2.7 Lqi suat biet tru6c 45

2.8 Dinh gia hqp d6ng ky h~ 46

2.9 Gia ky h~n va gia giao sau c6 b~ng nhau khong 48

2.10 Hqp d?ng giao sau tren chi s6 c,h~g khoan 50

2.11 Hqp dong ky h~n va giao sau ve tien t~ 56

2.12 Hqp d6ng giao sau v€ hang giao 60

2.13 L\fa chQn ngay chuy€n nhuqng 64

2.14 Gia giao sau va gia giao ngay mong dqi trong tuang 1ai 64

ChuO'ng III: GIAO DJCH CHUNG KHOAN PHAI SINH- MO HiNH I>JNH GIA THICH HOP CHO THI TRUONG CHUNG KHOAN VIETNAM 72

3.1 Mo hinh dinh gia thich hqp cho thi truang ch(rng khoan Vi~t Nam 72

3.2 Dinh gia quy€n chQn chung khoan phai sinh b~g mo hinh dl.y nhi thuc 84 3.3 · Ung dvng mo hinh cay nhi phan d€ dinh gia quy€n ch9n va hqp d6ng giao sau 102

3.4 Nghien cuu mo hinh ho~t d9ng cua gia chfrng khoan 116

3.5 Ung dvng phuang trinh vi phan BLACK-SCHOLES-MERTON d€ dinh gia chfrng khoan phai sinh 13 1 KET LU~N I • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • 149 TAl LI~U THAM KH.AO ··· 153

•

B<) GlAO Dt)C VA DAO T~O

TRU'dNG D~I HOC KINH TE TP.HCM

- Ten de tai: lr ng dvng mo hinh Tmin tai chinh trong dinh gia chtmg khoan phai sinh

- Ma s6:

- Chtl nhi~m: TS Bui Phtlc Trung

- Ca quan chu tri: Truemg D?i HQc Kinh T~ TpHCM

- Thai gian th\rc hi~n: 12 thang nr thang 3/2011 d~n thang 3/2012

- Mo ta quy lu~t v~ d9ng cua chtmg khoan phai sinh b~ng cac mo hinh toan hQC

hi~n d?i nhu qua trinh Wiener, b6 de Ito, chuy~n d9ng Brown

- lrng dvng cac mo hinh Toan tai chinh d~ dinh gia chung khoan phai sinh

- T6ng k6t cac cong trinh nghien ctru cua cac nha toan hQC th6 gi&i ve toan t2ti chinh d€ gi&i thi~u vao Vi~t Nam

_ Vi~t Nam chua c6 thi truemg chimg khoan phai sinh (dv ki6n thang 12/2014) m&i hinh thanh, cho nen de tai gop ph&n nghien cuu d~ l1ng d\mg vao thi truemg chimg khoan phai sinh (TTCKPS) Vi~t Nam trong nam 2015

4 K~t qua nghien crru:

- H~ th6ng h6a ca sa ly lu~n va thvc ti€n a cac nu&c tien ti~n tren th~ gi&i chtl y~u

la Anh va My v~ TTCKPS

•

- Phan tich nhfrng khai ni~m nhu "ca lqi", "ca h9i ca l9i", "nha dfiu ca" dS gi6'i thi~u v6'i TTCKPS Vi~t Nam

- Phan tich chi ti€t cac mo hinh toan hQC phuc t;;tp v~ toan tai chinh d~ nguai dQC

Vi~t Nam c6 thS d~ dang ti~p c~n

- Cac vi dv duqc minh hQa phu hqp v6'i di~u ki~n kinh doanh a TTCKPS Vi~t

- Dang 5 bai bao tren t;;tp chi Phat tri6n kinh t~-Tmang DH KT TpHCM (3 bai)

va Kinh t€ phat tri6n- DH Kinh t€ Qu6c dan (2 bai)

6 Hi~u qua, phll'ong thifc chuy~n giao k~t qua nghien cifu va kha nang thtg dl}.ng:

- K€t qua se duqc vi~t thanh sach chuyen khao cho cac hQC vien cao hQC va nghien cuu sinh tham khao

- Dia chi ung dvng: Hai san chung khoan Ha N9i va TpHCM su dvng lam tai li~u tham khao cho cac nha dfiu tu

Chu nhi~m d~ tai

TS Bui Phuc Trung

LCHNOIDAU

1 Tinh dip thi~t cua d~ tai

Thi trubng chtmg khoan (TTCK) Vi~t Narn duqc phat tri~n tren 10 nam va

da bu&c qua thai ky sa khai, dang tlrng bu&c tm6ng thanh cling v&i S\:r phat tri~n kinh t~ cim dftt nu&c TICK da bu&c dAu hinh thanh kenh huy d()ng v6n va phan b6

cac ngu6n v6n trung va dai h~n quan tn;mg cho nSn kinh t~ Vi~t Narn, thu hut duqc

mot s6 luqng 16'n cac nha dau tu trong va ngoai nu&c Tuy nhien, trong giai do~n

2008-2010 ctmg v&i nhung dien bi~n phtrc t~p cua TTCK th~ gi&i, TTCK Vi~t Nam cling bi tac dong rftt Ian va phai d6i m~t v&i nguy ca suy giam kha m~nh, th~ hi~n

qua sv mftt di~m cua chi s6 VNindex gAn 80% Ngay 12/3/2007, VNindex d~t

1170,67 di6m, ngay 24/2/2009, VNindex chi con 235,5 di~m (ngu6n Sa giao dich

chung khoan tpHCM) Tinh hinh d6 da t~o ra mot lan s6ng hoang mang va mftt

ni~m tin vao thi truo·ng Clla cac nha dAu tu HQ da ganh chiu nhung t6n thftt khtmg

khi~p do bftt 6n cua thi tmbng gay nen, cac gia tri CUa danh m\}C dau tu chll'ng khoan b&c hai rftt nhanh Chinh vi v~y, h9 dang rftt cfin d~n nhung cong C\1 c6 th~

giup hQ quan ly dtrQ'C rtii fO va bao toan dUQ'C gia tri cac danh m\}C dau tU cua minh Khi k~t hqp v6'i giao dich ch(mg khoim phai sinh (CKPS), nha dAu tu c6 th6 c6 duqc nhung muc lqi nhu~n khac nhau, diSu nay c6 y nghia la nha dau tu c6 th~ ch6t mot muc lqi nhu~n ky VQng trUOC nhfrng bi~n dong tren thi tmbng ch(mg khoan g6c (nguai ta gQi la tai sfm ca sa) Do d6, CKPS duqc danh gia la mot trong nhtrng gH'ti phap kha htru hi~u d6 thvc hi~n m\lC W~u tren V &i nhung san phAm hi~n nay a

TTCK Vi~t Nam, nha dflu tu chi c6 Iva chQn duy nhftt la vao thi trubng va chftp

nh~n rlli ro ho?c ra khoi thi truang va khong quan tam d~n rui ro Cong C\1 quan ly rui ro duy nhftt cua nha dau tu la mua ban th~t nhanh theo di€n bi~n cua thi truang

gQi la ki€u dau tu "lum song" Ki~u giao dich nay chu y~u la dau tu ngiin h?n khong

khuy~n khich dAu tu dai h~n Trai l~i, TTCK doi hoi cac nha dau tu phai dau tu dai

h~n m&i c6 th€ phat tri€n bSn vfrng D6i v&i CKPS, nha dau tu c6 th~ tach rui ro

•

trong danh nwc cht'rng khoan ca sa cua minh va quan ly n6 thong qua cac giao dich tren thi trucmg phai sinh, nhu v~y se it ri1i ro hon trong chi~n luge d~u tu dai h9-n ci1a minh

D§ tai xay d\ffig h~ thf>ng ly lu~n va phuong phap nghien cliu 1110 hinh dinh gia CKPS thich hqp cho thi trnemg CKPS a Vi~t Na111 dv ki~n se thanh l~p cu6i na111 2014 va di vao ho9-t d9ng na111 2015, chling toi da tim hi~u 111Qt 16p m6 hinh

Clla cac nha toan hQC tren th~ gi6i v6i CO sa ly thuy~t vfrng ch~c, tieu bi~u la cac tac gia sau day: John Hull, Black-Scholes, Cox, J.C&M.Rubinstein, Zi111a, Petr and Robert Brown, Merton, R.C, Neftci, S

Ben c9-nh d6, chling toi da tim hi~u cac 1116 hinh dinh gia CKPS da duqc t'mg dvng thanh c6ng 6· Tnmg Qu6c, Thai Lan

3 Mt;tc tieu va nhi~m V\} nghien CtfU cua d~ tai

DS tai nghien c(ru cac v~n d€ ly lu~n cling nhu thvc hanh cua cac tac gia a

tren, tu d6 dS xu~t 1116 hinh dinh gia thich hqp cho thi tru<mg CKPS Vi~t Nam, ki~n

nghi nhfrng giai phap nh&111 thuc dAy TTCKPS Vi~t Na111 ra dcri sam

DS tai dva tren ti~p c~n cac mo hinh nhi phan, 1116 hinh sai phan hfru h9-n, 1116 hinh Black-Scholes, 1116 hinh Monte Carlo va cac m6 hinh khac lam d6i tuqng nghien c-L.ru

DS tai gi6i h9-n ph9-m vi nghien ct'ru la cac 1116 hinh dinh gia CKPS dang sir dvng a cac TTCKPS cua My, Canada

DS tai sir dvng mon hQC Toan tai chinh 2 dang duqc giang d9-Y a Khoa Toan

- Th6ng ke va cac t~ti li~u tham khao a My , Canada c1mg v6i cac mon hQc v€ quy€n ch9n, hqp d6ng giao sau va cac phai sinh khac d~ nghien cuu va t'mg d\111g vao TTCKPS Vi~t Nam trong tuang lai

D~ tai duqc chia thanh 3 chu0'11g

ChuO'ng 1 Gi&i thi~u cac khai ni~m CO' b<!m v~ ch{mg khoan phai sinh

ChuO'ng 2 Cac khai ni~m v~ tai san va each xac dinh gia ky h~n va gia giao sau

ChuO'ng 3 lrng d\mg cac mo hinh Toan tai chinh d~ dinh gia chU11g khoan phai sinh

Chu·ongl

KHOAN PHAI SINH

GIOITHl¢U

Trong 20 nam qua, phai sinh ngay cang tra nen quan trQng trong llnh VlJC tai chinh Ngay nay, hqp dbng giao sau va quySn ChQn duqc giao dich m()t each soi d()ng thong qua nhiSu so· giao dich tren kh~p th~ gi6i Cac hqp dbng ky h~n, hqp dbng hoan d6i, va nhiSu hinh thuc khac nhau Clla quySn chQn duqc giao dich thubng xuyen ben ngoai cac sa giao dich thong qua cac t6 chuc tai chinh, cac nha quan ly ngubn quy, va cac thu quy cua cac cong ty, trong m9t thi tnrbng duqc gQi la thi tmbng phi t~p trung Doi khi, phai sinh cling duqc phat hanh cling v6'i c6 phi~u

ho~c trai phi~u

M9t phai sinh c6 th~ duqc dinh nghia nhu m()t cong Cl,l tai chinh rna gia tri cua n6 phl,l thu()c vao (ho~c phat sinh tlr) gia tri cua cac bi~n ca sa khac a m()t muc d9

ca ban han Ccic bi~n dling lam ca sa cho phai sinh thubng la cac mire gia cua cac tai san duqc giao dich Vi d1,1, m9t quySn ch9n tren chung kho{m la m()t phai sinh rna gia tri Clla n6 phl,l thu()c vao gia cua m9t lo~i chung khoan Tuy nhien, phai sinh c6 thS ph\l thu()c vao hfiu h~t b~t ky m()t bi~n nao, tU gia luong thvc cho d~n luqng mua t~i m()t vling san xu~t lua xac dinh nao d6

Tu nam 2000 d~n khung hoang tai chinh 2007-2008, da c6 nhiSu phat triSn bimg n6 trong cac thi tnrong phai sinh Ngay nay, c6 S\T giao dich nang d()ng cua phai sinh tin d1,1ng, phai sinh di~n nang, phai sinh thai ti~t, va phai sinh bao hiSm NhiSu hinh thuc m6'i cua lai su~t, ngo~i h6i, va cac san phfim phai sinh v€ v6n c6 dong duqc t~o ra Da c6 nhiSu y tu6ng m6i v€ quan ly rui ro va do lubng ri1i ro Cac nha phan tich cling da nh~n thuc d~y di1 han v€ nhu du c~n phai phan tich cac quytn

ch9n th~rc (Cac quy~n ch9n thvc nay la cac quy~n ch9n rna m9t cong ty c6 duqc

•

•

khi c6ng ty nay d~u tu vao cac tai san thvc nhu: b~t dong san, may m6c, trang thi~t

bi, c6ng ngh~ thong tin, Internet) D€ tai nghien ctru nay se pharr anh tftt ca nhtmg

sv phat tri€n d6

Trong chuang nay, chung ta se tim hieu sa qua v~ cac thi truc:mg ky h~n, thi trucmg giao sau, thi tmemg quy€n chc;m, va cung c~p cai nhin t6ng quan v~ each rna cac nha bao ho, nha d~u ca, va nha co· lqi sir d\IDg chung Cac chuang sau se di vao chi ti~t han va lam ro them nhi€u v~n d€ a chuang nay

Sa giao d!ch phai sinh la mot thi trmYng trong d6 cac ca nhan giao dich cac hqp d6ng tieu chuAn rna duqc xac dinh thong qua mot sa giao dich Cac sa giao dich phai sinh da t6n t~i trong mot thai gian dai San giao dich Chicago (the Chicago Board of Trade, CBOT, www.cbot.com) duqc thanh l~p vao nam 1948 d€ lien k~t n6ng dan va cac nha bu6n l!;ii v6i nhau Ban d~u, nhi~m Vl,l chinh cua san giao dich la chuAn h6a s6 luqng va ch~t luqng th6c l(m duqc giao dich Trong khoimg m()t vai nam thi hqp d6ng d~u tien c6 d~ng cim hqp d6ng giao sau duqc phat tri6n N6 duqc bi~t du6i d~ng mot h9P adng din (to-arrive contract) Ch~ng bao lau sau, cac nha d~u CO' b~t d~u quan tam d~n lo!;ii hqp d6ng nay va kham pha ra rAng each giao dich hqp d6ng nay la mot S\I thay th~ h~p d~n SO v6i each giao dich th6c l(m thuk my M()t sa giao dich hqp d6ng giao sau ctmg c~nh tranh duqc thanh l~p vao nam 1919 la Sa giao dich thuang nghi~p Chicago (the Chicago Mercantile Exchange, CME, www.cme.com) Ngay nay, cac sa giao dich hqp d6ng giao sau c6 m~t tren kh~p th~ gi6i

San giao dich cac quy~n ch9n Chicago (the Chicago Board Options Exchange, CBOE, www.cboe.com) b~t d~u ti~n hanh giao dich cac hqp d6ng quy€n ch9n mua tren 16 ch(mg khoan vao nam 1973 Cac quy~n ch9n da duqc ti~n hanh giao · dich tru6c nam 1973 nhung CBOE da thanh c6ng trong vi~c t!;lo ra mot thi tmemg c6 t6 chuc v6i cac hqp d6ng duqc xac dinh r5 rang Cac hqp d6ng quy~n ch9n ban

b~t d~u ti~n h~mh giao dich tren san giao dich vao nam 1977 Hi~n t!;li, CBOE ti~n

h~mh giao dich cac quy€n chQn tren hon 1,200 lo~i chung khoan va nhi€u chi s6 chung khoim khac nhau Gi6ng nhu hgp d6ng giao sau, quy~n chQn da chli'ng minh r&ng cht:mg la nhung hgp d6ng rM ph6 bi~n Ngay nay, nhi€u sa giao dich khac tren kh~p th~ gi&i cling giao dich cac quy€n chQn Nhung tai san co so· bao g6m cac lo~i

ngo~i t~ va cac hQ'p d6ng giao sau cling c6 vai tro nhu chli'ng khoan va chi s6 chung khoan

Theo truy€n th6ng, nhfrng nha giao dich phai sinh g~p nhau tren sim giao dich cua Sa giao dich, SlT dvng ti~ng ho Va m(}t h~ th6ng phtrc t~p cac ky hi~U bkg tay d~

chi ra nhung giao dich rna hQ mu6n ti~n hanh Phuong thuc nay dUQ'C bi~t du&i d~ng

m()t h? th6ng rao ban c6ng khai (the open outc1y system) Trong nhung nam gdn day, cac sa giao dich ngay dmg c6 xu huang chuy~n giao dich tu h~ th6ng rao ban cong khai sang h? th6ng giao dtch bfing ai?n ti'r (electric trading) Nhung nha giao dich sau nay se dang ky nhfrng giao dich rna hQ mu6n t~i m()t ban phim va m()t may tinh duQ'c str dt,mg d~ k6t n6i giua nhung nguai mua va nguai ban Duang nhu it c6

ai nghi ngo· r~ng cu6i CUng thi tfit Ca cac sa giao dich se Slr dvng h~ th6ng giao dich

b~ng di~n tu nay

Khong phai tfit ca giao dich d€u dtrQ'C tht,rc hi~n t~i sa giao dich Thj tnrong phi t(lp trung (the over-the-counter market) 1a m()t thi truang quan trQng thay th6 cho cac sa

giao dich va t6ng luQ'llg giao dich do dUQ'C dfin tra nen 16n hon nhi~u SO vai thi truang giao dich qua san f)6 la m()t m~ng lu&i lien k6t di~n tho~i v&i may tinh cua nhung thuong nhan, nhtmg nguai khong c§.n phai trt,rc ti€p g~p nhau Nhfrng cu()c giao dich dUQ'C tht,rc hi~n qua di~n tho~i va thuang la gifra hai t6 chtrc tai chinh Vffi nhau ho~c giua m()t t6 chuc tai chinh v&i m()t khach hang thu()c t~p doan Cac t6 chuc tai chinh thuang tht,rc hi~n vai tio nhu la nhfrng nguai lam thi tnrang cho nhtmg cong C\1 nao rna thuang dUQ'C giao dich hon f)i~u nay CO nghia la hQ luon Sful sang d~ niem y€t ca gia chao mua (a bid price: muc gia rna hQ sful sang mua) va gia chao ban (an offer price: mtrc gia rna hQ sful sang ban)

giao dich nao d6 dinh ra Nhling nguai tham gia tren thi tmang se t1,r do thuang luQ'llg b~t ky m()t CUQC giao dich nao ma ca hai ben d€u quan Him M()t khuy€t diem tren thi truong nay d6 la thuong c6 m()t vai flli ro tin dl)Ilg trong m()t giao dich phi

t~p trung ( c6 nghia la m()t ri:1i ro nh6 se lam cho ca hQ'P d6ng khong duQ'c th1,rc hi~n

dung hyn) Nhu da dUQ'C d€ C~p a ph~n tm6·c, thi cac sa giao dich da 1\T t6 chuc cho minh d€ lo!;ti b6 g~n nhu t&t ca cac rui ro tin dl)Ilg

H9P a6ng k); hr;m (a forward contract) la m()t phai sinh dan gian han cac phai sinh

khac N6 la m()t th6a thu~ mua hay ban m()t tai san t!;ti m()t thai diem tuang lai xac dinh nao d6 v6'i m()t muc gia xac dinh nao d6 HQ'P d6ng ky h!;tn c6 the trai nguQ'C v6'i h9P a6ng giao ngay (a spot contract), hQ'P d6ng giao ngay la m()t hQ'p d6ng mua

ho~c ban m()t tai san vao ngay hom nay HQ'P d6ng ky h!;tn dUQ'C ti~n hanh giao dich

tren thi tmang phi t~p trung, thuang gifra hai t6 chuc tai chinh ho~c gifra m()t t6

chuc tai chinh v6'i m()t khach hang ct1a n6

M()t ben cua hgp d6ng ky h!;tn a vao vj thi mua (a long position) va d6ng y mua m()t tai san ca sa v6'i v6'i m()t ky h!;tn tuang lai xac dinh nao d6 v6'i m()t muc gia xac

dinh nao d6 Ben con l?i sea vao vi thi ban (a short position) va d6ng y ban tai san trong cung m()t ngay v6'i cling m()t muc gia

Cac hQ'P d6ng ngo?i h6i c6 ky h!;tll r~t ph6 bi~n Hdu h~t cac ngan hang 16n d~u

c6 m()t "ban giao dich ky h!;tn" (a forward desk) trong phong giao dich ngo?i h6i, a

d6 gianh rieng cho vi~c giao dich cac hgp d6ng kY h!;tll

•

,

giua d6ng do la My va d6ng bang Anh, ngay 16/8/2001

Giao ngay Kyh~n 1 thang Kyh~3 thang Kyh~n 6 thang

Ghi chao mua

1.4452 1.4435

1.4402

1.4353

1.4262

Ghi chao ban

1.4456 1.4440

1.4407

1.4359

1.4268

Bang 1.1 se cung dp cy gia h6i doai giua d6ng bang Anh (GBP) va d6ng do la

My (USD) duqc niem y€t bcri m9t ngan hang qu6c t€ 16n vao ngay 16/8/2001 Gia niem y€t la ty gia c-Lm d6ng do la My tren d6ng bang Anh Gia niem y€t thu nhfit chi

ra rfulg ngan hang s~n sang mua GBP (nghia la: d6ng bang Anh) trong thi trubng

giao ngay (spot market: nghia la thi truang rna qua trinh chuy~n nhuqng gfin nhu di€n ra ngay l~p ttrc) t~i cy gia la 1.4452 USD/GBP va ban d6ng bang Anh trong thi trubng giao ngay t~i cy gia 1.4456 USD/GBP Gia niem y€t thu hai chi ra rfulg ngan hang s~n sang mua d6ng bang Anh trong 1 thang t~i cy gia 1.4435 USD/GBP va ban d6ng bang Anh trong 1 thang t~i cy gia 1.4440 USD/GBP; gia niem y§t thu ba chi ra dng ngan hang s~n sang mua d6ng bang Anh trong 3 thang t~i ty gia 1.4402 USD/GBP va ban d6ng bang Anh trong 3 thang t~i cy gia 1.4407 USD/GBP; va van van Cac muc gia niem y€t nay danh cho nhilng vv giao dich 16n (Khi bfit ky ai da

di ra nu&c ngoai se bi€t duqc r~ng nhilng khach hang mua ban v&i s6 luqng it phai d6i m~t v&i nhi~u mtrc gia niem y§t mua va ban hon cac muc gia niem y€t 6' Bang 1.1.)

Cac hqp d6ng ky h~n con duqc dung d~ bao h9 cho cac rui ro ngo~i t~ Gia s-Lr

r~ng, vao ngay 16/8/2001, thu quy cua m9t t~p doan Hoa Ky bi€t r~ng t~p do an se

phai tra m9t tri~u bang Anh trong 6 thang (vao ngay 16/2/2002) va Iw mu6n bao h9

dS ch6ng l~i nhfrng bi~n d9ng cua ty gia h6i doai B&ng each Slf dl,mg cac mtrc gia niem y~t 6 Bang 1.1, thi nguai th-L1 quy nay c6 thS d6ng y mua hqp d6ng ky h~n 6 thang tri gia 1 tri~u bang Anh t~i muc cy gia la 1.4359 USD Sau d6, t~p doan nay se c6 m9t hQ'p d6ng ky h~n mua d6ng bang Anh (GBP) BiSu nay cling c6 nghia la hQ

se d6ng y b6 ra 1.4359 tri~u USD dS mua m9t tri~u GBP vao ngay 16/2/2002 Ngan

hang se c6 m9t hQ·p d6ng ky h~ ban GBP Bi6u nay c6 nghia la hQ se d6ng y ban 1

tri~u GBP dS thu v6 1.4359 tri~u USD vao ngay 16/2/2002 Ca hai phia se c6 Jai cam k~t ch~c ch~n v6'i nhau

Phftn thuimg thu dU'Q'C tir cac bQ'p dfmg ky h~n

Hay xem xet d€n vi th€ cua cua t~p doan My trong giao dich rna chung ta vua m6 ta

K€t qua c6 th8 xay ra la gi? Hqp d6ng ky h~n nay bu<)c t~p doan b6 ra 1,435,900

USD dS mua m9t tri~u GBP N€u cy gia giao ngay tang len d€n 1.5000 vao thai diSm k€t thuc ky h~n 6 thang, thi hqp d6ng ky h~n d6i v6'i t~p doan se dang gia 64,100 USD (=l,500,000USD-1,435,900USD) C6 nghia la bi€n d9ng tang nay lam cho 1 tri~u GBP dugc mua t~i m(rc cy gia 1.4359 c6 lgi han so v6'i t~i m(rc cy gia 1.5000 TuO'ng 1\I, n€u cy gia giao ngay giam t6'i 1.4000 vao thai di~m k€t thuc ky

h~n 6 thang, thi hQ'p d6ng ky h~n d6i v6'i t~p doan se c6 gia tri am la 35,900 USD b6i vi bi€n d9ng giam nay da lam cho t~p doan phai b6 ra nhi€u han 35,900 USD so v6'i gia thi tmang d~ mua GBP

N 6i chung, ph~n thu6ng tlr vi th~ mua trong mot hqp d6ng ky h~n tren m9t dan

vi tai sanla:

Sr -K

trong d6 K la gia chuy~n nhugng va Sr gia giao ngay cua tai san t~i thai di~m dao h~n e-Lm hgp d6ng K€t qua tren la do nguai gifr vi th€ mua trong hqp d6ng bu9c phai mua m9t tai san v6'i gia Sr thay vi K Tuang t1,r, ph~n thu6ng tir vi th€ ban trong m9t hqp d6ng ky h~n tren m9t dan vi tai san la:

K-ST

"

Hinh 1.1 Ph~n thucmg thu duqc nr cac hqp d6ng ki h<,m:

(a) vi th~ mua, (b) vi th~ ban

Gia chuy€n nhuqng = K; gia Uti san hie dao h~ = ST

Ph~n thu&ng c6 th€ la duong hay am Chung duqc minh h9a a Hinh 1.1 Vi khong tinh chi phi ky k6t hqp ct6ng ky h~n, nen ph~n thu&ng cling chinh la ph~n lai hay 16

nguai giao dich c6 duqc tir hqp d6ng

Gia ky hl;ln va gia chuy~n nhrrQ'Ilg

Vi~c phan bi~t duqc gia ky h~ va gia chuy€n nhuqng rfit quan tr9ng Gia kj; hCJn

(the forward price) la gia thi truang vao ngay hom nay rna ctuqc thoa thu?n cts chuySn nhuqng tai san vao m9t ngay dao h~n xac dinh Gia ky h~n luon khac vm gia giao ngay (the spot price) va thay ct6i theo ngay dao h~n (xem Bang 1.1)

Trong vi d1,1 ch(mg ta da xem xet a ph~ tru6'c, thi gia ky h~n vao ngay 16/8/2001 la 1.4359 cho m9t hqp d6ng ky h~ dao h~n vao ngay 16/2/2002 T?p doan ti6n hanh ky k6t hqp d6ng va 1.4359 tr& thanh gia chuySn nhuqng cho hqp d6ng Khi thai gian thay d6i thi gia chuy€n nhuqng cho hqp d6ng cua t?p do.:m se khong thay d6i, tuy nhien gia kY h~n cho m9t hqp d6ng dao h~n vao ngay 16/2/2002

c6 thS se thay ct6i Vi d1,1, n6u GBP c6 quan h~ ch~t che v6'i USD vao nua cu6i thang

h~n

,,

Gia ky h~n va gia giao ngay Cht:mg ta se ti~p tt,lc thEw lu~ m9t each chi ti~t hon v6 m6i quan h~ giua gia giao ngay va gia ky h~n trong phfin sau Trong chuong nay, chung ta se lam r5 nguyen nhan vi sao chung c6 quan h~ v6i nhau b&ng each xem xet cac hqp d6ng ky h~ tren Vftng Cht:mg ta gia su r&ng se khong c6 chi phi dv tri1 vang va Vftng khong t~o ra lqi tile

Gia su r&ng gia giao ngay cua vang la 300 USD/ounce va Hli sufit phi rui ro cho nhung hqp d6ng d§.u tu keo dai 1 nam la 5%/nam V~y gia ky h~n 1 nam cim vang c6 th~ chllp nh~n duqc la bao nhieu?

D§.u tien, gia sir r&ng gia ky h~n 1 nam cim vang la 340 USD/ounce Nha giao dich ngay l~p tl'rc c6 th~ ti~n hanh cac hanh vi sau:

I Vay 300 USD v6i Hli sullt la 5% trong vong 1 nam

2 Mua 1 ounce vang

3 Ky k@t m9t hqp ct6ng ky h~n band~ ban vang v6i muc gia 340 USD trong 1 nam

s6 ti€n H'ii tren 300 USD rna hQ da vay (gia sir lai ghep hang nam) la 15 USD Vi

v~y, nha giao dich c6 th~ dling 315 USD trong s6 ti6n 340 USD rna hQ ki@m duqc trong qua trinh ban vang d~ hoan tra s6 ti6n da vay 25 USD con l~i chinh la ph§.n lqi nhu~n Bllt ky m9t muc gia k)r h~ 1 nam nao rna 16n hon 315 USD se ct€u lam cho chi@n luqc giao dich ca lqi nay c6 duqc lqi nhu~

K~ ti~p, gia su r~ng gia ky h~n la 300 USD Nha dfiu tu c6 m9t danh ID\lC d§.u tu g6m c6 vang c6 th~:

1 Ban vang v6i gia la 300 USD/ounce

2 Dfiu tu: s6 ti€n v(ra thu duqc v6i muc lai sullt la 5%

3 Ky k@t m9t hqp d6ng ky h~n mua d~ mua l~i vang trong 1 nam v6i muc gia

300 USD/ounce

Khi so sanh chi~n luqc nay v6i chi€n luqc dt gitr vang trong danh ffi\}C d§.u tu trong su6t 1 nam, thi chung ta thfiy dng nha d§.u tu se c6 nhi€u hon 15 USD/ounce Trong bfit k)r truemg hqp nao rna gia ky h?n nh6 hon 315 USD, thi nhtrng nha dfiu tu dang

•

n~m giu v~mg se c6 d{)ng ca d€ ban v~mg va ky k~t m9t hQ'P d6ng ky h<;m mua theo each da duqc 1110 ta a tren

Chi~n luqc dclu tien c6 duqc lqi nhu~n khi gia ky h~ 1 mlm Clla vang 16n hO'll

315 USD Khi c6 nhi~u nha giao dich h0'11 c6 gianh lqi th~ trong chi€n luqc nay, thl nhu du cho cac hQ'P d6ng ky h?n ban se tang len va gia ky h?n 1 nam cua vang se giam xu6ng Chien luqc thu 2 dem l?i lqi nhu~n cho cac nha dclu tu ma n~m giu vang trong cac danh 111\lC ddu tu CUa hQ k.hi gia k.y h?TI 1 nam Clla vang it h0'11 315 USD Khi c6 nhi~u nha dfru tu hon c6 gianh lqi th€ trong chi~n luqc nay, thl nhu

du cho cac hQ"p d6ng ky h?TI111Ua Se tang len va gia ky h?n 1 nam CUa vang se tang theo Gia sir r~ng cac ca nhan luon lu6n mu6n gianh lqi th~ cho minh UT cac CO' h9i CO' lqi khi cac CO' hQi nay phat sinh, thi Chung taCO th€ k~t lu~n rkg CaC hanh vi cua nhling nha giao dich se lam cho gia ky h?n 1 nam cila vang chinh xac se la 315 USD V &i b~t ky gia nao khac d~u dem d~n m9t ca h9i ca lqi

Gi6ng nhu hQ'P d6ng ky h?n, hQ'P d6ng giao sau (a fumres contract) la m9t thoa

thu~n giua hai ben d€ mua hay ban m9t tai san t?i 111Qt thai di€m xac dinh nao d6 trong tuang lai v6'i m9t muc gia xac dinh nao d6 Khac v6'i cac hqp d6ng ky h:;m, cac hQ'P d6ng giao sau thong thuang duqc giao dich thong qua m9t sa giao dich D€ giao dich c6 th€ duqc thvc hi~n, thi sa giao dich dinh ra nhtmg d~c trung chufin h6a

xac dinh nao d6 cim hQ'P d6ng Khi hai ben kY k~t hQ'P d6ng khong nh~t thi~t phai

bi~t nhau, thi sa giao dich cimg Clmg cftp 111Qt CO' ch~ bao dam cho hai ben r~ng hQ"p d6ng se duqc thvc hi~n dling hyn

Cac sa giao dich 16'n nh~t ma giao dich hQ'P d6ng giao sau la San giao dich Chicago (the Chicago Board of Trade, CBOT) va Sa giao dich thuO'llg nghi~p

Chicago (the Chicago Mercantile Exchange, CME) d cac sa giao dich nay va cac

sa giao dich khac tren kh~p the gi6'i, m9t s6 luqng 16n hang hoa va cac tai san Uti

chinh tr6· thanh cac tai san CO' sa trong nhung hQ'P d6ng khac nhau Hang hoa bao

g6m d;;t d<'ty heo, gia SllC s6ng, dm)'ng, len, g6 xe, d6ng, nh6m, v~mg, va thi6c Tai

s~m tai chinh bao g6m chi s6 chung khoan, ti~n t~, va trai phi€u kho b;;tc

M9t di€m khac nhau a hQp ct6ng giao sau so v6'i hQp ct6ng ky h;;tn la ngay chuy€n nhUQ11g chinh xac thucmg kh6ng dugc xac dinh ro rang Hgp d6ng dUQ'C tinh theo thang chuy~n nhugng Ctla n6 va sa giao dich dinh ra thai ky nao d6 trong vong

1 thang rna vi~c chuy€n nhugng phai dugc th\tC hi~n B6i v6'i hang hoa, thai gian chuy€n nhuQTig thuang xay ra su6t ca 1 thang Nguai giu vi th6 ban c6 quy~n chQn thai di€m nao hgp d6ng se dUQ'C th\fC hi~n trong suf>t thai ky chuy€n nhugng Thong thuang, nhctng hgp d6ng v6i IDQt vai thang chuy€n nlmgng khac nhau thi dUQ'C giao dich t;;ti m9t thai di€m b&t ky Cac sa giao dich xac dinh gia tri tai san dugc chuy€n nhugng cho m9t hQ'P d6ng va each niem y€t gia giao sau Trong truo·ng hgp cua m9t lo;;ti hang hoa, thi sa giao dich cling xac dinh ch&t luQ·ng xac phfim va dia di€m chuy€n nhugng Vi dv, xet m9t hQ'P d6ng giao sau tren ltta mi

hi~n dugc giao dich tren San giao dich Chicago Quy m6 etta hQ'P ct6ng la 5.000 gi;;t lua Cac hQ'P d6ng chuy€n nhugng trong 5 thang (thang 3, 5, 7, 9 va 12) c6 hi~u h,rc len d€n 18 thang trong tuong lai So· giao dich xac dinh cac lo<;ti lua mi c6 th€ dugc chuy€n nhugng va nhfrng nai nao c6 th€ tht,rc hi~n vi~c chuy€n nhugng d6

Cac mtrc gia giao sau dugc bao cao m9t each d~u d~n trong bao cao tai chinh Gia suring vao ngay 1/9, gia giao sau cua vang vao thang 12 dugc niem y€t la 300 USD Bay la muc gia chua tinh hoah6ng, t;;ti muc gia nay nha giao dich c6 th€ d6ng

y mua ho~c ban vang d€ thvc hi~n vi~c chuy€n nhugng vao thang 12 N6 dugc xac dinh tren san giao dich trong c"Lmg m9t each v6i nhtmg m(rc gia khac ( c6 nghia la b6'i quy lu~t cung va d.u) N€u c6 nhi~u nha giao dich mu6n mua ho·n ban, thi gia se tang; n€u ngugc l<;ti thi gia se giam

Chi ti€t han v~ cac v~n d~ nhu la yeu c~u ky quy, thu We thanh toan hang ngay, thu tvc chuy€n nhugng, muc chenh l~ch mua-ban, vai tro cua trung tam thanh toan bit tr"Lr dugc gi6i thi~u trong ph~n sau

;;

Cac quy~n ch9n duqc giao dich tren ca sa giao dich va thi truemg phi t~p trung C6 hai lol;li quy€n chQn ca ban Quy&n ch9n mua (a call option) cho phep nguOi sa hfru n6 quy€n mua tai san ca sa vao m()t ngay xac dinh nao d6 v6·i m()t muc gia xac dinh nao d6 Quyin ch9n bim (a put option) cho phep ngu<'Yi sa htlu n6 quybn ban tai san

ca sa vao m()t ngay xac dinh nao d6 v&i m()t muc gia xac dinh nao d6 Gia trong hQp ct6ng nay thi ctuqc bi6t du&i dl;lng gia thy:c hi¢n, ky hl;ln trong hqp ct6ng thi ctuqc

gQi la kj; aao hc;m Cac quyJn ch9n kidu My (American options) c6 th~ ctuqc tht,tc

hi~n tl;li b~t cu thai di~m nao tm&c ngay dao h~ Cac quy&n Ch9n kidu Chau Au

(European options) chi c6 th~ duqc tht,tc hi~n vao ngay dao hl;ln c1.\a n6 Hh h6t cac quy€n chQn duqc giao dich tren cac sa giao dich d€u theo ki~u My Trong thi tru<'Yng giao dich qua san ct'la cac quy€n chQn theo v6n c6 dong, thi m()t hqp ct6ng thuang la m()t tho a thu~n d~ mua ho~c ban 100 c6 phi6u Nhin chung, cac quy€n ch9n ki~u

Chau Au d6 phan tich han cac quy€n chQn ki€:u My, va m()t vai thu()c tinh cua

quy~n ch9n ki~u My thubng xuyen duqc suy ra ru thu()c tinh cua quy€n chQn tuang ung ki€:u Chau Au

C~n nh~n ml;lnh r~ng m()t quy€n ch<;>n cho phep ngum sa huu n6 quy~n duqc lam m()t vi~c gi d6 Ngu<'Yi sa huu quy€n ch<;>n khong nh~t thi6t phai thvc hi~n quy€n nay Day la di€:m phan bi~t gifra quy@n ch<;>n v&i hqp ct6ng ky h~n va hqp d6ng giao sau, khi rna ngm'Yi sa hfru hqp d6ng bu9c phai mua ho~c ban tai san ca sa Ch(l y

r~g khong t6n chi phi khi ky k6t m()t hqp d6ng ky hl;ln ho~c h<;>p d6ng giao sau, nhung ll;li m~t chi phi ct€: gianh duqc m()t quy€n ch<;>n

•

Cac quydn ch9n mua

Lqi nhu?n (USD)

ki€u Chau Au tren m9t c6 phi6u etta Microsoft

Xem xet tnremg hqp m<)t nha dAu tu mua m<)t quy6n ch9n mua theo ki~u Chau Au

v6'i gia thl,rc hi~n la 60 USD d~ mua 100 c6 phi~u cua Microsoft Gia sir r~ng gh1 chung khoan hi~n t~i la 58 USD, ky dao h~n cua quy6n ch9n la trong 4 thang, va gia quy6n ch9n d6 mua m<)t c6 phi~u la 5 USD V6n dAu tu ban dAu la 500 USD Bcri vi quy6n chQn nay theo ki~u Chau Au, nen nha dAu tu chi c6 th€ thl,TC hi~n vao ky dao lwn N~u gia chtmg khoan d~n ky h~ nay it hon 60 USD, thi ro rang nha dAu tu se

khong thl,rc hi~n quy€n ch9n (khong c6 ly do gi d~ mua v6'i gia la 60 USD trong khi gia c6 phi~u tren thi trucmg l~i it hon 60 USD) Trong nhtmg truemg hqp nay, nha dAu tu se m~t di t~t ca v6n dAu tu ban dAu la 500 USD N~u gia chling khoan vao ky dao lwn 16'n hon 60 USD, thi quy6n ch9n se duqc thvc hi~n Vi dv, gia sir rkg gia

chtmg khoan la 75 USD B~ng each thl,rc hi~n quy€n ch9n, nha dAu tu c6 th€ mua

100 c6 phi~u v6'i gia la 60 USD tren m<)t c6 phi~u N~u cac c6 phi~u duqc ban ngay ·

l~p tuc, thi nha d~u tu ki~m duqc m9t khoan loi la 15 USD/c6 phi~u ho~c la 1.500

USD, b6 qua chi phi giao dich Khi tinh ca chi phi ban dAu cua quy€n ch9n, thi lQ"i

nhu~n thuk cua nha dAu tu la 1000 USD

Hinh 1.2 chota th~y lai va 16 thu~n cim nha dfiu tu tren m9t quy€n ch9n d€ mua m9t c6 phi~u trong vi dl,l a tren bi~n thien theo gia chling khoan luc dao h~n

(Chtmg ta bo qua gia tri thai gian cua d6ng ti~n khi tinh toan 1qi nhu~n) Th~t quan tr<.mg khi nh~n ra r~ng thinh thoang cac nha dftu tu tht,rc hi~n m9t quy~n chQn va 1t;ti tt;to ra m9t ld1oan 16 chung Gia sl:r r&ng gia chling khoan cl:1a Microsoft vao ky dao ht;tn cl:m quy~n chQn 1a 62 USD Nha d§.u tu se tht,rc hi~n quy€n chQn d~ ki6m lai la

lOOx (62USD- 60USD) = 200USD, va nh~ m9t lrnoan 16 chung la 300 USD sau lrni chi phi ban d§.u Clla quy~n chQn duqc tinh vao N6 lam nay sinh tranh lu~ r&ng nha

d:iu tu kh6ng nen th\fC hi~n quy~n chQn trong nhung truang hqp nay Tuy nhien,

vi~c khong thvc hi~n quy~n chQn se d~n d~n m9t lrnoan 16 chung la 500 USD, 16n hon ca khoan 16 la 300 USD xay ra lrni nha d§.u tu thvc hi~n quy€n chQn Clla minh Thong thuong, cac quy€n chQn mua lu6n lu6n duqc thvc hi~n vao ky dao ht;111 n~u

nhu gia chtrng khoan h1c nay 16n bon gia thvc hi~n

Cac quyJn ch9n ban

H1nh 1.3 Lgi nhu~n thu dtrQ·c ttr vi~c mua m()t quy€n chQn ban

kieu Chau Au tren m()t c6 phi6u ci1a IBM

Nguqc v6i nguai mua m9t quy~n chQn mua hy vQng gia chung khoan se tang, thi nguai mua m9t quy~n chQn ban 1t;ti hy vQng gia chling khoan se giam Xet m9t nha d:iu tu mua m9t quy€n chQn ban ki~u Chau Au d~ ban 100 c6 phi8u IBM v6i gia

thvc hi~n Ia 90 USD Gia su r~ng gia chling khoan hi~n t~i la 85 USD, ky dao ht;111 cl:1a hqp d6ng la trong 3 thang, va gia cua quy~n chQn d~ ban m9t c6 phi~u la 7

cho nen n6 chi se duqc tlwc hi~n n€u nhu gia chimg khoan vao ky dao h?n nh6 hon

90 USD Gia str r~ng gia chung khoan vao ky dao h?n nay la 75 USD Nha d~u tu c6 th§ mua 100 c6 phi€u v&i gia 75 USD/c6 phi€u, va theo nhtmg di@u khoan e-Lm quy@n ch9n ban, h9 c6 th8 ban cimg s6 c6 phi€u v&i gia 90 USD/c6 phi€u d8 nh~

duqc khoan lai la 15 USD/c6 phi€u ho~c la 1.500 USD (b6 qua phi giao dich) Khi tinh them vao chi phi ban dfiu cua quy@n chQn thi lqi nhu~ thufin cua nha diu tu la

800 USD Khong c6 S\f bao dam r~ng nha dfiu tu se t?o ra duqc lqi nhu~ N€u gia chtrng khoan hie dao h?n l&n han 90 USD, thi quy~n ch9n ban se ld16ng con gia tri hi9u 1\rc, va nha d~u tu bi m~t di 700 USD Hinh 1.3 se minh h9a each ma lai hay 16

e-Lm nha dfiu tu tren m()t quy@n ch9n d~ ban m()t c6 phi€u trong vi d1,1 nay bi€n thien theo gia chung khoan li1c dao h?n

Vi~c thtJ'C hi~n s&m quy~n chQn

Nhu da duqc d@ c~p, cac quy€n ch9n giao dich chung khoan ( exchage-traded stock options) thuang theo ki€u My han la theo ki€u Chau Au Di€u d6 c6 ngh!a la nha dfiu tu trong cac vi d\l vua duqc neu khong phai cha cho d€n ky dao h?n d~ thvc hi9n cac hqp dfJng Ch(mg ta se thfiy trong cac chuang sau r~ng c6 m()t vai tinh hu6ng ma theo d6 vi~c th\TC hi~n hqp d6ng quy€n chQn ki~u My se t6t nh~t vao thai

di~m tm&c ky dao h?n

Nhii.'ng vi th~ trong quy~n chQn

ki6u Chau Au tren m()t c6 phi6u cua Microsoft

Lqi nhu?n (USD)

Gia ch(mg kho{m

ki6u Chau Au tren m()t c6 phi6u cua IBM

C6 2 ben giao dich trong m6i hqp d6ng quy~n chQn Ben thu nh~t 1a nha dfiu tu thvc hi~n vi th~ mua (nghia Ut mua quyen ch9n) Ben con l~i 1a nha dfiu tu thvc

hi~n vi th~ ban (nghia laban quy~n chQn) Nguai bim quyen chQn se nh?n ti~n m~t

tru6c nhung c6 th~ chiu m()t khoan hQ' ve sau Uii hay 16 cua nguai ban quyen chQn

se ngm;c l~i v&i nguai mua quyen chQn Hinh 1.4 va 1.5 th~ hi~n sv bi~n thien cua lai va 16 theo muc gia chl!ng khoim luc diw h:;m d6i v6i nhfmg nguai ban quy~n

chQn da duqc xem xet a Hinh 1.2 va 1.3

C6 4 lo~i vi th~ trong quyen chQn:

1 Vi th~ mua trong quyen ch9n mua

3 Vi th~ ban trong quy8n chc;m mua

4 Vi th~ ban trong quy8n chQn ban

lfinh 1.6 Cac ph~n thu6ng tlr cac vi th~ trong cac quy6n chQn ki~u Chau Au:

(a) vi th~ mua trong quy6n chQn mua

(b) vi th8 ban trong quy6n chQn mua (c) vi th~ mua trong quy~n chQn ban (d) vi th~ ban trong quy~n chQn mua Gia thvc hi~n = K ; gia tai san vao ky dao h~n = Sr

Vi~c m6 ta cac vi th~ trong quy6n chQn ki~u Chau Au theo gia tri hie dao h~n ho?c theo ph~n thu6ng danh cho nha d~u tu vao kY dao h~ thi lu6n hfru ich Trong tmcmg hqp d6, chi phi ban d~u ct:m quy6n chQn kh6ng bao g6m trong k~t qua tinh toan N~u K la gia thvc hi~n va ST la gia cua tai san C(J sa bk dao h~n, thi ph~n thu6ng tCr vi th~ mua trong m9t quy~n chQn mua ki~u Chau Au la:

max(Sr-K, 0)

:Di€u nay phan anh th1,rc t~ la quy€n chon se dugc thvc hi~n n~u Sr > ]( va se kh6ng duo·c tlwc hi~n n~u Sr ::;; K PhAn thu&ng d6i v6'i nguai sa hfm vi th~ ban trong m()t quy€n chon mua ki€u Chau Au la:

Hinh 1.6 th§ hi~n nhfrng phAn thuang nay

Cac thi tmang phai sinh da c6 nhilng thanh thanh u,ru n6i b~t Nguyen nhan chinh la

do chung da thu h(lt dugc nhi€u nguai tham gia giao dich khac nhau, va c6 kha nang thanh toan b~ng ti€n m~t rfit 16n Khi m()t nha d:Au tu mu6n tham gia vao m()t ben giao dich ctla m9t hgp d6ng, thi kh6ng kh6 khan gi d6 tim thfiy m9t nguai s~n sang tham gia vao ben giao dich con h;li

C6 th§ xac dinh dugc 3 nh6m nguai tham gia giao dich chinh la: nha bao h9, nha dfiu ca, va nha ca lgi Nhung nha bao h9 str d\mg nhilng hgp d6ng giao sau, hgp d6ng ky h~n, va cac quy€n chon d6 giam rui ro ma ho phai d6i m~t kh6i nhilng biSn d9ng ti€m nang Ctla m9t biSn thi tmang trong tuang lai Nhung nha dAu C(J l~i su dvng chtmg d€ ti~n hanh danh CUQ'C vao chi€u huang Clla m()t biSn thi truang trong

tuang lai Nhtmg nha ca lgi gilt cac vi thS trung gian bu tru gitra hai hay nhi€u c6ng

cv phai sinh d§ bao dam c6 dugc m9t khoan lgi nhu~n 6 vai phAn sau, chung ta se tim hi€u kY han v€ cac ho~t a9ng cua m6i nhom nguai tham gia giao dich

Bay gia, chung ta minh ho~ bfulg each nao ma nhtmg nha bao h9 c6 th§ giam nhtmg rui ro cua ho a6i v6'i Cllc hgp d6ng ky h~n Va cac quy€n chon

-i

:

Gia Slf r~ng vao ngay 16/8/2001, ImportCo (m()t cong ty Ctla My) bi~t r~ng minh

se phai tra 10 tri~u GBP vao ngay 16111/2001 cho cac hang hoa du9·c mua ur m()t nha cung c~p 6 Anh Ty gia USD-GBP dm;rc niem y€t bai m()t t6 chtrc tai chinh du9·c cho 6 Bang 1 1 lmportCo c6 th~ bao h9 rui ro ngo~i h6i ctm n6 b~ng each mua d6ng bang Anh (GBP) tu t6 chirc tai chinh nay trong thi tnrang ky h~ 3 thang t~i

muc ty gia la 1.4407 DiSu nay se c6 tac d()ng lam diSu chinh mire gia phai tra cho nha xu~t khfiu Anh la 14,407,000 USD

Hay xem xet m()t cong ty My khac ·la ExportCo, cong ty nay dang xu~t kh§.u hang hoa d~n Anh va vao ngay 16/8/2001 cong ty bi€t r~ng minh se nh~n 3 0 tri~u

GBP trong 3 thang sau ExpmiCo c6 th~ bao h9 nii ro ngo~i h6i ctm n6 b~ng each ban 30 tri~u GBP trong thi tnrcmg ky h~ 3 thang t~i mire tY gia la 1.4402 Di~u nay·

se c6 tac d\mg d~ dam bao cho s6 do la duqc nh~n tuang ung v6i dflng bang Anh la 43,206,000 USD

Phai chu y r~ng n~u cong ty khong ch9n phu0'11g phap bao h9, h9 c6 th€ lam t6t h0'11 so v6i n€u h9 chQn plm0'11g phap bao h() Ho~c nguqc l1;1i, hQ c6 th~ linn t~ h0'11 Hay xem xet ImportCo N€u ty gia vao 16/11 la 1.4000 va cong ty khong chQn phu0'11g phap bao h9, thi 10 tri~u GBP phai tra se c6 gia tri la 14, ooo, 000 USD it hon 14,407,000 USD M~t khac, n~u tY gia la 1.5000, thi 10 tri~u GBP se tri gia 15,000,000 USD va cong ty u6c gi hQ da dimg phu0'11g phap bao h() 0 vi th€ ctla ExpmiCo, n€u h9 khong dung phu0'11g phap bao h9 thi k~t qua se nguqc l1;1i N€u tY gia vao thang 11 nh6 h0'11 1.4402, thi COng ty U'OC gi hQ da Slf d\mg phUO'ng phap bao h9 N€u ty gia 16n h0'11 1.4402, thi cong ty se hai long khi khong dung phuang phap bao h9

Vi d\lnay minh hQa m()t khfa c1;1nh r~t quan trQng cua phu0'11g phap bao he) Chi phi hay mtrc gia d~ duqc nh~n cua tai san CO' sa se duqc dam bao Tuy nhien, se khong CO S\f dam bao r~ng k€t qua khi dung phUO'llg phap bao h() se tf>t h0'11 SO v6i

k~t qua khong dtmg phuang phap nay

Cac quySn chQn cfulg c6 th€ duqc dung cho vi~c bao h() Ta xem xet m()t nha dftu tu vao thang 5/2000 lam chtl 1,000 c6 phi~u ctm Microsoft Gia tri c6 phi€u

hi~n tc;ti la 73 USD/c6 phi€u Nha dftu tu lo ltfug rkg S\1' phat tri€n cua vv ki~n

!

ch6ng d<)c quy~n cua Microsoft c6 th~ lam cho gia c6 phi8u se gifun nhanh chong vao 2 thfmg t6'i va mu6n dugc bao dam Nha dfi.u tu c6 th~ mua cac hqp d6ng quy€n ch9n bim vao ngay 1 0/7 v6'i gia thvc hi~n la 65USD tren CBOE Di~u nay se cho phep nha dfi.u tu c6 quy€n ban 1,000 c6 phi8u vai gia 65 USD/c6 phi8u N8u gia quy€n ch9n dugc niem y8t la 2.50 USD, thi m6i hqp d6ng quy€n ch9n se tri gia

100 X 2.50 USD = 250 USD' va tong gia tri cua chi8n luge bao hQ se la

10 X 250 USD = 2,500 USD

Chi~n luge nay tri gia 2,500 USD nhung n6 bao dam r~ng cac c6 phi8u se dugc ban tc;ti mtrc gia it nh~t la 65 USD/c6 phi8u trong su6t ky hc;tn c"l1a quy€n ch9n N€u gia thi trm'mg cua Microsoft giam du6'i 65 USD, thi cac quy~n ch9n c6 th~ dugc thvc hi~n d~ nh~n dugc 65,000 USD tinh tren toan b9 s6 c6 phi8u Khi c6 tinh vao chi phi cua cac quy~n ch9n, thi s6 ti€n nh~n dugc la 62,500 USD N6u gia tri trucmg

0 tren muc gia 65 USD, thi quy€n ch9n khong dugc thvc hi~n va h8t gia tri hi~u

1\tC Tuy nhien, trong truemg hgp nay gia tri cua s6 c6 phi€u luon tren 65,000 USD

(ho~c tren 62,500 USD sau khi c6 tinh vao chi phi cua cac quy€n ch9n)

C6 m<)t di~m khac bi~t ca ban giua vi~c sir dl)Ilg cac hqp d6ng ky hc;tn va cac quy€n ch9n cho phuang phap bao h<) Cac hqp d6ng ky hc;tn dugc dung d~ vo hi~u

hoa rui ro b~ng each di€u chinh muc gia ma nhfrng nha bao h9 se tra ho~c nh~n

dugc cho tai san co· sa Ngugc lc;ti, cac hqp d6ng quy€n ChQn cung c~p S\f bao dam Chting dua ra m<)t each d~ nhung nha dfi.u tu tv bao v~ minh ch6ng l~i nhfrng bi8n d<)ng gia b~t lgi trong tuang lai trong khi vfin cho phep h9 ki€m lai tLr nhung bi6n d<)ng gia thu~n lgi Khac v6'i cac hqp d6ng k)r h~, cac quy€n ch9n phai tra m<)t khoan phi tra tru&c (an up-front fee)

Nha dftu cO' (Speculator)

Chung ta hay xem b&ng each nao rna nha dfi.u C(J c6 th~ sir dl,lilg cac thi truemg giao sau va thi truCm.g quy~n chQn Trai v&i nhtrng nha bao h9 la nhfrng nguai mu6n

tranh m<)t muc t6n th~t t6i da do nhung bi€n d<)ng gia b~t lgi cua m<)t tai san, con nhtmg nha dfi.u ccr h;ti mu6n c6 dugc m9t vi th6 tren thi tmemg H9 se danh cugc

r~ng gia se di len ho~c se di xu6ng

}

Xem xet mQt nha diu ccr My, ong ta nghi r~ng vao thang 2 d6ng bang Anh se c6 lien quan m:;mh me t6'i d6ng do My trong vong 2 thang t6i va s~n sang danh CUQ'C linh cam d6 Ctla minh v6'i s6 ti~n la 250,000 GBP M()t di~u dan gian ma nha dfiu ccr c6 th6 h'Lm la mua 250,000 GBP v6'i hy v<;mg r~g c6 thS bim l~i c6 Hii D6ng bang Anh da mua se duqc giu l~i trong m9t tai khoan c6 lai M9t h;ra chQn khac la giu m()t vi th~ mua trong b6n hqp d6ng giao sau vao thang 4 e-Lm d6ng bang Anh tren CME (M6i hqp d6ng giao sau c6 gia mua la 62,500 GBP.) Gia su r~ng tY gia

hi~n nay la 1.6470 va gia giao sau vao thang 4 se la 1.6410 N~u tY gia vao thang 4

la 1.7000, thi vi~c h;ra ch9n s"lr dt,mg hqp d6ng giao sau c6 thS lam cho nha dfiu ccr thu duqc l9·i nhu~n la (1.7000-1.6410)x250,000 = 14,750USD Vi~c h;ra chQn su d\mg thi tmang ti~n m~t lam cho m()t tai san duqc mua t~i m(rc tY gia la 1.6470 vao thang 2 va duqc ban v6'i t)r gia la 1 7000 vao thang 4, vi th~ thu duqc m()t khoan lqi

nhu~n la (1.7000-1.6470)x 250,000 = l3,250USD N~u tY gia giam xu6ng con 1.6000, thi hqp d6ng giao sau se tang t6n thAt len la (1.641 o -1.6000) x 250,000 = 10,250 USD,

nguqc l9.i vi~c 1\ra chQn su dt,mg thi truang ti6n m~t se lam tang t6n thAt la (1.6470-l.6000)x 250,000 = 11,750USD Nhfrng sv Iva chQn khac nhau lam cho nhung khoan lai va 16 hcri khac nhau Nhung nhfmg k~t qua tinh toan m'ty khong phan anh duqc s6 tiSn lai ki~m duqc ho~c phai tra DiSu nay se duqc trinh bay a

Chtwng 3 khi ma tiSn lai ki~m duqc theo d6ng bang Anh va tiSn lai phai tra theo d6ng do la My duqc tinh vao, thi khoan lai hay 16 tu 2 h;ra ch9n nay la nlm nhau

V~y thi sv khac bi~t giua 2 Iva ch9n tren la gi? Lva chQn thu nhfit vS vi~c mua

d6ng bang Anh dn v6n dfiu tu tra tru&c la 411,750 USD Nhu chtmg ta se thfiy a

Chuang 2, h;ra ch9n thu hai chi doi hoi m()t khoan tiSn nh6-c6 thS la 25,000 USD-se duqc nha dfiu ccr g"lri vao m()t tai khoan gQi la tai khoan tiSn ky quy (a margin account) Thi truang giao sau cho phep nha dfiu ccr c6 duqc m()t lvc dfty V&i m()t kinh phi ban dfiu kha nh6, nha dfiu tu c6 thS c6 duqc m9t vi th~ dfiu ccr 16'11

Ti~p theo, ch(mg ta xem xet m9t vi dl,l v6 each ma nha dfiu ccr c6 thS su d\mg cac quySn chQn Gia s"lr r~g bay gia la.thang 10 va nha dfiu ccr nghi r~ng Cisco duang

nlm se tang gia vao 2 thang t&i Gia chung khoan hi~n t9.i la 20 USD, va quy€n ch9n mua 2 thang v&i gia thvc hi~n la 25 USD thi hi~n t9.i duqc ban la 1 USD Bang 1.2

}

minh ho<:~-2 kha nang Iva chQn v6'i gia dinh r&ng nha d~u ca dang mu6n d~u tu 4,000 USD Lva ch9n th(r nh~t doi hoi phai mua 200 c6 phi~u Lva ch9n th(r 2 doi hoi phai mua 4.000 quy€n ch9n mua (nghia la mua 20 hgp d6ng quy€n ch9n mua) Gia StT r&ng linh cam Clla nha d~u ca la dung va gia c6 phi~u Cisco tang len 3 5 USD vao thang 12 Lva chQn thtr nh~t v€ vi~c mua c6 phi~u se d~t duqc m()t khoan lqi nhu~n la:

200 x (35 USD-20 USD) = 3,000 USD

Bimg 1.2 Bdng so sdnh v€ l(J'i nhu~n (thlit thodt) tit' 2 chiin lU'(J'C lft'a Ch(Jn iii sii: d{tng 4000 USD ill {/flu CO' cluing khodn Cisco vao thdng 10

Gia chfrng khoan viw thang

Chi~n lmyc ctia nha aiu

Tuy nhien, h,ra chQn thu 2 c6 th~ c6 nhi~u lqi nhu~n han M9t quy€n chQn mua ci1a Cisco v6'i gia th1,rc hi~n la 25USD se dem l~i m()t ph~n thuang la 10 USD, bm vi n6 c6 th~ lam cho m9t vai th(r c6 gia la 35USD l~i duqc ban v6'i gia la 25 USD T6ng ph~n thu6ng tir 4,000 quy~n chQn duqc mua tuang ling v6'i l1,ra chQn thu hai la:

4,000 xl 0 USD = 40,000 USD

Trir di chi phi ban d~u cua cac quy~n ch9n, thu duqc lqi nhu~n thu~n la:

40,000 USD-4,000 USD = 36,000 USD

Do d6, chi~n luqc mua cac quy€n chQn c6 kha nang sinh lcri g~p 12 l~n so v6'i chi~n

luqc mua ch(mg khoan

Cac quy~n chQn cGng lam tang m9t kha nang 16 16'n han Gia sir gia chling khoan h<;l xu6ng con 15 USD vao thang 12 Lva chQn thtr nh~t v~ vi~c mua chling khotm t?o ra m()t khoan 16 la:

200 X (20USD -15 USD) = l,OOOUSD

•

}

Bai vi cac quy~n chon mua h~t h~n rna khong duqc tht,rc hi~n, cho nen chi~n luqc mua cac quy~n chon se dful t6'i m9t khoan 16 la 4,000 USD-d6 la s6 ti~n ban d~u duqc tra cho cac quy@n chon

R5 rang ru Bang 1.2 thi cac quy6n chon cling nhu cac hqp d6ng giao sau la m9t d~ng ctla h,rc dAy B6i v6'i m9t s6 v6n d~u tu da cho, thi vi~c su d1;mg cac quy€n chon da khu~ch d~i cac k~t qua tai chinh Cac k~t qua t6t tra nen d.t t6t, trai l~i nhfrng k~t qua x~u l~i tr6' nen r~t x~u!

Ccic hqp d6ng giao sau va cac quy~n chon la nhfrng cong C\1 gi6ng nhau d6i v6'i ngm)'i d~u co vi chung d€u dua ra each d€ c6 th€ d~t duqc m9t d~ng ctm l1;rc d~y Tuy nhien, c6 m9t S\f khac bi~t quan trong gitra 2 phuong phap nay B6i v&i nhung hqp d6ng giao sau, thi kha nang t6n th~t ctmg nhu kha nang sinh lai cua nha d~u co d~u r~t 16'n B6i v6'i cac quy~n chon, b~t k€ moi thu tra nen t~ d~n muc nao thi t6n · th~t cim nha d~u co se bi gi6'i h?n bai s6 ti~n duqc tni cho cac quy~n chon

Nha cO' Iq·i (Arbitrageur)

Nhtrng nha co lqi la nh6m quan trong thu 3 tham gia vao cac thi tmerng giao sau, thi tmang ky h?n va thi tmang quy~n chon Vi~c co lqi (arbitrage) doi hoi phai bao dam m9t khofm lqi nhu~ phi rui ro b~ng each d6ng thai tham gia giao dich tren ca

2 hay nhi~u thi tmong Trong ph~n sau, chling ta se th~y duqc vi~c co lqi thinh thoang c6 th€ ti~n hanh nhu th~ nao khi gia giao sau cua m9t tai san vu:Qi: ra ngoai gia ti€n m~t cua n6 Ngoai ra, chling ta cling nghien ClTU each rna qua trinh co lqi c6 thS duo·c SLf dl;mg tren cac thi truerng quy~n chon Ph~n nay se minh hoa khai ni~m v€ ca lqi v6'i m9t vi dv r~t dan gian

Xem xet ch(mg khoan duqc giao dich tren Sa giao dich chtrng khoan New York (the New York Stock Exchange, www.nyse.com) vaSa giao dich ch(mg khoan Luan Bon (the London Stock Exchange, www.stockex.co.uk) Gia sir r~ng gia chtrng khmin 6' New York la 152 USD va 6' London la 100 GBP t~i thai diSm khi rna tY gia la 1.5500 USD/GBP M9t nha ca lqi c6 thS cling hk mua 100 c6 phi~u tren thi truerng My va ban ch1mg tren thi truang Anh dS thu duqc m9t khoan lqi nhu?n phi rtli ro la:

1 OOx [(1.55 USDx 100)-152USD]

hay 300 USD kh6ng tinh chi phi giao dich D6i v&i mot nha d~u tu nh6, chi phi giao dich ch~c ch~n se lam giam b6t lqi nhu~ Tuy nhien, mot nha d~u tu l&n lu6n c6 dm;rc chi phi giao dich r~t th~p tren ca hai thi tru0ng chl:rng khoim va thi truong

ngo~i h6i Nha d~u tu nay se tim th~y nhilng ca hoi ca lqi r~t h~p d~n va se c6 nb

b~t cang nhi~u lqi th~ n~u c6 th~

Nhung ca hoi co· lqi nhu ca hoi vua duqc m6 ta a tren thi kh6ng th~ di~n ra trong mot thai gian dai Khi nhtmg nha CO' lqi mua chung khoan tren thi tmcmg My, thi nhtmg tac dong cua cung va c~u se lam cho gia d6 la tang Tuang tt,.r, khi hQ ban chung khmin tren thi truong Luan Don, thi gia cim d6ng Bang Anh se bi buoc giam xu6ng Hai muc gia nay se tr& nen can b~ng t~i tY gia h6i doai hi~n himh mot each nhanh chong Th~t v~y, sv c6 m~t cua nhtrng nha ca lqi khao khat lQ·i nhu~n lam cho sv chenh l~ch gifra gia d6ng bang Anh va gia d6ng d6la kh6ng ch~c c6 th@ t6n

t~i a ngay ca hoi d~u tien T6ng quat tu vi d1,1 nay, chung ta c6 th€ n6i r~ng sv t6n

t~i ct\a nhfrng nha ca lqi cho th~y la trong th1:rc t€ chi c6 r~t it ca hoi ca lqi duqc tim

th~y trong cac ml:rc gia duqc niem y€t tren phfull6n cac thi tru0ng tai chinh Trang

d~ tai nay, hftu h€t cac chu d€ lien quan t6i gia giao sau, gia ky h~n, va gia tri cua hqp d6ng quy~n chQn se dva tren gia dinh la kh6ng c6 nhfrng ca hoi ca lqi

Thinh thoang, cac quy~n chQn ban va quy~n chQn mua rna chung ta vua xem xet duqc gQi la nhung "plain vanilla" hay nhilng phai sinh "chu~n" T-Lr dftu nhtmg nam

1980, cac ngan h~mg va cac t6 chuc tai chinh da c6 r~t nhi~u y tu6ng m&i trong vi~c t~o ra nhtrng phai sinh kh6ng chucin (nonstandard derivatives) d@ dap l:rng nhilng nhu du Clla khach hang D6i khi, nhilng ph~ii sinh nay duqc ban thong qua cac t6 chuc tai chinh cho cac khach hang thuoc t~p doan tren thi tru6ng phi t~p trung Trang nl1trng tru0ng hqp khac, chl!ng duqc phat hanh cling v&i c6 phi€u va trai phi6u nh~m lam cho nhtrng lftn phat hanh nay thu hut cac nha d~u tu han Mot vai phai sinh kh6ng chuful chi dan gian la nhtrng danh m1,1c dftu tu (portfolios) ctm hai hay nhi@u quy@n chQn ban va mua "plain vanilla" Cac phai sinh khac thi phl:rc t~p

hon nhi~u Nhung kha nang d~ t~o ra nhfmg phai sinh khong chu~n h~p.d~n va m6i lc;t hAu nhu khong c6 gi6i hc;tn Thinh thoang, nhfrng phai sinh khong chu~ duqc gQi

la cac quyJn chQn ngoqzi lai ("exotic options" hay "exotics")

Ba.y gia, chling ta dua ra vi d\1 ve ba phai sinh

Mot qua trinh phat hanh trai phi~u bai Standard Oil duqc v~n hanh nhu sau Nguai ·

n~m gifr trai phi~u khong duqc nh~n ti€n lai Vao ky dao h~n cth trai phi~u, cong ty htra se tra 1,000 USD cong vai mot s6 ti€n tang them dva tren gia dAu vao thai di~m

d6 Sd ti€n tang them b~ng VOi tich CUa 170 VOi sd ti€n VUQ't qua (n~U CO) Clla ffilrC gia mot thLmg dfiu vao ky dao hc;tn so vai 25 USD Tuy nhien, s6 ti€n tang them tdi

da duqc tra se a mtrc 2,550 USD (tuong ung vai muc gia la 40 USD tren mot thtmg dAu) Nhfmg trai phi~u nay cung c~p cho nguai sa hfru nh~m thu mot s6 v6n d6ng g6p vao nhfrng hang hoa dong vai tro d~C bi~t quan trQng ddi VOi V~ll m~nh CUa cong ty N~u gia cua hang hoa tang, cong ty c6 vi th~ t6t d~ tra cho nguai sa hfru tr{ti phi~u mot khoan tang them

Vi d\I 1.2 :ICON

Vao nhfrng nam 1980, Banker Trust da phat tri~n cac tin phdu quyJn ch9n tren chi

s6 tiJn t? (index currency option notes, ICONs) D6 la nhilng trai phi~u rna s6 ti€n rna nguai sa hfru nh~n duqc vao ky dao h~n thay d6i theo tY gia ngo~i hdi Hai tY gia hdi doai, K1 va K2, duqc xac dinh sao cho K1 > K2 N~u tY gia hdi doai vao ky dao hc;tn cua trai phi~u 16n hon K 1, thi nguo·i sa hfru trai phi~u nh~n duqc to an bo

m~n.h gia N~u n6 th~p hon K2, nguai sa hfru trai phi~u khong nh~n duqc gi N~u

n~m giua K1 va K2, thi se nh~n duqc mot phfin trong t6ng m~nh gia LAn phat hanh dfiu tien ICON c-Lm Banker Trust la danh cho Ngan hang tin d\lllg dai h~n cua Nh~t (the Long Term Credit Bank of Japan) ICON duqc xac dinh sao cho n~u tY gia hdi doai cua yen-USD (Sr)l&n hon 169 yen/USD vao ky dao hc;tn (vao nam 1995), thi nguai sa hfru trai phi~u nh~n duqc 1000 USD N~u tj gia hdi doai th~p hon 169 yen/USD, sd ti€n rna nguai sa hfru tnii phi~u nh~n dUQ'C la:

•

1,000-max[o, 1,00{~9 -1)]

Khi t)r gia h6i doai du6'i 84.5, thi nguai sa htm se khong nl1~n duQ·c gi vao ky dao h~n

Vi dl)1.3: Hq·p d6ng khung ky h~n (Range Forward Contract)

Cac hQ'P d6ng khung ky h~ (hay duqc gQi la cac hQ'P d6ng ky h~ linh flexible forwards) dang ph6 bi~n tren cac thi truang giao dich ngo~i h6i Gia sfr r&ng vao ngay 16/8/2001, m()t cong ty My th~y r&ng cfin mua d6ng bang Anh trong

dong-3 thang v6'i ty gia trao d6i duqc th~ hi~n trong Bang 1.1 Cong ty c6 th~ ky hQ'P d6ng ky h~n 3 thang d8 mua t~i muc t)r gia 1.4407 M9t hQ'P d6ng khtmg kY h~n la

m9t sv h,ra chQn thich hQ'P Theo hQ'P d6ng nay, m9t day cac t)r gia h6i doai dao

d()ng xung quanh muc 1.4407 duqc thi~t l~p Gia su r&ng day ty gia duqc 1\ra chQn

ch~y tir 1.4200 d~n 1.4600 Sau d6, hQ'P d6ng khung ky h~n duqc t~o ra d~ bao dam r&ng n~u t)r gia giao ngay t~i ky h~n 3 thang th~p hon 1.4200, thi cong ty tra v6'i t)r

gia 1.4200; n~u n6 a giua 1.4200 d~n 1.4600, thi cong ty tra b&ng v6'i tY gia giao ngay d6; n~u n6 16'n hon 1.4600, thi cong ty tra v6'i t)r gial.4600

Nhfrng vi dl} phrrc t~p lduic

Nhu da d~ c~p a tren, nhtmg d6i m6'i trong linh vvc phai sinh h~u nhu khong c6 gi&i lwn M9t vai quy~n chQn giao dich tren thi truang phi t~p trung c6 nhilng ph~n thu6ng ph\t thu()c vao gia tri t6i da d~t duqc ci1a m()t bi~n trong su6t m9t thai ky; m{)t vai quy~n ChQ11 CO nhfrng phfin thuong ph\l thUQC vao gia tri trung binh Clla m{)t

bi~n trong su6t m9t thai ky; m()t vai quy~n chQn c6 cac muc gia thvc hi~n la nhtmg ham theo thai gian; m()t vai quy~n chQn c6 nhfrng d~c di8m rna vi~c th\rc hi~n m9t

quy~n chQn w d()ng cung dp cho ngum sa hfru n6 m()t quy~n chQn khac; m9t vai quy~n chQn c6 nl1frng ph~n thu&ng phv thu()c vao binh phuong ci1a m()t mtrc lai s~t trong tuang lai; v.v

Theo tmy~n th6ng, cac bi~n lam CO' sa cho cac quy~n chQn va nhung cong C\l

phai sinh khac thuang la gia chung khoan, chi s6 chlr11g khoan, lai su~t, t)r gia h6i

doai, va gia hang hoa Tuy nhien, cac bi€n lam ca sa khac dang d~n tra nen thong

dvng hon Vi dt,l, nhung ph~n thu6ng ru nhung phai sinh tin d1:1ng , phv thu('>c vao

S\J dang tin c?y cua m('>t ho~C m('>t vai cong ty V~ kha nang tra nq; nhung phai sinh

theri tdt co nhtmg ph~n tlmang phl,l thu('>c vao nhi~t d9 trung binh t~i nhtmg dia

plmang xac dinh nao do; nhtmg phai sinh baa hiim co nhtmg ph~n thucmg phv thu('>c vao t6ng s6 bao hi~m b~ng do la b6i thuong cho m9t truang hqp xac dinh

trong su6t m9t tho·i ky xac dinh; nhtrng phai sinh di?n nang c6 nhung ph!n thuang

ph\1 thu('>c vao gia giao ngay Clla di~n; V.V

:

ChuO'ng II

KY IL).N VA GIA GIAO SAU

Trong chuang nay chung ta se thao lu~ sv lien quan giua gia ky h~n va gia giao sau v6i gia giao ngay cita Uti san CO' sa Cac hqp d6ng ky h~n d€ phan tich han cac hqp d6ng giao sau do n6 kh.ong c6 sv th.anh toan hang ngay rna chi c6 sv thanh toan duy nh~t mot lfm vao ky dao h~n Do d6, h~u h~t cac ph.an tich trong ph~n d~u cua ch.uong nay se chil y~u huang d~n vi~c xac dinh gia ky h.~n h.0'11 la gia giao sau May m~n thay' gia ky h:;m va gia giao sau cita mot tai san thucmg gi6ng nh.au kh.i hai h.qp d6ng c6 cl.mg ky dao h~n Trong ph.~n 2 ci1a chu0'11g nay, ch(mg ta se sir d1;mg k~t qua nay d~ xac dinh cac d~c tinh cua gia ky h~n d6i v6i cac giao dich tren chi s6 chu11g kh.oan, ngo~i h.6i va nhung tai san kh.ac

2.1 Sl)'KHAC NHAU GIUA TAl sAN flAU TUVA TAl SAN TIEU DUNG

Khi xem xet cac h.qp dfJng ky h~n va hqp a6ng giao sau, di~u quan tr9ng la phai phan bi~t giua t:h san d~u tu va tai san tieu dung Ted sim adu tu (a investment asset) la mot tai san duqc dl.mg ch.o m1.1c dich d~u tu duqc n~m giu bo·i rAt nhi~u nha

d~u tu C6 phi~u va trai phi~u r5 rang la cac tai san d~u tu Yang va b~c cling la nhung dien h.inh v~ tai san d~u tu Chu y rkg, cac tai san d~u tu khong phai duqc

n~m giu chi danh rieng cho mvc dich d~u tu Vi dt,l nhu b~c duqc sir dl,mg nhi~u

trong cong nghi~p Tuy nhien, chung phai dap ung duqc yeu du cila ph~n 16n cac nha d~u tu n~m gifr ch(mg chi nh&m mvc dich d~u tu Tai scm tieu dimg (a consmntion asset) la mot tai san duqc n~m gifr chu y~u cho tieu dling Chling · thuemg khong duqc n~m gifr cho mvc dich d~u tu Vi d1.-1 v~ cac tai san tieu dung la cac hang h6a nhu g~o, d~u va ngo

Trong ph~n sau, thi ch(mg ta c6 th~ su dvng cac ly thuy~t CO' lqi d~ xac dinh gia

ky h~n va gia giao sau cua mot t~ti san d~u tu tU gia giao ngay cua n6 va nhtmg bi~n

:

-thi tnremg dang chu y ld1aC Ch-Lmg ta khong th~ lam cong vi~c nay ct6i v6"i gia ky

h~n Va gia giao sau Clla tai san tieu dung

phi~u c(m m(lt lo~i ch-Lmg lmoan

Gia s(r m(lt nha d~u tu chi thi cho nha moi gi6"i ban 500 c6 phi~u IBM Nha moi gi6"i se thvc hi~n chi thi nay bkg each vay c6 phi~u ur lmach hang lmac va ban chling tren thi tmcmg theo each thong thuemg Nha d~u tu c6 th~ duy tri vi th~ ban cho d~n khi nao hQ mu6n v6·i di~u ki~n la luon c6 c6 phi~u cho cac nha moi gi6"i vay Tuy nhien, d~n m9t giai do~n nao d6 nha d~u tu se dong vi th~ nay l~i b~ng

each ban 500 c6 phi~u IBM Sau d6, cac c6 phi~u nay se duqc tra l~i vao tai lmofm cua lmach hang rna h9 da vay Nha d~u tu se c6 lai n~u gia ch-Lmg khoan giam va 16 ·

n~u gia chtmg khoan tang Nhung n~u t~i bAt ky thai di~rn nao, hqp d6ng nay dang rna rna nha rnoi gi6"i da c~n ki~t ngu6n chtmg khoan d€ vay, thi nha d~u tu se rai vao tlnh tr~ng ban hit (short-squeezed) va bi bu(lc phai dong vi th~ nay ngay l~p nrc rn~c dtl nha d~u tu chua sfu1 sang d€ lam vi~c d6

M9t nha d~u tu c6 vi th~ ban phai tra m(lt khoan lqi tt:rc cho nha moi gi6"i du6"i

d~ng c6 t{rc ho~c ti~n lai, rna thuemg nh~n duqc tren s6 chtmg lmoan da duqc ban Nha rnoi gi6"i se chuy~n chfu1g khoan nay vao tai lmoan cua khach hang da cho vay cht:mg lmoim Xern xet vi th~ cua rn(lt nha d~u tu ban 500 c6 phi~u IBM vao thang 4 lmi gia rn6i c6 phi~u la 120 USD va dong vi th8 bkg each rnua l~i cht:mg vao thang

7 khi gia m6i c6 phi8u la 100 USD Gia sl:r rkg s6 c6 nrc la 1 USD/c6 phi8u duqc tra vao thang 5 Nha d~u tu nh~n duqc 500x120USD = 60,000USD vao thang 4lmi

b~t d~u vi th8 ban.C6 tuc rna nha d~u tu phai tra vao thang 5 la:

:

5oo x 1 usn = 5oo usn Nha tu d6ng thai cling phai tra

500 X 100 USD = 50,000 USD khi vi th6 dUQ'C d6ng vao thang 7 Do d6, lqi nhu~

thuftn se la :

60,000 USD- 500 USD- 50,000 USD = 9,500 USD

Nhfrng nha di~u ti~t t:;ti My hi~n nay cho phep chi ban chfulg khoan t:;ti thai di~m c6 bdn a(mg, d6 la khi rna bi~n d9ng gia gftn day nhfrt cua ch(mg khoan la bi@n d9ng tang C6 m9t ngo:;ti 1~ xay ra khi nhfrng nha giao dich ban khfmg m9t s6 cac chung khoan c6 c-Lmg chi s6 ch1mg khoan

2.3 DO LUONG LAI SUAT

Tm&c khi di vao chi ti~t v~ each xac dinh gia ky h:;tn va gia giao sau, thi vi~c quan trQng la cftn phai ban d6n each do luang Hii sufrt M9t ban bao cao cua ngan hang cho bi~t lai sufrt cua khoan ti~n gui ky h1;1n m9t nam la 1 0%/nam nghe c6 ve d~ hi~u

va ro rang Tren thvc t~, y nghia chinh xae eua n6 ph\1 thu9e vao each do luang lai sufrt

N§u lai sufrt duqe dinh gia v&i each ghep lai h~ng nam, thi ban bao eao ctm ngan

hang eho bi~t lai sufrt 10% e6 nghia la v&i 100 USD se tang len:

vao eu6i nam Bang 2.1 bi~u di6n sv tac d9ng eua vi~c tang tfin s6 ghep lai

Tfin s6 ghep lai xae dinh eac don vi do luang lai sufrt M9t muc lai sufrt 1mg v&i

1 tfin s6 ghep lai c6 th6 duqe bi@n d6i thanh m9t mue lai sufrt tuong duang ung v&i

1 t~n s6 ghep H'ii khac Vi d1,1, tu Bang 2.1 chling ta th~y r~ng ml'rc 10.25% l'mg v6'i each ghep Eii h&ng nam se tuong duang v6'i muc 10% ung v6'i each ghep H'ii nua nam Chl'mg ta c6 th§ xem xet sv khac nhau giua t~n s6 ghep lai nay v6'i t~n s6 ghep

HE khac cilng tuung 1\.T nhu S\T khac nhau giua km va d~m Chung la 2 don vi do lucmg khac nhau

Bang 2.1 Tac d9ng ct\a t~n s6 ghep lai len gia tri

Clla 1 00 USD vao cu6i nam khi lai su~t la 10%/nam

Tftn s6 ghep Hii

Hang nam (m = 1)

Nua nam (m = 2) Hang quy (m = 4)

Hang thang (m = 12)

Hang tu~n (m =52)

Hang ngay ( m = 365)

Gh1 trj cua 100 USD

' A • ,

vao cum nam (USD)

110.00 110.25 110.38 110.47 110.51 110.52

DS t6ng quat k.€t qua tren, gia SlT r~ng m9t luQTig A duqc d~u tu trong n na.m t<;ti muc lai su~t la R /na.m N~u lai su~t duqc ghep m6i nam 1 l~n, thi gia tri dfiu tu cu6i cimg la:

N~u lai su~t duqc ghep m l~n trong m6i nam, thi gia tri dfiu tu cu6i ctmg la:

Ghep HU lien ti~p

Gi6'i lwn khi m ti~n d~n vo C\TC duqc gQi la ghep liii lien tdp v 6'i each ghep Uti lien

ti~p, thi luqng v6n A duqc d~u tu trong n nam v6'i Hii su~t R se tang d~n:

(2.2) trong d6 e = 2.71828 Ham ex duqc xay dvng trong h~u h~t cac may tinh, do d6 d~

dang tinh to an bi~u tht:rc a phuong trinh (2.2) Trang vi d\1 a Bang 2.1, A = 100,

n = 1, va R = 0.1, cho nen gia tri cua A khi ghep lai lien ti~p la:

1 00e0·' = 110.52 USD

Gia tri nay (l~y 2 s6 le) cfmg tuong tv v&i gia tri t:mg v6'i each ghep lai hang ngay

Do d6 tren tht,rc t~, each ghep Uii lien ti~p c6 th~ duqc hi~u la each ghep lai hang ngay Vi~c tfnh lai ghep cho m9t s6 ti~n v6'i lai sufit ghep lien tt,1c la R trong n nam doi hoi phai nh2m s6 ti~n d6 v6'i enn Vi~c chi~t khftu s6 ti~n tren v6'i lai suftt ghep lien tvc R trong n nam doi hoi phai nhful v6'i e-Rn

Trang d~ tai nay, cac mt:rc lai sufit se duqc tinh b&ng each ghep lai lien ti~p ngo!;li trit nhfrng ph~n dUQ'C phat bi€u thea each khac Nhfrng b!:lll dQC da quen v6'i each tinh lai hang nam, m6i nira nam hay cac tAn s6 ghep lai khac co th€ ban dfiu se con m9t chtlt bo· nga Tuy nhien, cac mt:rc Hii sufit duqc ghep lien t\lC thucmg xuyen · duqc sir dvng khi dinh gia phat sinh, cho nen th~t d€ hi~u khi phai lam quen v6'i each ghep lai nay ngay tU bay gia

Gia sir r&ng R'" la muc lai sufit ung v6'i each ghep lai lien ti~p va R"' la mt:rc lai sufit tuang duang t:mg t~ sufit ghep lai m lfinlnam Tit k~t qua cim phuong trinh (2.1) va (2.2), chung ta c6:

hay

K~t qua nay c6 nghia la

(2.3)

va

(2.4) Nhung phuang trinh nay c6 th€ duqc dting d€ bi~n d6i m(rc lai suit (mg v6·i t:in s6 ghep lai lit m lfrn/atmlll11 thanh muc lai suit ung v6'i each ghep lai lien ti~p va nguqc h;ti Ham ln la ham logarit tv nhH~n va duqc xay dt,mg tren hfru h~t cac may tinh N 6 duqc dinh nghla rfulg n~u y = In x , thi sau d6 x = eY

Vi d1,1 2.1 Xem xet 1 muc lai suit duqc niem y~t la 10%/nam v6'i each ghep Uii nua nam 1 l~n TLT phuang trinh (3.3) v6'i m = 2 va Rtll = 0.1' thi m"Lrc lai suit tuang duang img vcri each ghep lai lien ti~p la:

2ln( 1 + 0~1) = 0.09758

hay 9.758%/nam

Vi d\1 2.2 Gia su dng, m9t ngucri cho vay dinh ra m"Lrc lai suit cho vay la 8%/nam v6'i each ghep lai lien ti~p, va ti~n lai d6 thvc Sl,T duqc tra theo hang quy Ttr phuang trinh (2.4) v6'i m = 4 va Rc = 0.08, thi muc lai suit tuang OUO'ng ung v6'i each ghep lai hang quy la:

4(e0

·0814 -1)= 0.0808

hay 8.08%/nam K~t qua nay c6 nghla la vcri 1,000USD cho vay, thi ti~n lai nh~n

duqc m6i quy la 20.20 USD

2.4 cAc GIA DlNH v A KY m¥u

Trong chuang nay, ch"Lmg ta se gia dinh dng nhung di~u sau day la dling d6i v6'i

m9t s6 ngucri tham gia vao thi tnrb'ng:

1 Nhung ngucri tham gia thi tnrang la d6i tuqng khong chiu cac chi phi giao dich khi h9 ti~n hanh giao d!ch

2 Nhtrng ngucri tham gia thi tnrb'ng la d6i tuqng chiu ctmg mire thu~ suit tren ·

tit ca cac khoan lqi nhu?n giao dich thuk

nhung ngan hang d~u tu 16n Di~u nay khong phi ly, bai vi cac ho~t d9ng giao dich Clla nhfrng nguai chtl ch6t tham gia thi truang nay va SlJ khao khat Clla hQ d~ t~n

d1,mg cac c0 h9i co· lqi khi chtmg xufit hi~n se quy~t dinh m6i quan h~ gifra gia ky h<;tn va gia giao ngay

Nhung ky hi~u sau se dugc sir dl,mg trong toan chucrng:

(theo nam)

s 0 : Gia Ctla tai san lam co· sa trong hgp d6ng ky h<;tn ho~c hgp d6ng giao sau ngay hom nay

F 0 : Gia ky h<;tn ho~c gia giao saungay hom nay

r : Uii suftt phi rui ro tren nam, dugc th~ hi~n v6i each ghep lai lien ti~p, d6i v6'i m9t muc v6n d~u tu dao h<;tn t<;ti ky chuySn nhugng (nghla la trong T nam)

Theo ly thuy~t, lai sufit phi ri1i ro la lai suftt ma t<;ti d6 ti~n dugc vay hay cho vay khi

khong c6 rlii ro tin d\ffig, do d6 ti&n ch~c chfu se dugc hoan tra Lai sufit nay thuang dugc xem xet du6i d<;tng lai sufit kho b<;tc, n6 la lai suftt rna t<;ti d6 chinh phi1 cua m9t qu6c gia vay theo d6ng ti&n cua chinh nu6'c d6 Tren thvc t~, cac ccr quan tai chinh

16'n thuang d~t r b~ng v6'i Lai suftt d& nghi bai ngan hang qu6c t~ London (the London Interbank Offer Rate, LIBOR) thay vi lai sufit kho b<;tc

2.5 GlA KY ~DOl vm MQT TAl sAN DAU TU