ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ ---o0o--- TẠ THỊ PHƯƠNG THẢO QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI THƯƠNG MẠI HÀNG HÓA TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ TAM ĐIỆP – TỈNH NINH BÌNH LUẬN VĂN THẠC S
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
-o0o -
TẠ THỊ PHƯƠNG THẢO
QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI THƯƠNG MẠI HÀNG HÓA TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ TAM ĐIỆP – TỈNH NINH BÌNH
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH
Hà Nội – 2016
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
-o0o -
TẠ THỊ PHƯƠNG THẢO
QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI THƯƠNG MẠI HÀNG HÓA TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ TAM ĐIỆP – TỈNH NINH BÌNH
Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
Mã số: 60 34 04 10
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS NGUYỄN ANH THU
XÁC NHẬN CỦA
CÁN BỘ HƯỚNG DẪN
TS Nguyễn Anh Thu
XÁC NHẬN CỦA CHỦ TỊCH HĐ
CHẤM LUẬN VĂN
PGS.TS Nguyễn Trúc Lê
Hà Nội – 2016
Trang 3MỤC LỤC
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC BẢNG BIỂU Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC SƠ ĐỒ Error! Bookmark not defined.
MỞ ĐẦU 1
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ
NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI THƯƠNG MẠI HÀNG HÓA 7
1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến QLNN đối với thương mại
hàng hóa và khách thể nghiên cứu đề tài 7
1.2 Cơ sở lý luận về QLNN đối với thương mại hàng hóa 8
1.2.1 Khái niệm và sự cần thiết của QLNN đối với thương mại hàng hóa 8
1.2.2 Nội dung & Các tiêu chí QLNN về thương mại hàng hóaError! Bookmark not defined 1.2.3 Công cụ QLNN đối với thương mại hàng hóaError! Bookmark not defined.
1.2.4 Các nhân tố ảnh hưởng đến QLNN về thương mại hàng hóaError! Bookmark not defined.
1.3 Kinh nghiệm của một số tỉnh/thành về QLNN với thương mại hàng hóaError! Bookmark not defined.
1.3.1 Kinh nghiệm của Thành phố Ninh BìnhError! Bookmark not defined.
1.3.2 Kinh nghiệm xây dựng và thực thi quy hoạch về thương mại ở
Thành phố Vinh - Nghệ An Error! Bookmark not defined.
CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP VÀ THIẾT KẾ NGHIÊN CỨUError! Bookmark not defined.
2.1 Khung logic của vấn đề nghiên cứu Error! Bookmark not defined.
2.2 Các phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined.
2.2.1 Phương pháp nghiên cứu trường hợpError! Bookmark not defined.
2.2.2 Phương pháp thu thập Error! Bookmark not defined.
2.2.3 Phương pháp kế thừa Error! Bookmark not defined.
2.2.4 Phương pháp xử lý, tổng hợp số liệuError! Bookmark not defined.
Chương 3: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỚI THƯƠNG MẠI HÀNG
HÓA TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ TAM ĐIỆP – TỈNH NINH BÌNHError! Bookmark not defined.
Trang 43.1 Tổng quan về thương mại hàng hóa trên địa bàn thị xã Tam Điệp - Tỉnh Ninh
Bình Error! Bookmark not defined.
3.2 Thực trạng tình hình QLNN về thương mại hàng hóa trên địa bàn thị xã Tam
Điệp – tỉnh Ninh Bình Error! Bookmark not defined.
3.2.1 Xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật về thương
mại hàng hóa trên địa bàn thị xã Error! Bookmark not defined.
3.2.2 Xây dựng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển thương mạiError! Bookmark not defined 3.2.3 Tổ chức khảo sát nghiên cứu thị trườngError! Bookmark not defined.
3.2.4 Về công tác tổ chức đăng ký kinh doanh thương mại trên địa bàn
thị xã Error! Bookmark not defined.
3.2.5 Về thực hiện công tác quản lý đối với các loại hình kinh doanh
trên địa bàn Thị xã Error! Bookmark not defined.
3.2.6 Về hoạt động xúc tiến thương mại cấp Thị xãError! Bookmark not defined.
3.2.7 Công tác thanh tra, kiểm tra giám sát việc thực thi pháp luật về
thương mại trên địa bàn Thị xã Error! Bookmark not defined.
3.2.8 Về tổ chức công tác nghiên cứu khoa học về thương mại; đào tạo
đội ngũ cán bộ công chức quản lý hoạt động thương mại trên địa bàn
Thị xã 70
3.3 Đánh giá chung về thực trạng QLNN đối với thương mại hàng hóa trên địa
bàn thị xã Tam Điệp Error! Bookmark not defined.
3.3.1 Những thành công và nguyên nhânError! Bookmark not defined.
3.3.2 Những tồn tại và nguyên nhân Error! Bookmark not defined.
CHƯƠNG 4: ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ
NƯỚC VỚI THƯƠNG MẠI HÀNG HÓA TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ TAM ĐIỆP –
TỈNH NINH BÌNH Error! Bookmark not defined.
4.1 Định hướng phát triển thương mại hàng hóa trên địa bàn thị xã Tam Điệp -
Tỉnh Ninh Bình Error! Bookmark not defined.
4.2 Giải pháp hoàn thiện QLNN về thương mại hàng hóa ở thị xã Tam Điệp –
Tỉnh Ninh Bình Error! Bookmark not defined.
Trang 54.2.1 Hoàn thiện cơ chế, chính sách QLNN về thương mại trên địa bàn
Tam Điệp Error! Bookmark not defined.
4.2.2 Giải pháp hoàn thiện năng lực quản lý của cơ quan QLNN về
thương mại của Tam Điệp Error! Bookmark not defined.
4.2.3 Hoàn thiện công cụ QLNN về thương mại hàng hoá trên địa bànError! Bookmark not defined.
4.2.4 Nâng cao hiệu quả công tác thông tin kinh tế, xúc tiến thương
mại Error! Bookmark not defined.
4.2.5 Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra việc thực hiện các văn
bản pháp luật thương mại Error! Bookmark not defined.
4.2.6 Giải pháp hoàn thiện xây dựng và thực thi chiến lược, quy hoạch,
kế hoạch phát triển thương mại hàng hóaError! Bookmark not defined.
4.3 Kiến nghị nhằm hoàn thiện QLNN về thương mại hàng hóa ở thị xã Tam
Điệp - Tỉnh Ninh Bình Error! Bookmark not defined.
4.3.1 Kiến nghị về sự phối hợp giữa các Phòng, ban ngành của Tam
Điệp Error! Bookmark not defined.
4.3.2 Kiến nghị đối với Chính phủ Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined.
TÀI LIỆU THAM KHẢO 10
PHỤ LỤC
Trang 61
MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
QLNN trong nền kinh tế thị trường đối với mọi Nhà nước bất kể Nhà nước
đó thuộc chế độ chính trị nào cũng đều rất cần thiết Nhà nước thông qua quá trình thực hiện và phối hợp các chức năng hoạch định, tổ chức, lãnh đạo và kiểm soát các hoạt động thương mại hàng hóa trên thị trường trong sự tác động của hệ thống quản
lý đến hệ thống bị quản lý nhằm đạt mục tiêu thông qua việc sử dụng các công cụ
và chính sách quản lý Ở Việt Nam, Nhà nước ta quản lý tất cả hoạt động thương mại bằng pháp luật Do đó, QLNN về thương mại trong nền kinh tế thị trường có vai trò rất quan trọng Trên thực tế, tất cả các nền kinh tế thị trường của nhà nước đã
và đang phát triển đều cần có sự quản lý, điều khiển, can thiệp của Nhà nước ở những phạm vi và mức độ khác nhau và bằng các phương thức khác nhau Nhà nước giúp tạo môi trường và điều kiện cho thương mại hàng hóa phát triển Môi trường ở đây bao gồm cả môi trường về thể chế pháp lý, môi trường kinh tế, văn hóa – xã hôi và môi trường kỹ thuật – công nghệ Nhà nước còn đinh hướng cho sự phát triển của thương mại hàng hóa thông qua việc xây dựng và tổ chức thực hiện các chiến lược, quy hoạch và kế hoạch phát triển Ngoài ra, bằng các công cụ và biện pháp kinh tế, nhà nước cũng tiến hành điều tiết và can thiệp vào toàn bộ quá trình hoạt động thương mại hàng hóa Đồng thời, Nhà nước cũng tiến hành các hoạt động thanh tra, kiểm tra, giám sát nhằm đảm bảo hoạt động thương mại hàng hóa được thực hiện đúng chuẩn theo đường lối chính sách đã đề ra, khắc phục kịp thời các vấn đề nảy sinh trong quá trình thực hiện thương mại hàng hóa
Hoạt động thương mại hàng hóa tại mỗi tỉnh thành phố là khác nhau, tùy theo tình hình thực tế và điều kiện khách quan tại địa phương đó Với thị xã Tam Điệp – tỉnh Ninh Bình, thực hiện chủ trương, đường lối đổi mới của Đảng và Nhà nước, trong 30 năm đổi mới vừa qua (1986-2015), thương mại hàng hóa trên địa bàn thị xã Tam Điệp đã có sự phát triển mạnh mẽ, đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp phát triển kinh tế của Ninh Bình và cả nước Trong giai đoạn 2006 - 2015,
Trang 72
cơ cấu kinh tế Ninh Bình chuyển dịch theo hướng hiện đại hóa, cơ cấu kinh tế
“công nghiệp - dịch vụ - nông nghiệp” đã hình thành rõ nét và thu được những kết quả đáng khâm phục Tốc độ tăng trưởng kinh tế đạt 20,7%, vượt so với kế hoạch 0,7% Cơ cấu kinh tế có nhiều chuyển biến, tích cực, năm 2012 sản xuất công nghiệp và xây dựng ước đạt 75%; dịch vụ đạt 21%; nông - lâm nghiệp, thủy sản đạt 4% Tổng giá trị sản xuất đạt 4.667 tỷ đồng, bằng 134,6% kế hoạch, tăng gấp 3,36 lần so với đầu nhiệm kỳ
Thương mại Tam Điệp đã đạt được những thành tựu đáng kể, đóng góp không nhỏ vào tăng trưởng GDP của Thị xã nói riêng và của cả nước nói chung Thương mại phát triển với nhiều phương thức kinh doanh thương mại hiện đại, tiên tiến trên thế giới đã được đưa vào ứng dụng, thương nhân Tam Điệp phát triển cả về
số lượng và năng lực quản trị kinh doanh, thị trường xuất khẩu hàng hoá và dịch vụ phát triển nhanh Thương mại góp phần đắc lực vào cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân Tam Điệp
Trong bối cảnh Việt Nam đã trở thành thành viên chính thức của Tổ chức thương mại thế giới (WTO) và chuyển mạnh sang xây dựng nền kinh tế thị trường hiện đại, thương mại Tam Điệp sẽ còn có nhiều cơ hội phát triển và đóng góp ngày càng quan trọng vào sự phát triển kinh tế xã hội Thị xã
Vai trò của QLNN (QLNN) đối với phát triển thương mại trên địa bàn Tam Điệp thời gian qua được biểu hiện cụ thể bằng việc Thị xã đã xây dựng và tổ chức thực hiện nhiều cơ chế, chính sách nhằm hỗ trợ khuyến khích sự hình thành và phát triển các loại hình thương mại văn minh, hiện đại trên địa bàn Thị xã Đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu, khuyến khích các thương nhân thuộc mọi thành phần kinh tế tham gia hoạt động thương mại, tạo điều kiện thuận lợi, hỗ trợ và ưu đãi về vốn, mặt bằng bán hàng, về đào tạo, thông tin và xúc tiến thương mại để xây dựng đội ngũ thương nhân ngày càng lớn mạnh, đáp ứng yêu cầu đòi hỏi ngày càng cao của thực tiễn hoạt động kinh doanh thương mại trong điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế…
Tuy nhiên, sự phát triển của thương mại Tam Điệp thời gian qua thực sự
Trang 83
chưa tương xứng với những tiềm năng và lợi thế của Thị xã Cơ sở vật chất và kết cấu hạ tầng của thương mại Tam Điệp nhìn chung vẫn trong tình trạng lạc hậu, chậm được đổi mới nâng cấp, hệ thống doanh nghiệp, hệ thống thương nhân, cấu trúc và phân bố thị trường còn bất hợp lý, cạnh tranh không lành mạnh, gây ra lãng phí lớn; nguồn nhân lực chất lượng cao cho thương mại còn thiếu Xuất khẩu tuy có tăng nhanh nhưng so với tốc độ tăng chung của cả nước thì hầu như không có gì nổi bật
Trong nhiều nguyên nhân dẫn đến những hạn chế của phát triển thương mại Thị xã trong thời gian qua, có nguyên nhân quan trọng là QLNN về thương mại nói chung, QLNN về thương mại hàng hóa nói riêng còn nhiều yếu kém và bất cập
Sự lạc hậu và thiếu đồng bộ trong QLNN về thương mại hàng hóa đã làm giảm hiệu lực QLNN Những vấn đề mới phát sinh trong hoạt động thương mại không được
bổ sung kịp thời đã dẫn tới sự buông lỏng và lúng túng của các cơ quan QLNN về thương mại Những đặc thù của các Thị xã miền núi như Tam Điệp không có sự định vị khác biệt trong QLNN, tình trạng vừa thừa, vừa thiếu, không có sự quy định thống nhất và tính tới các yếu tố đặc thù trong QLNN về thương mại hàng hóa đang
là vấn đề rất bức xúc
Trước những yêu cầu phát triển mới của Thị xã Tam Điệp, đòi hỏi phải có phương hướng và giải pháp đồng bộ, hữu hiệu nhằm hoàn thiện QLNN về thương mại hàng hoá trên địa bàn QLNN đối với hoạt động thương mại phải phát huy các lợi thế, khắc phục những tồn tại yếu kém, thích ứng với thể chế kinh tế thị trường và tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế và phù hợp với các mục tiêu, định hướng phát triển kinh tế- xã hội của Thị xã trong thời kỳ tới Vì vậy, việc nghiên cứu và phát triển thêm cơ sở lý luận của QLNN về thương mại, đồng thời đưa ra những giải pháp có tính khoa học và khả thi nhằm nâng cao hiệu quả QLNN về thương mại trên địa bàn Tam Điệp, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thực hiện công nghiệp hoá - hiện đại hoá của Thị xã là vấn đề vừa có ý nghĩa cấp thiết vừa có tầm quan trọng chiến lược lâu dài Đó cũng là lý do chọn đề tài luận văn thạc sỹ với tiêu đề
là: “QLNN đối với thương mại hàng hóa trên địa bàn thị xã Tam Điệp - tỉnh
Trang 94
Ninh Bình”
2 Mục tiêu – Nhiệm vụ nghiên cứu
Mục tiêu nghiên cứu luận văn nhằm tìm ra và đề xuất một số giải pháp hoàn thiện QLNN đối với thương mại hàng hóa trên địa bàn thị xã Tam Điệp – tỉnh Ninh Bình Để thực hiện mục tiêu này, nhiệm vụ của luận văn là tập trung giải đáp những câu hỏi sau:
- Thực trạng QLNN đối với thương mại hàng hóa trên địa bàn thị xã Tam Điệp thời gian qua thế nào? Đâu là ưu điểm, hạn chế, nguyên nhân?
- Những giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện QLNN đối với thương mại hàng hóa của thị xã Tam Điệp trong thời gian tới là gì?
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1 Đối tượng nghiên cứu
Luận văn tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về QLNN đối với thương mại hàng hóa ở thị xã Tam Điệp trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế
3.2 Phạm vi nghiên cứu
3.2.1 Về không gian
Đề tài tập trung nghiên cứu QLNN bao gồm quản lý của trung ương và quản
lý của chính quyền thị xã Tam Điệp, trong đó tập trung chủ yếu vào quản lý của chính quyền thị xã Tam Điệp đối với thương mại hàng hóa trên địa bàn thị xã Tam Điệp - tỉnh Ninh Bình
3.2.2 Về thời gian
Nghiên cứu thực trạng QLNN đối với thương mại hàng hóa trên địa bàn thị
xã Tam Điệp - tỉnh Ninh Bình giai đoạn 2010 - 2015, đề xuất giải pháp hoàn thiện QLNN đối với thương mại hàng hóa trong thời gian tới
3.2.3 Về nội dung
Trên cơ sở lý luận về QLNN với thương mại nói chung, thương mại hàng hóa nói riêng và đi sâu vào quản lý chính quyền địa phương với thương mại và thực trạng QLNN đối với thương mại hàng hóa trên địa bàn thị xã Tam Điệp, luận văn đi
Trang 105
sâu phân tích hiện trạng trong hoạt động QLNN đối với thương mại hoàng hóa trên địa bàn thi xã Tam Điệp thông qua các tiêu chí như Quy mô thị trường, trình độ phát triển, trình độ chuyên môn của cán bộ, cơ sở hạ tầng, từ đó tìm ra các giải pháp nhằm hoàn thiện hoạt động QLNN đó
4 Kết cấu luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận văn được kết cấu thành 04 chương:
Chương 1: Tổng quan và thực tiễn về QLNN đối với thương mại hàng hóa
Chương 2: Phương pháp và thiết kế nghiên cứu
Chương 3: Thực trạng QLNN với thương mại hàng hóa trên địa bàn thị xã Tam Điệp – Tỉnh Ninh Bình
Chương 4: Đề xuất một số giải pháp hoàn thiện QLNN với thương mại hàng hóa trên địa bàn thị xã Tam Điệp thời gian tới
Trang 12CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN
LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI THƯƠNG MẠI HÀNG HÓA
1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến QLNN đối với thương mại hàng hóa và khách thể nghiên cứu đề tài
Trong những năm vừa qua, đã có nhiều công trình nghiên cứu trong và ngoài nước nghiên cứu về QLNN đối với kinh tế nói chung và thương mại hàng hóa nói riêng Tuy nhiên, những nghiên cứu này chỉ tập trung tìm ra các giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu mà chưa chú trọng đến QLNN đối với thương mại hàng hóa trên một địa phương cụ thể
Có nhiều nghiên cứu khoa học đã được thực hiện liên quan đến đổi mới QLNN về thương mại, đó là:
- Nguyễn Văn Tuấn, (2002) với luận án Tiến sĩ kinh tế tại Đại học Kinh tế quốc dân về đề tài “Chiến lược phát triển thương mại Hà Nội”, tác giả đã tập trung phân tích thương mại Hà Nội theo quan điểm quản trị chiến lược
- Năm 2005, Bộ Thương mại cũng đã hoàn thành kỷ yếu hội thảo khoa học quốc gia “Thương mại Việt Nam - 20 năm đổi mới”, đã đánh giá được một cách toàn diện quá trình phát triển của thương mại Việt Nam cũng như quá trình đổi mới QLNN về thương mại trong giai đoạn 1986 - 2005 của nhiều nhà khoa học tại Việt Nam, đưa ra định hướng phát triển của thương mại Việt Nam trong giai đoạn tới, giai đoạn hội nhập kinh tế quốc tế”
- Tác giả Phan Tố Uyên, (2001) với luận án Tiến sĩ tại Đại học Kinh tế quốc dân “Phương hướng và giải pháp đẩy mạnh kinh doanh ở các doanh nghiệp thương mại nhà nước trên địa bàn Hà Nội” Từ những cơ hội và thách thức chung của nền kinh tế khi tham gia hội nhập kinh tế quốc tế, đề tài đã đi sâu phân tích những cơ hội và thách thức đối với phát triển thương mại Hà Nội trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế và đề xuất một số giải pháp nhằm tận dụng cơ hội, vượt qua thách thức để phát triển thương mại Hà Nội trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế
Ở đây, đổi mới và hoàn thiện QLNN về thương mại được đề cập dưới góc độ một giải pháp cho phát triển thương mại Hà Nội trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế