Ứng dụng mô hình toán trong quyết định tài chính công ty

Va'n d~ nghien cuu nay c6 tinh hau ich cao vi ke't qua nghien cuu se la mqt dim nang ling d~;mg cac mo hinh ra quye't dinh c6 tinh khoa hc vao thvc ti~n quan ly tai chinh cua cong ty Vi

BO GUO DUO VA DAO TAO

D1U HOG Kim T! THA~11 PHO no OHI MINH

~Is: nzooa - 22 - 1a · 'I'D

9 "" X ' ':::: ~ CtlU Ntll~M DE TAI: T8 NGUYEN HINH KIEU NtlOM NGHIEN ClrU: T8 NGUYEN MINH KIEU

Th8 NGUYEN Tftl THU tliEN

CN VU Tftl Lt GIANG

2003-2004

M1}C L1}C

Trang

CHUONG x: GIOI THI~U CONG TRiNH NGHIEN CUU • • • •• • x

1.1 TfNH CAP THIET cuA VItc NGHIEN cuu HE TAr : 1

1.2 xAc I>lNH vAN HE NGHIEN cuu 2

A ? ' A A (1 1.3 CAU HOI VA MlJC TIEU NGHIEN C U 3

1.4 PHu'dNG PHAP NGHrEN CUU 4

A A (1 1.5 NQr DUNG NGHIEN C U 5

L6Y NGHfA VA UNG DlJNG evA HE TAr NGHIEN cuu 6

CHUONG 2: co so LY THUYET VE MO HiNH TAl CHiNH v A NHUNG QUYET DJNH TRONG TAl CHiNH CONG TY 7

2.1 TONG QUAN vE NHUNG QUYET DlNH TRONG TAI CHINH CONG TY 7

2.1.1 Quye't dinh ddu tu' 7

2.1.2 Quye't dinh ngu6n v6n H • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • 8 2.1.3 Quye't dinh phan pho'i lgi nhu~n hay chinh sach c6 tltc 9

2.1.4 M9t so' quye't dinh khac trong tfti chinh cong ty 9

2.2 TONG QUAN vE NHUNG M6 HINH TRONG NGHIEN CUU TAr CHINH 10

2 2 1 Kh ' 0 0 A )< A h' h ' 10 a1 n1~m ve mo 1n

2.2.2 Phan lo~i mo hinh 11

2.2.3 Nhung ye'u to' din ban cua mo hinh 13

2.2.4 Phudng phap xay dljng va ung dl;lng mo hinh trong quye't dinh tai chinh cong ty 14

2.3 NHUNG NEN TANGLY THUYET cuA M6 HINH TAr cHfNH 17

2.3.1 Thai gia ti~n t~ 18

2.3.2 Quan h~ giUa lgi nhu~n va rui ro ··· 29

CHUONG 3: H~ THONG HOA cAc MO HiNH SU DVNG TRONG QUYET ' • A DINH TAl CHINH CONG TY ••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••39 3.i cAc M6 HINH SU DlJNG TRONG QUYET DlNH I>AU Tlf 39

· 3.1.1 Cac mo hinh trong quye't dinh ddu tu tai san luu d9ng 39

Mo htnh quyit dtnh t6n quy ti~n mif,t 39

Mo htnh quyit dtnh d&u tzt tai chink ngdn hq,n , 46

Mo htnh quyit dtnh khoan phai thu hay chink sack ban ch?u hang hod 48

Mo htnh quyit d?nh t6n kho 60

3.1.2 Cac mo hinh trong quye't dinh ddu tu tai san co' dinh 62

M " h' h o zn quye t(td" h ?n mua sum az san co ?n maz ~ t'" ? "'d· h , 62 M " h' h o zn quye "'t d" h th ?n ay th"' t' e az san co ?n cu ? "'d" h - 63 Mo htnh quyit dtnh d&u tzt d'f! an 64

3.1.3 Mo hinh quye't dinh ddu tu tili chinh dai h~n 65

Mo htnh dtnh gia trai phiiu 65

M " h' h d" h ' , h""' o zn ?n gza co p zeu 71

Mo htnh d?nh gia quy~n chQn 74

3.1.4 Cac mo hinh trong quye't d!nh quan h~ giua chi phi bie'n d6i va chi phi c6

dinh 77

Phan tick hoa u6n 79

Phan tick dt') bdy hoq_t dt')ng 80

3 2 C ' ac mo 1n A h' h t rang quye "'t d' h ln nguon von ~ .' 82

Mo h'tnh quyit d?nh chi phi sit d11-ng nq 83

JIA"A h' h "'t d' h h' h' 7 '? d ,.( A? hA d-' 83 1v.to zn quye fn c L p L siN 11-ng von cop un ztu m

Mo h'tnh quyit d?nh chi phi sit d11-ng u6n cd ph&n pho? thong 84

Mo h'tnh quyit d?nh chi phi sit d11-ng u6n trung b'tnh 85

3.3 MQT SO M6 HINH QVYET B~NH KHAC TRONG TAI CHINH C6NG TY 86

3.3.1 Mo hinh quye't d!nh ti~n h.tang hi~u qua 86

3.3.2 Mo hinh quye't d!nh hinh thuc chuygn ti~n 87

3.4 KET LU!N 89

cHtiONG 4: KHAO sAT TH\)'c TR~NG su D1}NG MO HiNH TRONG QUYET ' • A DINH TAl CHINH CONG TY •••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••• 90 4.i KHAO SAT THQC TR~G QUAN TR~ TAI CHINH DOANH NGHI:¢P NAM 2000 : 90

4.1.1 Mota CUQC khao sat 90

4.1.2 Ke't qua khao sat 93

Thl!c hank qudn tr? ti~n mgt 93

Thl!c hank qudn tr? khodn phdi thu 95

Thl!c hank qudn tr? t6n kho 97

4.1.3 Nhl%n xet va ke't lul%n 98

4.2 KHAO SAT THtjC TR~NG SU DlJNG cAc M6 HINH TRONG QVYET B~NH TAI CHINH C6NG TY NAM 2004 100

4.2.1 Mo ta CUQC khao sat 100

4.2.2 Ke't qua khao sat 101

T'tnh h'tnh huy dt')ng u6n kinh doanh 101

T'tnh h'tnh dao tq_o, hi€u biit ua sit dl!-ng cac mo h"tnh tai chink 102

Khd nang sinh lqi ua thl!c ti~n ra quyit d?nh d&u tzt 102

C a sa cua ? ? VL~c ' A ra quye A'td' h y"?d ?n SIN 11-ng m san t'" ? 104 Hi€u biit, ung d11-ng cac mo h"tnh tai chink 104

Kit lugn u~ nhu c&u ung d11-ng cac mo h"tnh tai chink 105

Bank gia nhu c&u d?ch Vl!- tzt udn qudn ly tai chink 105

4.2.3 Nhan xet va ke't luan 106

4.3 NH!N B~NH CHUNG vE THQC TR~NG QUAN TR~ TAI CHINH C6NG TY HI:¢N NAY 107

cHtfONG s: HtiONG DAN UNG D1JNG cAc MO HiNH TRONG QVYET DJNH ' • A TAl CHINH CONG TY •••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••1.08 5.1 HE XUAT CHUNG vE UNG Dl,JNG cAc M6 HINH TRONG QVYET B~NH TAI ' A d A CHINH CONG TY VI~T NAM 108

5.1.1 T~o nhl%n thuc v~ cac mo hinh tEti chinh 108

512 G1a1 quye mau •?• "'t A th uan 1 1c ,/! la' 'hkh' 1 ra quye "'td' h ln 110

ii

5.1.3 Thay d6i hEmh vi ra quye't dinh 111

5.1.4 Kich thich nhu cliu sit dl;lng cac mo hinh tai chinh 112

5.1.5 Giai quye't st,t ba't tuang thich giii'a mo hinh va moi truong tai chinh 112

5.1.6 Xay dt,tng h~ tho'ng thu th~p thong tin 113

5.1.7 Ung d1;1ng cac IDO hinh tai chinh phl;lC Vl;l Vi~C ra quye't d!nh 114

5.1.8 Kigm nghi~m va hoan thi~n mo hinh 114

5.2 Hu'ONG D.AN UNG Dl}NG CAC MO HINH TRONG QUTiiT DlNH TAI CHINH CONG TY 115

5.2.1 Htt6'ng d~n ung d1;1ng cac mo hinh quye't d!nh dliu tu 115

Huang d&n ung dlf-ng mo htnh Baumol 115

Huang d&n ung d1J-ng mo htnh Miller-Orr 119

Huang d&n ung d1J-ng ccic mo htnh qudn ly khodn phdi thu 120

Huang d&n ung d1J-ng mo h'tnh EOQ 127

Huang d&n ung d1J-ng mo htnh DCF 128

Huang d&n ung dlf-ng mo htnh CAPM ; 132

Huang d&n ung dlf-ng mo htnh d?nh gici trcii phiiu 134

Huang d&n ung d1J-ng mo htnh Gordon 135

5.2.2 Htt6'ng d~n U'ng d1;1ng cac mo hinh trong quye't d!nh quan h~ giua chi phi bie'n d6i va chi phi co' d!nh :""'"'"""'"'' 137 5.2.3 Htt6'ng d~n ung d1;1ng cac mo hinh quye't dinh ngu6n v6n 139

Huang d&n ung d1J-ng mo htnh quyit dtnh ngu&n tai trq ngdn h~n 139

Huang d&n ung d7!ng mo h'tnh quyit dtnh ngu&n tai trq dai h~n 141

5.3 HE xu AT cAc c6NG TY UNG DUNG TIIU NGHIEM cAc M6 HINH TAI cHfNH I> A Du'</C H:¢ THONG HOA v A Hu'ONG n'.AN su DTJNG 148

iii

.,

DANH M1}C CAC BANG

Trang

Bang 2.1: Phan lo~iti mo hinh 12

Bang 2.2: Cach tinh lgi nhu~n ky vc;mg va phttang sai 31

Bang 3.1: Chi phi ca h9i 42

Bang 3.2: Chi phi giao dich 42

Bang 3.3: T8ng chi phi 43

Bang 3.4: Dtj bao muc tang doanh thu va ty 1~ nQ' kh6 doi 57

Bang 3.5: Phan tich lgi ich va chi phi theo tung chinh sach ban chiu 59

Bang : ? 3 6 MA o ta ngan ttu ? A 1 kh' d)< 1 au ti a1 san co ln ma1 t t' ? ~ d' h ' 63 Bang 3 7: Mo til ngan lttu khi thay the' tai san c6 dinh 64

Bang 3.8: Mota ngan lttu khi ddu tu vao m(lt dtj an 65

Bang 3.9: A.nh htt&ng cua don b~y holitt d(lng len lgi nhu~n 78

Bang 4.1: Ca ca'u cac doanh nghi~p dtiQ'C khao sat theo nganh va hinh thuc Sd huu91 Bang 4.2: Phan ph6i cua mliu theo hinh thuc Sd huu trong cung nganh 92

Bang 4.3: I>~c digm cua cac doanh nghi~p tham gia khao sat 92

Bang 4.4: Thtjc hanh l~p ke' holitch ti~n m~t ; 93

Bang 4.5: Thtjc hanh quye't dinh t6n quy ti~n m~t 94

Bang 4.6: Tinh hinh thie'u h1,1t ho~c th~ng dtt ti~n m~t 95

Bang 4.7: Doanh thu va chinh sach ban chiu hang h6a-dich v~,~ 96

Bang 4.8: Muc d9 thttcmg xuyen xem xet khoan phai thu va ng qua hlitn 96

Bang 4.9: Ty 1~ ng qua hlitn so voi doanh thu 97

Bang 4.10: Muc d9 thuang xuyen l~p ke' holitch va xem xet t6n kho 97

Bang 4.11: CO' Sd cho vi~c quye't dinh muc t6n kho vavi~c slt d~,Ing mo hinh EOQ 98

Bang 5.1: Bang tinh EPS theo 3 phuang an tai trg 143

iv

DANH M1}C cAc HiNH

Trang

Hl.nh 1.1: Mo ta va'n d~ nghien CUu "" " " 3

Hl.nh 2.1: Quan h~ giua cac bie'n trong mo hinh 14

Hl.nh 2.2: Mota dong ti~n 21

Hl.nh 2.3: Mo ta dong nH~n kim 22

Hl.nh 2.4: Ke't hgp hai chU:ng khoan Ava B d~ ci:it giam rui ro 36

Hl.nh 2.5: Rui ro h~ thffng va rui ro phi h~ thffng 38

Hinh 3.1: T6ng chi phi giu ti~n m~t 40

Hl.nh 3.2: Tinh hl.nh t6n quy ti~n m~t cua cong ty K 41

Hl.nh 3.3: Mo hl.nh Miller-Orr 44

HJ.nh 3.4: Mo hl.nh quye't dinh nai long chinh sach ban chiu 50

Hl.nh 3.5: Mo hl.nh quye't dinh thi:it ch~t chinh sach ban chiu 51

Hl.nh 3.6: Mo hl.nh quye't dinh rna rqng thai h~n ban chiu 53

Hl.nh 3 7: Mo hl.nh quye't d!nh rut ngi:in thai h~n ban chiu 54

Hinh 3.8: Mo hinh quye't dinh tang ty l~ chie't kha'u 55

Hl.nh 3.9: Mo hl.nh quye't dinh giam ty l~ chie't kha'u 57

Hl.nh 3.10: Mo hl.nh quye't dinh thay d6i chinh sach ban chiu khi c6 rui ro 58

ffinh 3.11: Mo hlnh quye't dinh ban chiu hang hoa 59

Hl.nh 3.12: Tinh hinh t6n kho theo thai gian 61

Hinh 3.13: Phan tich hoa v6n 79

Hinh 4.1: Ca ca'u doanh nghi~p theo nganh 91

Hinh 4.2: Ca ca'u doanh nghi~p theo hinh thuc sa huu 91

Hinh 5.1: Mota cac d~ xua't v~ ung dt,mg mo hinh tai chinh 109

Hinh 5.2: Mo hinh quye't dinh nai long chinh sach ban chiu 121

Hinh 5.3: Mo hinh quye't dinh thiit hc~t chinh sach ban chiu 122

Hinh 5.4: Mo hinh quye't dinh rna rqng thai h~n ban chiu 124

Hinh 5.5: Mo hinh quye't dinh rut ngi:in thai h~n ban chiu 125

ffinh 5.6: Mo hl.nh quye't dinh tang ty l~ chie't kha'u 126

Hinh 5 7: Mo hinh quye't dinh giam ty l~ chie't kha'u 126

Hinh 5.8: Mo ta mo hinh chie't kha'u dong ti~n (DCF) 129

Hinh 5.9: Cac buac tie'n hanh khi ung dt,mg mo hinh DCF 130

Hinh 5.10: Phan tich hoa v6n 138

ffinh 5.11: Cac quye't dinh lt~a ch(;m ngu6n tai trg ngan h~n 139

Hinh 5.12: B6 thi xac dinh di~m bang quan theo ba phuang an tai trg 145

v

DANH M1}C c.Ac TUVIET TAT

CAPM = Capital Asset Pricing Model

DCF = Discounted Cash Flows

DOL = Degree of Operating Leverage

EBIT = Earnings Before Interest and Tax

EOQ = Economic Order Quantity

EPS = Earnings per Share

IRR = Internal Rate of Return

MIT = Mail Transfer

NPV =Net Present Value

SWIFT =Society for Worldwide Interbank

Financial Telecomunications

TIT = Telegraphic Transfer

YTC = Yield To Call

YTM = Yield To Maturity

WACC =Weighted Average Cost of Capital

Tie'ng Vi~t

Mo h!nh d!nh gia tai san v6n

Mo hlnh chie't kh8:u dong ti~n

BQ bffy ho~t di?ng Lgi nhu~n truO'c thue' va lai

Mo h!nh lugng d~t hang kinh te' Lgi nhu~n tren m6i c6 phlln Su8:t sinh lgi n<?i hi?

Chuy€n ti~n b~ng thu

Hi~n gia thulln Chuy€n ti~n qua m~ng cua hi~p hQi vi~n thOng tai chinh lien ngan hang toan cllu

Chuy€n ti~n Mng di~n

Lgi su8:t trai phie'u luc thu Mi Lgi su8:t trai phie'u luc dao h~n

Chi phi sli d1;1ng v6n trung b!nh

vi

GIOI THit;U CONG TRiNH NGHIEN CUU

1.1 TiNH CAP THIET CUA VI:¢C NGHIEN cuu D:E TAl

Trong thl:(c ti~n ho~t d<)ng, ban giam dac cong ty n6i chung va giam d6c tai chinh n6i rieng thttO'ng xuyen dU:ng tnt6'c nhung quye't d!nh kinh doanh c6 lien quan ch~t

che de'n cac vftn d~ tai chinh cua cong ty Chiing h~n cong ty co nen d~u ttt m<)t dV

an rna r<)ng san xuftt kinh doanh hay khong? Cong ty co nen ky ke't m<)t hqp d6ng xuftt ho~c nh~p khllu trong di~u ki~n ty gia hai doai bie'n d<)ng hay khong? Cong

ty nen tinh toan quye't dlnh t6n quy ti~n m~t t~i cong ty va ti~n gui ngan hang nhtt the' nao cho tai ttu? Va con rftt nhi~u vftn d~ khac nua giam dac cong ty clin ra quye't d!nh Nhung quye't dinh nay thttO'ng dong vai tro quan tr<;mg,_ doi khi trl:(c tie'p anh httO'ng de'n st,t thanh b~i cua cong ty E)g ra quye't dinh trtt6'c nhung tinh huang tren, m<)t sa giam dac cong ty ho~c la quye't dinh theo cam tinh cua minh, dl:(a vao nhU:ng kinh nghi~m ca nhan, ho~c la quye't dinh m<)t each ng~u nhien, dt,ta tren cd sO' pho thac cho st,t may rui Hiin nhien nhung quye't dinh nhtt v~y rftt

d~ d~n de'n sai ldm va gay t6n thftt cho cong ty, d~c bi~t la t6n thftt cho c6 dong la chu sO' huu cong ty nhttng khong trt,tc tie'p di~u hanh cong ty Bi~u nay v~n thttO'ng xuyen xay ra do CaC nha quan ly thie'u cong Cl,l quan tri khoa hQC va thie'u nang ll:(c ung d1,1ng cac cong Cl,l do vao tht,tc ti~n

Ke't qua khao sat tht,tc ti~n quan tri tai chinh cua 150 doanh nghi~p vua va nho dong tren dia ban thanh pha H6 Chi Minh nam 20001 cho thfty phdn 16'n cac

doanh nghi~p chua chu trQng Him de'n quan tri tai chinh rna chi t~p trung vao cong tac ke' toan, nh~m l~p ra cac bao cao tai chinh theo qui dinh cua B<) Tai Chinh Ngoai ra, hliu he't cac nha quan ly chu chat bao g6m chu doanh nghi~p,

giam dO'c va ke' toan truO'ng d~u rftt it higu bie't va su dl,lng cac mo hinh trong vi~c

1 Nguy~n Ninh Ki€u (2000), Tht,tc hanh qmin tri v6n htu d()ng trong cac doanh nghi~p vita va nhO, T?p chi Phat Tri~n Kinh Te'

ra quye't dinh qwin ly Ke't qua la, hi~u qua quan ly doanh nghi~p n6i chung va quan ly tai chinh n6i rieng khong cao va ph~;~ thu<?c vao kinh nghi~m va y chi chu quan do da s6 cac quye't dinh tai chinh d~u dugc tht,tc hi~n dt,ta vao kinh nghi~m,

thie'u Cd sa ly thuye't, thie'u St,i h6 tr<J cua Cac mo hl.nh ra quye't dinh

Tu cac quan sat tht,tc ti~n quan ly tai chinh cong ty, thong qua cac CUQC trao d6i v6'i m9t s6 giam d6c cong ty tliti Vi~t N am va qua qua trl.nh nghien cuu kinh

nghi~m quan ly a cac nu'6'c cho tha'y r&ng nhu cdu tht,tc hi~n nghien cuu nh&m dua

ra nhli'ng rna hl.nh ra quy~t dinh co th~ t1ng d~;~ng trong tht,tc ti~n ra quy~t dinh tai chinh cua doanh nghi~p vua mang tinh cha't khoa h<;>c, dinh lugng vua phu hgp v6'i moi truO'ng quan ly cua Vi~t N am da tra thanh m9t nhu du ca'p thie't K~t qua nghien cuu d~ tai nay c6 y nghia ra't quan tr<;>ng d6i v6'i tht,tc ti~n quan tri tai chinh cong ty N6 cung ca'p cho nhung nha quan tri tht,tc hanh cong c~;~ phan tich

va ra quy~t dinh tai chinh mang tinh khoa h<;>c, CO Cd sa va CO tinh dtnh lu'<Jng

1.2 xAc DJNH VAN nE NGHIEN cuu

Nhu dugc trl.nh bay a tren, nhu cdu ca'p thie't cua tht,tc ti~n quan tri tai chinh cong

ty Vi~t N am la lam sao c6 dugc cac mo hl.nh ra quye't dinh c6 tinh khoa h<;>c, c6 tinh ung d~;~ng cao Va'n d~ cua tht,tc ti~n quan ly, cilng chinh la va'n d~ thil' thach danh cho cac nha nghien cuu khoa hQc, la lam sao chQn lt,ta tU ly thuye't tai chinh cac mo hl.nh ra quy~t dinh huu ich, tU d6 hi~u chinh cho phu hgp, va hu'6'ng d~n stY d1;1ng, qua do CO th~ du'a CaC cong Cl;l ly thuye't vao tht,tc ti~n, dem l~iti CaC gia tri tht,tc st,t cho tht,tc ti~n quan ly tai chinh cua cac cong ty Vi~t Nam Nhu v~y, va'n d~ d~t ra cho d~ tai nghien CUu nay la xay dl/ng nhiing mo hinh ra quye't dinh

Bay la va'n d~ nghien cuu vua m6'i me vua c6 tinh huu ich cao a Vi~t Nam

hi~n nay N6 m6'i me v1 m~c du ly thuye't tai chinh cong ty da phat trign a m9t muc d9 cao, nhttng vi~c ltng d~;~ng cac mo hl.nh ly thuy~t nay vao tht,tc ti~n quan ly cong ty Vi~t N am chua tht,tc st,t dugc tht,tc hi~n trong m9t nghien cuu nao tru6'c

2

day Va'n d~ nghien cuu nay c6 tinh hau ich cao vi ke't qua nghien cuu se la mqt

dim nang ling d~;mg cac mo hinh ra quye't dinh c6 tinh khoa h<;>c vao thvc ti~n

quan ly tai chinh cua cong ty Vi~t Nam trong moi truO'ng hi~n nay

Hinh 1.1 du6'i day mo ta qua trinh xi't ly thong tin va ra quye't d!nh tai chinh trong cong ty

Va'n d~ nghi@n cuu: "Lam the'

nao M xay d\l'llg va ling dvng cac

mo hlnh phil h<;1p trong vi~c ra

quye't dinh tai chinh cong ty"

t.s cAu HOI v A MVC TIED NGHIEN cuu

D~ c6 th~ giai quye't duqc va'n d~ cdn nghien cuu tren day, nhi~m v1;1 quan tr<;>ng ddu tien cua d~ tai nghien cuu nay la danh gia nhu cdu cua cong ty Vi~t N am d6i v6'i vi~c si't d1;1ng cac mo hinh ra quye't dinh tai chinh Cac cau hoi cho ph~n nay nhu sau:

• Trang thtJc ti~n ho;;t.t dqng cong ty, cac nha quan ly thuO'ng xuyen d6i m~t

v6'i nhU'ng lo;;t.i quye't dinh tai chinh nao? Cau hoi nay se duqc tra lO'i trong chuang 2

• Cac nha quan ly thtJc hi~n vi~c ra quye't d!nh tai chinh nhu the' nao? Cau hoi nay se dUQ'C tra lQ'i trong chuang 4

3

• Nhu cgu va kha nang ll'ng dt,mg nhung mo hl.nh trong quye't dtnh tai chinh

a Vi~t N am hi~n nay ra sao, xet v~ ca hai phudng di~n ly lu?n va tht,tc

ti~n? Cau hoi nay se duqc tra lC>'i trong chu'dng 4

• Mo hlnh tai chinh c6 y nghia quan tn;mg nhu the' nao do'i v6'i cac nha quan

ly va lam the' nao ung dt,mg mo hl.nh trong vi~c ra quye't dinh tai chinh cong ty? Cau hoi nay se duqc ke't hqp tra loi trong chu'dng 3 va chudng 5

Nhi~m Vl,l quan tr<;mg tie'p theo la chQn lt,ta tU ly thuye't quan trt tai chinh cong ty cac mo hl.nh ra quye't dtnh huu ich, hi~u chinh cho phu hqp tht,tc ti~n quan ly tai chfnh Vi~t N am, va hu6'ng d§:n ll'ng d1,1ng cac mo hl.nh vao tht,tc ti~n quan ly tai chinh cong ty Vi~t Nam Cac m1,1c tieu c1,1 thg cho nhi~m v1,1 nay nhu' sau:

• H~ th6ng hoa va luqng hoa nhung quye't dtnh tai chinh rna cong ty thuong xuyen phai do'i ph6

• H~ th6ng hoa cac mo hl.nh phu hqp v6'i tling loiiti quye't dtnh trong holilt d9ng tai chinh cong ty

• N ghien cuu each thuc ll'ng d1,1ng cac mo hl.nh tai chinh dg giiii quye't va'n d~

va tl.m ra phu'dng an t6i u'u cho tUng loiiti quye't dtnh

• Hu6'ng d§:n cho nha quan ly ung d1,1ng cac mo hl.nh vao tht,tc ti~n ra quye't dtnh tai chinh cong ty

1.4 PHUdNG PHAP NGHIEN CUU

Bay la d~ tai nghien cuu ll'ng d1,1ng ly thuye't vao tht,tc ti~n quan ly a Vi~t N am

hi~n nay Nhu da d~ c?p trong phgn m1,1c tieu nghien cuu, tru6'c he't cong trl.nh nghien cuu nay se khao sat tht,tc ti~n quan trt tai chinh doanh nghi~p dg danh gia tht,tc trlilng va mo ta d9ng thai cua nha quan ly trong vi~c ra cac quye't dtnh tai chinh Ke' de'n se xem xet nhil'ng di~u ki~n va xay dt,tng nhung mo hl.nh phu hqp c6 thg sli d1,1ng nhu' la cong c1,1 ph1,1c v1,1 vi~c ra quye't dtnh tai chinh Cu6i cung, nhung

mo hl.nh sau khi da duqc xay dt,tng se duqc kigm dtnh dg danh gia kha nang ung

4

d1,1ng vao th1,l'c ti~n Do v~y d~ tai nay slt d1,1ng ke't hqp nhi~u phuo"ng phap nghien cuu khac nhau nh~m t~n dl,lng tinh cha"t hqp ly va uu vi~t cua tUng lo~iti phuang phap nghien cttu khoa h<;>c

Phuong phdp nghi~n cuu da li~u thu ctip duqc slt dt;Ing d~ nghien cuu ca sa

ly lu~n nh~m dl)t n~n tang cho vi~c xay d1,1'ng mo hl.nh trong quye't dinh tai chinh cong ty Phuang phap nay dugc Slt dt;Ing d~ xem xet, tim toi, h~ thong hoa va tom tllt tdt ca nhung ke't qua nghien CUU CO lien quan de'n d~ tai nay da duQ'C tie'n hanh trong va ngoai nu6'c Tren ca sa d6, hi~u duqc cac nha nghien cuu di tru6'c da c6 nhung cong trl.nh nghien cuu nao, ke't qua ra sao dg c6 th~ sli d1,1ng hol)c nghien CUU b{) sung trong cong trl.nh nghien CUu nay

Phztang phap nghi~n cuu da li~u sa ctip cling duqc sli d1,1ng nh~m thu th~p

va phan tich thong tin lien quan de'n thvc trlitng va nhu c~u ttng dl,lng mo hinh trong thvc ti~n quan ly a Vi~t Nam D~ thu th~p du li~u sa ca"p phl,lC Vl,l cho vi~c

nghien CUU d~ tai nay, m(}t CUQC khao sat V~ th1,l'C hanh quan tri tai chinh a 150 doanh nghi~p vua va nho dong tren dia ban Thanh pho H6 Chi Minh da duqc tie'n hanh nam 2000 Ngoai ra, con c6 10 CUQC phong va"n trvc tie'p giam doc va ke' toan trudng da duQ'C tie'n hanh trong nam 2002 Va m(}t CUQC khao sat nfi'a da duQ'C tie'n hanh vao cuoi nam 2003 va d~u 2004 doi v6'i 27 cong ty Danh sach cac cong ty tham gia tra lCti phong va"n duQ'C li~t ke d ph1,1 l1,1c SO 1 D1,1'a vao ke't qua cac CUQC khao sat neu tren c6 th~ mo ta va rut ra ke't lu~n v~ th1,l'c trli\ng quan ly tai chinh doanh nghi~p c1 Vi~t Nam hi~n nay, nhu dugc trl.nh bay trong chuang 4

Trong qua trl.nh nghien cuu xay d1,l'ng mo hl.nh cac phztang phap phan tich dtnh lztqng trong quan ly da duqc sli d1,1ng d~ dua ra nhung mo hl.nh phu hqp cho tling tl.nh huong quan tri Cuoi cung m()t so cong ty dugc Iva ch<;>n d~ tham gia sll' dl,lng thlt nghi~m nh~m ki€m dinh m()t s6 mo hl.nh duqc xay d1,1'ng

1.5 N(H DUNG NGHIEN CUu

D~ tai nghien CUu nay duqc trl.nh bay thanh 5 chudng Chuang 1 gi6'i thi~u d~ tai

va trl.nh bay nhfi'ng va"n d~ lien quan de'n phuang phap lu~n trong nghien cuu Va"n

5

d~ ca Sd ly lu~n lien quan de'n d~ tEti se duqc trinh bay trong chuang 2 va 3

Chuang 2 gi6'i thi~u chi tie't v~ cac lo~ti quye't dinh trong tai chinh cong ty, ddng

thai gi6'i thi~u khai ni~m cling nhu ca Sd ly lu~n cua cac mo hinh trong tai chinh

cong ty Chuang 3 h~ th6ng hoa Mt ca nhung mo hinh thuang duqc sli dy.ng trong

quye't dinh tai chinh cong ty Chuang 4 neu len ke't qua khao sat thy.'c ti~n v~ thvc

hanh quan tr~ tai chinh, nhu cliu va kha nang ling dl;lng mo hlnh trong quye't dinh

tai chinh cong ty Chuang 5, la chuang quan tr<;mg nha't, trinh bay each thuc xay

dtfng mo hinh tuang ling v6'i Wng tinh hu6ng quan ly cy th~ va chi ro each thuc

ung dt,mg mo hinh trong thy.'c ti~n quan ly d6i v6'i tltn.g lo~i hinh doanh nghi~p

1.6 y NGHiA v A UNG Dl)NG CUA D:E TAl NGHIEN cuu

Vi~c nghien cll'u d~ tai nay c6 y nghia ra't quan tr~mg v~ m~t khoa h<;>c cling nhu

thy.'c ti~n v~ m~t khoa h<;>c, d~ tai nay g6p phlin chih l<;>c va hoan thi~n nhii'ng mo

hinh ly thuye't phu hqp v6'i di~u ki~n va trinh dQ quan ly cua Vi~t N am Nhii'ng mo

hinh mang tinh cha't ly thuye't da duqc trinh bay ra't nhi~u trong sach giao khoa

va cac Cong trinh nghien CUU tai chinh Cong ty, nhttng va'n d~ dUQ'C giai quye't

trong d~ tai nay la lam the' nao d~ chl'it l<;>c va ling dy.ng duqc nhii'ng mo hinh nay

trong di~u ki~n cua Vi~t Nam? Cong trinh nghien cuu nay se giup hoan thi~n va

m& r()ng vi~c ling dy.ng mo hinh vao quan ly tai chinh cong ty trong di~u ki~n Vi~t

Nam

v~ m~t thy.'c ti~n, d~ tai nay cung ca'p cho cac nha quan ly cong cy huu hi~m

trong vi~c phan tich va ra quye't dinh tai chinh m()t each c6 ca sd khoa h<;>c, chinh

xac dy.'a tren n~n tang dinh luqng va ling dy.ng mo hinh toan h<;>c Vi~c nghien CUu

thanh cong va ung dy.ng ph6 bie'n ke't qua nghien cuu d~ tai nay se g6p phlin nang

cao hi~u qua quan ly tai chinh cong ty t~i Vi~t Nam, ddng thai cha'm dut thai ky

nha quan ly thy.'c hi~n vi~c ra quye't dinh mang n~ng cam tinh chu quan, do thie'u

cong cy phan tich dinh luqng hii'u hi~u

6

co sil L i' THUYET v£ MO HiNH TAl caiNH v A NHUNG QUYET DJNH TRONG TAl CHiNH CONG TY

NhCi'ng quye't dinh trong tai chinh cong ty duqc ban nhi~u nh~t trong quan tri tai chinh

va tai chinh cong ty Theo Van Horne va Wachowicz (2001) quan trt tai chinh quan tam

de'n mua slim, tai trq va quan ly tai san cong ty theo m~,~c tieu chung dliQ'C d~ ra Cling quan ni~m tlio'ng tt,t nhu v~y nhttng McMahon (1993) chi tie't them ding quan tri tai chinh quan tam de'n tim ngu6n v6n cdn thie't cho mua slim tai san va holitt d9ng cua cong

ty, phan b6 cac ngu6n v6n c6 gi6'i hlitn cho nhung m1,1c dich slt d1,1ng khac nhau, bao dam

cho cac ngu6n v6n dli!JC Slt d1,1ng mQt each huu hi~u Va hi~u qua dg dlitt m1,1c tieu d~ ra

Cac tac gia khac nhu Brealey va Myers (1996), Ross va nh6m ~ac gia (2002) d~u

th6ng nh~t cho ding tai chinh cong ty quan tam de'n vi~c ddu tu, mua slim, tai trq va quan ly tai san doanh nghi~p nh&m dlitt m1,1c tieu d~ ra Qua nhCi'ng d!nh nghia neu tren c6 thg th~y tai chinh cong ty lien quan de'n ba loliti quye't d!nh chinh: quye't d!nh ddu tu, quye't dtnh huy d9ng ngu6n vO'n, va quye't dtnh quan ly tai san Ngoai ra con c6 r~t nhi~u

loliti quye't dtnh khac lien quan de'n holitt d9ng cua cong ty nhling trong phlitm vi nghien

CUU, d~ tai chi xem xet nhCi'ng loliti quye't d!nh nao CO thg luqng h6a va Slt d1,1ng mo hinh

dg ra quye't d!nh chu khong xem xet ta't ca cac loliti quye't d!nh Du6'i day chung toi se

trinh bay chi tie't ho'n v~ tang loliti quye't d!nh chu ye'u trong tai chinh cong ty

2.1.1 Quye't djnh d~u tti

Quye't d!nh ddu tli la nhCi'ng quye't d!nh lien quan de'n: (1) t6ng gia tr! tai san va gia tr!

tang b9 ph~n tai san (tai san luu d9ng va tai san cO' d!nh) cdn c6 va (2) m6i quan h~ can d6i giua cac b9 ph~n tai san trong doanh nghi~p Trong ke' toan chung ta da quen v6'i hinh anh bang can dO'i tai san cua doanh nghi~p Quye't d!nh ddu tli giin li~n v6'i phia ben trai bang can dO'i tai san C~:~ thg c6 thg li~t ke m9t sO' quye't d!nh v~ ddu tu nhu sau:

• Quye't dtnh ddu tu tai san luu d9ng, bao g6m:

Quye't dinh t6n quy ti~n m~t

@Jutdng 2: @.u Lit ltj i.Juu,J£l J nW- hlnh tal ehinh oii nluZng lp.LIJLL iljnh ll<ong tal ehinh eO-ng b.J

Quye't d!nh t6n kho

Quye't d!nh chfnh sach ban chtu hang h6a Quye't d!nh ddu tu tai chfnh ng&n h1:1n

• Quye't dtnh ddu tu' tai san c6 d!nh, bao g6m:

Quye't d!nh mua s&m tai san c6 dtnh m6'i Quye't d!nh thay the' tai san c6 d!nh eli

Quye't d!nh ddu tu' dlj an Quye't d!nh ddu tu tai chfnh dai h1:1n

• Quye't dtnh quan h~ ccJ c~u giua ddu tu' tai san luu d9ng va ddu tu' tai san c6 dtnh,

ty, do d6, lam thi~t hl:li tai sancho chu s& huu cong ty

2.1.2 Quye't djnh ngu6n v6n

Ne'u nhu' quye't d!nh ddu tu' lien quan de'n ben trai thi quye't d!nh ngu6n v6n l1:1i lien quan

de'n ben phai cua bang can d6i tai san N6 gftn li€n v6'i vi~c quye't d!nh nen llja Ch9n lol:li ngu6n v6n nao cung c~p cho vi~c mua sftm tai san, nen slt dl;lng v6n chu s& huu hay v6n vay, nen dung v6n ngftn h1:1n hay v6n dai h1:1n Ngoai ra, quye't d!nh ngu6n v6n con xem

xet m6i quan h~ giua lqi nhu~n d~ ll:li tai ddu tu' va lqi nhu~n duqc phan chia cho c6 dong du6'i hinh thuc c6 tile MQt khi slj llfa ch9n giaa ngu6n v6n vay hay ngu6n v6n cua doanh

nghi~p, sli dl;lng ngu6n v6n vay ngftn h1:1n hay v6n vay dai h1:1n·, ho~c llja ch9n giaa lqi

nhu~n d~ l1:1i va lqi nhu~n phan chia da duqc quye't d!nh, thi bu6'c tie'p theo nha quan ly con ph8.i quye't dtnh lam the' nao d~ huy d()ng duqc cac ngu6n v6n d6 Cl:l th~ c6 th~ li~t

ke m()t s6 quye't d!nh v~ ngu6n v6n nhu' sau:

• Quyet dinh huy d9ng ngu6n vo'n ngiin h~n, baa g6m:

Quyet dinh vay ngiin hlitn hay la sU' dt,mg tin dt,mg thtto'ng mlili Quyet dinh vay ngiin h~n ngan hang hay la phat hanh tin phieu cong ty

• Quyet dinh huy d9ng ngu6n v6n dai h~n, baa g6m:

Quyet dinh nq dai h~n: vay ngan hang hay phat hanh trai phieu cong ty Quyet dinh sii' dt,mg v6n c6 phdn ph6 thong hay la sU' dt,mg nq dai hlitn Quyet dinh sii' dt,mg v6n c6 phdn ph6 thong hay la v6n c6 phdn ttu dai

• Quyet dinh quan h~ Co' C~U giUa nq Va v6n chu sa hU'u (don bffy tai chinh)

• Quyet dinh vay d~ mua hay thue tai san

Tren day la nht1ng quyet dinh lien quan den quyet dinh ngu6n v6n trang ha~t d9ng cua cong ty I>~ c6 dttqc m9t quyet dinh dung diin la m9t thach thuc khong nho d6i v6'i nht1ng ngttoi phai ra quyet dinh, ne'u nhtt thie'u hi~u bie't v~ vi~c sii' dt,mg cac ·cong c~;~ phan tich trtt6'c khi ra quye't dinh

2.1.3 Quye't dinh phan ph6i lqi nhu~n hay chinh sach c6 tuc

La~i quye't dinh thu ba trang tai chinh cong ty la quyet dinh v~ phan pho'i lqi nhu~n hay chinh sach c6 tac cua cong ty Trang la~i quyet dinh nay giam do'c tai chinh se phai lga chQn giUa vi~c sii' d~;~ng lqi nhu~n sau thue d~ chia c6 tac hay la giu lliti d~ tai ddu ttt Ngaai ra giam do'c tai chinh con phai quyet dinh xem cong ty nen thea du6i m9t chinh

sach c6 tac nhli the naa va li~u chinh sach c6 tuc c6 tac d9ng gi den gia tr! cong ty hay gia c6 phieu tren thi trliong hay khong

2.1.4 Mqt s6 quye't djnh khac trong tai chinh cong ty

Ngaai ba laliti quye't dinh chu ye'u trang tai chinh cong ty nhtt vua neu, con c6 r~t nhi~u

laliti quye't dinh khac lien quan de' halilt d9ng kinh daanh cua cong ty Tuy nhien, trang

ph~m vi nghien cuu d day chi xem xet nhU'ng la~i quye't dinh c6 naa c6 th~ ll'ng d~;~ng mo hinh d~ xem xet ra quye't dinh Nht1ng laliti quye't dinh khac, chua k~ trang ba la~i quye't dinh chu ye'u tren day, c6 th~ li~t ke ra nhttla quye't dinh hinh thuc chuy~n ti~n, quye't

9

dinh phong ngua rui ro ty gia trong holitt d9ng kinh doanh d6i ngo/ili, quye't d!nh ti~n

luang hi~u qua, quye't dinh ti~n thuO'ng b&ng quy~n chQn

Nhung loliti quye't dinh vua dliQ'C trinh bay trong phgn 2.1 dong vai tro quye't d!nh

trong vi~c nang cao hi~u qua quan ly tai ch:inh cf>ng ty Tuy nhi€m, tht,tc te' cho tha'y r&ng trong tht,tc tH'\n, cac nha quan ly thliang g~p khong :it kho khan khi phai d6i m~t trli6'c nhung quye't d!nh nay I)g giup cho cac nha quan ly CO cong Ct;l phan tich va ra quye't

d!nh mQt each d~ dang, nhanh chong va khoa hQC, cac nha nghien CUU tai chinh cong ty thliang phat trign nhung mo hinh dt,ta tren Co' sO' khao sat, mo ta tht,tc ti~n ke't hQ'p v6'i xay dt,tng n~n tang ly thuye't vCi'ng chiic Phgn tie'p theo se xem xet t6ng quan v~ mo hinh tai ch:inh, trli6'c khi di sau vao xem xet nhung n~n tangly thuye't cua chung

2.2.1 Khai ni~m v~ mo hinh

Ba tU ra't lau, cac cong Ct;i toan hQC da dtiQ'C slt dt;~ng r9ng rai nh&m giai quye't nhi~u va'n

d~ tht,tc ti~n Tuy nhien, chi biit dgu tU the' ky 20, vi~c nghien cuu va t1ng dt;~ng m9t each

CO h~ thO'ng cac cong Ct;l dinh ltiQ'ng, cac mo hinh ra quye't dinh nh&m hel trQ' qua trinh ra quye't dinh trong tht,tc ti~n m6'i dliQ'C tie'n hanh Vi~c v~n dt;~ng cac mo hinh ra quye't d!nh

da duqc t1ng d~:~ng thanh cong trong nhi~u bai toan ra quye't dinh phuc t/ilp co lien quan de'n doanh nghi~p, cac t6 chuc y te', giao dt;~c va nhi~u linh vt,tc khac

Mo htnh la m(>t each di~n ta don gian v~ m(>t va'n d~ tht,tc ti~n Mo hinh duqc xay dt,tng nh&m m~:~c dich don gian hoa va'n d~ tht,tc ti~n, giup giai quye't va'n d~ tht,tc ti~n ni(>t each nhanh chong, tie't ki~m nel lt,ic cua ngliai ra quye't d!nh I)g lam dtiQ'C di~u nay, illQt each ly tliO'ng, mo hinh phai gcr bo dliQ'C St,i phuc t/ilp cua tht,tc te' lam lung tung cho ngliai

ra quye't dinh, va l~p l~iti cac t1ng xlt cua tht,tc te' phuc t/ilp do b&ng m(>t vai bie'n do'n gian

co m6i quan h~ v6'i nhau I)g co thg t1ng dt;~ng vao tht,tc ti~n nh&m h6 trq qua trinh ra quye't d!nh cua cac nha quan ly, mo hinh phai dam bao cac tinh cha't dan gidn, d~ hiiu,

canh ra quye't dinh d~c thu Mo hinh don gian co nhCi'ng liu digm sau:

• Tie't ki~m thai gian va tri lt,tc

• Cac nha quan ly co thg higu va v~n d~:~ng m(>t each d~ dang khi ra quye't dinh

• C6 thg di~u ch1nh va b6 sung mqt each nhanh chong va huu hi~u

M~;~c tieu khi xay dljng mo hinh khong nha't thie't la phai xay dt,tng mo hinh sat v6'i ID<?i khia c~nh cua thljc ti~n vi mo hinh nhu' v~y doi hoi t6n nhi~u thai gian, cong sue va doi khi n~m ngoai kha nang nh~n thuc cua chung ta BO'i v6'i nhi1'ng nha ho~ch dtnh chinh sach hay nhi1'ng ngu'ai se trljc tie'p ra quye't dtnh, mqt mo hinh cang c6 y nghia khi n6

thoa man hai yeu c~u:

• Phan anh va dlf doan duqc ke't qua mqt each hqp ly

• I>o'n gian, d~ slt d~;~ng va phu hqp v6'i di~u ki~n cho phep

2.2.2 Phan lo~i mo hinh

C6 nhi~u ra't nhi~u lo~i mo hinh khac nhau I>g c6 thg higu va xay dt,tng duqc mo hinh, trl16'c tien chung ta c~n nh~n thuc va bie't each phan lo~i mo hinh, dlja theo nhung tieu thuc khac nhau Tuy theo tinh cha't cua mo hinh, c6 thg chia ra lam ba lo~i mo hinh1 (1)

mcii lien h~ giua cac bq ph~n trong mqt h~ thcing; (3) mo htnh toan h9c la mqt t~p hqp cac bigu thuc toan h<?C dung dg di~n ta ban cha't cua h~ thO'ng Tuy theo muc dq phuc t~p

cua va'n d~, mo hinh c6 thg c6 ba nh6m2

:

• Nh6m mo hinh giai quye't cac va'n d~ do'n gian: Cac mo hinh giai quye't cac va'n d~

do'n gian g6m (1) Mo htnh finh hu6ng (Case ho~c Scenario Models) la mo hinh

nh~m phan tich va'n d~ b&ng each kigm tra tac dqng cua cac t!nh huO'ng khac nhau chua dt,tng cac gia thie't khac nhau lien quan de'n va'n d~ dang xem xet Mo hinh khong duqc xay dt,tng nh~m tim ra giai phap t6i u'U d6i v6'i va'n d~ rna ch1 dUn.g iJ muc dq thl't nghi~m cac tac dqng d6i v6'i va'n d~ dang xem xet Mo hinh tlnh hu6ng duqc slt d~;~ng dg giai quye't cac va'n d~ trong moi tru'ang chlic ch&n; (2)

Can nhllc cac quye't dinh, dtiQ'C dung trong moi tru'O'ng ra quye't dinh trong di~u ki~n khong chiic chiin

• Nhom mo hinh giai quye't cac va'n d~ phuc tlitp, bao g6m (1) Mo h'lnh qui hog,ch

tuy~n tinh (Linear and interger programming) duqc slt dt,mg ph6 bie'n nhiim giai quye't cac bai toan ldn phuc tlitp trong cac rang bui}c siin co nhiim m1,1c tieu t6i da

ho~c t6i thi~u hoa m9t gia tri d~t ra; (2) Mo h'lnh mo phong (Simulation) nhiim giai quye't cac va'n d~ phat sinh trong cac h~ tho'ng 16'n pht.Ic tlilP dtt6'i di~u ki~n

khong chiic chiin Mo hinh dttqc xay dt,tng sao cho co th~ tht,tc hi~n sao chep cac ung xlt cua h~ tho'ng

• Nhom mo hinh giiii quye't cac va'n d~ nang d9ng, cho phep tht,tc hi~n cac quye't dinh tac di}ng l~n nhau & nhang thO'i di~m khac nhau Trang so' cac mo hinh thu9c lo~i nay co mo hinh quan ly t6n kho - giup xac dinh muc t6n kho t6i liu va thO'i di~m d~t hang; mo hinh duy~t va danh gia dt,t an PERT, ho~c mo hinh dttO'ng cong tac chinh (critical path model- CPM) d~ len ke' holitch tht,tc hi~n dt,t an; mo hinh slip hang (Queing) giup giai quye't st,t a d<;mg

Dt,ta theo tinh cha't nang di}ng cua mo hinh, co th~ phan loliti mo hinh thanh3 (1) Mo

mang tinh ng~u nhien, (2) Mo h'lnh xac sw1t cht.Ia dt,tng cac tham so' va bie'n co th~ nh1%n

nhi~u gia tri v6'i m9t xac sua't nao do

Tom lliti, mo hinh co thg chia thanh nhi~u loliti khac nhau can Ctl vao nhi~u loliti tieu thuc khac nhau Bang 2.1 dtt6'i day tom tiit cac loliti mo hinh du'<JC phan loliti theo Bonini, Hausman va Bierman (1997):

Bang 2.1: Phan loliti mo hinh

va:n d~ quye't djnh co Cac bie'n chfnh trong va:n d~ quye't dinh co tfnh:

Mo hinh quy holitch tuye'n tinh

Mo hinh slip hang

Ngu6n: Ung dl,lng ttl Bonini, Hausman va Bierman

3 Huynh Trung Lt.tdng, Trt.tdng Ton Hien Buc, Phuang phdp {tjnh lur;ng trong quan ly va wJn hanh, Nha xua't ban khoa hQC Va ky thu~t, 2002

2.2.3 Nhung ye'u t6 can ban cua mo hinh

Mo hinh la m9t sv do'n gian hoa cua va'n d~ quye't dinh trong kinh doanh Vl the' no chi nen bao g6m cac thanh phcin quan tr<;mg va khong nen chua dvng cac ye'u to' khong quan

· tn;mg ho~c khong lien quan de'n va'n d~ ccin quye't dinh Mo hinh cang don gian thi kha nang ll'ng dt,mg cua no cang cao Cac thanh phcin Co' ban cua mo hinh bao g6m:

• Cac bitn quytt dinh: la cac bie'n rna nguO'i ra quye't dinh co thg tac dl)ng va

kigm soat dugc Cac bie'n quye't dinh thg hi~n cac ch<;m Iva co thg thvc hi~n dugc cua nguO'i ra quye't dinh Trong thvc ti~n co nhi~u quye't dinh nho kern quan tr<;mg

di kern voi cac quye't dinh IOn quan tr9ng Mo hinh hi~u qua chi t~p trung vao thg

hi~n cac quye't dinh quan tr9ng Bie'n quye't dinh co thg la cong sua't nha may do'i voi quye't dinh dciu tu" tai san, ho~c co thg la ty 1~ phcin tram ng trong t6ng ngu6n v6n trong quye't dinh ca'u true ngu6n vo'n cong ty

• Cac biln ngo{li lai: la cac bie'n khong thu9c phlilm vi kigm soat cua nguO'i ra

quye't dinh Thong thuO'ng no la cac bie'n ph1,1 thu9c vao moi truO'ng ra quye't dinh

nhu" di~u ki~n kinh te', ty 1~ I~m phat, lai sua't, cac hanh di)ng cua do'i thu c~nh

tranh, gia cac nh~p li~u san xua't

• Cac chinh sach hoij,c rang bu{)c: Thong thuO'ng nguO'i ra quye't dinh phai do'i

m~t voi cac rang bUQC cua moi tru"O'ng ra quye't dinh nhu" chinh sach CUa cong ty, cong sua't to'i da cua nha may, cac qui dinh cua lu~t phap, thue' Cac rang bu9c nay phai dugc ton tr9ng trong qua trinh ra quye't dinh Tuy nhien, trong m9t so'

tru"O'ng hgp, cac rang bu<;>c co thg dugc noi long (vi dl,l cong sua't nha may trong dai

h~n), do do co thg gay nen sv nhcim IAn giua bie'n quye't dinh va rang bui)c

• Cac thltuc do ktt quii cua quytt dinh: Trong qua trinh ra quye't dinh, nguO'i ra

quye't dinh co m1,1c tieu c1,1 thg, m1,1c tieu nay la kim chi nam cho vi~c ch9n Iva cac gilli phap phu hgp Thong thu"O'ng cac ffil,lC tieu duqc luqng hoa thanh cac thuoc do

ke't qua, va duqc dung nhu thuoc do tinh hi~u qua cua cac quye't dinh Thuoc do ke't qua cua cac quye't dinh tai chinh cong ty thu"O'ng la Igi nhu~n d~t dugc, luan chuygn ti~n m~t 6n dinh, gia tri c6 dong, ho~c qui mo chi phi

• Cac bitn trung gian: la cac bie'n chi mo'i lien h~ git1'a bie'n d<;>c l~p va bie'n ngo~i

lai voi thuoc do ke't qua Khai ni~m trung gian dung dg chi mO'i lien h~ trung gian

13

nay Doanh thu c6 th~ la m9t bie'n trung gian trong m9t tht truO'ng c~nh tranh hoan hao khi rna gia can bAng (bie'n ngo~i lai) do cung cdu tht truang xac dtnh va san phgm ban ra cua cong ty (bie'n quye't dinh) la ke't qua cua cac quye't dinh ban hang cua cl'mg ty

Mo h'i.nh la sg di~n ta t6ng hqp mo'i quan h~ cua cac bie'n (bie'n quye't dinh, bie'n ngo~i

lai, bie'n trung gian) va cac rang buQC trong qua tr'i.nh ra quye't dtnh sao cho khi Slt dt,mg

mo h'i.nh, cac ffil;IC tieu Cl;l th~ (thu6'c do ke't qua) CO th~ duqc do luang, tinh toan, to'i da

ho~c t6i thi~u h6a Hinh 2.1 du6'i day mo tel mo'i quan h~ giaa cac bie'n, di~u ki~n rang buQC va thu6'c do ke't qua trong ffiQt mo hinh

2.2.4 Phudng phap xay dllng va ung dv.ng mo hinh trong quye't djnh titi chinh

• Bu6'c 1: Xac dinh ffil;IC tieu hay t:Lnh chdt cua quye't dtnh

• Bu6'c 2: Xac dinh cac bie'n so' anh huang de'n quye't dinh

• Bu6'c 3: Xac l~p mo'i quan h~ giua cac bie'n so' v6'i nhau va v6'i ml;IC tieu cua quye't dtnh (xay dJ!ng mo hinh)

• Bu6'c 4: Nh~p du li~u cua cac bie'n so' vao mo hinh, ki~m tra ke't qua

• Bu6'c 5: Thli thay d6i cac du li~u cua cac bie'n s6 va ki~rn tra st,t tac dQng cua vi~c

thay d6i nay len ke't qua (ki~rn chung rno hinh)

D~ rninh ho~ cho cac bu6'c tren chung ta c6 th~ xern xet vi dt,.t sau day Giarn d6c Cong ty Saigonirnex rnu6n quye't d!nh xern nen lt,ta ch<;m hinh thuc chuy~n ti~n nao trong cac hinh thuc chuy~n ti~n sau day:

• Chuy~n ti~n bilng di~n

• Chuy~n ti~n qua h~ th6ng SWIFT (Society for Worldwide Interbank Financial Telecornunications)

• Chuy~n ti~n bilng thu?

Buoc 1: Trong bu6'c nay chung ta phai rno ta duqc rnt,.tc tieu va tinh ch~t cua quye't d!nh Trong vi dt,.t nay, lqi ich kinh te' du'Q'C xern la Cd Sd tht,tc hi~n quye't d!nh Trong ba hinh thuc chuy~n ti~n tren, nhin chung chuy~n ti~n bilng di~n va b~ng SWIFT c6 d~c di~rn

chung la nhanh nhu'ng phi chuy~n ti~n cao Nguqc l~i, chuy~n ti~n bilng thu' c6 d~c di~rn

la ch~rn nhu'ng phi chuy~n ti~n th~p V~n d~ d~t ra la giarn dO'c Saigonirnex nen ch<;>n hinh thuc nao: nhanh rna diit hay ch~rn rna re? D~ tra lO'i cau hoi nay chung ta cgn bie't lqi ich kinh te' cua chuy~n ti~n nhanh so v6'i chenh l~ch phi chuy~n ti~n Day chinh la rnt,.tc tieu cua bai toan quye't d!nh

Buoc 2: Xac d!nh cac bie'n sO' anh hu&ng de'n bai toan quye't d!nh Trong tinh hu6ng nay cac bie'n sO' lien quan bao g6rn:

• Tr! gia s6 ti~n cgn chuy~n: a

• ThO'i gian chuy~n ti~n bilng di~n: t1

• ThO'i gian chuy~n ti~n bilng thu': t2

• Chi phi chuy~n ti~n bilng di~n: f1

• Chi phi chuy~n ti~n bi:ing thu': f2

• Chi phi cd hQi slt dt,.tng sO' ti~n duqc chuy~n: i

15

Buoc 3: Xac 1~p quan h~ giua cac bie'n Trang tinh hu6ng nay chung ta clln xem xet xem 1Q'i :lch cua vi~c thu ti~n nhanh c6 du bu d&p chenh 1~ch chi phl giua chuygn ti~n b&ng

di~n va b&ng thti hay khong

LQ'i ich cua chuygn ti~n nhanh thg hi~n (J ch6 Cd h9i slt dt,mg s6 ti~n vao illi,IC d:lch sinh 1Q'i LQ'i :lch nay chlnh 1a s6 ti~n 1ai phat sinh do thu ti~n b&ng di~n nhanh hdn thu

ti~n b&ng thti mang 1liti, thg hi~n bi1i bigu thuc:

a(t2 -t1)i

360 X 100 (2.1)

Tuy nhien, thu ti~n nhanh t6n chi ph:l hdn thu ti~n ch~m 1a: (f1 - f2) Do d6, dg c6 thg quye't dinh dtiQ'c hinh thuc chuygn ti~n, chung ta clln xem xet 1Q'i :lch thg hi~n qua bigu thuc (1) c6 16'n hdn chi ph:l (f1- f2) hay khong?

Nhtt v~y bai toan ra quye't dinh (J day c6 thg dtiQ'c giai quye't b&ng each v~n d1,1ng

mo hinh so sanh 1Q'i ich va chi phi cua vi~c chuygn tU hl.nh thuc chuygn ti~n b&ng thti sang chuy€n ti~n b&ng di~n nhti sau:

b&ng di~n f1 , chi phi chuygn ti~n b&ng thti f2, Va chi phi Cd hQi Slt d1,1ng s6 ti~n dtiQ'C chuygn i 1a bao nhieu dg lllitP vao mo hinh tinh toan

Buoc 5: Kigm chung mo hl.nh Dung cac b9 dii' li~u khac nhau cho vao mo hl.nh dg kigm tra y nghia cua cac ke't qua cling nhtt kigm tra d9 nhlitY cua mo hinh trong vi~c phan anh cac thay d6i du li~u nay Trang trttO'ng hqp mo hinh cho ke't qua qua nh~y cam v6'i nhung thay d6i nho cua du li~u ho~c cac ke't qua khong phu hqp v6'i tht,tc ti~n ho~c ke't qua khong nhlitY cam v6'i st,t thay d6i du li~u, khi fiy mo hl.nh clin dttqc chinh slta

Vi d1,1 tren day chi la m9t tl.nh huo'ng ddn gian nh~m minh h9a phttdng phap xay dt,tng va U'ng d1,1ng mo hinh toan trong quye't dinh Uti chinh cong ty Tuy nhien, vfin d~

trQng tam cua cong trl.nh nghien cuu nay khong phai la xay dt,tng mo hl.nh rna t~p trung vao vi~c ung d~,~ng cac mo hinh, nghien cuu each thuc v~n dl,lng cac mo hinh tai chinh da dttqc xay dt,tng tren n~n tang ly thuye't tai chinh cong ty vao tht,tc ti~n quan tri tai chinh cong ty Cho nen, vfin d~ lam the' nao dg dtta cac mo hl.nh, kg ca mo hl.nh da dttqc xay dt,tng l~n cac mo hl.nh se dttqc xay dt,tng, vao U'ng dt,mg trong quye't dinh tai chinh cong ty m6'i la vfin d~ quan tr9ng

Phlin 2.2 tren day da trl.nh bay t6ng quan v~ mo hl.nh va pht.tdng thuc xay dt,tng cling nhtt each thuc U'ng d1,1ng mo hinh trong quye't dinh tai chinh cong ty Phlin 2.3 tie'p theo se trl.nh bay nhii'ng n~n tang ly thuye't trong vi~c xay dt,tng va ung d~,~ng cac mo hinh khi ra cac quye't dinh tai chinh cong ty

2.3 NHUNG NEN TANGLY THUYET CUA CAC MO HINH TAl CHINH

Hliu he't cac nha nghien cuu ly thuye't tai chinh cong ty khi xay dt,tng va phat trign cac

mo hinh quye't dinh tai chinh cong ty d~u dt,ta tren m9t n~n tang chung la so sanh giii'a lqi ich thu v~ va chi phi bo ra dg tu d6 quye't dinh lt,ta ch9n pht.tdng an to't nhfit Tuy nhien, do tht,tc ti~n rfit da d~itng va phong phu nen cac mo hl.nh quye't dinh cling tuy theo tling hoan canh va tUng tinh huo'ng rna xay dt,tng sao cho phu hqp Ch&ng hlitn, thong tht.tO'ng lqi ich va chi phi phai duqc quy v~ ddn vi ti~n t~ dg do lu'O'ng chinh xac, nhu'ng lqi ich va chi phi b~ng ti~n thu'O'ng xay ra (J nhii'ng thO'i digm khac nhau, va do ti~n t~ c6 gia tri thay d6i theo thO'i gian nen gia tri cua cung m9t s6 ti~n nhttng (J nhii'ng thO'i digm khac nhau la khac nhau Do v~y, phai doi hoi c6 n~n tangly thuye't dg quy d6i chung v~

cung m9t gia tri tudng du'dng tru'6'c khi so sanh v6'i nhau

Ngoai ra, vi~c so sanh giua lqi ich va chi phi khong chi anh htt&ng b&i ye'u t6 thO'i gia ti~n tt.m~s<rtt shi~;tgnh<huiln b&i ye'u t6 rui ro vi khi xem xet hai lqi ich ho~c chi

n,-,.C!Jl~-J· Jl.li.~l V r(i'IN

17

phan tich va phat tri~n mo hinh tai chinh Chung ta con C~n c6 ca Sd di~u chinh lqi ich hoi;ic chi phi v~ cung m9t muc d9 rui ro hoi;ic xem xet lqi ich va chi phi trong quan h~

g&n b6 v6'i muc d9 rui ro

Sau day chung ta se xem xet hai n~n blng ly thuye't ca ban cua mo hinh tai chinh

la thO'i gia ti~n t~ va quan h~ giCi'a lqi nhu~n va rui ro

2.3.1 Thoi ghi ti~n t~

C6 th~ n6i khai ni~m thO'i gia ti~n t~ la xuang s6ng cua ly lu~n v~ tai chinh cong ty, di;ic

bi~t la trong cac mo hinh tai chinh se duqc xem xet trong nhCi'ng ph~n tie'p theo ThO'i gia ti~n t~ chinh la gia tri cua d6ng ti~n theo thO'i gian Khai ni~m nay duqc xay dt,tng dlfa tren n~n tang chi phi ca h{)i cua ti~n t~ voi m{)t muc lai su~t nao d6 cling nhu' cac phuang phap tinh lai khac nhau

Lai chinh la s6 ti~n thu duqc ( d6i v6'i ngu'O'i cho vay) hoi;ic chi ra ( d6i v6'i ngu'O'i di vay) do vi~c slt dt,mg v6n vay Lai dan la s6 ti~n lai chi tinh tren s6 ti~n g6c rna khong tinh tren s6 ti~n lai do s6 ti~n g6c sinh ra Cong thuc tinh lai dan nhu' sau:

Trong d6 SI la lai dan, P 0 la s6 ti~n g6c, i la lai su~t ky h~n va n la s6 ky h~n tinh lai

Vi d1;1 m9t nguO'i ky gill $1000 vao tai khoan dinh ky tinh lai dan voi lai su~t la 8%/nam Sau 10 nam s6 ti~n g6c va lai ngu'O'i ~Y thu v~ hi: $1000 + 1000(0,08)(10) = $1800

do s6 ti~n g6c sinh ra N6 chinh la lai tinh tr€m lai, hay con g<;>i la lai kep (compounding) Khai ni~m lai kep r~t quan tr<;>ng vi n6 c6 th~ U'ng d1;1ng d~ giai quye't r~t nhi~u v~n d~ trong tai chinh Lai kep li~n t11-c la lai kep khi s6 l~n ghep lai trong m9t thO'i ky (nam) tie'n de'n vo cung Ne'u trong m()t nam ghep lai m9t Mn thi chung ta c6 lai hang nam (annually), ne'u ghep lai hai l~n thi chung ta c6 lai ban nien (semiannually), b6n Mn c6 lai theo quy (quarterly), muO'i hai l~n c6 Hii theo thang (monthly), ba tram sau muai lam Mn c6 lai theo ngay (daily), Khi s6 Mn ghep Hii 16'n de'n vo cung thi vi~c ghep lai di~n ra lien t1;1c Khi ~Y chung ta c6 lai lien t1;1c (continuously)

Hai khai ni~m ca ban va quan tr<;>ng cua thO'i gia ti~n t~ la gia tr~ tuang lai va gia tri hi~n t~i hay hi~n gia cua m9t s6 ti~n hoi;ic cua m9t dong ti~n Gia tr? tuang lai cua

mQt s6 ti~n hi~n tliti nao d6 chinh la gia tri cua s6 ti~n nay d thO'i digm hi~n tliti CQng voi

s6 ti~n lai rna n6 sinh ra trong khoang thO'i gian tlt hi~n tliti cho de'n m{)t thO'i digm trong

p 0 = gia tri cua m9t s6 ti~n (J thO'i digm hi~n tliti

i = lai sulft cua ky hlitn tinh lai

Chung ta khong chl quan tam de'n gia tri tttdng lai cua m{)t s6 ti~n rna nguqc l~iti

doi khi chung ta con mu6n bie't dg c6 s6 ti~n trong tudng lai d6 th1 phai bo ra bao nhieu

(J thO'i di~m hi~n tliti D~y chinh la gici tr? hi~n tg,i ella m9t sff ti~n tztang lai Cong thuc

tinh gia tri hi~n tliti hay g<;>i tiit la hi~n gici duqc suy ra tU (2.3) nhtt sau:

(2.4)

Trong d6 PVIFi,n = (1+i)"n la thua s6 gia tri hi~n tliti (J muc lai su~t i% v6'i n ky hlitn tinh

lai Vi dl;l chung ta mu6n c6 m9t s6 ti~n 1000$ trong 3 nam t6'i, bie't ding ngan hang tra lai su~t la 8%/nam va tinh lai kep hang nam Hoi bay giO' chung ta phai gill ngan hang bao nhieu dg sau 3 nam s6 ti~n chung ta thu v~ ca g6c va lai la 1000$?

19

PV0 = 1000(1+0,08t = 1000(PVIF8,3 ) = 1000(0,794) = 794$

Boi khi chung ta dling tru6'c tinh huo'ng da bie't gia tri tuo'ng lai, hi~n gia va so' ky

h~n lai nhling chua bie't lai sulit Khi liy chung ta c~n bie't lai kep (i) ng~m hi~u trong tinh huo'ng nhu v~y la bao nhieu Vi d1,1 bay gia chung ta bo ra 1000$ d~ mua mQt cong

Cl,l nq c6 thai h~n 8 nam Sau 8 nam chung ta se nh~n duqc 3000$ Nhu v~y lai su!lt cua cong Cl,l n<;t nay la bao nhieu? Sli d~,Ing cong thU'c (2.3), chung ta c6:

Dong ti~n t~ la m9t chu6i cac khoan thu nh~p ho~c chi tra xay ra qua m9t s6 thO'i

ky nha't d!nh Vi d~;~ m9t nguO'i thue nha hang thang phiii tra 2 tri~u d6ng trong thO'i hlil.n

1 nam chinh la m()t dong ti~n t~ xay ra qua 12 thang Ho~c gia m()t nguO'i mua c6 phie'u cong ty va hang nam duqc chia c6 tUc, thu nh~p c6 tUc hang nam hinh thanh m<)t dong

ti~n t~ qua cac nam l)g d~ hinh dung nguO'i ta thuO'ng dung hinh ve bigu di~n dong ti~n

cho thue xe la m9t dong nien kim thong thuO'ng bao g6m 5 khoan ti~n b~ng nhau trong vong 5 nam Bay giO' thay VI ti~n thue thanh toan vao cufii nam, ong A yeu cliu nguO'i thue xe thanh toan vao dliu nam, tUc la vao ngay 1/1 cua nam d6 Thu nh~p cua ong A bay gib' la m<)t dong nien kim dliu ky Thay VI bo ti~n ra mua xe hdi cho thue, ong A dung s6 ti~n d6 mua c6 phie'u l1U dai cua m()t cong ty c6 phlin va hang nam huang c6 tUc c6 d!nh la 2000$ Gia d!nh r~ng holil.t d<)ng cong ty t6n tlil.i mai mai, khi d6 thu nh~p cua A duqc xem nhula m9t dong nien kim vinh cliu

21

• Dong ti~n t~ h6n t~p (Uneven or mixed cash flows)- dong ti~n t~ khong biing nhau

xay ra qua m()t s6 thai ky nha:'t dinh CCing la vi d~,t cho thue xe tren day nhling thu

nh~p tht,tc te' cua ong A khong phiii la 2400$ m6i nam vi phiii bo ra m()t s6 chi phi slta chua nho va s6 chi phi nay khac nhau qua cac nam Khi fi.y thu nh~p rang cua ong A sau khi tru di chi phi sil'a chua nho se hinh thanh m()t dong ti~n t~ khong d~u

nhau qua cac nam Dong ti~n t~ fi.y chinh la dong ti~n t~ h6n t~p vi n6 bao g6m cac khoan ti~n khong gi6ng nhau

Sau khi chung ta da hi€u va phan bi~t dttqc tU'ng lo~i dong ti~n t~ khac nhau Bay gia chung ta se xem xet each xac dinh thai gia cua tltng lo~i dong ti~n t~

Thai gia ella dong nien kim

D€ d~ dang hinh dung chung ta sil' d~,tng hinh ve dttai day bi€u di~n dong nien kim:

Hinh 2.3: Mo ta dong nien kim

FVAn Trang d6 PV A0 la hi~n gia cua dong nien kim, FV An la gia tri tttong lai cua dong nien kim va R la khoan thu nh~p hoiiic chi tra xay ra qua m6i thai ky T~p hqp cac khoan ti~n

R qua cac thai ky hinh thanh nen dong nien kim

Gia tr? tztang lai ella dong nien kim

Gia tri tttong lai cua dong nien kim chinh la t6ng gia tri tttong lai cua tU'ng khoan ti~n R xay ra (J tU'ng thai di€m khac nhau Cong thuc (2.3) cho bie't gia tri tttong lai cua khoan

ti~n R chinh la R(l+i)n D€ d~ hinh dung, ke't qua xac dinh gia tri tttong lai cua khoan

ti~n R (J m6i thai di€m dttqc t6m ti'it (J bang dttcri day:

S6tMn o thai di~m T Gia tri tudng lai lJ thai di~m n

G9i FVAn la gia tri tudng lai cua dong nien kim, chung ta c6:

FVAn = R(1+i)n-1 + R(1+i)n-2 + + R(1+i)1+ R(1+i)0

= R[FVIFi,n-1+ FVIFi,n-2 + + FVIFi,1 + FVIFi,o]

trong d6 FVIF Ai,n la thua s6 gia tri tudng lai cua dong nien kim i1 muc lai sua't i% va n

s6 ky h~n lai Vi d1,1 chung ta cho thue nha v6'i gia la 6000$ m9t nam thanh toan vao 31/12 hang nam trong thai h~n 5 nam Toan b9 ti~n cho thue dt:iQ'C ky gtii vao ngan hang v6'i lai sua't 6%/nam tra lai kep hang nam Sau 5 nam s6 ti~n chung ta c6 duqc ca g6c va

lai la:

FVA5 = 6000(FVIFA6,5) = 6000(5,637) = 33.822$

Bay gia gia sti ti~n thue thanh toan vao 1/1, do d6, n6 dt:iQ'C ky gtii vao ngan hang dciu nam thay vi cu6i nam nhu vi d1,1 vua xem xet Khi a'y, s6 ti~n i1 thai di~m n vlin duqc huang 1 ky lai nua, do d6, gia tri tudng lai cua n6 se la R(1+i)1 chu khong phai la

R(1+i)0• N6i each khac, khi xac dinh gia tri tudng lai cua dong nien kim dciu ky chung ta

sti d1,1ng cong thuc sau:

FVADn = R(FVIFAi,n)(1+i) (2.6)

23

Trong vi d~;~ ti~n thue nha tren day ne'u ti~n thanh toan vao d~u ky, chung ta se c6 gia

6000(5,637)(1+0,06) = 35.851,32$

Cling trong vi d~;~ vua neu tren, bay giO' chung ta kh6ng quan tam de'n chuy~n se c6 du'Q'C bao nhieu ti~n sau 5 nam rna chung ta mu6n bie't sO' ti~n chung ta se c6 hang nam tht,tc

ra n6 dang gia bao nhieu (J thO'i di~m hi~n t~i Khi rf.y chung ta c~n xac dinh hi~n gia cua dong nien kim nay

Hi~n gia cua dong nien kim b&ng t6ng hi~n gia cua tling khoan ti~n a tling thO'i

di~m khac nhau Hinh 2.3 bi~u di~n dong nien kim, dt,ta vao hinh nay chung ta thrf.y

hi~n gia cua dong nien kim qua cac nam c6 th~ xac dinh nhu' sau:

S6tMn d thoi di~m T Ghi tri hi~n tai

G9i PVAn la hi~n gia cua dong nien kim, chung ta c6:

PVAn = R/(1+i)1+ R/(1+i)2 + R/(1+d + + R/(1+i)n-1 + R/(1+i)n (2.7)

= R(PVIF Ai,n) trong d6 PVIF Ai,n la thua sO' hi~n gia cua dong nien kim a muc lai surf.t i% voi n ky h~n

lai PVIF Ai,n du'gc xac dinh b&ng each tra bang ho~c Slt d~;~ng Excel Trong vi d~;~ vua neu tren, chung ta c6 hi~n gia cua dong nien kim thu nh~p cho thue nha la:

Gia tri hi~n tq,i ciia dong nien kim vinh cii:u

Chung ta doi khi g~p dong nien kim keo dai khong xac djnh Dong nien kim c6 tinh chfft nhu v~y la dong nien kim vinh cfru Cach xac dinh hi~n gia cua dong nien kim vinh cfru dVa vao each xac dinh hi~n gia dong nien kim thong thuO'ng Chung ta da bie't hi~n

gia dong nien kim thong thuO'ng:

PVAn = R/(1+i)1+ R/(1+i)2 + R/(1+i)3 + + R/(1+i)n -I + R/(1+i)n (2.9)

Nhan hai ve' cua (2.9) vai (1+i) sau d6 Iffy hai ve' cua d&ng thuc thu dtiQ'C tru di hai ve' cua (2.9) va thvc hi~n vai bie'n d6i d~i sci chung ta dugc:

n i i(l + ir

(2.10)

Hi~n gia cua dong nien kim vinh cfru chinh la hi~n gia cua dong nien kim khi n tie'n de'n

vo cung Khi n tie'n de'n vo cung thi 1/i(l+i)n tie'n de'n 0 Do d6, hi~n gia dong nien kim vinh cfru se la:

Xac djnh yiu td liii sufit

R

PVA "" = -l (2.11)

Trang truO'ng hQ'p da bie't gia tri tuong lai ho~c hi~n gia cua dong nien kim va sci ky h~n

tinh Iai, chung ta c6 th~ giai phuong trinh (2.5) ho~c (2 7) d~ bie't ye'u tcilai su~t i

Vi d1,1 ong A mucin c6 m9t sci ti~n la 32 tri~u d&ng cho con ong ta h9c d~i h9c trong 5 nam tai 6ng dung thu nh~p w ti~n cho thue nha hang nam Ia 5 tri~u d&ng d~

gfri vao tai khoan ti~n gfri dugc tra lai kep hang nam Hoi ong A mong mucin ngan hang tra lai bao nhieu d~ sau 5 nam ong c6 duQ'c sci ti~n nhu ho~ch dtnh? Tu cong thuc (2.5), chung ta c6: FVA5 = 5(FVIFAi,5) = 32 => FVIFAi,s = 32/5 = 6,4 Tra bang chung ta tim dtiQ'C lai sufft i khoang 12% Ne'u dung may tinh tai chinh ho~c Excel chung ta c6 th~ xac djnh chinh xac han lai sufft la 12,37%

25

Xae d?nh y~u t6 ky hq,n

Trang tntang hgp da bie't gia tri tudng lai ho~c hi~n gia cua dong nien kim va lai sua't i, chung ta co th~ giai phu'dng trlnh (2.5) ho~c (2 7) d~ bie't ye'u to' ky h~n tinh lai n Vi d1,1 ong B muo'n co m9t so' ti~n la 32 tri~u d3ng cho con ong ta h<;>c d~i h<;>c Ong dung thu

nh~p ttl ti~n cho thue nha hang nam la 5 tri~u d3ng d~ glti vao tai khoan ti~n glti du'Q'C tra lai kep hang nam Hoi ong B phai gUi bao nhieu nam d~ c6 du'Q'C so' ti~n nhu' ho~ch

dinh bie't r§.ng ngan hang tra lai 12%/nam? Tu cong thuc (2.5), chung ta c6: FVA5 = 5(FVIFA12,n) = 32 => FVIFA12,n= 32/5 = 6,4 Tra bang chung ta c6 du'Q'c n khoang 5 nam Ne'u sa d1,1ng may tinh tai chinh ho~c Excel chung ta bie't chinh xac n la 5,03 nam

Trang tai chinh khong phai luc nao chung ta cung g~p tlnh hu6ng trong d6 dong ti~n t~

baa g6m cac khoan thu nh~p ho~c chi tra gio'ng h~t nhau qua ttl'ng thai ky ChAng h~n

doanh thu va chi phi qua cac nam thuang ra't khac nhau Ke't qua la dong ti~n t~ thu

nh~p rang cua cong ty la m9t dong ti~n t~ h6n t:;tp, baa g6m cac khoan thu nh~p khac nhau, chu khong phai la m9t dong nien kim Do v~y, cac cong thuc (2.5) va (2 7) khong

th~ Slt d1,1ng d~ xac dinh gia tri tu'dng lai va hi~n gia cua dong ti~n t~ trong tru'ang hQ'p nay Sau day se trlnh bay each xac dinh gia tri tudng lai va hi~n gia cua dong ti~n t~

h6n t~p

Gia tr? tu:ang lai ella dong ti~n t~ hc/n tq,p

Gia tri tudng lai cua dong ti~n t~ h6n t~p chinh la t6ng gia tri tudng lai cua tang khoan

ti~n R11 R2, Rn xay ra (J tUng thai di~m T11 T2, Tn khac nhau Cong thuc (2.3) cho bie't gia tri tudng lai cua khoan ti~n R chinh la R(1+i)n V~n d1,1ng cong thuc nay chung taco:

S6tMn (J thoi di~m T Ghi tri tlidng lai C1 thoi di~m n

Gia tri tudng lai cua dong ti~n t~ h6n tlil-P FVMn la t6ng gia tri tudng lai cua tUng khoan

ti~n Ri v6'i i=1, 2, n ung v6'i tttng thai digm Ti v6'i i= 1, 2, n Nghia la:

Gia tri hi~n tliti cua dong ti~n t~ h6n tlil-P chinh la t6ng gia tri hi~n tliti cua tUng khoan

ti~n R1, R2, Rn xay ra a tUng thai digm T1, T2, Tn khac nhau Cong thuc (2.4) cho biet gia tri hi~n tliti cua khoan ti~n R chinh la R/(1+i)n

Gia tri hi~n tliti cua dong ti~n t~ h6n tlil-P PVMn la t6ng gia tri hi~n tliti cua tUng khoan

ti~n Ri v6'i i=1, 2, n U'ng v6'i tttng thai digm Ti v6'i i=1, 2, n Nghia la:

Cach xac dinh gia tri tudng lai va hi~n gia cua dong ti~n t~ h6n tlil-P nhu vua trl.nh bay tren day se khong kh6 khan khi thl;ic hi~n neu nhu' s6 lu'Q'ng ky hlitn tinh lai n tu'dng d6i nho (du6'i 10) Trong tru'ang hQ'p n kha l6'n thi cong vi~c tinh toan tr& nen n~ng n~ hdn

Khi fly chung ta se slt dt,mg Excel dg tinh toan

Trong cac phgn tru6'c khi xac dinh gia tri tudng lai va gia tri hi~n tlili chung ta gia dinh lai du'Q'C ghep hang nam, tUc la m6i nam tinh lai m9t Mn Tren thl;ic te khong phai luc nao cling vl%y, ne'u m9t nam tinh lai nhi~u hdn m9t Mn thi cong thuc tinh gia tri tudng lai va gia tri hi~n tliti c6 m9t s6 thay d6i

27

Gia stl' chung ta d~t m la s6 Ign ghep lai hay s6 ky h~n lai trong nam v6'i lai sugt

la i Khi gy, lai sugt cua m&i ky h~n la i/m Cong thuc xac dtnh gia trt tuo'ng lai trong tru'O'ng hqp nay suy ra tU (2.3) se nhu' sau:

FVn = Po[1+(i/m)]mn (2.12)

TruO'ng hqp s6 Ign ghep lai trong nam 16'n len de'n vo cung, khi gy chung ta c6 lai kep lien t~,IC Gia trt tu'o'ng lai trong tru'O'ng hqp ghep lai lien tl,lC se la:

va gia trt hi~n t~i se la: P0 = FVn/Celn, v6'i e la hil.ng s6 Ne-pe c6 gia trt la 2, 7182

Vi d1,1 chung ta ky gtl'i 1000$ vao m9t tai khoan & ngan hang v6'i lai sugt 6%/nam

trong thO'i gian 3 nam Hoi s6 ti~n chung ta c6 duqc sau 3 nam ky gill la bao nhieu ne'u ngan hang tinh lai kep (a) ban nien, Cb) theo quy, (c) theo thang va (d) lien t1,1c? Ap d1,1ng

cong thuc (2.12) chung ta c6:

Qua vi d1,1 tren chung ta thgy rling khi t6c d9 ghep lai cang nhanh thi lai sinh ra cang

nhi~u, hay n6i khac di, cung m9t muc lai sugt duqc cong b6 nhttng ne'u s6 Mn tinh lai

trong nam cang 16'n thl lai sinh ra cang nhi~u Bi~u nay lam cho lai sua't thtfc te' duqc hu&ng khac v6'i lai sua't danh nghia duqc cong b6

Lai sufit danh nghia va lai sufit hi~u dlfng

Lai sufit danh nghia (nominal interest rate) la lai sua't duqc cong b6 ho~c niem ye't Thong thu'ang lai sua't nay tinh theo % m9t nam Con lai sutit hi~u dlfng (effective interest rate) chinh la lai sua't thtfc te' c6 duqc sau khi da di~u chinh lai sua't danh nghia theo sO' l§.n ghep lai trong nam Chung ta bie't lai sua't chinh la ph~n tram chenh l~ch

giCi'a gia tri tudng lai va hi~n gia cua mQt sO' ti~n Do d6, lai sua't hi~u dt,mg re c6 thg duqc xac dinh nhu' sau:

re = FV~-P 0 = P0[1+(i!;)]"'n -P0 =[l+(i/m)]"'n -l

Sau khi da xem xet thai gia ti~n t~ nhu la m9t n~n tang ly thuye't c6 lien quan de'n mo hl.nh tai chinh, bay gia chung ta xem xet tie'p m9t n~n tang ly thuye't khac cling ra't quan tr<;mg khi nghien cuu mo hl.nh tai chinh B6 la quan h~ giua lqi nhul%n va rui ro

2.3.2 Quan h~ giua lqi nhu~n va riH ro

Lqi nhul%n (return) la thu nhl%p c6 duqc tU m9t khoiin d~u tu', thu'ang duqc bigu thi bling

ty l~ ph~n tram4 giCi'a thu nhl%p va gia tri khoiin d~u tu bora Vi d1,1 chung ta bora 100$

dg mua m9t c6 phie'u, duqc huO'ng c6 tuc la 7$ m9t nam va sau m9t nam gia thi trttang

cua c6 phie'u d6 la 106$ Lqi nhul%n chung ta c6 du'Q'C khi d~u tu' c6 phie'u nay la: (7$ +

6)/100 = 13% Nhu' vl%y lqi nhul%n d~u tu' cua chung ta c6 du'Q'C tu hai ngu6n: c6 tuc du'Q'C hu&ng tU c6 phie'u va lqi vO'n - tac la lqi tuc c6 du'Q'C do chang khoan tang gia T6ng quat:

phie'u theo gia tri thtfc te' thi chung ta c6 lqi nhu~n thtjc, ne'u lfly c6 We va gia c6 phie'u theo s6li~u ky vQng thi chung ta c6 lqi nhu~n ky vQng

Rui ro duqc dinh nghta la stf sai bi~t cua lqi nhu~n thtfc te' so v6'i lqi nhu~n ky VQng Gia sit chung ta mua trai phie'u kho b~c d€ c6 duqc lqi nhu~n la 8% Ne'u chung ta gift trai phie'u nay de'n cu6i nam chung ta se duqc lqi nhu~n la 8% tren khoan dgu tu cua minh Ne'u chung ta khong mua trai phie'u rna dung s6 ti8n d6 d€ mua c6 phie'u va giu de'n he't nam, chung ta c6 th€ c6 ho~c c6 th€ khong c6 duqc c6 tuc nhu ky vQng Han nfi'a, cu6i nam gia c6 phie'u c6 th€ len va chung ta duqc lCti cling c6 th€ xu6ng khie'n chung ta

hi 16 Ke't qua la lqi nhu~n thtfc te' chung ta nh~n duqc c6 th€ khac xa so v6'i lqi nhu~n ky vQng

Ne'u rui ro duqc dinh nghta la stf sai bi~t giua lqi nhu~n thtfc te' so v6'i lqi nhu~n

ky VQng thi trong truang hqp tren ro rang dgu tli vao trai phie'u CO th€ xem nhu khong c6 rui ro trong khi dgu tu vao c6 phie'u rui ro han nhi8u, vi xac suflt hay kha nang sai

bi~t gifi'a lqi nhu~n thtfc te' so v6'i lqi nhu~n ky VQng trong truang hqp mua trai phie'u thflp han trong truang hqp mua c6 phie'u

Bang 2.2: Cach tinh lQ'i nhu~n ky VQng va phu'<1ng sai

Lgi nhu~n ky VQng E(R) = 0,090

(-0,02- 0,09i(0,10) (0,04 - 0,09i(0,20) (0,09 - 0,09i(0,30) (0,14- 0,09i(0,20)

nhu~n tht.fc te' so v(fi lQ'i nhu~n ky v9ng la 8,38%

.£>9 l~ch chu~n doi khi cho chung ta nhli'ng ke't lu~n khong chinh xac khi so sanh rui ro cua hai dt.f an ne'u nhu chung r~t khac nhau v~ quy mo Vi d1;1 xem xet hai dt.f an d§.u tu Ava B c6 phan ph6i xac su~t nhu sau:

LQ'i nhu~n ky v9ng, E(R)

.DQ l~ch chu~n, cr

H~ s6 bie'n d6i, CV

DuanA

0,08 0,06 0,75

Du an B

0,24 0,08 0,33 Ne'u nhin vao dQ l~ch chu~n chung ta th~y ding d9 l~ch chu~n cua B l(fn h<1n A Li~u c6 thg ke't lu~n rAng dt.f an B rui ro ho'n A hay khong? Ne'u chi d<1n thu§.n nhin vao d9 l~ch chu~n c6 thg ke't lu~n nhu' v~y, nhu'ng v~n d~ a day la c§.n so sanh xem quy mo lQ'i nhu~n

ky VQng cua hai dt.f an nay nhu' the' nao Dt! an B c6 dQ l~ch chu~n la 8% trong khi dt.f an

A chi c6 6% nhu'ng l~ch 8% cua quy mo lQ'i nhu~n ky VQng la 1000$ se r~t nho so v(fi l~ch

6% cua quy mo lQ'i nhu~n ky VQng 1 tri~u $ .£)g khllc phl;lC tinh tr~ng nay Chung ta dung chi tieu h~ s6 bie'n d6i CV (coefficient of variation):

31

giUa lgi nhu~n tht,tc te' so v6'i lgi nhu~n ky v<;mg B€ do luang dugc rui ro tru6'c he't chung

ta phai xac d!nh dUQ'C lQ'i nhu~n ky V9ng, ke' de'n xac dinh dQ l~ch chwln cua lQ'i nhu~n SO

v6'i lgi nhu~n ky V9ng Ngoai ra, c~n htu y lo~i tru sv anh huang cua ye'u t6 qui mo bllng each stt d~;~ng h~ s6 bie'n d6i cv d€ so sanh muc d9 rui ro khac nhau khi quy mo l<ji

nhu~n ky V9ng khac nhau dang k€ M~t khac, rui ro thuO'ng khac nhau tuy thu9c vao thai d9 cua m6i nguO'i Sau day chung ta se xem xet thai d9 d6i v6'i rui ro va st,t anh huang cua n6 d6i v6'i vi~c ra quye't d!nh

Tluii d9 d6i vai rzli ro

B€ minh h9a va phan bi~t thai d9 cua nha d~u tu d6i v6'i rui ro, chung ta xem xet tro chdi c6 ten Let's Make a Deal do Monty Hall di~u khi€n chudng trinh nhu sau: Monty Hall giai thich rllng chung ta dugc phep giU Iffy b~t cu thu gi chung ta tim thffy khi rna etta s6 1 ho~c s6 2 Bling sau m9t trong hai etta nay la 10.000$ trong khi etta con l~i la m9t d6ng vo xe da stt d~;~ng c6 gia tri thi truO'ng la 0 Hall cling cho bie't them rllng chung taCO quy~n dUQ'C rna mQt trong hai etta va CO th€ trung giai thuang 10.000$ ne'u rna dung etta, ho~c nh~n d6ng vo xe vUt di ne'u rna sai etta Ngoai ra, Hall c6 th€ cho chung ta m9t

s6 ti~n ne'u nhu chung ta ttl bo quy~n dUQ'C rna etta cua chung ta, cling d6ng nghia v6'i ttl

bo lgi nhu~n ky v9ng d€ nh~n Iffy m9t s6 ti~n chlic chlin

N6i tom l~i cac lt,ta ch9n cua chung ta c6 th~ la mO' clta hol}c khong mO' clta Ne'u mO' clta chung ta c6 khii nang trung giai va nhl%n 10.000$ cung c6 khii nang khong trung giiii va nhl%n 0$ Ne'u chung ta ch9n khong mO' clta chung ta se duQ'c m()t s6 ti~n chiic chiin Ro dmg vi~c ch9n lt,ta cua chung ta tuy thu()c vao s6 ti~n rna Hall se trii cho chung ta d~

chung ta huy bo cai quy~n dliQ'c mO' clta cua minh Gia slt r~ng ne'u Hall trii chung ta 2.999$ hay it ho'n s6 nay thi Chung ta Se ch9n phlio'ng an md clta va ky VQng Se trung giiii Ne'u Hall trii cho chung ta 3.000$ chung ta khong th~ quye't dinh duQ'c nen ch<;m phuo'ng an nao: mO' clta hay lB:y ti~n Nhu'ng ne'u Hall trii chung ta 3.001$ hay cao ho'n nua chung ta se chQn phlio'ng ah lB:y ti~n va tU bo vi~c mO' clta

Vai phlio'ng an mO' clta chung ta c6 Co' h9i 50/50 se nhl%n 10.000$ hol}c 0$ 86 ti~n

ky VQng cua chung ta do d6 la: (10.000 X 0,5) + (0 X 0,5) = 5.000$ Nhu'ng khi Hall trii chung ta 3.000$ chung ta khong quye't dtnh dliQ'C nen chQn phlio'ng an nao Bi~u nay chung to r~ng chung ta bang quan khi dung trl18c 2 phlio'ng an: (1) CO dliQ'C 5.000$ vai rui

ro kern thea va (2) CO dltQ'C 3.000$ khong CO rui ro kern thea 86 ti~n 3.000$ d day lam cho chung ta cam thB:y khong c6 sv khac bi~t gifi'a vi~c lt,ta chQn la:y 3.000$ vai sv chiic chiin hol}c lB:y 5.000$ v6'i rui ro kern thea 86 ti~n nay duQ'c gQi la s6 ti~n chiic chiin tuo'ng duo'ng (certainty equivalent - CE) v6'i s6 ti~n Ian ho'n nhu'ng rui ro ho'n Dt,ta vao

s6 ti~n chiic chiin tlio'ng duo'ng nay, ngliai ta dua ra dinh nghia thai d9 d6i v6'i rui ro nhli sau:

• CE < gia tri ky v9ng =>risk aversion (ng~i rui ro)

• CE = gia tri ky VQng => risk indifference (bang quan vai rui ro)

• CE > gia tri ky VQng =>risk preference (thich rui ro)

B6i v6'i nhfi'ng nguai ng~i rui ro, chenh l~ch gifi'a gia tri ky v<;mg va CE chinh la phlin gia tri tang them d~ bu diip rui ro (risk premium) Trang ph~m vi nghien cuu 0' day, chung

ta xem cac nha dliu tu nhula nhfi'ng nguai ng~i rui ro Do d6, phiii c6 gia tri tang them trong tntang hQ'p dt,t an dliu tu rui ro ho'n Tuy nhien, nha dliu tu khong chi c6 cac khoiin dliu tu rieng bi~t rna con thu'ang xuyen c6 nhi~u khoiin dliu tu' khac nhau hinh thanh nen m()t danh m\lc dliu ttt Do c6 sv tac d()ng qua l~i giua cac khoiin dliu ttt rieng bi~t trong danh illi;IC dliu tu' khie'n cho lQ'i nhul%n va rui ro cua danh ffi\lC dliu tu' trd nen phuc t~p

ho'n Khi B:y, vi~c phan tich quan h~ gifi'a lQ'i nhul%n va rui ro d~ ra quye't dinh clin quan

33