vai trò của chuyên gia kinh tế đối với báo chí kinh tế Việt Nam

Từ thực tế của đời sống báo chí, việc tìm hiểu, nghiên cứu về vai trò của chuyên gia kinh tế là vấn đề có tính thời sự hiện nay.. Trong đó, có một số vấn đề cấp thiết đang được đặt ra đò

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

ĐỖ MẠNH HƯNG

VAI TRÒ CỦA CHUYÊN GIA KINH TẾ ĐỐI VỚI

BÁO CHÍ KINH TẾ VIỆT NAM

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Báo chí học

Mã số: 60 32 01 01

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Vũ Quang Hào

Hà Nội - 2016

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 5

1 Lý do lựa chọn đề tài 5

2 Lịch sử nghiên cứu liên quan đến đề tài 7

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 11

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 13

5 Phương pháp nghiên cứu 14

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn 15

7 Kết cấu luận văn 16

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHUYÊN GIA, CHUYÊN GIA KINH TẾ, BÁO CHÍ KINH TẾ 16

1.1 Chuyên gia, chuyên gia kinh tế 16

1.2 Vai trò của chuyên gia kinh tế 19 1.3 Báo chí, báo chí kinh tế Error! Bookmark not defined

1.3.1 Báo chí Error! Bookmark not defined 1.3.2 Báo chí kinh tế Error! Bookmark not defined

1.4 Các yếu tố cấu thành thông tin kinh tế Error! Bookmark not defined

1.4.1 Thông tin số liệu thống kê Error! Bookmark not defined 1.4.2 Thông tin từ quan sát của phóng viên Error! Bookmark not defined 1.4.3 Thông tin tài liệu văn bản Error! Bookmark not defined 1.4.4 Thông tin từ các chuyên gia kinh tế Error! Bookmark not defined

Tiểu kết chương 1 Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 2: SỨC NẶNG CỦA THÔNG TIN KINH TẾ ĐƯỢC CUNG CẤP TỪ CÁC CHUYÊN GIA Error! Bookmark not defined 2.1 Giới thiệu về các ấn phẩm báo chí, bản tin truyền hình được khảo sát Error! Bookmark not defined

2.1.1 Thời báo Kinh tế Sài Gòn Error! Bookmark not defined

2.1.2 Bản tin Tài chính kinh doanh, phát sóng trên kênh VTV1 - Đài truyền

hình Việt Nam Error! Bookmark not defined 2.1.3 Thời báo Kinh tế Việt Nam Error! Bookmark not defined

2.2 Vai trò của chuyên gia kinh tế thể hiện qua các báo được khảo sát Error! Bookmark not defined

2.2.1 Tần suất xuất hiện của các chuyên gia kinh tếError! Bookmark not

defined

2.2.2 Cách thức thể hiện thông tin kinh tế khai thác từ chuyên gia Error!

Bookmark not defined

2.2.3 Những vai trò chủ yếu của chuyên gia kinh tếError! Bookmark not

defined

2.3 Đánh giá chung Error! Bookmark not defined

2.3.1 Những mặt tích cực Error! Bookmark not defined 2.3.2 Những điểm còn hạn chế Error! Bookmark not defined

Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 3: MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI VIỆC KHAI THÁC THÔNG TIN TỪ CHUYÊN GIA KINH TẾError! Bookmark not defined

3.1 Vấn đề lựa chọn chuyên gia Error! Bookmark not defined 3.2 Bảo đảm tính chân thực, chính xác khi chuyển tải ý kiến chuyên gia đến công chúng Error! Bookmark not defined 3.4 Xây dựng mối quan hệ giữa báo chí và chuyên gia kinh tế Error! Bookmark not defined

3.5 Đổi mới cách thể hiện thông tin do chuyên gia kinh tế cung cấp Error! Bookmark not defined

Tiểu kết chương 3 Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 21

PHỤ LỤC

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1 Khảo sát ý kiến chuyên gia trên Thời báo Kinh tế Việt Nam Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 2.2 Khảo sát ý kiến chuyên gia trên Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online

Error! Bookmark not defined Biểu đồ 2.3 Khảo sát ý kiến chuyên gia trên Bản tin Tài chính Kinh doanh Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 2.4 So sánh tần suất xuất hiện ý kiến chuyên giaError! Bookmark not defined

Biểu đồ 2.5 Cơ cấu bài viết có ý kiến chuyên gia trên Thời báo Kinh tế Việt Nam Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 2.6 Cơ cấu bài viết có ý kiến chuyên gia trên TB Kinh tế Sài Gòn

Online Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 2.7 Cơ cấu bài có ý kiến chuyên gia trên Bản tin Tài chính kinh doanh

Error! Bookmark not defined

MỞ ĐẦU

1 Lý do lựa chọn đề tài

Trong cuộc sống hiện đại, vai trò của các phương tiện truyền thông đại chúng ngày càng quan trọng Nhu cầu được cung cấp thông tin của một bộ phận lớn công chúng đang trở nên không thể thiếu Ở nước ta, nền báo chí cách mạng đã được nhiều thành tựu, hiện nay, đang có sự phát triển bùng bổ Số lượng lớn các ấn phẩm báo in, tạp chí, các kênh phát thanh, truyền hình và trang báo mạng điện tử

đã cung cấp khối lượng tin, bài “khổng lồ” đến công chúng Sự phát triển của báo chí nước ta đang đặt ra nhiều vấn đề cho công tác nghiên cứu, tổng kết thực tiễn,

bổ sung cơ sở lý luận Điều đó không chỉ giúp báo chí có định hướng phát triển tốt hơn, hạn chế được những mặt tiêu cực, phát huy những xu hướng tích cực mà còn nâng cao hiệu quả của quá trình truyền thông

Để đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của công chúng, độc giả, khán thính giả, xu hướng xuất hiện những sản phẩm báo chí chuyên sâu về một số lĩnh vực trong đời sống kinh tế - xã hội tại Việt Nam ngày càng mở rộng Đặc biệt, các nội dung về kinh tế luôn dành được sự quan tâm rất lớn của công chúng Nền kinh

tế Việt Nam hiện nay được đánh giá là phát triển năng động và dự báo sẽ tiếp tục duy trì được tốc độ tăng trưởng khá cao trong thời gian tới Nhiều vấn đề của nền kinh tế tác động trực tiếp đến cuộc sống người dân Chính vì vậy, thông tin kinh tế được công chúng theo dõi sát sao Nắm bắt được xu thế đó, trong thời gian qua, các cơ quan báo chí dành một thời lượng, diện tích đáng kể để đưa thông tin về các lĩnh vực của nền kinh tế đến công chúng Đáng chú ý, trên các loại hình báo chí như báo in, báo mạng điện tử đã có những tờ báo, trang báo thông tin chuyên sâu

về kinh tế như Thời báo Kinh tế Việt Nam, Thời báo Kinh tế Sài Gòn, Đầu tư Kênh truyền hình kinh tế cũng đã ra đời, có thể kể đến như Info TV, InvestTV,

VITV Bên cạnh đó, còn có rất nhiều chuyên mục, chuyên trang về các lĩnh vực kinh tế được xây dựng trên báo chí

Sự nở rộ của báo chí chuyên sâu về kinh tế là kết quả tất yếu của quá trình phát triển kinh tế đất nước, hình thành nên đối tượng công chúng, độc giả, khán thính giả có nhu cầu cao đối với nội dung thông tin này Đối với nhiều người hoạt động trong lĩnh vực kinh tế, nắm được thông tin là một trong những yếu tố quyết định đến thành công của công việc kinh doanh Chính vì vậy, bên cạnh yêu cầu cập nhật nhanh chóng, đặc thù của thông tin kinh tế cần có sự nhìn nhận, phân tích sâu, nguồn cung cấp thông tin đáng tin cậy và đưa ra được dự báo xu hướng Từ những yêu cầu đó, nhiều báo chí kinh tế đã lựa chọn sử dụng thông tin từ các chuyên gia kinh tế Tần suất xuất hiện của chuyên gia kinh tế trên báo chí ngày càng nhiều và

họ đã tạo được dấu ấn đáng kể đối với công chúng Chuyên gia có thể xuất hiện với

tư cách là người cung cấp thông tin, truyền đạt kiến thức, kinh nghiệm của mình;

có thể phân tích, lý giải những vấn đề còn đang có nhiều cách hiểu khác nhau; bày

tỏ quan điểm cá nhân về một sự kiện, vấn đề đang diễn ra; đưa ra những dự báo về

xu hướng phát triển Nội dung chuyển tải từ các chuyên gia rất phong phú, thành phần các chuyên gia kinh tế cũng rất đa dạng Chuyên gia có thể là người nghiên cứu, am hiểu sâu về một hoặc một số lĩnh vực kinh tế, hay những người có kinh nghiệm hoặc những nhà quản lý

Từ thực tế của đời sống báo chí, việc tìm hiểu, nghiên cứu về vai trò của chuyên gia kinh tế là vấn đề có tính thời sự hiện nay Trong đó, có một số vấn đề cấp thiết đang được đặt ra đòi hỏi cần có sự tìm hiểu, phân tích, lý giải như: Vai trò của chuyên gia đối với báo chí chuyên sâu về kinh tế được thế hiện như thế nào? Thông tin kinh tế được cung cấp bởi chuyên gia có ảnh hưởng ra sao đối với tin, bài trên báo chí kinh tế? Có vấn đề gì đặt ra đối với việc sử dụng ý kiến của chuyên gia kinh tế trên báo chí hiện nay và làm cách nào để phát huy hơn nữa vai trò của họ? Làm thế nào để lựa chọn được chuyên gia phù hợp với từng nội dung

tin bài? Việc đi sâu nghiên cứu những vấn đề này sẽ góp phần trực tiếp giúp báo chí không ngừng đổi mới, cải tiến để đáp ứng tốt hơn nhu cầu công chúng Điều này càng có ý nghĩa tích cực trong bối cảnh yêu cầu của độc giả, khán thính giả ngày càng cao, cạnh tranh thông tin ngày càng gay gắt Là người đang công tác trong cơ quan báo chí, được phân công theo dõi một số lĩnh vực kinh tế, tôi mong muốn khảo sát, tìm hiểu thực tế để giải đáp một phần những vấn đề đang được đặt ra như đã trình bày ở trên Chính vì vậy, tôi đã lựa chọn đề tài cho luận văn thạc sĩ của mình là “Vai trò của chuyên gia kinh tế đối với báo chí kinh tế Việt Nam”

2 Lịch sử nghiên cứu liên quan đến đề tài

Vấn đề vai trò của báo chí đối với kinh tế nhận được sự nhận được sự quan tâm của một số nhà nghiên cứu Có thể kể đến như cuốn chuyên khảo “Báo chí truyền thông và kinh tế, văn hóa, xã hội” của TS Lê Thanh Bình [1] Trong đó, tác giả nghiên cứu, phân tích ở một số góc độ như báo chí góp phần thúc đẩy lĩnh vực văn hóa phát triển; đẩy mạnh truyền thông khuyến nông ở nông thôn; truyền thông

và hoạt động dân số, kế hoạch hóa gia đình… Tác giả cũng trình bày kinh nghiệp trong công tác truyền thông về các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội ở một số nước như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đan Mạch, Mỹ… Ngoài ra, cuốn “Vai trò của báo chí trong phát triển doanh nghiệp” do TS Phạm Thắng và TS Hoàng Hải (chủ biên) đã trình bày những nội dung đa dạng về đổi mới doanh nghiệp Nhà nước, khẳng định vai trò quan trọng, những tác động của báo chí đối với sự phát triển doanh nghiệp [15]

Hội Nhà báo Việt Nam và một số cơ quan, đơn vị đã tổ chức nhiều hội thảo, diễn đàn về vấn đề nâng cao năng lực, kỹ năng của nhà báo viết về kinh tế, vai trò của nhà báo đối với doanh nghiệp Năm 2011, Hội Nhà báo Việt Nam phối hợp với Viện KAS (Cộng hòa liên bang Đức) đã tổ chức hội thảo khoa học “Nâng cao năng lực và kỹ năng đội ngũ nhà báo viết về kinh tế” Tại hội thảo này, ông Hà

Minh Huệ, lúc đó là Phó chủ tịch thường trực Hội Nhà báo Việt Nam đã khẳng

định: “Viết một bài báo hay đã khó Viết một bài báo hay trong lĩnh vực kinh tế lại càng khó hơn vì đây là lĩnh vực vốn khô khan và phức tạp, chuyên sâu Vì nó đòi hỏi nhà báo không chỉ có kiến thức hiểu biết về các chuyên ngành kinh tế, mà còn cần có nghệ thuật viết sao cho công chúng hiểu được, ứng dụng được…” Năm

2015, Hội Nhà báo Việt Nam phối hợp với Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức diễn đàn đối thoại doanh nhân với nhà báo, chủ đề là

“Nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia – hợp tác giữa báo chí và doanh nghiệp” Mới đây, vào ngày 20/4/2016, Ban thư ký Chương trình thương hiệu quốc gia (Bộ Công thương) đã tổ chức “Diễn đàn thương hiệu quốc gia với truyền thông và cộng đồng”

Báo chí chuyên sâu về kinh tế mặc dù đã có sự hiện diện khá đậm nét trong đời sống báo chí nhưng đến nay chưa có nhiều công trình nghiên cứu về các vấn đề liên quan đến thông tin kinh tế trên báo chí Một số công trình nghiên cứu ở cấp độ luận văn thạc sĩ đã đề cấp đến báo chí kinh tế, chủ yếu ở góc độ nội dung, hình thức thể hiện của thông tin kinh tế trên báo chí

Luận văn thạc sỹ ngành truyền thông đại chúng của Ngô Bá Thành về đề

tài “Thông tin kinh tế trên Đài truyền hình Kỹ thuật số VTC” [29] đã khảo sát

những chương trình kinh tế được phát sóng trên Đài truyền hình Kỹ thuật số VTC, nhận xét những ưu, nhược điểm của hoạt động thông tin kinh tế trên đài, từ đó dự thảo kênh truyền hình chuyên biệt về kinh tế đầu tiên của Đài truyền hình Kỹ thuật

số VTC Đây là luận văn có tính thực tiễn khá cao khi mạnh dạn đưa ra mô hình kênh chuyên biệt về kinh tế cho Đài truyền hình Kỹ thuật số VTC Thông qua việc tìm hiểu đặc thù của một đài truyền hình, tác giả mong muốn những nghiên cứu, đề xuất của mình sẽ được ứng dụng trong thực tế Tác giả cũng đặt thông tin kinh tế trên Đài truyền hình Kỹ thuật số VTC trong mối tương quan so sánh với một số đài truyền hình khác Từ đó, rút ra kinh nghiệm để xây dựng kênh truyền hình chuyên

biệt về kinh tế được đề xuất trong luận văn Mặc dù vậy, phương án đề xuất của tác giả không có điểm nhấn cụ thể cho kênh truyền hình này Nội dung các chuyên mục được đề xuất không có quá nhiều sự khác biệt so với kênh truyền hình kinh tế đang được phát sóng Chính vì vậy, có thể đặt nghi ngờ về sức hấp dẫn, từ đó tạo nên tính cạnh tranh của kênh truyền hình này

Luận văn thạc sĩ của Hà Khắc Minh nghiên cứu về một nội dung trong các

lĩnh vực kinh tế đó là “Báo chí với quá trình tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước”

[24] Qua khảo sát một số tờ báo in chuyên sâu về kinh tế (Báo Đầu tư, Thời báo Kinh tế Sài Gòn, Tạp chí Kinh tế doanh nghiệp) và báo in có chuyên trang về kinh

tế (báo Tuổi trẻ TP Hồ Chí Minh), tác giả đánh giá thực trạng nội dung thông tin, hình thức, phương pháp thể hiện của vấn đề tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước trên báo chí Từ đó, đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thông tin về tái

cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước trên báo chí Cách lựa chọn đề tài của tác giả cho phép nghiên cứu sâu về một nội dung của lĩnh vực kinh tế, qua đó mang đến kết quả nghiên cứu giá trị Đề tài nghiên cứu đang có tính thời sự, được quan tâm của

xã hội Tác giả đặt vấn đề “Báo chí với quá trình tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước” nhưng mới chỉ khảo sát được một số ấn phẩm báo in, chưa đề cập đến truyền hình, báo mạng điện tử, phát thanh Luận văn sẽ hấp dẫn, thiết thực và có ý nghĩa thực tiễn cao hơn nếu tác giả có được thông tin nghiên cứu từ phóng viên theo dõi lĩnh vực này, những người trực tiếp đưa tin, bài về tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước và lãnh đạo một số doanh nghiệp Nhà nước nằm trong diện thực hiện tái cơ cấu Những thông tin đó có thể bổ sung cho phần nội dung những vấn

đề đặt ra đối với việc chuyển tải thông tin về tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước trên báo chí cũng như tác động, ảnh hưởng của báo chí lên chính doanh nghiệp, rộng hơn là cái nhìn của công chúng về vấn đề này sau khi tiếp nhận thông tin từ báo chí

Cũng đề cập đến nội dung tái cơ cấu, luận văn thạc sĩ của Lê Phương Vân

lựa chọn hướng nghiên cứu ở quy mô lớn hơn: “Vấn đề tái cơ cấu nền kinh tế trên báo chí kinh tế Việt Nam” [32] Luận văn khảo sát 3 ấn phẩm chuyên sâu về kinh

tế là Thời báo Kinh tế Việt Nam, báo Đầu tư và Thời báo Tài chính Việt Nam, làm

rõ thực trạng thông tin, tuyên truyền về hoạt động tái cơ cấu nền kinh tế, đánh giá

ưu, nhược điểm, chỉ ra nguyên nhân, đưa ra những khuyến nghị, giải pháp Cách chọn đề tài, đặt vấn đề nghiên cứu của tác giả là một sự dũng cảm Bởi đây là vấn

đề rất lớn của nền kinh tế, liên quan đến nhiều lĩnh vực, có sức ảnh hưởng sâu rộng trong xã hội Trong khuôn khổ của một luận văn thạc sĩ, để giải quyết được vấn đề này là nhiệm vụ không dễ dàng Cũng giống luận văn của tác giả Hà Khắc Minh, tác giả Lê Phương Vân mới khảo sát 3 ấn phẩm của một loại hình báo chí Vì vậy, nội dung nghiên cứu có thể mới chỉ được ghi nhận từ một góc độ

Lựa chọn đề tài “Đặc thù của thông tin về thị trường chứng khoán trên báo

in hiện nay”, luận văn thạc sĩ của Nguyễn Thu Trang đề cập đến một trong những

lĩnh vực kinh tế còn mới mẻ nhưng đã có bước phát triển nhanh chóng ở nước ta [30] Luận văn đã tìm hiểu những nét đặc thù về nội dung (thông tin phân tích, bình luận chuyên sâu, mức độ chính xác và tin cậy cao, tính tự chủ cao) và hình thức của thông tin (thể hiện ở trình bày, dung lượng tin, thể loại và việc sử dụng ngôn ngữ) về thị trường chứng khoán trên báo in hiện nay Tác giả cũng đưa ra những nhận xét khẳng định ưu thế nổi trội của thông tin trên báo in và đề xuất nâng cao chất lượng thông tin thị trường chứng khoán trên báo in Về nội dung thông tin, luận văn cho rằng cần tăng cường tính thời sự, nâng cao tính chính xác, trung thực, khách quan, tăng cường số lượng và chất lượng thông tin phân tích, bình luận chuyên sâu Về hình thức thể hiện của thông tin, cần tổ chức các tin bài theo hướng

"nhiều cửa", khai thác hiệu quả kênh đồ hình, trau dồi ngôn ngữ, rút ngắn dung lượng bài viết Một trong những điểm đáng chú ý của luận văn là đề xuất xây dựng đội ngũ nhà báo chứng khoán chuyên nghiệp, đội ngũ cộng tác viên có uy tín Nội

dung này khẳng định ý nghĩa quan trọng của việc biết cách khai thác thông tin hiệu quả sẽ có tác động tích cực đến chất lượng tin, bài về các vấn đề kinh tế Trong đội ngũ cộng tác viên có uy tín mà tác giả đề cập, không thể thiếu các chuyên gia kinh

tế Mặc dù không phải là đối tượng nghiên cứu trực tiếp, nhưng qua luận văn này

có thể thấy vai trò của chuyên gia kinh tế đã bắt đầu được nhìn nhận trong đời sống báo chí, dù chỉ mới khía cạnh rất nhỏ

Ngoài ra, có thể kể đến một số luận văn thạc si có vấn đề nghiên cứu liên

quan đến báo chí kinh tế ở Việt Nam như “Thông tin kinh tế trên truyền hình Thông tấn” của Vương Huyền Linh [26]; “Báo chí với việc thông tin điển hình kinh tế nông nghiệp - nông thôn hiện nay” của Lê Duy Phong [27] hay “Ứng dụng các tính năng đa phương tiện trong tổ chức sản xuất bản tin Tài chính Kinh doanh trên kênh VTV 1 - Đài truyền hình Việt Nam” của Chu Hồng Phương [28], “Việc tiếp cận thông tin tài chính của nhà báo Việt Nam hiện nay” của Nguyễn Hữu

Tuấn [31]

Như đã nói, những công trình này chủ yếu đề cập đến khía cạnh nội dung, hình thức của thông tin kinh tế được thể hiện trên báo chí Việc nghiên cứu chủ thể, nguồn phát của thông tin đó gần như còn bỏ ngõ Đối với báo chí, nguồn tin mang ý nghĩa sống còn Hiệu quả trong khai thác nguồn tin đóng vai trò quyết định đối với sức hấp dẫn của từng tin, bài Chuyện gia kinh tế có thể xem là một trong những nguồn cung cấp thông tin rất quan trọng đối với báo chí đặc biệt là báo chí kinh tế Hiện nay, chưa có luận án, luận văn, công trình nào nghiên cứu về vấn đề vai trò của chuyên gia kinh tế đối với báo chí kinh tế tại Việt Nam Đề tài nghiên cứu tại luận văn thạc sĩ này sẽ không bị lặp lại với công trình nghiên cứu khác, từ

đó, có cơ hội để mang đến những đóng góp mới cả về lý luận và thực tiễn cho sự phát triển của báo chí kinh tế nói riêng và báo chí Việt Nam nói chung

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu