Đánh giá hiện trạng vai trò của báo trí trong việc nâng cao nhận thức về biến đổi khí hậu cho nông dân ven biển đồng bằng sông Hồng

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA SAU ĐẠI HỌC PHẠM ĐÌNH TUYÊN “ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG VAI TRÒ CỦA BÁO CHÍ TRONG VIỆC NÂNG CAO NHẬN THỨC VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU CHO NÔNG DÂN VEN BIỂN ĐỒNG BẰNG SÔNG

Trang 1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA SAU ĐẠI HỌC

PHẠM ĐÌNH TUYÊN

“ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG VAI TRÒ CỦA BÁO CHÍ TRONG VIỆC NÂNG CAO NHẬN THỨC VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU CHO NÔNG DÂN VEN BIỂN ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG”

LUẬN VĂN THẠC SỸ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

Hà Nội - 2016

Header Page 1 of 166.

Footer Page 1 of 166.

Trang 2

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA SAU ĐẠI HỌC

PHẠM ĐÌNH TUYÊN

“ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG VAI TRÒ CỦA BÁO CHÍ TRONG VIỆC NÂNG CAO NHẬN THỨC VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU CHO NÔNG DÂN VEN BIỂN ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG”

LUẬN VĂN THẠC SỸ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

Chuyên ngành: BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

Mã số: Chương trình đào tạo thí điểm

Người hướng dẫn khoa học:

TS Nhạc Phan Linh PGS.TS Huỳnh Thị Lan Hương

Hà Nội, 2016

Trang 3

i

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN iv

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT v

DANH MỤC CÁC BẢNG vi

1 Lý do lựa chọn đề tài 7

2 Mục tiêu nghiên cứu 10

2.1 Mục tiêu tổng quát 10

2.2 Mục tiêu cụ thể 10

3 Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu 10

3.1 Đối tượng nghiên cứu 10

3.2 Khách thể nghiên cứu 10

3.3 Phạm vi nghiên cứu 10

4.1 Vấn đề nghiên cứu 11

4.2 Giả thuyết nghiên cứu 11

5 Khung lý thuyết, phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 12

5.2 Phương pháp nghiên cứu 13

PHẦN NỘI DUNG 18

CHƯƠNG I TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 18

1.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài 18

1.2 Các nghiên cứu ở trong nước 20

CHƯƠNG II CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI Error! Bookmark not defined

2.1 Cơ sở lý luận Error! Bookmark not defined 2.1.1 Các khái niệm cơ bản sử dụng trong đề tài Error! Bookmark not defined 2.1.2 Các lý thuyết áp dụng trong đề tài Error! Bookmark not defined 2.2 Cơ sở thực tiễn của Luận văn Error! Bookmark not defined 2.3 Mô tả vắn tắt về địa bàn nghiên cứu Error! Bookmark not defined 2.3.1 Đồng bằng sông Hồng Error! Bookmark not defined 2.3.2 Tóm tắt thông tin các huyện thuộc địa bàn nghiên cứu Error! Bookmark not defined 2.3.3 Tóm tắt thông tin các xã thuộc địa bàn nghiên cứu Error! Bookmark not defined CHƯƠNG III THỰC TRẠNG BÁO CHÍ ĐƯA TIN VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU Error! Bookmark not defined

3.1 Tần suất thông tin về BĐKH trên báo chí Error! Bookmark not defined

3.1.1 Tần suất xuất hiện chủ đề về BĐKH trên các báo Error! Bookmark not defined

3.1.2 Tần suất xuất hiện chủ đề về BĐKH trên các báoThái Bình, Hải Phòng, Nam Đi ̣nh Error! Bookmark not defined

3.2 Bối cảnh đưa tin về BĐKH Error! Bookmark not defined 3.3 Hình thức thông tin về BĐKH Error! Bookmark not defined

Trang 4

ii

3.4 Nội dung thông tin về BĐKH trên báo chí Error! Bookmark not defined 3.4.1 Biểu hiện của BĐKH trên báo chí Error! Bookmark not defined 3.4.2 Nguyên nhân của BĐKH trên báo chí Error! Bookmark not defined 3.4.3 Hậu quả của BĐKH trên báo chí Error! Bookmark not defined 3.4.4 Giải pháp phòng chống và ứng phó với BĐKH trên báo chí Error! Bookmark not defined CHƯƠNG IV VAI TRÒ CỦA BÁO CHÍ TRONG VIỆC NÂNG CAO NHẬN THỨC VỀ BĐKH CHO NÔNG DÂN VEN BIỂN ĐBSH Error! Bookmark not defined 4.1 Vai trò báo chí cung cấp thông tin về BĐKH cho người dân ĐBSH Error! Bookmark not defined

4.1.1 Phương thức cung cấp thông tin cho người dân Error! Bookmark not defined 4.1.2 Nội dung cung cấp thông tin Error! Bookmark not defined 4.1.3 Đánh giá của người dân về vai trò cung cấp thông tin về BĐKH của báo chí Error! Bookmark not defined

4.2 Vai trò báo chí nâng cao nhận thức về BĐKH cho người dân Error! Bookmark not defined 4.2.1 Nâng cao nhận thức về nguyên nhân của BĐKH Error! Bookmark not defined 4.2.2 Nâng cao nhận thức về hậu quả của BĐKH Error! Bookmark not defined 4.2.3 Nâng cao nhận thức về giải pháp BĐKH Error! Bookmark not defined

4.3 Khuyến nghị về vai trò của báo chí trong việc nâng cao nhận thức về BĐKH cho nông dân

ven biển ĐBSH Error! Bookmark not defined PHẦN KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 25

TÀI LIỆU TIẾNG VIỆT 25

PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined BẢN GIẢI TRÌNH Error! Bookmark not defined

Về việc chỉnh sửa nội dung Luận văn Thạc sĩ Biến đổi khí hậu sau bảo vệ Error! Bookmark not defined.

Trang 5

iii

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là kết quả nghiên cứu của riêng mình Các số liệu khảo sát, thực nghiệm được công bố trong Luận văn là do tôi trực tiếp thực hiện và chưa từng được công bố ở bất kỳ công trình khoa học nào khác

Các thông tin thứ cấp sử dụng trong luận văn được tham khảo và trích dẫn nguồn đầy đủ, đúng quy định

Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về tính xác thực và nguyên bản của Luận văn

Tác giả

Phạm Đình Tuyên

Trang 6

iv

LỜI CẢM ƠN

Trước hết, tôi xin chân thành cảm ơn Khoa Sau Đại học - Đại học Quốc gia

Hà Nội đã tạo điều kiện thuận lợi, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu

và hoàn thành bản Luận văn Thạc sĩ

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến TS.Nhạc Phan Linh, PGS.TS Huỳnh Thị Lan Hương đã hướng dẫn và định hướng nghiên cứu khoa học để tôi hoàn thành bản Luận văn này

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn chính quyền địa phương các xã Nam Hưng (Tiền Hải, Thái Bình); xã Vinh Quang (huyện Tiên Lãng, Hải Phòng); xã Giao Xuân (huyện Giao Thủy, Nam Định); các cơ quan báo chí Trung ương, địa phương

đã giúp đỡ tạo điều kiện cho tôi trong quá trình khảo sát và nghiên cứu Đặc biệt, tôi xin cảm ơn những người dân tại địa bàn nghiên cứu đã tham gia trả lời phỏng vấn và chia sẻ thông tin

Tiếp theo, tôi xin gửi lời cảm ơn đến các cán bộ của Trung tâm Phát triển nguồn nhân lực Tài nguyên và Môi trường là những người đã nhiệt tình hỗ trợ và giúp đỡ tôi trong quá trình xây dựng và hoàn thành Luận văn

Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn đến bạn bè, đồng nghiệp và gia đình

đã động viên và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện Luận văn

Trang 7

v

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

PANOS Mạng lưới toàn cầu của các tổ chức phi chính phủ hợp

tác về truyền thông để thúc đẩy phát triển

KT-XH Kinh tế - Xã hội

Trang 8

vi

DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH, BIỂU ĐỒ

Hình 1 Khung lý thuyết cơ sở của Luận văn 13

Hình 2 Mô hình người phát - người nhận thông điệp của H.Lasswell Error!

Bookmark not defined

Hình 3 Mô hình truyền thông một chiều Error! Bookmark not defined Hình4 Mô hình truyền thông thay đổi hành vi Error! Bookmark not defined.

Hình5 Biểu đồ người dân và cán bộ thôn/xã tiếp cận các phương tiện TTĐC

Error! Bookmark not defined.

Hình 6 Biểu đồ nội dung thông tin người dân mong muốn được biết qua báo chí

Error! Bookmark not defined Hình 7 Biểu đồ mong muốn của người dân về hình thức tiếp cận thông tin Error!

Hình 8 Biểu đồ ý kiến người dân về lý do quan tâm đến BĐKH Error! Bookmark

not defined

Hình 9 Biểu đồ ý kiến của người dân về những nguyên nhân của BĐKH Error!

Hình 10 Biểu đồ ý kiến người dân về biện pháp giảm thiểu BĐKH Error!

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1 Thống kê tình hình thiên tai tại xã Giao Xuân Error! Bookmark not

defined

Bảng 2 Hồ sơ thiên tai tại xã Vinh Quang, Tiên Lãng, Hải Phòng Error!

Bảng 3 Số người chịu rủi ro theo các mức độ rủi ro khác nhau Error! Bookmark

not defined

Bảng 4 Thống kê báo Thái Bình Error! Bookmark not defined.

Bảng 5 Thống kê báo Hải Phòng Error! Bookmark not defined.

Bảng 6 Thống kê báo Nam Đi ̣nh Error! Bookmark not defined.

Trang 9

vii

Bảng 7 Kết quả khảo sát về việc tiếp cận các phương tiện thông tin đại chúng của

người dân tại Thái Bình, Nam Định, Hải Phòng Error! Bookmark not

defined.

Trang 10

và sâu sắc

Việt Nam là một trong ba quốc gia bị ảnh hưởng nặng nhất của BĐKH Nếu mực nước biển dâng cao 1 m, sẽ có khoảng 40% diện tích đồng bằng sông Cửu Long (BĐSCL), 11% diện tích đồng bằng sông Hồng (BĐSH) và 3% diện tích của các tỉnh khác thuộc vùng ven biển sẽ bị ngập, khoảng 10 - 12% dân số nước ta bị ảnh hưởng trực tiếp và tổn thất khoảng 10% GDP Cũng giống như BĐSCL, ĐBSH hiện là nơi phải đối mặt với nhiều thách thức bởi tác động của BĐKH 3/14 hiện tượng (bão, lốc

tố, sự cố hồ chứa) là có tần xuất xảy ra tại ĐBSH vượt trội hơn hẳn so với ĐBSCL Những thách thức này ngày một tăng lên, khó khăn và phức tạp hơn như lũ lụt, sạt lở

bờ biển, thiếu nước trong mùa khô, xâm ngặp mặn, hình thái thời tiết cực đoan xảy ra ngày càng nhiều… gây ảnh hướng đến đời sống, sinh kế người dân trong khu vực này

và sinh kế của người dân ở vùng đồng bằng này Đặc biệt, nông dân và những người

Trang 11

9

có thu nhập thấp được xác định là các nhóm dễ bị tổn thương nhất nhưng họ lại ít được tiếp cận với những thông tin, kiến thức về BĐKH Theo ông Ted Osius - Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam thì: “BĐKH là một trong những thách thức phát triển lớn nhất

mà thế giới đang phải đối mặt Đây là vấn đề toàn cầu không giới hạn bởi biên giới quốc gia và là một thách thức chỉ có thể giải quyết được bằng tinh thần tập thể Việt Nam là một trong những quốc gia dễ bị tổn thương nhất trên thế giới và BĐSH là khu vực đặc biệt gặp nhiều nguy hiểm” [22] Theo các chuyên gia, BĐSH chịu rủi ro đặc biệt với tác động của BĐKH nhưng lại ít được chú ý hơn so với BĐSCL

Trước những thách thức và nguy cơ của BĐKH, cơ quan Liên hợp quốc đã có Công ước Khung về BĐKH (UNFCCC) nhằm kêu gọi các quốc gia tăng cường công tác đào tạo, giáo dục và nâng cao nhận thức, tạo cơ hội cho cộng đồng tham gia, tiếp cận các thông tin về BĐKH (quy định tại Điều 6) Theo UNFCCC, tại các quốc gia trong khu vực Châu Á Thái Bình Dương, các nhà quản lý, hoạch định chính sách đã công nhận giáo dục về BĐKH là ưu tiên hàng đầu và truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng đứng vị trí số hai

Tại Việt Nam, Hội nghị TW lần thứ 7, khóa XI, BCH TW Đảng đã ban hành Nghị quyết số 24-NQ/TW “Về chủ động ứng phó với BĐKH, tăng cường quản lý tài nguyên và BVMT”, trong đó nhấn mạnh sự cần thiết phải nâng cao nhận thức về BĐKH và ảnh hưởng của BĐKH cho người dân

Ngày 05/12/2011, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chiến lược Quốc gia về BĐKH theo Quyết định 2139/QĐ-TTg nhằm xây dựng một cộng đồng ứng phó hiệu quả với BĐKH, trong đó nhiệm vụ cơ bản được xác định gồm: 1) Nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cán bộ, công chức, viên chức và các thành phần xã hội về các vấn đề BĐKH; 2) Xây dựng các phương pháp phù hợp nhằm tiếp cận và sử dụng thông tin về BĐKH cho các thành phần xã hội; đa dạng hóa các hình thức tuyên truyền, phổ biến về tác động, nguy cơ và cơ hội từ BĐKH, đặc biệt chú trọng tới cộng đồng dân cư và địa bàn trọng điểm; 3) Đưa kiến thức cơ bản về BĐKH vàocác chương trình, bậc giáo dục, đào tạo; phát triển và có chính sách đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao các chuyên ngành liên quan đến thích ứng với BĐKH và giảm phát thải KNK; 4) Tăng cường ý thức, trách nhiệm cá nhân và trách nhiệm cộng đồng trong phòng, tránh và khắc phục hậu quả thiên tai; xây dựng lối sống, mẫu hình tiêu thụ thân thiện với khí hậu cho mọi thành viên của cộng đồng; khuyến khích, nhân rộng các điển hình tốt trong ứng phó với BĐKH

Trang 12

10

Trên các phương tiện truyền thông đại chúng (TTĐC) và báo cáo của các nhà khoa học, nhà quản lý, thông tin về mối đe dọa của BĐKH, cảnh báo về tình trạng trái đất nóng lên, mực nước biển dâng cao, mưa bão, lở đất, sóng thần đã được đề cập nhiều Song, những thông tin đó khi đến với người dân còn chưa thực sự phát huy được hiệu quả rõ rệt

Gần đây, công tác truyền thông, đặc biệt là TTĐC về BĐKH, đã được chú ý bằng việc tăng cường thông tin trên các kênh báo chí, đầu tư làm mới các chương trình nhằm tiếp cận và thu hút công chúng và tổ chức các hội thảo cung cấp thông tin

và tập huấn kỹ năng thông tin về BĐKH cho các phóng viên, biên tập viên, những người làm báo Tuy nhiên, theo đánh giá của PANOS (một mạng lưới toàn cầu của các tổ chức phi chính phủ hợp tác về truyền thông để thúc đẩy phát triển) thì các nước đang phát triển chịu ảnh hưởng nặng nề nhất c ủa BĐKH, nhưng hoa ̣t đô ̣ng truy ền thông của họ không mặn mà lắm trong việc đưa tin về th ảm họa môi trường này và Viê ̣t Nam cũng không n ằm ngoài nhận xét trên Các phương tiện TTĐC chủ yếu tập trung nhấn mạnh về những hệ lụy của BĐKH, biến nó thành mối đe dọa khiến người

ta sợ hãi mà lại ít chú ý đến việc hướng dẫn người dân hiểu và biết cách ứng phó trong những tình huống cụ thể

Từ thực tế đang diễn ra, học viên đã thực hiện đề tài “Đánh giá hiện trạng vai

trò của báo chí trong việc nâng cao nhận thức về biến đổi khí hâ ̣u cho nông dân ven biển đ ồng bằng sông Hồng” Tuy nhiên, do điều kiện giới hạn về thời gian và

nguồn lực nên phạm vi nghiên cứu của đề tài tập trung thực hiện tại các xã Nam

Hƣng (Tiền Hải, Thái Bình); xã Giao Xuân (Giao Thủy, Nam Đi ̣nh) và xã Vinh Quang (Tiên La ̃ng, Hải Phòng) Đây là những xã ven biển nằm trong khu dự trữ

sinh quyển thế giới đất ngập nước ven biển liên tỉnh châu thổ sông Hồng, tập trung đông dân cư sinh sống bằng nông nghiệp, nuôi trồng, đánh bắt thuỷ hải sản và chịu tác động trực tiếp của BĐKH

Nghiên cứu nhằm có cái nhìn tổng thể, khách quan về ảnh hưởng và tác động của TTĐC đối với việc cung cấp thông tin và nâng cao nhận thức cho người dân về BĐKH, đặc biệt là nông dân ở một trong hai khu vực đồng bằng sản xuất lúa lớn nhất

cả nước và chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của BĐKH

Trang 13

Đưa ra những kiến nghị, giải pháp nhằm góp phần nâng cao chất lượng định hướng thông tin báo chí về BĐKH đối với các nhóm đối tượ ng nông dân ven biển trong thời gian tới

3 Đối tƣợng, khách thể và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tƣợng nghiên cứu

Vai trò của báo chí trong việc nâng cao nhận thức về BĐKH cho nông dân ven biển ĐBSH

3.2 Khách thể nghiên cứu

Nhằm làm rõ đối tượng nghiên cứu, tác giả xác định 03 nhóm khách thể chính:

a) Nhóm nông dân và cán bộ xã, thôn ở khu vực ven biển BĐSH;

b) Nhóm các nhà báo chuyên viết về chủ đề môi trường, BĐKH;

c) Nhóm chuyên gia: Thuộc các lĩnh vực môi trường, BĐKH, báo chí - truyền thông

và chuyên gia của các cơ quan quản lý nhà nước, Viện nghiên cứu, Vườn quốc gia, Khu bảo tồn

3.3 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi không gian: Trong giới hạn về thời gian và nguồn lực nên phạm vi nghiên

cứu của đề tài sẽ tập trung xem xét trường hợp điển hình tại khu vực duyên hải Bắc bộ (tập trung tại các tỉnh Nam Định, Thái Bình và Hải Phòng) là những địa phương ven biển thuộc khu vực ĐBSH Nghiên cứ u đư ợc thực hiện ta ̣i 03 xã khu vực nông thôn

Trang 14

vụ cụ thể “phổ biến về tác động, nguy cơ và cơ hội từ BĐKH, đặc biệt chú trọng tới cộng đồng dân cư và địa bàn trọng điểm”

Tuy nhiên, hiện nay, hiểu biết và nhận thức của công chúng về BĐKH còn chưa cao Một trong những nguyên nhân chính là do truyền thông còn chưa thực sự quan tâm đến vấn đề này Nghiên cứu vai trò và định hướng truyền thông của báo chí trong việc nâng cao nhận thức của người dân, đặc biệt là người dân ở các khu vực chịu ảnh hưởng nặng của BĐKH như khu vực ven biển ĐBSH là nhiệm vụ nghiên cứu đặt ra của Luận văn này

4.2 Giả thuyết nghiên cứu

 Người nông dân ven biển ít quan tâm đ ến BĐKH, bởi báo chí ít đề cập đến chủ đề này

 Người nông dân ven biển không coi tr ọng thông tin về BĐKH, bởi báo chí thường

đề cập một cách chung chung, không gắn với hoàn cảnh, điều kiện cụ thể ở nông thôn

 Báo chí góp phần làm tăng nhận thức về BĐKH cho người dân vùng ĐBSH

Trang 15

13

 Trong các loại hình báo chí, truyền hình cung cấp nhiều thông tin nhất về BĐKH (vì người nông dân ven biển xem ti vi nhiều nhất)

Dự kiến đóng góp của luận văn

Về tính khoa học: Xây dựng và hệ thống hóa cơ sở lý thuyết liên quan

đến truyền thông về BĐKH và các dữ liệu khảo sát thực tế đánh giá hiểu biết về BĐKH của người dân và khuyến nghị về hình thức, nội dung truyền thông phù hợp đối với người dân khu vực ven biển ĐBSH

Về tính thực tiễn: Luận văn này được thực hiện dựa trên sự phân tích về thực

trạng công tác tuyên truyền thông tin về BĐKH trên báo chí và khảo sát khả năng tiếp cận thông tin của người dân về BĐKH từ các loại hình báo chí cũng như tác động của báo chí đến nhận thức về BĐKH của người dân (đặc biệt là nông dân)

Về tính mới: Luận văn đánh giá một cách tách bạch giữa vai trò và hiệu quả của

báo chí các hoạt động khác trong vấn đề nâng cao nhận thức về BĐKH cho người dân vùng ĐBSH, từ đó làm cơ sở cho việc xây dựng và thực hiện các kế hoạch truyền thông về BĐKH phù hợp trong tương lai Dự kiến kết quả nghiên cứu của đề tài có thể là tiền đề cho nghiên cứu tiếp theo ở ĐBSCL và là ngu ồn tài liệu tham khảo cho các cá nhân, tổ chức tâm quan tâm

Nội dung nghiên cứu

Hiện trạng công tác tuyên truyền, thông tin về BĐKH của báo chí; Đánh giá vai trò, ảnh hưởng của báo chí đối với việc nâng cao nhận thức về BĐKH của người dân khu vực ven biển ĐBSH góp phần hỗ trợ người dân ứng phó kịp thời với BĐKH Nội dung công việc bao gồm:

 Điều tra khảo sát và thu thập dữ liệu về tình hình nhận thức của người dân trên địa bàn 03 xã về BĐKH và ứng phó với BĐKH và xem xét các hình thức tuyên truyền, thông tin của báo chí về BĐKH hiện nay

 Phân tích sự liên quan và hiệu quả của hoạt động truyền thông đối với nhận thức người dân về BĐKH

 Đề xuất giải pháp truyền thông phù hợp với người dân các khu vực ven biển ĐBSH nói riêng và cả nước nói chung, nhằm góp phần nâng cao chất lượng định hướng thông tin báo chí về BĐKH đối với các nhóm đối tượng nông dân ven biển trong th ời gian tới

5 Khung lý thuyết, phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Khung lý thuyết và phương pháp luận

Định dạng
Số trang	30
Dung lượng	711,78 KB